Ж.Пиаженің зерттеуелрі баланың сөйлеуі мен ойлауы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
Негізгі бөлім.
І ТАРАУ.
І. Бөлім. Ж.Пиаженің зерттеуелрі баланың сөйлеуі мен ойлауы
1.1. Баланың ойлау мәселесін сапалық тұрғыда қою ... ... ... ... ... ... ... ... ..4.10
1.2. Ж.Пиаженің теориясындағы баланың
ойлауының эгоцентрлік сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10.12
1.3. Бала эгоцентризмнің тұжырымдасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13.15
ІІ. ТАРАУ. Пиаже зерттеуіндегі мәліметтер эгоцентрлік сөйле ... ... ...15.18
2.1. Әлеуметтік сөйлеуден бөлінген эгоцентрлік сөйлеу ... ... ... ... ... ... 19.33
Қорынынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
Қосымшалар
Зерттеу өзектілігі:
Адамның өзінің өмір қажетін өтеуге байланысты басқа біреулермен пікірлеседі, ой алмасады. Бұл үшін сол ұлттың тілдің грамматикалық ережелеріне сәйкес сөз тіркестерін пайдаланады. Баланың сана сезіміне дамуындағы дыбысты тілдің пайда болуын маңызы зор болады. Сөйлеудің пайда болу нәтижесінде адам организмі анатомиялық өзгерістерге түсіп, дыбыс ортикуляциясына қабілеті бар сөйлеу аппараты жасалды. Осының арқасында адам жеке дыбыстарды ғана емес, түрлі, дыбыс тіркестерін тиісті мән-мағынасы бар сөздерді айта алатын қабілетке ие болды. Сөйлеумен тығыз байланысты жүріп отыратын ойлау прцесі тек адам баласының психикасына ғана тән прцес болып табылады.
Ой-сыртқы дүниені бейнелеудің ең жоғарғы формасы. Ал сөз ойды басқа адамдарға жеткізтін құрал.
Курстық жұмыстың мақсаты: Бастауыш сынып оқушылары мен жетекшілердің ойлау және сөйлеу процесінің дамуын зерттеуді әдістемелерді жинақтау.
Курстық жұмыстың міндеті: Ойлау және сөйлеу процесінің дамыту жолдарына баланысты теориясын шолу.
Зерттеудің теориялық мәні: Жалпы бұл зерттеудің териялық мәні қазіргі таңда ойлау мен сөйлеудің даму деңгейін анықтау жолдарына молына үлкен септігін тигізіп отырды.
Зерттеудің практикалық мәні: Бұл зерттеу жұмыстары балабақшада , мектепте, басқа да мекемелерде жүргізіледі. Жалпы бұл зерттеудің практикалық мәні қазіргі кездегі ойлау жэне сөйлеудің даму жэне жетілдіру деңгейін анықтау жолдарына молынша үлкен септігін тигізіп отырады.
1. Дороженов С. Ұлттық Қазақстандық, Қазақстандық Ақиқат-1993 ж. №833-40 б.
2. Қалиев С. Бастауыш мектеп, 2006 ж. №2
3. Бейбіт Х. Халықтық психология. Ұлттық мектеп өзегі. Ақиқат. 2003 ж. №945-51 б.
4. Кішікбеков Д. Қазақтың қоғамдық ой-санасы. Ақиқат. 1998 ж.
5. Ұлағат. №1-2. 1998 ж. Алматы.
6. Жүкин Қ.Ұлттық психологияның сипаты . Алматы 1993 ж.
7. Қ.Жарықбаев Жантану негіздері. 2005 ж. Алматы.
8. Қ.Жарықбаев. Психология. 1994 ж. Алматы.
9. Хорезми Р. Мұхаббат –наме. Алматы. «Жазушы». 1985 ж.
10. Жұмабаев . Педагогика. Алматы. «Рауан» . 1993 ж.
11. Қ.Жарықбаев. Қазақ психология ғылымының қарлығашы. (Ж. Аймауытов) «Бес арыс» , Алматы. 1992 ж.
12. Қ.Жарықбаев. Психолгия ғылымы. Оның Қазақстан даму перспективалары. Қазақстан мектебі . 1975 ж. №8.
13. Қ.Жарықбаев. Халықтық психология.
14. Қ.Жарықбаев, Әль-Фараби. Библиографиялық көрсеткіш ( 1-кітап), Алматы. «Қазақстан», 1978 ж. (ІІ-кітап), Алматы, 1975 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
Негізгі бөлім.
І ТАРАУ.
І. Бөлім. Ж.Пиаженің зерттеуелрі баланың сөйлеуі мен ойлауы
1.1. Баланың ойлау мәселесін сапалық тұрғыда
қою..................................4-10
1.2. Ж.Пиаженің ... ... ... ... Бала ... ... Пиаже зерттеуіндегі мәліметтер эгоцентрлік сөйле...........15-
18
1. Әлеуметтік сөйлеуден бөлінген эгоцентрлік
сөйлеу........................19-33
Қорынынды...................................................................
......................................34
Қолданылған әдебиеттер
............................................................................
......35
Қосымшалар
Кіріспе
Зерттеу өзектілігі:
Адамның өзінің өмір ... ... ... ... ... ой ... Бұл үшін сол ... тілдің грамматикалық
ережелеріне сәйкес сөз ... ... ... сана сезіміне
дамуындағы дыбысты тілдің пайда болуын маңызы зор ... ... ... ... адам ... анатомиялық өзгерістерге түсіп, дыбыс
ортикуляциясына қабілеті бар сөйлеу ... ... ... ... адам
жеке дыбыстарды ғана емес, түрлі, дыбыс тіркестерін тиісті мән-мағынасы бар
сөздерді айта алатын қабілетке ие болды. Сөйлеумен тығыз ... ... ... ... тек адам ... ... ғана тән прцес болып
табылады.
Ой-сыртқы дүниені ... ең ... ... Ал сөз ойды басқа
адамдарға жеткізтін құрал.
Курстық жұмыстың мақсаты: ... ... ... мен ... және ... ... ... зерттеуді әдістемелерді жинақтау.
Курстық жұмыстың міндеті: Ойлау және сөйлеу ... ... ... ... ... ... ... Жалпы бұл зерттеудің териялық ... ... ... мен ... даму ... анықтау жолдарына молына
үлкен септігін тигізіп отырды.
Зерттеудің практикалық мәні: Бұл ... ... ... ... ... да ... ... Жалпы бұл зерттеудің
практикалық мәні қазіргі кездегі ойлау жэне ... даму жэне ... ... ... ... ... ... тигізіп отырады.
І ТАРАУ.
Ж.Пиаженің зерттеуелері баланың сөйлеуі мен ойлауы
1.1. Баланың ойлау мәселесін ... ... ... ... ... сөйлеуі мен ойлауы туралы және оның
логикасы мен дүниетануы туралы ілімнің дамуында тұтас дәуірді құрайды.
Олардың тарихи мәні өте ... ... ... ... енгізген баланың сөйлеуі мен ойлауын клиникалық
зерттеу әдісінің көмегімен балалар логикасының ерекшеліктерін әдеттен тыс
батылдықпен, тереңдікпен және кең ... ... ... ... ... жаңа ... ... Пиаже өзінің еңбегінінің екінші ... ... ... ... ... ескі ... ... бетбұрыс туралы нақты және
ашық көрсетеді.
Баланың ойлау мәселесін сапалық тұрғыда қою Пиаженің бұрын үстемдік
еткен бала ақылының ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... бала ойлауын
жағымсыз сипатта қарастырса, Пиаже бала ойлауының сапалық өзгешелігін оның
жағымды жағынан ашуға тырысты. Бұрын ... ... ... ... оған не жетіспейтіндігі туралы білгілері келді және бала ... оның ... ... ... ... ... т.б. өз ойын ... қбілетсіздіғімен анықталды.
Жаңа зерттеулерде негізгі көңіл балада не бар, баланың ойлауының негізгі
белгілері қандай, өзінің ерекшеліктері мен ... ... ... нені игерген деген мәселелерге аударылды. Ж. ... өз ... бала ... — бұл ... ... адам ... ал оның ... адамның кішкене ақылы емес деген пікірін келтіреді, міне, осы пікір
арқылы Пиаженің жасаған жаңа да ұлы, ... де ... ... табыстарын сипаттауға болады. Бала ойлауына қосымша ... осы бір ... ... мәні ... даму идеясы жатыр. Осы
қарапайым идея Пиаженің зерттеулеріне ұлы жарық ... ... ... ... тән ... ізді ... бала логикасы
мәселесін зерттеудің жаңа бағытында да байқалып қалды. Ол ... да ... ... шығармалары сияқты, бұл зерттеулерге де ... ... ... Осы орайда Ж.Пиаженің кітаптары да толық негіздс
З.Фрейдтің, Ш.Блондельдің, Л.Леви-Брюльдің еңбектерінен салыстырыла алады.
Олар сияқты, бұлар да ... ... ... мен оның әдіснамалық
негізінің қарама-қайшылығынан шығатын, психологияның нақты ... ... және ... ... ... ... дағдарыстың туындылары.
Психологиядағы дағдарыс — бұл, ең алдымен, осы ғылымның әдіснамалық
негізінің дағдарысы. Оның түп ... оның ... ... алады. Оның мәні
қазір баска ешқандай ғылымда осындай қарама-қайшылықта кездеспейтін, осы
білім ... ... ... ... ... ... ... және
идеалистік тенденциялардың күресінде жатыр. Ф.Брентаноның10 ... ... ... ... күйі ...... көп, бірақ
бірыңғай психология жоқ. Біз де осы ... ... ... ... ... болуда деп айта аламыз. Қазіргі психологиялық
білімдерді біріктіріп, басын құрайтын бірыңғай ғылым жүйесінің жоқтығы ... ... ... ... тыс ... ... да бір ... жаңалық — жаңадан анықталғаң тәуелділіктер мен фактілерді түсіну
және түсіндіру үшін амалсыз өз психологиясын — көп ... ... ... ... фактілі негіздері мен теориялық құрылыстары арасындағы
қарама-қайшылық және бұл негізде қаланған жүйелердің идеалистік сипаты әр
авторда терең ерекше кейіпке ие ... ... ... ... ...... ... мөрі ретінде атап өткен екі
жақтылықтың ізі. Бұл ... ... ... ... ... ... алға бір қадам жасаса, оларды теориялық тұрғыда негіздеп ... ... ... екі адым ... көрсетеді.
Ж.Пиаже осы қатерлі екі жақтыльгқтан өте оңай тәсілмен ... ... Ол ... өте тар ... аясында тұйықталғысы келеді. Оның
фактілерден баскд ештеңені білгісі келген жоқ. Ол саналы түрде жалпылаудан,
әсіресе логика, ... ... және ... ... ... ... ... осы мәселе шегінен шығудан қашады. Ол үшін ең сенімдісі
таза эмпирика негізі болды.
Ж.Пиаже өз ... "бұл ... ең ... ... ... ... ... табылады. Біздің жұмысымыздың әр түрлі тарауларының
бірлігін арнайы мазмұндау жүйесі емес, бірыңғай әдіс баяндайды", — дейді.
Балалар психологиясына бұрынғыны ... жаңа ... ... ... бірінші және екінші көлемді фактілер Пиаженің еңбектерінен келді.
Ж.Пиаже жаңа фактілерді табуда, ең алдымен, өзі ... жаңа ... ... ... мен ... табу ... және ... талдау әдісінің бір бөлігі
ғылыми психология алдына алғаш рет қойылса, екінші бөліктері ... да, жаңа ... ... Мысал ретінде жаңа түрде, баланың
сөйлеуіндегі грамматика мен логика ... ... ... ... және оның логикалық әрекетгердің дамуындағы ... ... ... ... ... түсінуі және тағы да көптеген
мәселелерді айтуымызға болады.
Басқа да ... ... ... де қазіргі психологиялық ғылымдағы
дағдарысқа байланысты қатерлі екі-жақтылықтан қашып құтыла ... ... ... ... ... қалу ... тығылғысы келді.
Алайда фактілер оны алдады және ... ... Олар ... тудырды.
Мәселе теорияға ұласты.
"Біз, әрине, зерттеудің оны ... ... ... ... ... ... ... біз өзімізді фактілерді қарастырумен
ғана шектейміз", — ... ... ... ... қарастырушы адам оларды
міндетті түрде қандай да бір теория тұрғысында қарастырады.
Фактілер, әсіресе Пиаже ... және ... бала ... ... ... ... ... және жаңа фактілердің ... кілт ... ... адам, ең алдымен, фактінің философиясын, оны
табу мен мағыналау философиясын ашып көруі керек. ... ... ... ... ... күйде болады.
Соған байланысты біз осы тарауда жеке мәселелерге көп ... ... Бала ... әр түрлі мәселелерін біріктіріп, жинақтай отырып,
оның ең ... ... ... ... керек. Сонымен қатар, біздің
жолымыз өзіміз түсіну мен бағалау үшін іздеп отырған ... ... ... мен ... ... сыни ... өтеді. Фактілік
теорияны қолдау және зерттеудің ... ... ... ... ... еңбектеріндегі баланың сөйлеуі мен ойлау мәселелеріне сыни
зерттеуіміз осы ... ... ... ... ... әрі өте ... ... жатқан күрделі құрылысты бірыңғай көзбен камтуға
тырысқан оқырмандар үшін автор өзінің зерттеулерінің жүру ... ... ... жол ... ... автордың бүкіл құрылысын қамту үшін және оны анықтайтын
принциптерді түсіну үшін бұл жолмен жүре ... ... біз ... ... ... ... ... орталық бөлігін табуға
тырысуымыз керек. Бұл жағынан автордың өзі де жол ... Өз ... ... оның ... ... ... барлық зерттеулерді тұтас
баяндауға, оларды белгілі жүйеге келтіруге тырысты және зерттеулер кезінде
жеке дара ... ... ... ... ... ... отырып,
осы фактілердің күрделілігі мен әралуандығын ... ... ... ... ... ... — ол Ж.Пиаженің зерттеулерінде
анықталған, бала ойлауының барлық ерекшеліктерінің объективті байланысына
қатысты сұрақ болып ... ... ... ... алып келмейтін бір-бірінен тәуелсіз
құбылыстар ма әлде осы барлық ерекшеліктердің бірлігін қамтитын, негізінде
орталық факт жататын ... ... ба? Бұл ... бала ... ... ... ... сөйлеудің эгоцентризмі
және бала ойлауы, интеллектілік реализм, синкретизм, қарым-қатынастағы
түсініспеушілік, ұтынудың қиындығы, бала ... ... ... т.б. Бұл сұраққа автор берген жауап оны фактілерді ... ... ... ... ... ... орай, автор фактілердің
талдауы теория негізінде анықталатынын байқайды.
Пиаже бала логикасына тән белгілердің көп бірлігін эгоцентризмге жатқызуға
тырысады. Барлық белгілер жиынтықгы құрады, ал ол өз ... ... ... Бұл жиынтықтың негізінде бала ойлауы мен баланың іс-
әрекетінің эгоцентрлік сипаты жатьгр. Бала ойлауының басқа да ерекшеліктері
осы негізгі ерекшеліктен ... ... және оның ... ... шығарылуына байланысты бала логикасының әркелкі белгілерін біртүгас
етіп біріктіріп, ұғындырып, мағыналап тұруға ұмтылатын теориялық жаллылауға
көмек беретін барлық жіптер үзіледі ... беки ... бұл ... ... ... деп ... ... теорияларынан алады. Оның ойынша, "Бағытталған ой — саналы,
яғни ойлаушының ақылына анық түсінікті мақсаттардың ізімен ... ... ... ... ... және сөйлеу арқылы байқалады.
Аутистикалық ойлау аңдаусыз (сапасыз) ... яғни оның ... ... ... түрде ұғынылмайды. Ол сыртқы ақиқат ... ... ... ... ... елес ... ... Ол
шындықты орнатуға ұмтылмай, ниеттерді қанағаттандыруға ұмтылады және таза
индивидуалды ... ... Ол сол ... ... ... байқалмайды, ол,
ең алдымен, бейнелер түрінде ... ... ... жеткізілуі үшін
белгілер мен мифтер арқылы оны бағыттайтын сезімдерді тудыратын сияқты жаңа
тәсілдерге жүгінеді".
Ойлаудың бірінші түрі әлеуметтік. Ол дами ... ... мен таза ... бағынады.
"Баланың ойлауын эгоцентрлік деп атай отырып, — дейді ...... ... ... ... ... ... бірақ оның
қызығушылығы тек өзінің ағзалық немесе ойын ... ... ... (ол таза ... ... ... ересек адамның ойлауы тәрізді,
ақылдың бейімделуіне де бағьпталғанын айтқысы келгенін білдіреді".
Соған байланысты, функционадды жағынан да эгоцентрлік ... ... ... ... және ажыратып тұратын ... ... Осы ... ... ... ... айтқан: "Баланың ойлауы
біздерге қарағанда эгоцентрлік болып келеді және ол аутизм мен әлеуметтік
ойлаудың ортасы ... ...... ... ... ... ... көбіне эгоцентрлік ... мен ... ... ... ... арасындағы жақындатып тұратын
мезеттерді көбірек ... ... айта ... жөн еді. ... ... бірініде ол "эгоцентрлік ойлау үшін ... заң ... ... Ж.Пиаженің теориясындағы баланың ойлауының эгоцентрлік сипаты
Ж.Пиаженің теориясындағы баланың ойлауының эгоцентрлік сипаты ... ... ... үшін ... ойлаудың түс көру логикасына, таза
аутизмге, екіншіден, ақылды ойлау логикасына байланысты үшінші және ...... ... суреттеуге тура келеді.
Ж. Пиаже теориясында ... ... ... ... ... да ... ... осы екі шеткі сатысы
арасындағы аралықты жалғастырып тұрушы ... ... ... ... ... үш ... байланыстырып тұратын генетикалық
байланыс пен қарым-қатынасқа тиісті ... ... ... ... шешіп
береді.
Пиаже осыдан келіп: "Ақыл-ой іс-әрекеті түтастай логикалық іс-әрекет болып
саналмайды. Ойлаудың әрбір түрлері бір-бірінсіз ... ... ... болып байланыспаған. "Логикалық іс-әрекет — бұл шындықты іздеу,
ал шешімін табу қиялға тәуелді, алайда ... ... ... көп кеш ... ... "Бұл ...... Пиаже, — екі
себеппен түсіндіріледі: біріншіден, ой ... ... ... бұрын кіріседі. Өте ырықты ойлау бұл ойын немесе жаңа
туындаған идеяны жүзеге асушы ретінде қадбылдауға мүмкіндік ... ... Мұны ... ... бала ... мен баланың ойын зерттеген
барлық, авторлар байқаған.
Сондай-ақ З.Фрейд те рахаттану ... ... ... ... таба отырып қайталады. Шындығында, 7—8 жасқа дейінгі баланың ойын
шындық деп есептеген жалған нәрседен ажырату өте ... ... осы ... ... ойы ойын ... ... орай, автор еш жерде жүйелі түрде қарастырмаған, бірақ ... ... ... ... ... бала ... ... толығымен анықтау үшін, біз осы бала ойлауының эгоцентрлік
сипатының шығу тегі мен көлемі, оның бала ... ... ... ... ... ... тоқталып өтуіміз керек. Пиаже эгоцентризмнің
түбірін екі ... ... ... ... ... екіншіден, оның тәжірибелі іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... оның негізгі пікірі
гипотетикалық болып келетіндігін үнемі ескертіп отырады. Алайда бұл ... өте ... ... бала ... ... факті қарама-
қарсы болып көрінеді. Осы кітаптың, теориялық бөліміндегі мәселелер, Пиаже
қарастырған, еңбектің қиындығын немесе ... ... ... ма әлде бәрі керісінше жүре ме деген ой қорытындысына негізделген.
Эгоцентризмнің әсер ету ... ... мен ... ... ... сұраққа
келсек, Пиаже бұл құбылысты тек баланың барлық ойлауы мен ... ... ... бастамасы ғана емес, ол — жалпыға тән деп ... мән ... ... ... ... бала ... әр ... және әр
алуан түрде көрінуің Пиаженің бала ... ... ... болар-
болмас көрінуі деп қарастырғанын байқадык,. Алайда бұл әлі ... ... — осы ... ... ... ... ... ғана емес, оның туындауына жағдай жасаған себептер жолымен, яғни
төменгі жолмен де таралады. Атап ... ... ... ... бала ... ... ... байланыста қояды да, соңғысын
баланың 8 жасқа дейінгі дамуының әлеуметтік емес ... бір ... ... ... ... ... қатысты, мәселен бала
ойлауының синкретизмі туралы, Пиаже тіке және бір ... ... ... бала ... қандай да бір сферасын бір-бірінен ажыратып
тұратын ерекшеліктер емес, бала ... ... ... ... түр ... ... ... — ол, — осылайша баланың бүкіл
ақыл-ойын қамтиды".
"Баланың ақыл-ойын тәрбие факторларымсн қатар, ересектер ... ... ... ... ... бірақ бұл әсерлер балада фотография
із қалдырмайды, олар өзгеріске ... яғни оған ... тірі ... ... және оның субстанциясына енеді. Баланың осы ... ... ... баланың ақыл-ойына тән ... ... біз әрі ... және ... тырыстық. Баланың тәжірибеге
жабықтығы Пиаже үшін оның негізгі ... ... ... ... ойлау" терминінің өзі көптеген түсінбеушіліктер
әкелгенін атап өтті. Бұл түсінікке ... ... ... жақындастыратын мазмұн қосуда, оны эгоистік ойлаумен теңестіруде.
Сондықтан Э.Блейлер ... ... ... және рационалдық ойлауға
кқарама-қарсы ирреалистік ойлау деп атауды ұсынды. Амалсыз атын ... осы ... ... ... ... ... ... мазмұны
жатқаны даусыз.
Имбециллің аутистикалық ойлауы реалистік ойлау ... ... ... ... ... түрса да, оған тәуслсіз турғыда әрекет
жасамайтын, ең ... ... ... мән бермейтін өмір сүруге қабілетгі
адамды да, тірі ... да ... ... ... ... ... сатыдан
төмен ұйымдастыруда аутистикалық функциялар ... ... ... Бала ... ... этоцентризмнің тұжырымдамасы Ж.Пиаженңң теориясында әр түрлі
бөлімдерден келетін байланыстар жинакқталатын жане ... ... ... ... Осы ... ... ... бала логикасын
сипаттайтыг түрлі белгілердің, сан алуандырын бірлікке жинайтын ... ... ... ... ... бip ... ... құбылыстар кешеніне айналдырады. Сондықтан егер барлық, теория
сүиеніп тұрған осы негізгі тұжырымдама ... ... ... ... ... бала эгоцентризмді жатқан теориялық құрылым ... ... ... негіз оның балалардың сөйлеу қызметін
анықтаура арналған алғашқы зерттеуі. Ос ... ... ... ... ... үлкен екі топқа, яғни эгоцентрлік және әлеуметтенген сөйлеу
д( аталатын екі ірі ... ... ... ... ... ... ... көзқарасымен бір тұруға ұмтылма өзі ... бұл ... ...... Пиаже. Ол өзін басқалар оны
тындай ма, жауап күте ме деген қызығушылықты және қасындағы ... да ... ... ... ниетті де сезінбейд: Бұл драмадағы: "Бала өзінің
дауыстап ойлағаны ... ... ... Ол ... ... ... ... монологты еске түсіреді". Сабақ үстінде бала
әрекеттері шағын бөлек сөздерімен қосарласып отырады, ... осы бала ... ... үн қосуы
Ж. Пиажо баланың эгоцентрлік сөйлеуін клиникалық анықтау мен суретгеуде,
оны өлшеп әрі қарай оның ... ... ... ... үлес ... сөйлеудің фактісінде Ж. Пиаже бала ойы эгоцентризіміні:
бастапқы, негізгі және тікелей ... ... Осы ... ... 6—7
жасқа дейін баланың айтқан сөздерініің жартысынан көбі ... ... ... ... қорытындылай келе, бала сөйлеуінің біз анықтағаы
алғашқы үш категориясы (қайталау, монолг және ұжымдық, ... ... онда 6 ... ... сөз ... ... да ... 47 %-ға дейін
мөлшерде эгоцентрлік болып келеді дейді, — Ж. ... Егер сәби ... ... 6—7 ... бала ... ... та, бұл сандық көрсеткішті мәнді
түрде жоғарылауы керек. Бұл санның өсу себебі, ... ... ... эгоцентрлік сөйлеуінде ғана емес, элеметтенген
сөйлеуінде де ... ... ... байланысты.
Пиаже балалар ойының эгоцентрлік сипатын қалай анықтағанын айта келе, бір
айға жуық мерзім бойы ... ... ... ... ала ... 5 және 7 ... балалар жұмыс істей жүрсе де, ойнай жүріп ... де, ... ... 47%-ға ... ... ... ... байқағанын
айтады. Ал 3 жас пен 5 жас аралығында эгоцентрлік сөйлеу 54 пен ... ... ... ... ... ойы мен ... дара іс-әрекетін
мәнерлеп айтып беру болып келеді. Бала тілінің мәнді бөлігіне тән бұл белгі
бойынша бала өз ... ... ... бала ... белгілі
эгоцентризмін дәлелдейді. Сөздерден басқа, өзінде айтылмай жатқан ойларды
сақтайтын "ойлаудың өзінің эгоцентризмі" туралы хабар береді. Ал бұл ... ... ... болмағандықтан, сақталып жатады, мүмкіндік
басқалармен араласу және олардың көзқарасымен қосылу әсерінен дамиды.
Осыған орай, Пиаженің пікірі ... ... ... ... ... ... де асып ... байқаймыз. Бірақ
баланың эгоцентрлік сөйлеуі — бала ... ... ... ... ... және ... дәлел болып келеді.
Бірінші зерттеуін қорытындылай келе, ... "Осы ... ... қорытынды жасауға болады?" деген сұрақ қояды да, былай жауап береді:
6—7 жасқа дейін балалар үлкендерге қарағанда эгоцеитрлік тұрғыда ... ... ... және бізге қарағанда бір-біріне өзінің ... аз ... ... ... ... ... екі жақты.
"Біріншіден, олар 7—8 жасқа дейінгі балалар арасында бекітілген әлеуметгік
өмірдің орнықты болмауынан, екіншіден, баланың негізгі іс-әрекетінде, ... ... ... ... — ым, бет ... тілі ... ... байланысты". "Шындығында, — дейді ол, — 7—8
жасқа дейінгі балаларда айтарлықтай ... өмір ... ... ... ... ... бақылауы бойынша, тек 7—8 жастағы
балаларда ғана ... ... ... ... ... . Пиаже зерттеуіндегі мәліметтер эгоцентрлік сөйлеу
Пиаже зерттеулеріндегі мәліметтер эгоцентрлік ... ... ... ... темендейтінін көрсетеді. 7— 8 жастарда коэффициент нөлге
(0) жақындайды, ал бұл і ... ... ... ... ... тән еместігін білдіреді. Эгоцентрлік сөйлеуінен құтылса да, ... ... ... бұл ... ... басқа тұрғыда
өзінен жаңа бслгілер таба ... ... ... ой ... дәл ... ... ... ойлау сферасынан басымдылық ала бастайды. Эгоцентрлік
сөйлеу баланың мінез-құлқында ... ... ... ... оймен толық
келісе тұрып, Пиаже эгоцентрлік сөйлеу одан әрі ... ... ... ... ... ... сөйлеудің тағдыры мен функциясы туралы
сұрақ ... ... ... ... ... ... тірі жүйесін
құрайтын іліммен тікелей байланысты.
Біз ... ... ... сөйлеудің тағдыры мен табиғатын
эксперименггік және клиникалық түрде зерттедік.
Зерттеуіміз тікелей ... ... ... ... ... ... ... Пиаженің қалыпты коэффициентінен және
қиындық тудырмаған осы бала ... ... ... екі есе жоғарылады. Біздің ... ... ... ... ... ... ... өсіп отыратынын байқатты.
Кедергіге тірелген бала: "Қарындасым қайда, енді маған көк ... ... ... етпейді, мен қызылмен бояймын да, оны суға ... ... ... да, көк түс ... ... — деп ... ... тырысады.
Бұл ойларын ол өзімен-қзі сөйлесіп отырып баяндайды.
Осыған ұқсас, бірақ іс-әрекетті эксперименттік бұзбаған жағдайларда біздің
коэффициентіміз ... гөрі ... де ... Соған орай, біз қалыпты
жүріп жатқан іс-әрекетгі қиындату мен бұзу ... ... ... ... бірі ... саналады деп болжай аламыз. Пиаженің кітабын
оқыған адам біз тапқан мәліметті Пиаженің ... ... ... ... екі ... оймен, екі теориялық жағдаймен жеңіл салыстыра
алатынын оңай ... ... ... бала өзін басқаша ұстайды: ол жан-жағына қарайды, ойланады,
сосын жол табады. Не ойлағаны туралы сұрағанда ол әркез ... ... ... ... жасына дейінгі баланың сөйлеп отырып айтқан ойымен мәнді
түрде ... ... ... ... біз ... ... дейінгі балада
ашық сөйлеу түрінде жүретін ... ... ... ... ... ішкі
әрекет түрінде жүреді деп айта аламыз.
Бұл туралы біз кейін айтамыз. Эгоцентрлік сөйлеу туралы сұраққа қайта
орала ... біз ... ... мен разряд функциясы және ... жай ғана алып ... ... ... ... өз
мағынасында ойлау тәсілі болып кетеді, яғни мінез-құлықта пайда болған
міндетті шешу ... құру ... да ... деп айта ... ... бір ... келтірелік. Біздің тәжірибеміз бойынша бала
(жастағы) трамвай салып отыр; бір дөңгелегін ... ... ... бала ... ... ... жібереді, ол шеңберді ... ... ... ... сынған қарындаштың ізінен басқа еш нөрсе
қалмайды. Бала ішінен айтып отырғандай: "Ол сынған", — деп ... ... қоя ... ... ... ... туралы айта отырып,
апаттан кейінгі жөнделіп жатқан вагонды бояулармен сала ... ... ... баланың осы эгоцентрлік пікірі оның барлық іс-әрекетінің жүру
барысымен соншалықты байланысты, сурет салудың барлық ... ... ... ... одан кейінгі мінез-құлықтың бүкіл жолын
анықтайтын жаңа пейілдің жоспарын қүру мен одан шығуды іздестіру ... мен ... ... ... ... екі жақты айтады, қысқаша
айтқанда, өзінің қызметі бойынша ойлау процесінен ажыратылмайтындығы
соншалықты, ... ... оны ... ән ... араласпайтып қарапайым
аккомпанемент, бала белсенділігінің жанама өнімділігі ... ... ... ... пікірі оның тәжірибелік әрекетінің негізгі кезеңдерін
және ... ... ... ... ... ... бала ... дамуына орай, бұл сөйлеудің ортаға қарай жылжитындығын, ал кейін
жоспарлау қызметі мен алдағы әрекетті бағыттау ... ... ... әрекеттің басына қарай жылжиттындығын байқадық. Бұл жерде әрекеттің
нәтижесін көрсететін сөз, сол әрекетпен біте байланысып кетіп, тек ... ... ... ... ең ... құрылымдық
мезеттерін бейнелеп белгілегендіктен, өзі баланың әрекетін бағыттап, өз
ниеттері мен ... ... оны ... іс-әрекет деңгейіне
дейін көтеретінін байқадық.
Пиаженің теориялық көзқарастары, оның зерттеуіндегі объективті мәліметтер
кдтарына қарамастан, ... ... де ... ... бала сөйлеуінің дамуы туралы ғылыми тұрғыда орнықты болжам болып
табылады.
Ересек адамның бай болып келетін эгоцентрлік сөйлеуі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік емес,
эгоцентрлік сөйлеу екенін байкду үшін бала мен ... ... ... ... да ... ... оны әлеуметтік емес, жеке
дара бейімделуге қызмет жасайтын сөйлеу деп
атар еді.
Сондықтан ересек ... ішкі ... мен ... ... ... ... сөйлеуін бір-бірімен жақындатушы — ол функциялардың ортақтығы:
осы екі сөйлеу түрі де өзі үшін ... ... мен ... байланыс
жасау міндетін орындаушы, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... ұсынған тәсілге жүгініп, адамға
қандай да бір ой тапсырмасын ауызша орындататын ... яғни оның ... ... онда біз сол сәтте-ақ ересек адамның осы ой үстіндегі
ауызекі сөйлеуі мен баланың ... ... ... ... ... ішкі ... мен ... эгоцентрлік сөйлеуін жақындатып
түрған екінші жағдай — олардың құрылымдық ерекшеліктері. Негізінде, Пиаже
эгоцентрлік сөйлеудің мынадай қасиеттері бар ... ... ... ... оны жай ғана ... ... ... ягаи оны тудырған жағдайдан
бөліп тастап жазатын болса, айналасындағыларға түсініксіз. Ол адамның өзіне
ғана түсінікті, ол ... және ол көз ... ... ... және ... ... өзгерістерге ұшыраған болып табылады.
Осы құрылымдық өзгерістер, ішкі сөйлеудің негізгі құрылымдық тенденциясына
үқсас, атап ... ... ... ... ... ... қарапайым талдау да жеткілікті.
Пиаже орнатқан эгоцентрлік сөйлеудің мектеп жасыііда тез ... ... ... бұл ... эгоцентрлік сөйлеудің жойылуы емес, оның ішкі
сөйлеуге айналуы немесе ішке кетуі екендігін айтуға мүмкіндік ... ... ... ... эгоцентрлік сөйлей
Әлеуметтік сөйлеуден бөлінген эгоцентрлік сөйлеу негізінде баланың
аутистикалық әрі логикалық ... ... ... табылатын баланың ішкі
сөйлеуі пайда болады.
Соған орай, Пиаже суреттеген бала сөйлеуініц эгоцентризмінен, біз, ең
алдымен, генетикалық ... ... ... ... ... ... бейімбіз. Пиаже келтірген нақты материалды талдайтын ... ... ... өзі де ... ... ... ішкіге қалай ауысатындығын
көрнекі түрде көрсеткенін байқаймыз.
Тұтас алғанда бүкіл схема мынадай болады: әлеуметгік сөйлеу — эгоцентрлік
сөйлеу — ішкі ... ... ... бірізділік көзқарасы
тұрғысынан бұл схеманы бір жағынан осындай кезеңдер ... ... ... ... ... ... (яғни сыртқы
сөйлеу—сыбыр—ішкі сөйлеу), ... ... ... схемасына — сөздік
логикалық ойлаудың дамуындағы негізгі ... ... ... ... — эгоцентрлік сөйлеу мен эгоцентрлік ойлау —
әлеуметтенген ... және ... ... ... генетикалық
бірізділікке қарсы қоюға болады.
Бірінші схеманы мысал ретінде ... ... ... ... ... да, ... жағынан Пиаженің схемасына жоғары дәрежеде
ұқсас болуында. Осыған ұқсас формуланың ... ... ... ... ауысу аралық саты — сыбыр арқылы жузеге асуы ... деп ... ... ... ойлаудан логикалық ойлауға ауысу аралық саты
жолымен — эгоцентрлік сөйлеу мен эгоцентрлік ойлау ... өту ... ... орай, біздің баланың эгоцентрлік сөйлеуі деп белгілеген ... ... бір ... ... ... ... әр ... трактіде
жатқан схема бойынша беріледі. Бұл ауыспалы саты ... үшін ... ... ... ... өту ... біз үшін бұл ауыспалы
түрі сыртқы сөйлеуден — ішкіге, әлеуметтіктен — ... ... ... ... ... өту болып табылады.
Міне, бейнесін тұтастай қайта құрастыруға тырысып отырған дамудың суреті
әркелкі болып суреттеліп шыққанын байқаймыз.
Талдау барысында кездескен негізгі мәселені ... ... ... ... даму ... ... жүреді: өзінің өтпелі пунктінде ... асып ... ... ... ... түс көру логикасынан
әлеуметтенген сейлеу мен логикалық ойлауға карай ма немесе даму ... ... ... ... ... арқылы эгоцентрлдк сөйлеуі
ішкі ойлауы мен ... ... ... ... ... жүреді ме?
Сұрақты осы түрде айтатын болсақ онда ... ... ... ... сұраққа келіп тірелгенімізді байқаймыз. Негізінде біз Пиаженің
психоанализден иемденген және ... даму ... ... ... ... ойлау деген, дамудың тұстастығы туралы ілім
көзқарасынан негізгі мәселенің теориялық дербестілігі жайлы сұрақты
қарастырдық.
Бұл мәселенің ... ... тура ... ... ... ... осы ... негізін сыни тұрғыда зертгей келе, тағы да
бала ойлауының дамуының ... ... ... қызықтыратын тұжырымдамада
дұрыс берілмеген деген қорытындыға келеміз.
Шындығында, бала ойлауының даму ... ... ... ... емес, керісінше, әлеуметтіктен даралыққа қаай ... ... ... ... ... және ... ... қорытындысы осындай болып шықты.
Біз Пиаже теориясындағы бала ... ... ... ... ... қорытындылай аламыз.
Осы тұжырымдаманы филогенетикалық және онтогенетикалық даму ... ... біз осы ... түп ... аутистикалық және
реалистік ойлаудың генетикалық құбылмалы қарама-қарсылық ... ... ... ... ... сондай-ақ биологиялық
эволюция көзқарасы тұрғысында ... ... түрі ... ... бастама, тұңғыш деген ойдың дәйексіздігін дамытута тырыстық.
Бұдан әрі, осы ... ... ... яғни автордың бала
эгоцентризмінің тікелей ... болу және ... ... ... ... туралы ілімді қарастыруға ... ... тағы ... ... ... бала ... эгоцентризмінің тікелей
көрінісі ретінде анықталуы функционалдық және құрылымдық ... да ... деп бала ... ... талдауы негізінде алынған қорытындыға
келуге тура келеді.
Мұнан әрі біз, ... мен ... ... ... ... ... ... анықтаушы тұрақты және қажетті шама болмайтынын байқадық.
Біз, ең соңында баланың ... ... 7—8 ... ... жойылып
кететін, оның ішкі эгоцентризмінің сыртқы ... ... ... жанама өнімі болып табылмайтынын көрсетуте ұмтылдық.
Керісінше: эгоцентрлік сөйлеу, бізге басында келтірілген ... ... ... ... ... ... ... саты түрінде көрінді.
Соған орай, бізді қызықтыратын тұжырымдаманың фактілік негізі де
құбылмалы, ... ... ... ... ... біз ... ... нәтижелерді жалпылауымыз керек. ... ... ... ... ... ... ... және ең негізгі
мәселені былай құра аламыз: психоанализ бен Пиаженің теориясындағы ... ... ... ... ... қойылмаған. Қажеттіліктердің өтелуін өмір
жағдайына бейімделуге ... ... ... ... ойын ... ... өтеу ме, ... объективті шынайы дүниеге бейімделу
қозғайды ма деп сұрауға ... ... ... ... ... ... тұрғысынан ашқанда, түсініктің өзі қажеттілік ақиқат ... ... ... ... деген пікірді қамтиды.
Э.Блейлер (жоғарыда аталған үзіндіде) нәрестенің ... оған ... ... ... бала ... соң ғана өтелетіндігін өте
сенімді келтірген. Сол ... жасы ... бала да ... алманы елес
түрінде қабылдаса, ол өз қажеттілігін шынайы дүниеге бейімделу үшін ұмыт
қалдырғаны ... оның ... мен ... ... ... өзі үшін ... дүниеге бейімделу ағза мен жеке
тұлғаның қажеттілігінен тәуелсіз болмайды. Ақиқат дүниеге ... ... ... ... Бұл біз қарастырып отырған теориядан
түсініксіз жағдайлармен бөлініп қалған трюизм болып келеді.
Тамаққа, жылуға және ... ... ... ішкі ... ... бір түрінің ақиқат дүниеге бейімделу қызметін
атқаратын ойлаудың екінші түріне қарама-қарсы ... ... ... мен ақиқат дүниеге бейімделу процесін бағыттайтын ... ... ... ... пен ... ... ... қарау
керек. Өмірдегі өтелмеген ұмтылыстарын қиял, елес ... ... ... ... ... ... ақикат дүниеден бөлініп
(шектеліп) қалу да дамудың соңғы өнімі болып келеді. Аутистикалық ойлаудың
пайда болуы реалистік ... мен оның ... ... ұғымдық ойлаудың
дамуына байланысты. Бірақ Пиаже ... тек қана ... ... ... бұрын жүреді деген жобаны ғана алып қоймайды, сонымен
бірге қызметтік және ... ... ... дербес витальды бастама
primum тоvепs — бүкіл психикалық дамудың алғашқы қозғаушы күшіне ... ... ... ... да ... сіңірген еңбектерінің бірі — аутизмнің ақиқат ... ... ... ... ... "мен" үшін ... серіппе", — дейді Пиаже. "Аутистикалық ойлаудың жалғыз қызметі — бұл
қажеттіліктер мен ... ... ... ... ... ... үшін ... дүниені деформациялау болып келеді". Логикалық
шарасыздықтан, қанағаттану мен қажеттілікті ... ... ... алып және ... ... ... енгізе отырып, Пиаже
ойлаудың реалистік ... деп ... ... ...... ... мен ниеттерден босатылған "таза ойлау" ретінде
ұсынуға мәжбүр болды. ... ... ... жоқ сияқты, табиғатта
да мұндай ойлау жоқ, ... ... ... ... ... ... қарама-қарсы қоюға болмайды, міне, сол сияқты балада да қажеттілік,
қызығушылық пен ... ... ... тек ... үшін ойлау да жоқ
Пиаже аутистикалық ... ... ... "ол ... ... ... ... ұмтылады", — дейді. ... ... ... ... ... ма ... шындық үшін практикалық
қажеттіліктерден тәуелсіз ... ... ... ... ой бола ... шынайы мазмұны жоқ бос абстракциялар ... ... ... ... ғана осылай шектелуі мүмкін, алайда бала бала
ойлауының шынайы, нақты тірі жолдарының шектелуі еш ... ... ... ... ... мен ... сезімдік заттардан бөлек
идеялар туралы іліміне жазған Аристотель сынына ескертпелерінде В.И.Ленин
былай дейді:
"Бастапқы идеализм": жалпы (түсінік, ... ... — жеке мән. ... идеализмі, Кант, Гегель, кудай идея-сы осыған ұқсас емес ... ... және ... мен ... ... әлем мен әлем ... зат және ... танылмайтын "өзіндегі зат"; жер мен күннің,
тіпті бүкіл табиғаттың байланысы — бүл заң, Joyoб, ... Адам ... мен ... ... мүмкіңдігі алғашқы қарапайым
абстракцияда берілген болатын.
Жеке заттарға ... ... ... одан ... (=түсінік) алу
қарапайым, тікелей, айнадағыдай өлі акт емес, ол өмірден қиялдың ... алып ... ... ... және қосарлы акт, тіпті ... ... пен ... (адам ұғына алмайтын өзгеру) қиялға (in
lеtzternn stans = ... ... ... ... ... ... қарапайым жалпы идеяда қиялдың арнайы бөлігі бар".
Өзінің даму барысында қиялдау мен ойлау бір-біріне қарама-қарсы, ... адам ... ... ... пен ... ... жатыр деген
ойды одан әрі тереңірек және ашық көрсетуге болмайды.
Барлық жалпылау, біріншіден, өмірден қайту, аластау, екіншіден — ... ... ... ... ... ... ... өзінің терең әрі дәлме-
дәл бейнесінен тұратын, олардың ойлау мен ... ... ... ... ... бірлігін көрсету реалистік және аутистикалық
ойлауды зерттеу үшін дұрыс жол ... осы ... ... ... онда ... бала ... басына қою
керек емес, оның соңынан ... және оның ... ... бір шегі ... түсінуге күмән қалмайды. Өзіміздің
тәжірибемізде өзіміз зерттеп отырған теория тұрғысынан тағы бір ... атап ... ... ... ... ... ... дүниеден,
баланың тәжірибелік іс-әрекетінен, оның ... ... ... ілініп тұрған сөйлеу емес екенін көрдік. Біз ... ... ... ... ... ... құрамды кезеңі болып
кіретінін, алғашқы мақсатгы ... ... орын ... өзі жетіліп және
баланың одан да күрделі іс-әрекетінде жоспар мен ... ... ... бастайтындығын да байқадық.
Іс-әрекет, тәжірибе — міне, айдың екінші беті сияқты, бақылаушылар
назарынан тыс ... ... бала ... ... мүлдем жаңа қырлары мен
бала эгоцентрлік сөйлеуінің қызметін ... ... жаңа ... — осылар.
Ж.Пиаже заттар баланың ақылын шыңдамайды дейді.
Алайда біз баланың эгоцентрлік сөйлеуі баланың ... ... ... ... ... болған жағдайларда, заттардың шынымен де
баланың ... ... ... ...... көзқарас тұрғысынан
танылмайтын, баланың қабылдауында енжар бейнеленбейтін және өзінің
тәжірибесінде ... ... ... жаңа ... бала ойлауы дамуындағы ақиқат дүниенің тәжірибесі мен
алатын орны туралы мәселе бәрін түгелдей ... ... біз ... Пиаже
теориясының негізгі тізбектерін қарастыратын кезінде және әдіснамалық сын
жүргізу кезінде кейін тоқталамыз.
Егер біз ... ... ... оның ... ... ... онда біз соңғы кездегі психологияның дамуын
анықтайтын жаңа ... оңай аша ... Бұл ... неміс
психологы Н.Ахтың қазіргі заманғы психологиялық экспериментінен ... ... ... бір ... өте ... ... білген. Экспериментші өз
зерттеуіне жазған алғы сөзінде тәжірибе аяқталған соң сыналушының "Бірақ
бұл эксперименттік философия ғой" ... ... ... ... мәселелер үшін маңызы бар және, керісінше, философиялық
түсініктен өздерінің құрылуы мен шешілуі тәуелді ... ... ... дамыту әрекеті мен ... ... ... ... бір-біріне жақындату барлық ... ... өн ... байқалады.
Бұл жағдайды баяндайтын мысалдарды келтірмей-ақ қоялық. Біз ... ... ... әрқашан философиялық және психологиялық
зерттеулерде осы жағымен ... ... еске ... ... өзі ... ... ... күрделілігі соншалық, бұл жерде аттап басқан
сайын ... мен ... ... ... соқтығасың деп ескерткен
болатын. ... ... ... бағытты сақтап, психологияға жат
мәселелерден қашқақтау да оңай ... үшін аса ...... ... ... ... және
теріс идеялар мен логикалық жүйенің қате түсінігінің қармағында ... ... да, атап ... ... өте ... баяндаудан,
әсіресе балалар психологиясы шегінен тыс барлық ... ... ... ... Оның ... — тек ... талдауымен шектелу және
осы фактілердің философиясына егжей-тегжейлі үңілмеу. Алайда ол ... ... мен ... ... бала логикасының дамуына байланысты
екенін мойындауы тиіс. Себебі оның ерікті ... ... ... ... ... қиын ... келгенде ойының бағытын ... үзіп ... ... да, осы ... ... ... қозғауына тура келеді.
Э.Клапаред Пиаженің, кітабына жазған алғы сөзінде авторды — моллюскаларға
әуестігін психологиялық фактілерге әуестікке ... ... ... ... ... ... ... меңгерген адам, өз
материалдарын сөйлете білу ... ие, яки ... ... тыңдай білген, сондай-ақ философиялық мәселелерден хабардар
ғалымдардың бірі ретінде атап ... ... ... қараңғы бұрыш, ескі
логиканың, оқулықтар логикасының торы мәлім. Ол толығымен жаңа ... ол ... ... ең ... ... хабардар, бірақ осы
әр қилы салалардағы керемет білімі оған тәуекел ... ... ... ... ... философиядан бөліп тұратын шекараны анық
белгілеуге және ала алмайтын шекараның міндетті түрде сол ... ... ... Оның ... таза ... (Ж. Пиаже, 1932, 62-6.).
Біздің Клапаредтің осы соңғы пікірімен келіспеуімізге болмайды, өйткені,
төменде көрсетуге тырысатынымыздай, ... де ... мәні ... ... ... ... себебі философияның болмауы
дегеніміз де нағыз айқын ... ... ... ... ... ... қалу ... Пиаже зерттеушілеріне тән белгі. Өзін
қандай да бір қате ... ... ... ... — біздің
басты және негізгі белгілерін ашқымыз келіп отырған, арнайы философиялық
дүниетанымның симптомы ... ... ... баланың эгоцентрлік сөйлеуі туралы ілім негізінде салынған
және Пиаженің бала ... ... ... ... әкеп ... ... ... жоғарыда қарастырдық. Бұл бізді ... ... ... және ... ... ... және осы
теорияда баланың даму барысы қисық ... ... ... қорытындыға алып
келді.
Бала эгоцентризмінің бүкіл салдары ... осы ... ... тұрғысынан
айту мүмкін болмас еді. Бұл Пиаже зерттеуінің барлық тарауларын бірінен соң
бірін қарастыру және сыни ... ... ... ... ... ... ... деген сөз. Біз өз міндетіміз мүлдем басқаша деп
ойлаймыз. Біздің міндетіміз Пиаженің кітабындағы ... ... мен ... ... ... түсінуіне көмектесу болып табылады. Ол үшін
бізге Пиаже зертгеулерінің әдіснамалық жағын қарастыру ... және оны ... ... ... ... үшін ... ойлаудың логикасын айқындаушы болып табылатын
негізгі және орталық ... ... ... еді. Бұл жерде біз
себептілік мәселесі туралы айтып ... ... ... ... ... мәселесіне арнаған қысқа және айқын тараумен аяқтайды. ... ... ... ... ... қорытынды: бала үшін себептілік түсінігі
таңсық және осы мәселеге көңіл бөлетін бала ойлауының ... ... ... деп ... ... деген пікірден тұрады.
Бұл мәселе Пиаже теориясының ішінде көрнекті орын ... ол ... ...... ... ... тәндік (дене) себептілік
туралы түсінікті анықтауға арнаған. Осы жаңа әлеуметтік ... ... да ... әлем туралы ойларында, қимыл-қозғалысты түсіндіруінде,
машиналар мен автоматтарды түсінуінде -қысқасы, баланың сыртқы ақиқат ... ... ... ... туралы қорытындыға әкелді.
Алайда, бір таңғаларлығы, Пиаженің өзі де өзінің зерттеулерінде ойын
саналы түрде себептілікалды сатысында ... ... ... ... ... сияқты жағдай болып жатады дейді оның өзі де.
Пиаже өзінің себептіліктен бас тартуын себептіліктен тыс, яғни себептілік
түсінігі өткен саты болып саналатын ... ... ... ... ... бейім. Бірақ кез келген себептілік идеясынан бас тартушы,
ерікті және еріксіз түрде, кері ...... ... ... ... ... ... берген — себептілік алды ... ... ... принципіне нені қарсы қояды. Пиаже өз зерттеулеріндегі
құбылыстардың себептілігін қарастыруын генетикалық көзқарас ... Ол үшін ... ... ... жоғарырақ принципімен
алынып тасталған және ауыстырылған болып табылады. ... ... ... не?" — деп ... қояды ол. Д.Болдуин ... ... ... ... ... ... салдарды
себептілік орнына қабылдамайтынына, сенімді болу ... ... ... ... ... өзі де мүмкін емес. Соған орай, ... ... ... және ... ... ... тәуелділік
түсінігіне қосатын генетикалық даму қатысындағы салдар мен ... ... ... ... ... үшін даму ... мен ... тәуелділік
себептілікті алмастырады. Бұл жерде ол "әрекеттен себептің шыңына ...... ... ... ... ... алынған принциптің
тамаша тұжырымын есінен шығарады. Ол Ф.Бэконның ... ... ... ... ... зор ... деген белгілі ілімін ұмыт қалдырды, дамудың
себептілігін функционалдық түсінігімен ауыстыруға тырысады да, өзі ... даму ... ... ... айырып тастайды. Бұл дамуда
бәрі де ... ... ... А ... Б ... ... және,
керісінше, Б құбылысы А функциясы ретінде ... ... ... ... үшін ... ... факторлары
туралы сұрақ шешіледі. Оның тек генетикалық мағынада түсіндіретін бастапқы
бақылаған құбылыстарды таңдау құқығы ғана қалды.
Осы негіздемеге байланысты бала ... ... ... ... ... ... ... шешіміндей күйінде қалды. "Осы
"түсіндіруші ... ... не? — деп ... ... — Осыған орай,
ойлау психологиясы өзара байланысын түсіндіруге міндетті екі ...... ... мен әлеуметтік факторға тап болады. ... ... ... ... ... ... ... заманға
сай әлеуметтанушылық көзқарас ... ... ... онда ... жарты бөлігі көлеңкеде қалуы ықтимал. Сондықтан екі өрісті ... таса ... ... ... ... ... ... — ол бала ... ... ... ... ... ... ... Біз балалар логикасына тән белгілердің көпшілігін эгоцентризмге
жатқызуға ұмтылдық" (сол жерде).
Осы жерде әлеуметтанушылық ... ... ... ... ... ... ретінде табысты беріледі деген қорытындыдан тұратын
парадокстық ұйғарым ... ... ... ... ... — бұл ... өз ... екіншісіне зиян келтіре отырып,
өзіне ұнаған тілді таңдауы болады. Бұл Пиаже әдіснамасының бала ... ... ... ... ... түсінік беретін орталық және
негізгі ... ... ... бала ойлауының тарихында ойдың құрылымы мен
жұмыс істеуіне әлеуметтік факторлардың ... ... ... ... ... алғы сөзде Пиаже осы мәселенің оның еңбектерінің
негізгі идеясын құрайтынын ашына жазған болатын. ... ... ...... ол, — ... ... бұл бала ... тек туа біткен
психобиологиялық факторлардан және қоршаған орта әсерінен ғана алынуы ғана
мүмкін емес ... ... ... ол ... түрде бала мен оны қоршаған
әлеуметтік орта ... ... ... ... түсінілуі керек.
Мен бұнымен бала өз ... ... мен ... ғана
бейнелейді деп айта алмаймын. Жеке ... ... ... өзі ... ... Қай ... жеке ... тек өзі үшін ойласа, эгоцентрлік
тұрғыда ойласа, бұл ... тән ... оның ойы оның ... ... оның ... үкімінде болады. Осы кезде баланың тиімді
ойлауында мүл-дем бөлек біркатар ерекшеліктер байқалады. Жеке тұлға ... ... орта ... ... әсерді сезгенде (мысалы:
ересектер мәртебесін сезінген бала), оның ойы ... ... ... құрылады... Жеке тұлғалардың бірлесе отырып, серіктесуі арқылы
ақылдың ... және ... екі ... құрайтын ойлауға қатысты
тәртіпті хабарлайтын осы серіктестіктің ережесі де дамиды.
Эгоцентризм, еріксіз көндіру, серіктестік — ... осы үш ... ... дамып келе жатқан ойлауы үздіксіз тербелісте болады және
аутистикалық болып қала ма әлде ... ... да бір ... ене ме — ... ... ... ... байланыста қала
береді.
Міне, Пиаже идеясындағы үстемдік осы. Осы ... осы ... ... бала ойлауының дамуын анықтайтын күш ретіндегі нақты да анық
маңызды әлеуметтік фактор тұратын сияқты. Келтірілген дәйек сөзден ... үшін ... ... ... ... бірақ оларды
осындай табыстылықпен биологиялық суреттеуге де жүктеуге әбден ... да ... ... бала ... ... ... ... фактордың қандай қатысы барлығын қарастыру біздің жақын арадағы
алға қойған міндетіміз болып келеді.
Пиаже теориясындағы осы мәселенің ...... ... ... ... Биологиялық — баланың психологиялық
түпнегізін құрайтын, алғашқы, бастапқы сияқты ойланады. ...... және ... ішкі табиғатына сай ойлау тәсілдерін итермелеуші, балара
қатысы жоқ күшті қыспақтау арқылы әрекет ... және ... ... ... келмейтін, оған сырттан жабысатын ойлау нұсқасымен ауыстыру
арқылы әрекет жасайды.
Э.Клапаред өзінің алғы сөзінде Пиажеге тән ... ойын ... ... Оның ... ... зерттеуі баланың ақылын мүлдем жаңа түрде
көзге елестеді дейді. "Ол баланың ақылын ... ... бірі ... ... ... бір ... тоқу ... көрсетеді.
Жоғары жазықтық керісінше, әлеуметтік ортаның ... ... ... бала оның ... ... жақсы сезіне бастайды.
Бұл — объективтіліктің, сөйлеудің, логикалық тұжырымдамалардың жазықтығы,
яғни бір сөзбен айтқанда — шынайылық. Бұл жоғары жоспар ... өте ... көп ... ... ... ол ... ... опырылады,
элементтері соңғы төменгі жазықтыққа ... ... ... ... құлайды, кейбір бөліктері жер мен аспанның арасында жарты жолда қалып
қояды. Осы екі жазықтықты көрмеген және ойын бір ғана ... ... ... ... шатасу әсерін сезінуі түсінікті, өйткені бұл екі
беткейдің өз ... бар және ... ... ... ... байбалам салады" (Ж.Пиаже, 1932, с.59—60).
Пиаже теориясы бойынша, бала ойлауының өзгешелігі — оның ақылының екі
станокта ... ... және ... ... мен ... ... ... станоктың, баланың өзінің ісі болғандықтан,
маңызды болып келетіні ... Егер ... мен ... Фрейдтің есімі
мен қанағаттану принципін атамаса да, біздің ... бала ... оның ... ... ... ... тырысқан
таза биологиялық тұжырымдама екендігіне ешкімнің де күмәні қалмас еді.
Пиаже еңбектерінде баланың дамуындағы биологиялық пен ... және ... ... әрекет жасайтын күш ретінде берілетіндігін
оның зерттеулері бойынша жасалған қорытындылардан көруге болады.
Пиаже ... ... екі ... ... ... орталық
қорытынды — бұл баланың екі жақты ақиқат дүниемен өмір ... ... — өз ... тән ... ... негізінде, екінші әлем оның
айналасындағы адамдардың оған ... ... ... ... ... ... Пиаже ілімі бойынша, балада оның ойының осылай қосарлануы
нәтижесінде екі жақты ақиқат дүние пайда болуы керек. Екі әр түрлі ... ... ... ... екі ойлау тәсілі — екі ... ... ойы ... ... ... логикасы бар және — өте беделді куәгердің
айтуынша — оны баскд бір ... ... ... бұл қосарлану күшті әрі кенеттен болуы ... Бала ... ...... және шағылған шынайылық қана емес, сонымен бірге
бір-бірімен байланыстырғанда ... ... ... жоқ ... әртекті
және ымырасыз маталар бөлігі де болып келеді. Пиаже бойынша, аутистикалық
ойлау да өзіне-өзі қиялдағы ... ... түс көру ... ... ... ... мен ... заңдылықтар жалпылама емес, бірақ
шектеулі мәнді. Олар шынында да дәл ... ... ... ... ... және ... (hinc et nunc. ... Пиаже зерттеген баланың
ойлауы ғана ... ... ... ... ... мәні — ... ... емес, алайда табиғи және әлеуметтік заңдар — ... ... ... Пиажені сынаушылардың бірі - - В.Штерн де атап
өтті. Штерннің ойынша, ... бала 7 ... ... ... гөрі
эгоцентрлік сөйлейді деп айтқанда және осы жас шегінің екінші жағына қарай
сөйлеуде әлеуметтік функция басым бола түседі деп ... ... өте ... дейді. Бұл қателік Пиаженің әлеуметтік жағдайдың мәнін аса
ескермегендігіне негізделеді. Бала ... пен ... ... ... — бұл оның жасына ғана емес, сонымен қатар жағдайына ... ... өмір мен ... ... бұл ... айқындаушы болып келеді.
Оның бақылаулары бір-бірінің ... ... ... балаларына
арналған. Бұл заңдар мен коэффйциенттер Пиаже бақылау жүргізген арнайы бала
ортасына ғана жүреді және жалпылауға ... Тек ойын ... ... ... ойынның монологтік түрі өте кең ... ... ... ... ... болуының шешімді маңызы
бар екенін аңғарды. М.Монтессоридің балабақшаларындағы сияқты, ... ... ... жеке-дара ойнайтын балалар бақшасында, бір-бірімен
бірлесіп ойнайтын әлеуметтік байланыс ... ... ... ... ... ... ... басымдау.
Қорытынды
Аз ғана өзгерістегі осы заңдылықтар Германияді мүлдем басқа ... ... Егер ... ... ... айналасындағы мүлдем басқа әлеуметтік
ортада құбылыстар процестерді зерттеуге кіріссек, онда олар мүлдем өзгеріп
кетер еді. Орысша ... алғы ... ... ... ... ... бір ғана ... ортада, мен сияқты жұмыс
істеуге мәжбүр болса, онда бала ... ... және ... табу ... емес, — деп ашық айтты. Осыған жету үшін балаларды ... ... ... әлеуметтік ортада зерттеу керек" .
Міне, сондықтан да Пиаже, оның зерттеуінен басқа, балаларды ... ... ... ... ... қызмет жасаудың жағымды
факт екенін атап ... ... елде ... істеген орыс психологтарының өзге
ел психологтарымен жақындасуы ғылым үшін өте ...... ... Пиаженің зерттеулеріндегі балалардай емес ... ... ... ... ... ... зерттеу маңызды заңдылықтардың
ашылуына алып келеді деп ойлаймыз. Олар қазір және енді ... ... ... қана ... оларды жалпылауға да көмектеседі. Алайда ол
үшін балалар ... ... ... ... ... өзгертуге тура
келеді.
Г.Фолькелгтің ойынша, соңғы кездері бала психологнясы басқа адамдар
типінің арасындағы баланың қалыпты ... ... ... және ... құны мен ... ... қарапайым тұтастықты дәріптеуде.
Фолькельт бұл жерде ... ... ойын ғана ... ол ... ... ... ... балалар психологиясының негізгі ұмтылысын
да білдіреді. Бірақ психологияның міндеті де ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, ауыспалы балалықты ашу болып
табылады. Құрылысшылар жақтырмаған тас бұрыштың басында тұруы керек.
Пайдаланылған ... ... С. ... Қазақстандық, Қазақстандық Ақиқат-1993 ж. №833-40
б.
2. Қалиев С. Бастауыш мектеп, 2006 ж. ... ... Х. ... ... ... ... ... Ақиқат. 2003 ж.
№945-51 б.
4. Кішікбеков Д. Қазақтың қоғамдық ой-санасы. Ақиқат. 1998 ж.
5. Ұлағат. №1-2. 1998 ж. ... ... ... ... сипаты . Алматы 1993 ж.
7. Қ.Жарықбаев Жантану негіздері. 2005 ж. ... ... ... 1994 ж. ... ... Р. ... ... Алматы. «Жазушы». 1985 ж.
10. Жұмабаев . Педагогика. Алматы. «Рауан» . 1993 ж.
11. Қ.Жарықбаев. Қазақ психология ... ... (Ж. ... арыс» , Алматы. 1992 ж.
12. Қ.Жарықбаев. Психолгия ғылымы. Оның Қазақстан даму перспективалары.
Қазақстан мектебі . 1975 ж. ... ... ... психология.
14. Қ.Жарықбаев, Әль-Фараби. Библиографиялық көрсеткіш ( 1-кітап), Алматы.
«Қазақстан», 1978 ж. ... ... 1975 ... жазу ... ... жиынтығы.
«Бір әріп» ойыны
Бала эгоцентризмнің тұжырымдамасы
1. Балалар шеңбер құрып отырады. Бөлмеде бар, заттың аты ... да бір әріп ... ... ... ... сағат тілімен таңдап
алынған әріптен басталатын бөлмедегі өз ... ... Атай ... ... шыға ... ... ... затты тауып айта алған бала
жеңімпаз болып есептелінеді.
«Сұрақты өлең» ойыны.
2.Балалар 2 топқа бөлінеді. Содан соң ... топ ... да ... ... ... бар ... ... тауып, барлығы әндетіп осы
өлеңді сұрақ қылып 2- ші топқа қояды, ал екінші топ 1 минут ... ... ... ... ... ... соң ... кезектесіп қояды.
«Ән» ойыны.
Ж.Пиаженің теориясындағы бала ойлауының эгоценртлік сипаты
3. Балалар шеңбер ... ... ... ... ... ... ... дейді: - «Қазір барлығымыз бірге қандай да болмасын бір әнді
орындаймыз (балалар өздеріне таныс жақсы ... ... ... Бұл өлең ... ... ... Егер керек болған жағдайда өлеңнің сөздерін еске
түсіруімізге болады.
Жүргізуші ойынның ... ... ... ... ... осы ... айта бастайсыңдар да, екінші шапалағым бойынша өлеңді
дауыстап емес тек ішімізден ... ... ... ал ... ... - ... ... дауыстап жалғастырып айта бересіңдер».
4. «Соңғы әріп» ойыны.
Соңғы ойыншы бір сөзді айтады (жекеше түрдегі зат есім ... ... ... ... ... айтқан сездің соңғы әрпінен басталатын сөзді
есіне түсіріп айтуы қажет.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Генетикалық психология3 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың ойлауын дамытудың психологиялық негізі41 бет
Қарапайым математиканы қолдануда баланың логикалық ойлау қабілетін дамыту8 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет
"тірек-қимыл жүйесі,жас ерекшелігі.баланың жеке басына қойылан гигиеналық талаптар"9 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
Адам болмысы мен ойлауының жалпы формалары29 бет
Ана мен баланың денсаулығы8 бет
Бір жасар баланың дене даму ерекшеліктері8 бет
Баланың ас қорыту жүйесі15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь