Дамуында ауытқуы бар балалардың психикалық даму ерекшеліктері

Кіріспе
І. Дамуында ауытқуы бар балалардың психикалық даму ерекшеліктері.
1.1 Дамуында ауытқуы бар балаларға жалпы сипаттама.
1.2. Балалардың дамуында пайда болатын ауытқулардың себептері.

ІІ Дамуында ауытқуы бар балалардың сөйлеу түрлерінің қалыптасуының психологиялық негіздерін анықтау.
2.1. Сөйлеу тілі құрамының бөліктері және олардың дамуы мен түрлері.
2.2. Сөйлеу процесінің анатомия . физиологиялық механизмі.
2.3. Сөйлеу түрлерінің қалыптасу ерекшеліктері.
Кеміс балалар немесе аномалды балалар тобына психикасы мен дене бітімінде түрлішс ауытқулары бар және жаллы дамуы бұзылған балалар жатады. Аномалды дегеніміз -ол апоmolоs грек тілінен қате, теріс, дұрыс емес деген мағынаны көрсетеді.
Бір қызметтің кемістігі немесе дефектісі тек белгілі бір жағдайда ғана баланың дамуына әсерін тигізеді. Бір кемістіктің болуы бала организмінің кеміс дамуын анықтамайды. Мысалы, бір құлағы естімесе немесе бір көзі көрмесе - бүл міндетті түрде кемістіктің дамуына әкелмейді, өйткені бұл жағдайда баланың жалпы көру, есту мүмкіншілігі бұзылмай сақталады. Аталмыш кемістіктер баланың қоршаған ортамен қарым-қатынасын бұзбайды және оқулыктардағы тақырыптарды окуына, жалпы білім беретін мектептерде оқуына кері әсерін тигізбейді.
Сондықтан, бұл дефектілер бала организмінің кеміс дамуының себебі болып есептелмейді. Айталық, белгілі бір жасқа келген ересек адамның организмінде пайда болған кемістік немесе дефект жалпы ауытқуға әкелмейді, өйткеиі оның психикалық даму цроцессі қалыпты жағдайда өтті.
Сондықтанда, кеміс балалар тобына кемістік салдарынан дене бітімінің және психикасының дамуы тежелген немесе бұзылған, және арнайы оқыту мен тәрбие қажет ететін балалар жатады.
Кеміс балалардың негізгі категорияларына жататындар:
1. есту қызметі бүзылған балалар (керең немесс саңырау, нашар еститін, кеш естімей қалғандар);
2. көру қызметі бұзылған балалар (соқыр, мүлде көрмейтін, нашар көретін);
3. сөйлеу қабілеті бұзылған - логопаттар;
4. интеллект немесе ақыл-ой, сана-сезімінің дамуы бұзылған балалар (ақыл-ойы кеміс және психикалық дамуы тежелгендер);
5.психикасы мен дене бітімінің дамуы комплексті түрде бұзылған (соқыр мылқаулар, естімейтін, көрмейтін, ақыл-ойы жетілмеген, естімейтін, ақыл-ойы жетілмеген және т.б.);
6.тірек-қимыл аппаратыныд қызметі бүзылған;
7. нсихопатиялық түрде жүріс-тұрысы, мінез-қүлығы бұзылған балалар жатады.
Кеміс балаларды оқыту мен тәрбиелеу, оларды қоғамдық өмірге және еңбекке араластыру - күрделі әлеуметтік және педагогикалық моселе болып отыр.
        
        Жоспар
Кіріспе
І. Дамуында ауытқуы бар балалардың психикалық даму ерекшеліктері.
1.1 Дамуында ауытқуы бар балаларға жалпы сипаттама.
1.2. Балалардың ... ... ... ... ... ... ... бар балалардың сөйлеу түрлерінің ... ... ... ... тілі құрамының бөліктері және олардың дамуы мен түрлері.
2.2. ... ... ...... механизмі.
2.3. Сөйлеу түрлерінің қалыптасу ерекшеліктері.
1.1 Дамуында ауытқуы бар балаларға жалпы сипаттама.
Кеміс балалар немесе аномалды ... ... ... мен дене
бітімінде түрлішс ауытқулары бар және жаллы дамуы бұзылған балалар жатады.
Аномалды дегеніміз -ол апоmolоs грек ... ... ... дұрыс
емес деген мағынаны көрсетеді.
Бір қызметтің кемістігі немесе дефектісі тек ... бір ... ... ... ... ... Бір кемістіктің болуы бала организмінің
кеміс ... ... ... бір ... ... ... бір көзі
көрмесе - бүл міндетті түрде кемістіктің дамуына әкелмейді, өйткені бұл
жағдайда баланың жалпы көру, есту ... ... ... Аталмыш
кемістіктер баланың қоршаған ортамен қарым-қатынасын бұзбайды және
оқулыктардағы тақырыптарды ... ... ... ... ... оқуына
кері әсерін тигізбейді.
Сондықтан, бұл дефектілер бала организмінің кеміс дамуының ... ... ... ... бір ... ... ... адамның
организмінде пайда болған кемістік немесе дефект ... ... ... оның ... даму цроцессі қалыпты жағдайда өтті.
Сондықтанда, кеміс балалар тобына кемістік салдарынан дене бітімінің
және психикасының ... ... ... ... және арнайы оқыту мен
тәрбие қажет ететін балалар жатады.
Кеміс балалардың негізгі категорияларына жататындар:
1. есту қызметі ... ... ... немесс саңырау, нашар еститін,
кеш естімей қалғандар);
2. көру ... ... ... (соқыр, мүлде көрмейтін, нашар
көретін);
3. сөйлеу қабілеті бұзылған - логопаттар;
4. интеллект ... ... ... ... ... (ақыл-ойы кеміс және психикалық дамуы тежелгендер);
5.психикасы мен дене ... ... ... түрде бұзылған (соқыр
мылқаулар, естімейтін, көрмейтін, ақыл-ойы жетілмеген, естімейтін, ақыл-ойы
жетілмеген және т.б.);
6.тірек-қимыл аппаратыныд қызметі ... ... ... ... ... ... жатады.
Кеміс балаларды оқыту мен тәрбиелеу, ... ... ... және
еңбекке араластыру - күрделі әлеуметтік және ... ... ... ... - ... және ... ... топқа жатады. Егерде
кейбір кемістіктер толыгымен жойылса, басқалары тек жартылай түзетіледі, ... тек ... яғни ... ... ... дамуы балалардың әлеуметтік қоғаммен араласуына
және еңбекті тануьша әсерін шгізеді. Кеміс ... ... ... ... ... ... ... тез менгереді, ал басқа
біреулері, керісінше, мүмкіншіліктері шексіз болады. Мінезінің өзгерүі ... ... ... ... ... ... кері ... Кейбір оқушылар арнайы мектепте жоғары мамандықты меңгерсе,
біреулсрінің меңгеру қабілеті төмен болады және ... ... мен ... ... ... ... етеді.
Медицииалық және психологиялық ғылымдардың дамуы кеміс балалардың даму
ерекшеліктерін түсінуге ... ... ... және ... ... ... ... Балалардың дамуында пайда болған ауытқулардың себептері.
Баланың дамуындағы негізгі заңдылықтарда биологиялық және ... ... ... ... ... жатыр. Биологияда ұзақ уақыт бойы
механикалық қағида орын алған. Бұл қағида бойынша ... ... ... даму ... тек мөлшерлік, немесе сандық өсуі мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... дейді. Бүл қағида сыртқы факторлардың, ... ... ... ... ... септігін, мағынасын бағалап
құндамайды. Алайда, генетикалық бағдарламасының қандайда ерекше, бірегей
(уникалды) болғаныменде әлеуметтік факторлардың ... есте ... бір ... ... ерекшеліктерін, жеке тұлғаның дамуын
әлеуметтік факторлар анықтайды, ... орта оның ... ... іс-
әрекетті (ойын, оку, еңбек әрекеті) бала біртіндеп ... ... ... ... ... тәжірибесін игереді, үлкендердің мінез-
құлылығына еліктейді. Зат пен тәжірибені келе-келе меңгеріп, бала ... ... есте ... ... ... жеке тұлға ретінде даму процессі биологиялық әлеуметтік
факторлар жүйесінің өзара әрекетімен ... Осы екі ... - бір ... ... яғни жеке ... ... болып дамып қалыптасуына
әкеледі. Әрбір балада өзінің туа біткен нерв ... ... ... ... ... процестердің беріктігі мен қозғалғьшггығы,
білімді тез ... т.б.). Нерв ... осы жеке ... меңгеру кабілеті, танымдық қызметі, жалпы айтқанда биологиялық
факторлар адамның психологиялық дамуына жол көрсетеді.
Соқырлық пен саныраулық - әлеуметтік емес ... ... ... бірақ педагог биологиялық факторлармен емес, олардан туындаған
әлеуметтік салдарымен жұмыс жасайды,- деп көрсеткен Л.С.Выготский.
Егер биологиялык ... ... ... тереңірек болса, онда
педагогикалық ... ... аз ... ... ... ... және ... мүмкіншіліктерді қарастырып іздеп, қолдануды
қажет етеді.
Анализатролардағы немесе ... ... әр ... ... ... ... бар балалардың сөйлеу түрлерінің қалыптасуының
психологиялық негіздерін анықтау.
2.1. Сөйлеу тілі құрамының бөліктері және ... ... мен ... қандай түрлері болса да, сөйлеу формалары арқылы жүзеге
асып отырады. Пікір алысудың нақтылы ... мен жеке ... ... ... ... көрінеді. Осы айтылғандар түрғысынан сөйлеу
бірнеше түрлерге бөлінеді. Алдымен сыртқы және ішкі ... ... ... екі
тоика жіктеледі.
Сыртқы сөйлеу ауызша (бүл тілдің ең кеп және кең тараған түрі) жоне
жазбаша сөйлеу болып, ал ... ... өзі ... және ... ... — сөйлеудің негізгі түрі болғандықтан оның қалған түрлері
де соның төңірегіне қүрылады. Мәселен, жазу сөзіндегі оріптер ауызша сөздің
түрлі дыбыстарын белгілейді. ... ... жазу сөзі ... ... ... оның ... бір ... сөйлеудің негізгі бір түрі — диалогтық сөйлеук Диалогтық сөйлеу
дегеніміз екі ... ... ... ... Диалог сөздің кейбір
психологиялық ерекшеліктері төмендегідей:
1) Диалог сөз бөгелмей еркін айтылады, ол ойды ... ... ... ... ... ... ықшам келеді,
тек әңгімелесуші адамдардың өздеріне ғана түсінікті
болады. Мәселен, "келе жатқан тоғызыншы" деген сөйлемді осындай нөмірлі
автобусты күтіп ... ... ғана ... ... ... ... жағы ... дә-
лелділігі т. б.) кемдеу болады;
4) Диалог сөз ым-ишаралармен, бет пен көздегі мәнерлі
қозғалыстармен (қолдың, ауыздың, көздің, қабақтын
қозғалысы т. б.) ... ... ... бір ... сөзі, яғни баяндамашының,
лектордың сөздері. Монолог сөзге тон кейбір психологиялык ерекшеліктері
төмендегідей:
1) ... сөз ... ... ... ... бүл алдын ала даярлықты тілейді;
2) Монолог сөздерге логикалық жағынан ... ... ... баяндамашы мен лектор сөзінің мағыналылығы мен
түсініктілігіне ерекше ... ... ... сөз монерлі, адамға осер ететін моменттерді
(сөзді сазына келтіріп айту) көбірек ... ... және ... ... көбінесе беттің мимикасының өзгеруімен,
ымдау сипатындағы түрлі қозғалыстармен ... ... ... ... ... ... етумен қатар, оның өзімізге де, жұртқа ... ... ... ... ... ... ... дербес
күйінде аса үлкен маңызы жоқ. Адам мүны ... ... ... ... ... ... диалог және монолог түрлерінде де) актив ... ... ... ... сөздер күнбе-күнгі жиі қолданылатын сөздер.
Пасив сөздер тілімізде сирек пайдаланатын, мағынасына түсінгенмен күн ... ... ... ... көбінесе ғылыми-техникалық атаулар және
ескірген сөздер жатады. Актив сөздің мол болуы адамның ... ... ... ... Егер ... адамдардың актив сөздері орта
есеппен 6000—7000 болып келсе, жазушылар мен ақындардың, ғалымдардың актив
сөздері 10000—13000 сөзге жетіп отырады. ... ... ... ... дай болған.
Сейлеудің ерекше бір түрі — жазбаша сөйлеу. Жазбаша сөйлеу арнаулы
әдістер арқылы меңгерілетін сөйлеудің түрі. Мұны ... ... ... ... ... адам ... хат ... дәрежеге жеткенде,
ауызша сөйлеудің біршама дамыған кезінде ғана пайда бола бастайды.
Жазбаша сөйлеудің кейбір ерекшеліктері:
1) ... ... ... ... ... мүңда ешбір ым-ишара қолданылмайды.
2) Жазбаша сөйлеудің логикалық жағына аса ... ... ... белгілі тақырыпқа шығарма жазған кезде адам осындай талаптарды
орындауға тырысады, көп ойланып, ... ... ... ... ... ... ... ... де ... ... Жазу кезінде адам қатты зейін қойып, әр ... ... ... сөз ... Бұл үлкен ой
жұмысын ... ... ... адам ... ... ... хат ... ойын білдіргенде осы
жағдай байқалады. Жазбаша ... ... мен ... ... ... ... ... публицистика, көркем әдебиет, іс-қағаздық
т. б. сөздер.
Сөйлеудің жеке бір түрі — ішкі ... Ішкі ... деп ... ... ... сөйлей алушылықты айтады. Әр ұлттың
өкілі қандай бір нәрсе ... ... да, ... өз ... ... ... адам ішкі ... пайдаланады. Ішкі сөйлеу адамдармен
тікелей қарым-қатынас жасауға арналмаған. Оны адам ... ... ... ... үшін ... Ішкі сөйлеуді сөйлеу аппаратының жасырын
жұмысы деуге болады. Өйткені мұнда оның жүмысы жөнді ... Тек ... ... ғана сөйлеудің осы түрінің де ... орай туып ... ... Ішкі ... жөнінде
И. М. Сеченов былай дейді: "Бес жастағы баланың ойы сөзбен ... ... ... ... тілдің қозғалуы, еріннің жыбырлауымен айтылады,
мұның өзі ересек адамдарда да (тек ... ... ... ... ... Мен ... ... де білемін: ойымның ауыздың ... ... ... ... яғни ауыз ... ... ... қозғалуымен, қоса қабаттасуы өте жиі болады. Барлык жағдайда да
басқалардың ... бір ойға баса ... ... келсе, оны алдымен дереу
сыбырлап айтып аламын". Ішкі сөйлеу өте қысқа, ... ... ... адам әр кез өз ... ... ... ... отырады, сондықтан
ішкі сөйлеуге ұзак тұжырым жасап жатудың қажеті де болмайды.
Сөйлеу тілі құрамының негізгі ... ... ... ... ... ... Ауызекі сөйлеу тіліне диалогиялық және
мотюлогияллық деген екі ... ... ... ... тілі екі ... әңгімелесушілердін тікелей катысуымен пайда болатын және ... ... ... ... ... ең қарапайым түлғасы.
Монологиялық сөйлеу тілі дегеніміз қағидалы жүйенің дәйектілігінпен ... ... ... Моногиялық сөйлеу тілінің ерекшелігі
жүйелікпен ене дәлеледеп ... ... ... ... ... ... ... бар тілде диалогиялыққа қарағанда
монологиялық сөйлеу тілі көбірек бұзылады.
Жазбаша тіл дегеніміз ... ... ... ... негізінде графикалық безендірілуі. ... ... ... ... ... мөлшерде жазудың бұзылуы кездеседі.
Сөйлеу тілінің ішкі тұлғалары - бұл ... тіл, адам бір ... ... оған ... ... ... болады. Баланың ішкі сөйлеу тілі
негізінде сыртқы және ішкі құрылыстарының негізігі бір ... ... ... ... ішкі ... тіліне көшуі баланың 3 жасқа дейінгі
шамасында, өзінің істеген әрекеттерін естіртіп сөйлеп және оған жоспар
жасай білетіндігінен байқалады. Ішкі ... ... ... ... сөзге
айналу барысы және сөз сөйлеуге дайындығы толық грамматикалық кұрылыстың
монологиялық және фонетикалық ... ... ... ... ... ... баланың сөйлеу тілінің дамуы
бірнеше жайды көрсетуі мүмкін.
Бірінші жай — фонсматикалық есіту қабілетінің дамуы және ана ... ... ... жай - ... ... және ... дұрыстығын меңгеру. Үшінші
жай - сөйлеу тілінің мағыналық жағын игеру.
Баланың барлық сөйлеу тілі ... ... ... үш ... ... ... ... дейінгінің алдындағы, мектеп жасына дейінгі, мектеп
жасындағы.
Мектеп жасына дейінгінің алдындағы кезең шамамен 3 ... ... Бүл ... ... ... меңгеруге есіту және ... ... және ... ... ... оңай ... түсіне
бастайды. Бұл кезеңде баланың айналасындағы сөйлеу ортасы маңызды ... ... ... көбірек сойлессе, оның сөйлеу тілі соғұрлым
тезірек және жақсырақ дамиды. Лисинаның, ... ... ... ... қатынасы болмаған баланың сөйлеу тілінің
тоқырағаны байқалатындығын дәлелдейді.
Мектеп жасына дейінгі кезеңде сөйлеу тілі ... ... ... екі ... ... ... және белсенді сөздіктерді тез жинайды,
дыбыстарды айтуды және грамматакалық ... ... ... ... сөздігі жыл сайын көбейеді. Жасының екінші жыльшың соңында
шамамен 300 сөзге ... 3 ... ... ... 1000 ... 5-6 ... ... 3000 сөзді меңгереді.
Бала ең алдымен дұрыс айтуға оңай жеңіл дыбыстарды - ... ... ... - тіс ... ... ... дыбыстарды меңгереді.
Ауыр жолмен пайда болатын ... ... ... ... ... ... айту өте киынға түседі. Бала бұл дыбыстарды ... айта ... ол ... ... ... ... Оның себебі, баланың
фонематикалық есту қабілеіті әлі ... ... ... ... ... ... ... болмау керек, әйтпесе мүкістіктер баланың
сауатын ашуға кедергісін тигізеді.
Сөйлеп тілінің бай тәрбиесінің барысында бала мектепке ... ... ... ... заңдылығын да меңгереді. Ол сөйлемді ... және өз ... ... ... ... ... дейінгі
баланың, алғашқы сөйлемдерді грамматикалық үйлесімінің жеңілдігімен көзге
түседі. Мектеп жасына дейінгі баланың ... тілі ... ... ... бұл ... ... ... ересектер жағынан ерекше қамқорлық
жасайтын сабақ болу керек. Дәл уақытьшда ... және жою үшін ... әр ... ... себептері қандай болуы мүмкін екендігін
тәрбиеші мен ... ... өте зор ... ... ... тілінің бұзылуы мектеп жасына дейінгі кезеңде ғана
болады. Бұл бір жағынан сөйлеу ... ... ... ... ... баланың нерв жүйелерінің және сөйлеу тілінің механизмі қалыптасуы
әлі толық ... ... ... ... ... ... ... күштердің қандайынан болса да қолайсыз себебі жеткілікті.
Бұл кезеңде дислалия, тұтықпа, сөйлеу тілі ... ... өте ... мүмкін.
Сөйлеу тілі бұзылуының көпшілігін алдын-ала ескертуге болады. Ол үшін
баланың жалпы тірлгінің және сөйлеу ... ... ... ... ... ... ... дамуына қамқорлық жасауын, ... ... ... ... ... ... салмақ салмауын қадағалау
қажет. Ана мен баланың ... ... және ... тіл ... ... ... ... да зор маңызы бар. ... және ... ... дейінгі мекемелердегі тәрбиешілер мен
педагогтар ... роль ... ... ... анатомия – физиологиялық механизмі.
Сөйлеу процесі адам баласына ғана тән, өте күрделі жоғарғы психикалық
қабілет және ол шартты рефлекс ... ... ... ... ... іске ... ... және шеткі күрделі жүйке жүйелері
арқылы іске асады. Сөйлеу аппараты орталық ... ... әр ... әр
деңгейде орналасқан, бірақ барлығы жиылып бір іске жұмылған өз алдына
дербес ... жүйе ... ... ... ... адамның миында орналаснан. Ол ми кыртысынан
/көбінесе сол жақ мидың/, ми қыртысы ... ... ми ... солардың жалғайтын жүйке жолдарынан және тыныс жолдары ... ... ... ... бар еттер мен сіңірлер нервтерінен тұрады.
Адам сөйлеу үшін мидың ... ... ... ... де ми
қыртысының кейбір бөліктері басты роль атқарады. Олар ми қыртысының шеке,
самай, төбе және ... ... ... мидың сол жақ қыртысы. Ми
қыртысының шеке бөлігіне ... ... ... Брок орталығы,
адамның дауыс шығарып сөйлеу процестері осы орталықтың арқасында іске
асады. Ал ми ... ... ... ... ... ... адамның
сөйлеген сөзін есітіп түсіну қабілетін іске ... ... ... адам басқа адамның сейлеген сөзін есітіп. түсінеді.
Ми қыртыстарының төбе бөлігі де естіген сөзді түсініп, адамның ... және ... ... ... ... орналасқан көру орталығы арқылы
көзбен көріп, түсінуге үлкен ықпал етеді. Сонымен қатар балаларда ересек
адамдардың сөйлеген кездегі оның ... ... ... ... бақылау
арқылы сөйлеу қабілеті арта түседі. Ми қыртысы астындағы ядролар адамның
сөйлеген ... ... ... және ... ... ... ... жүйелері ми қыртыстарын сөйлеу органдарымен байланыстырады.
Сөйлеу аппаратының барлық органдары /ағзалар/ ... ... ... ... ... ең бастылары: ҮІІ, ІХ,Х XI, және
XII қос ... ... ... ... ... қатысы бар еттерді, бет жүйкесі
/ҮП-қос/ - бетті әртүрлі қимылға түсіретін ... ... және ... түсіретін еттерді, тіл-жұтқыншақ /ІХ-қос/ жүйкесі мен жылжымалы
жүйке /Х-қос/ дыбыс сіңірлері мен көмекей еттерін, ... мен ... ... қамтамасыз етеді. Қосымша жүйке /XI-/ ... ал тіс асты ... /XII/- ... ... ... ... ... жүйке жүйелері арқылы адамның миындағы сөйлеу орталықтары /Брока
мен Вернике/ шетте жатқан ... ... ... ... ... ... /импульстарын/ жіберіп отырады. Осылайша
адамның сөйлеу кабілеті пайда болады.
Шеткі сөйлеу аппараты негізінен үш ... ... ... бөлігі
2) дыбыс шығару бөлігі
3) дыбысты құбылып-өзгерту бөлігі, (артикуляциялық сөйлеу бөлігі).
Демалу бөлігіне адамның кеудесі, өкпесі мен ... ... ... ... ... ... дем алып-дем шығару процесімен ... Адам ... дем ... арқылы сөйлейді, өкпеге ауа толтырып
алып, әшейін кездегі демімен салыстырғанда адамның сөйлеген ... дем ... ... ... ... ... адам дем алып-дем
шығару процесі өте маңызды роль атқарады, дем ... ... дем ... ... ... созылады. (1:20 тіптен 1:30) ... бір ... орта ... 16-18 рет дем алып дем ... ... ... ... 8-10 рет дем алып, дем шығарады екен.
-сөйлеген кезде өкпеге ауаны жай кездегімен салыстырғанда 4 ... ... ауыз ... дем ... кезде дем алу процесіне диафрагма қатысады.
Адамның сөйлеу қабілеті қыртыстары бар ... ... ... ... формасына ұқсайтын бірнеше шеміршектен және жұмсақ еті
бар сақиналардан құралған кең де ... ... ... ... алдыңғы
жағына өкпенің тыныс жолдарымен жалғасып жатады.
Көмекеймен жұтқыншақтың арасында жұтынған кезде көмекейді жауып тұратын
қалқанша ... ... ... арқасында жұтқан тамақпен сілекей
көмекей қуысына ... ... ... ... ... шын ... сіңірінен және оның төменгі жағындағы жалған дауыс
сіңірінен тұрады. Адамның ... ... ... ... ... ... ... сіңірлері бір-біріне қабысып жақын тұрады.
Дем шығарғанда ауа сол ... ... ... ... өтіп, олардың
арасын ашады. Көмекей еттерінің жиырылуы арқылы дауыс сіңірлері қайтьш өз
орнына келеді. Дауыс сіңірлерінің арасының ... ... ... ... сыртқа шығатын ауаның қысымы біткенше созылады. Осылайша
фонация кезінде дауыс сіңірлері дірілдеп, ... ... ... ... ... ... ... соғуы байланысты әртүрлі дыбыс шығады.
Сыбырлап сөйлеген кезде дауыс ... бір ... ғана ... ... ... күшіне, жіңішке-жуандығына және ... ... ... күші ... ... ... амплитудасына
байланысты. Дауыстың жіңішке-жуандығы дауыс сіңірлерінің ... және ... ... ... ... және ... ... байланысты. Ал дауыстың тембрі көмекейдің формасына,
көлеміне және құрылысына байланысты.
2.3. Сөйлеу түрлерінің қалыптасу ... ... ... бастап бала адамдар арасында болады. Ол
адамдарды көреді, сөздерін ... сөз ... бар ... ... ... ... болады. 3-5 айлық кезінде бала анасын, ал
кейде өзін күтетін басқа адамдарды да ... ... ... да ... ... ... ... мәнді белгісі
болады. Бұл уакытта бала тиісті мимикаға байланысты дауыс ырғағын ... ... ... ... білінетін еліктеу рефлексіне
байланысты бала адам ... ... ... ... Және сөзге
шартты байланыстар түзілгенге дейін онда алғашқы сөйлеу шуылы - ... ... ерін және т.б. ... ... ... олар ... жіктеліп, сөз дыбыстарының түзілуіне себепші болады. Баланың
айтатын әрбір дыбысы онда есту мүшесінен де ... өзі ... ... сондай-ақ сөйлеу мүшесінен (дыбыс сіңірлерінен, тіл мен ... ... де ... имііульстер түғызады. Ми қыртысьша
жеткен соң бүл ... ... сөз ... ... ... зор
маңызға ие болатын сигнал больш табылады.
Өмірінің алғашқы ... ... ... ... ... шартгы рефлекстер пайда болады.
Сөйлеу дыбыстарының белгілі бір ұштасуы ретінде сөздің өзі ... ... ... ... ие ... Создер бірте-бірте әрекет,
қүбылыс және осы құбылыстар арасындағы қатынас сигналдары болады.
Баланың сөзі оның айтатын ... сөз ... ... ... ... ... айтатын сөздері секілді белгілі ьір
тікелей ... ... бола ... ... ... ие ... ... басталады. Алғаш рет сөз
құрау және оларды дұрыс айта білу көп уақыт жұмсауды қажет ... ... ... сөз ... ... алғашында олар бсйнелентін
сөздсрді сырттай ғана еске түсіреді де, одан соң ... ... ... ... ... ... стереотиптерінің түзілуі сөйлеудің дамуындағы, атап айтқандай,
қарапайым сөйлеу әрекетінен сөздерді сойлемдерге біріктіруімен сипатталған
тізбекті ... ... ... маңызды сәт болып табылады.
Бала тілінің дамуы, яғни тиісті грамматикалық құрылысты қолдану арқылы
тілдің ... ... ... ие болуы көбіне-көп айналадағы адамдар
сөзінің дұрыс құрылуына байланысты болады.
Сөйлеу және ойлау қабілетін меңгеру процесі сөзсіз ... ... ... ... ... байланыстардың негізгі бөлігі міндетті ... ... сөз ... қатысуымен түзілуіне әкеп тірейді,
бұл жағдай жағымды, сондай-ақ жағымсыз ... ... ... сөз ... жалпылаудың және түр, одан соң
дерексіз үғымдарды білдіретін сөздерге ... ... ... ... ... ... нерв қызметінде елеулі маңызы бар.
Қозудың талғамалы иррадиация процесі жалпылаушы ... ... ... ... ... ... ми ... қыртысының анлитикалық-
синтездік қызметі бірте-бірте шындықтан дерексіздендіретін, абстракті
ойлауға жетелейтін жаңа ... ... көзі ... Оқу мен ... ... ... одан әрі ... жәрдемдесе отырып, екінші
сигналдық тітіркендіргіштердің маңызын одан әрі күшейте түседі.
Сөйлеу қызметінің ... өте ... және ... ... ... ... немесе сөйлем шығару;
* фонематикалық (сөз мағынасын тану);
* лексикалық -грамматикалық.
Тіл ... ... ... жекелеген немесе комплексті
бұзылуларына байланысты ... Тіл ... ... ... түрлі жағымсыз эндогендік (ішкі) және экзогендік (сыртқы)
себептерді ажыратады.
Сондай-ақ, ... ... ... туа ... ... ... ... тұқымның гипоксиясы, жарақаттануы; жүкті ананың жеріктіктері,
вирусты және эндокринді ... ... ... ... арақ ішіп ... шегуі және наша қабылдауы; ана мен ұрықтың
қандарының резус-фактор бойынша үйлесімсіздігі.
Тұқымқуалаушы ... тіл ... ... болуына себебін
тигізеді.
Баланың алғашқы кезеңіндегі түрлі аурулар ... ... т.б.), бас ... ... ми ... оның ... жағдайы, жағымсыз тіл қоршауы түрлі сөйлеу қызметінің
бұзылуларына әкеледі.
Дамуында ауытқуы бар балалардың сөйлеу тілінің ...... ... ... оның ... ... есту қабілеті шешуші ... Бала ... ... ... ... тыңдайды, соларға
еліктейді, сосын өздігінен сөйлеуге ... ... ... ... ... ... тілін меңгермейді. Нашар еститін балалардың
сөйлеу тілдері өрескел бұзылады.
Есту қабілеті баланың ой ... ... да ... ... атқарады.
Ересек адамдардың түсіндірулерінен бала айналасындағы өмір тіршілігімен
танысады және шындықтың күрделі мағлұматтарын меңгереді.
Балалар сөйлеу тілі шыққанға ... көп ... ... ... ... тағы бір ... ... ол естудің жәрдемімен
өзінің сөйлеу тілін бақылап қана қоймай оны ... ... ... да мүмкіншілігі болады. Шынында, ол дыбыстардың дұрыс
айтылуын меңгеріп қана ... ... ... сөйлеу тілінің лексико-
грамматикалық құрлысын да меңгереді. Есту қабілеті жақсы сақталған балалар
келешекте жазуы мен оқуын ойдағыдан меңгереді.
Баланың есту ... ... даму ... бірнеше кезеңге бөлугс
болады:
а) жаңа ... ... ... ... ... ең ... реакциясы пайда болады. Қатты тықылдан,
соққыдан, шуылдан дыбысқа жауабы ... ... ... ... ... ... ... болатындығы
байқалады;
б) баланың үш ... ... ... ... және ... қалыптастырады;
в) әуезін жеке сөздерді және сөз тіркестерін ... мен ... ... қабілеті қалыптасады;
ғ) сөйлеу тілінің бұдан былайғы кезеңдерінде есту ... ... ... ... ... ... құрамын түсіну артады, ана
тілінің барлық дыбыстарын есту арқылы айыру қабілеті қалыптасады. ... ... ... ... қалыптасуы үшін ең қажетті алғы
шарттың бірі болып есептеледі.
Есту ... ... Есту ... ... ... және есту кабілетініц бұзылу ерекшеліктерімен анықталады. Осыған
байланысты есту ... ... және ... болып екі түрге
бөлінеді.
Саңырау дегеніміз есту қабілеті қатты бұзылғандықтан сөйлеу тілін
анық ... ... ... ... ... тас саңыраулар сирек
кездеседі. Көп ... есту ... аз да ... ... ... ... ... жәрдемі мен бала өте қатты айқайлап анық айтқанды,
зыңылдаған, шаңкылдаған сияқты жеке дыбыстарды сөздің үзіліп ... ... ал ... ... түбіне тақап қатты ... ... ... ... ... ... ... туа бітуі және кейіннен пайда болуы мүмкін.
Іштен туа біткен саңыраулық сирек кездессді. Оның ... болу ... ана ... ... есту ... ... ... қуалау себебінің ықпалынан да/ болады;
2) ананың екіқабат кезінде ... ... ... және
басқа да жұқпалы аурулардың ішімдікке салынуының, стрептомицинмен және
басқа да ... ... ... ... кезінің алғашқы
айларын ... ... ... ... ... ... ... саңыраулық делбе, қызылша, кызамық, тұмау,
мысқыл және тағы да әр түрлі ... ... ... есту нервісінің
және құлақтың ішінің ісіп қызару барысының нәтижесінен жиі ... ... ... болу ... ... ерте ... тіл ... дейінгі кезеңінде пайда болуы, кеш
саңыраулану, ... ... тілі ... ... басталған
саңыраулану болып бөлінеді.
Құлақ мүкістігі естудің нашарлығынан сөйлеу тілін түсінуін қиындататын
есту қабілетінің зақымдануынан болады. Егер саңыраулықта ... ... ... ... ... ал мүкістікке дыбыс күшейткіш аппаратты
қолдану арқылы арнайы жағдай ... ... ... ... мүмкіндігін
арттыруга болады.
Мүкістіктің пайда болу себебі әр түрлі, есту ... орта ... ... ... ... ... ... жарғағының тесілуі, тыртық ... ... ... және есту сүйектерінің қатарының бұзылуы ... ... ... ... өзгерістердің болуынан;
* мұрынның жэәне мұрын ... ... ... ... ... өткізгіштігінің бұзылуынан;
- тұмау, қызылша, қызамық сияқты жұқпалы аурулардың нәтижесінен;
- ұрықтың даму ... есту ... ... туа біткен
ақаулықтарының нәтижесінен.
Мүкістік сыбырлап сөйлегенді түсінуінің болар-болмас бұзылуынан бастап
дауыстап сөйлегенді түсіну мүмкіндігінің қатты шектелуіне ... әр ... ... ... ... ... ... топтастыру түрі бар. Олардың
ішіндегі ең көп таралғандары ... және ... ... ... ... бірінші топ қалыпты және сыбырлап
сөйлеу тілін ... ... ... ... ... ... ... болып төрт дәрежеге бөлінеді. Бұндағы түсіну өрісі онша толық
болмайды.
Сонымен, сыбырлап ... ... ... ... ... 3 ... 6 м-ге ... ал ауыр дәрежесін 0-дан 0,5 ... ... ... ... ... сөйлеу тілін түсінудің ара қашықтығы бойынша ғана
емес, сонымен ... ... ... ... ... отырып үш дәрежеге
бөледі.
Есту қабілетін ... – есту ... ... ең қарапайым тәсілі
дегеніміз есту қабілетін сыбырлаған сөйлеу тілінің және қалыпты дауыстың
жәрдемімен зерттеу болып саналады. Сөздерді төменгі және ... ... ... іріктейді. Мысалы:
лақ ... ... ... ата ... ... тілін түсінуді тексерудің дағыдыл шарты бір ... ... 6-7 м ... ... ... деп ... бала ... сенімсіз қайталайтын болса, онда қашықтықты 1 м-ге
жақында) қажет. Сосын бала ... ... ... ... ... қашықтықты
белгілейді.
Егер бала бір сөзді де естімесе, онда м, н, р, д, г, у, о; ... ... ... дауысты және дауыссыз дыбыстарды түсіну қабілетін анықтау қажет.
Бұнда дауысты дыбыстардың төменгі және жоғарғы жиіліктерін де қатар атаған
дұрыс, өйткені ... ... ... ... ... әлдеқайда тәуір.
Тексеру барысында шаршағыштығына, ықыласына, ... ... ... ... жалпы жағдайын ескеру қажет.
Шаршаған бала алаңдағыш болады, тапсырманың мазмұнын ... ... ... ... ... ... жағдайының қолайсыздығының
нәтижесінен болады және есту қабілетінің шын көрнісін бермейді. Осының
себебінен диагноздық қателер пайда болады.
Егер бала ауыз екі ... ... ... ... және ... ... онда дыбыс шығаратын /ысқырық, сырнай/ және дыбыс беретін
/торғай, ... ит/ ... ... ... ... ... жанында отырған апасымен ойнап немесе бейнелі
суреттерді қарап, ойыншықтармен алданып деген сияқты қандай да ... бір ... ... ... ... ... ... тәртіпті орындау
қажет. Бұндай жағдай да логопедтің дыбыс беретін ... ... ... ... ... айла ... қолданылмайды. Баланың берілген
дыбыстық дауысына қүлағын түріп тыңдауына, дыбысқа мүлде көңіл аудармауына,
дыбыс шықкан ... ... ... ... ... реакциясын мұқият
қадағалап жазып отыру ... ... ... ... ... ... нәтижесін
бағалай келгенде олар дыбыстың күшінің мөлшерін дәл және әділ анықтау
жеткілікті бола алмайды. Сондықтан есту ... ... ... отоларинголог маманына жіберіп арнайы аудиометр ... ... ... ... ... балалардың сөйлеу тілдерінің ерекшеліктері балалардың
сөйлеу тілдерінің жағдайлары әр түрлі ... ... ... ... есту ... кемдік дәрежесі баланың естуі неғұрлым ауырлаған
сайын, ... ... де ... есту ... ... пайда болу уақыты: егер баланың есту қабілеті
3 жасынан ... ... ... онда оның ... ... сөз тіркестері
болмашы ауытқулармен ... ... ... айтуына болуы мүмкін. Егер есту қабілеті мектеп жасында
зақымданса, онда ... ... ... сөз ... ... ... ұяң ... екпінсіз буындардың түсініксіз айтылуынан, сөйлеу тілі мүшелері
әрекеттерінің кеміскіленуінен керінеді. Есту қабілетінің ерте жасындағы
кемуі ... ... өте ... бұзылуына әкеліп соғады;
- есту қабілеті зақымданғаннан кейін баланың өсіп жетілу жағдайында:
уақытысында бастаған түзету оқуы ... ... ғана ... береді;
- нашар еститін баланың физикалық және психикалық ... ... ... психиялық белсенділігінің аздығынан сөйлеу
тілінің қалыптасуында белсенділік кемірек болады.
Ерте жасынан сөйлеу ... ... ... ... ... ... лексикасы, грамматикасы, фонетикасы толық дамымайды. Сөзді
толық естіп қабылдамауы сөздік қорының ... ... ... жүрген сөзінің маңызын жетік білмейтіндігіне әкеліп соғады.
Сонымен бірқатар сөздердің көп мәнділігімен және кең мағыналылығымен
қатар баланың сөздігінде өзіне тән ... де бар олар ... ... қасы дерлік /транспорт, ыдыс, жануарлар және тағы басқалар/, бүтін
заттың және оның ... ... ... ... ... қимылдарының өзара орындары ауыстырылатындығы байқалады /сурет-
қалам, төсек-жатам, от-жақ және тағы ... ... ... ... ... берілген сөздерді меңгеруі қиындау болады.
Нашар еститін балалардың ... ... ... ... ... сол жастағы бір қалыпты өсіп келе ... дені ... ... ... ... ... сөздердің
түсініксіздігі олардың жалғауларындағы, жұрнақтарындағы, қосымшаларындағы
ерекшеліктері ... ... ... ... сөздердің
арасындағы грамматикалық байланыстарын меңгеруге кедергі жасайды. Күрделі
қателер әр қалай болады. Мысалы, септелуіндегі, ... ... ... ... ... қолдануына кең көлемдегі сөздер ... да ... ... немесе аяғындағы екпінсіз буынды анық ести алмаған
бала оларды ... ... ... ... ... қолданады.
Сөйлеу тілінің фонетикалық жағындағы дыбыстардың айтылуында буындық
құрамы әр түрлі ... ... ... ... ... жіберіледі және
артық дыбыстармен толтырылады. Есту ... ... ... ... ... ... әр ... сөздерді айтылуында жиі шатастырады.
Бұл жерде кемістіктерінің ерекшеліктері ... ... ... қатаң, ысқырықты ызың, жуанды, жіңішке дыбыстармен
шатастырады;
б) бір дыбысты ... ... жиі ... с-з. т-д және тағы басқалары;
в) ұяңдалып айтылу ақаулығы; ... ... ... ... ... кеш ... байланысты дыбыстар
құрамындағы біреуінің жоқ болуы;
д) ... ... ... қатар есту қабілеті нашар балалар сөйлеу тілі мүшелеріндегі
күрделі дыбыстардың айтылуын меңгере ... /р, л, ч, ц, ж. т, ... ... ... ... және ... ... ажарсыздығы
нашар еститіндерге тән қасиет. Бұндай балалардың дауысы күңгірт және үні
әлсіз. Сөйлеу тілінің шапшаңдығы баяу ... ... ... ... сөйлеу тілінің ақаулығы жазу тілінде
айқын байқалады.
Жазу мен оқуын меңгеруінің қиындығы есту ... ... ... ғана емес, сонымен бірге сөйлеу тілінің фонематикалық
түйсігінің толық дамымауынан да ... ... ... ... ... да ... Мысалы
«тарлығат» қарлығаш.
Сөздің дыбыстық құрамын жеткілікті меңгерген бала жазуында сөздің тек
екпін түсетін буынын ғана жиі ... ал ... ... танымастай етіп
өзгертіп жібереді /«дырна» - қырман/.
Сөздік қорының кедейлігі және тілдің ... ... ... ... шала ... себеп болады.
Есту қабілеті нашар балалардың ринолалия /ашқы және жабық/ сөйлеу
тілінің шапшаңдығының ... ... есту ... ... ... сөйлеу тілінің басқа да ақаулықтарын байқауға болады.
Соқыр балалардыц сөйлеу қызметі. Коррекциялық шаралардың арасында
көрудің ... ... ... ... үлкен орын алады.
Кемістік емес сақталған функцияларды сақтауға қажетті көмек көрсету қажет.
Ауызша және жазбаша ... ... ... ... ... ... ... сезіну, вибрацияға тірелу, терілік, ... ... ... ... ... ... ... болуы дыбысты заттың сигналды
белгісі ретінде бөлуге мүмкіндік ... ... ... ... ... жасау соқыр баланың заттық тәжірибені жылдам игеруіне ыкпал етеді.
Сөйлеуді дамытудағы ... ... ... көмектесу
(олигофренді емес, нашар көретін балада) заттық қимылдардың түзілуіне және
кеңеюіне, қоршаған орта көріністерін меңгеруді, ойлауды дамытуына ... ... бұл жолы ... ... ... ... бұзылған балаларда тәжірибелік дағды аз болады, сөйлеу қабілеті
сақталмаған заттық моторикасы нашар ... бұл ... ... өзіндік
ойының құрады: бірыңғай, қайталамалы, қарапайым қимылдар жасағанмен сөйлеу
әрекетінің өту деңгейі өте жоғары ... ... ... да ... ... ... ... қысқармайды.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«дағдарыстық күйлер және посттравмалық бұзылыстар »7 бет
Дамуында ауытқуы бар балалардың іс-әрекеттерінің психологиялық негіздері17 бет
Мінез-құлқында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің өзін-өзі бағалау ерекшеліктері80 бет
Психологиялық дамуында ауытқуы бар балалар10 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
Арнайы білім берудің технологиялары мен әдіс-тәсілдері27 бет
Геодезиялық аспаптар5 бет
Дамытушы және қалыпқа келтіруші жұмыстардың модельдері5 бет
Заңдылық, құқықтық тәртіп және тәртіп4 бет
Күн-жер байланыстары4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь