Балалар бақшасында тілді дамыту жөніндегі жұмыстың мазмұны мен ұйымдастырылуы

Кіріспе
І Балалар бақшасында тілді дамыту жөніндегі жұмыстың мазмұны мен ұйымдастырылуы
1.1 Тіл дамыту әдістерінің ғылыми негіздері
1.2 Мектепке дейінгі балалардың тілін дамыту ерекшеліктері
ІІ Тәрбиеші тілі . балалардың тілін дамытудың негізгі көзі
2.1 Сөйлеу аппараты дамуының бала тілін дамытудағы ролі
2.2 Балалар бақшасында тіл үйрету әдістері мен тәсілдері
2.3 Бала тілін дамытудағы арнайы сабақ өтудің маңызы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Зерттеудің өзектілігі:
Жеке адамның қалыптасуы көбіне педагогикалық ықпал етуге және оның қаншалықты ерте басталуына байланысты. Осыны ескере отырып, біздің елде балалар бақшалары ( сәбилік және мектепке дейінгі топтармен) бастауыш, орта және жоғары мектептердің іргетасы, аса маңызды буындардың бір ретінде халық ағарту жүйесіне енгізілген.
Балалар бақшасы балалардың жан-жақты дамуын – дене,
ақыл-ой, адамгершілік және эстетикалық тәрбие беру мәселелерін алдына мақсат етіп қояды, оны тілді үйрету процесі кезінде жүзеге асырады.
Тіл үшін, - деп жазады профессор М. М. Кольцова « дамудың мұндай қиын- қыстау » кезеңі бала өмірінің алғашқы үш жылы болып табылады: осы кезеңге қарай негізінен мидың анотомиялық сөйлеу желісінің жетілуі аяқталады, бала ана тілігнің басты грамматикалық формаларын меңгереді, мол сөз қорын жинайды. Егер алғашқы үш жылында сәбидің тіліне тиісті назар аударылмаса, кейін оқулықтың орнын толықтыруға қыруар күш –жігер жұмсауға тура келеді.
Зеттеудің міндеті:
- Мектепке дейінгі балалардың тілін дамытудың ғылыми теориялық
негізін анықтау;
Мектепке дейінгі балалардың тілін грамматикалық формалармен байыту;

Зерттеудің мақсаты:
Мектепке дейінгі балалардың тілін дамыту және сөздік қорын байыту барысындағы әдістемелік әдебиеттерді талдап, ғылыми негіздерін белгілеу; сондай-ақ, мектепке дейінгі балалар тілін дамыту әдістемесін жасау;
Зерттеудің әдісі:
Мектепке дейінгі балалардың тілін дамыту дстемесінің мәнін мазмұнын, көлемін анықтауға байланысты психологиялық, методикалық және әдістемелік әдебиеттерді талдау;
Мектепке дейінгі балалардың тіл дамыту әдістемесін зерттеу жұмысы барысында бақылау, әңгіме, балалардың ауызша жауаптары мен жазбаша жауаптарын талдау ;
Теориялық қолданылымы:
Мектепке дейінгі балалардың тіл дамыту әдістемесінің тиімді үлгілерін табуды және ұйымдасытруды, жалпы тілін дамытуды жүзеге асыру.
Практикалық қолданылымы:
Зерттеу жұмысының нәтижелері жалпы білім мектептердің бастауыш класты оқыту процесінде енгізілген жағдайда мектепке дейінгі мекемелерде балаларды оқыту процесінде, балалардың тілін дамытып, қалыптастыруға кең мүмкіншілік жасайды. Зерттеу материалдары жоғары және орта педогогикалық оқу орындарында бастауыш мектеп мұғалімдерін даярлауда және мектепке дейінгі мекеме тәрбиешілерін даярлауда, мұғалімдердің және тәрбиешілердің білімін жетілдіру және қайта даярлау курстарында пайдалануға болады.
1. Баймұратова Б.Б. «Балабақшадағы ересек тілін дамыту туралы методикалық құрал» Алматы 1970
2. Баймұратова Б.Б. «Мектеп жасына дейінгі балалардың байланыстырып сөйлеу тілін дамыту»Алматы 1976
3. А.П. Федеренко, Г.А. Фомичева, В.Н.Лотарев «Мектеп жасына дейінгі балалар тілін дамыту методикасы» Алматы 1981
4. Баймұратова Б.Б «Балабақшадағы даярлық топ балаларының тілін дамыту» Алматы 1984
5. Бородич Б.Қ «Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамыту методикасы» Алматы 1991
6. Дүкенбаева Қ. Г. «Сауат ашу методикасы» Алматы 1989
7. Володич А.Н «Методика развитья речи детей » Москва 1981
8. Короткова Е.Г. « Обучение детей дошкольного возроста » Москва 1992
9. Қожақметова Қ., Желдірбаева «Мәнерлеп оқу» 1983
10.Қожақметова Қ. «Мәнерлеп оқу» Алматы Мектеп 1982
11.М.Таубаев «Мектеп жасына дейінгі балалар тілін дамыту
методикасы»
12.Дмитрев Е.Д «Практика по вырозительному чтению» Москва
1989
13.//Отбасы және балабақша // 2003 №5
14.//Отбасы және балабақша // 2003 №1
15.//Отбасы және балабақша // 2002 №2
16.//Отбасы және балабақша // 2004 №3
17.//Бастауыш мектеп // 2003 №4
18. //Бастауыш мектеп // 2001 №5
19. //Отбасы және балабақша // 2000 №3
20. //Отбасы және балабақша // 2004 №6
        
        І   Балалар бақшасында  тілді  дамыту жөніндегі  жұмыстың  мазмұны мен
ұйымдастырылуы
1.1 Тіл дамыту әдістерінің ғылыми негіздері
Тіл-адамзат ... ... ... ... ... ... ретінде
қызмет атқаратын құбылыс. Тіл мен қоғам өзара тығыз байланысты, біріншіден,
тілсіз ешбір ... өмір сүре ... ... ұлт ... Тіл адамзат
қоғамының өмір сүруінің қажетті шарты. Екіншіден, тіл қоғам бар жерде ғана
өмір сүреді. Қоғамның өмір ... ... тіл ... ... ... ... әрбір халық өз тілінде асыл армандары мен әсем жан дүниесін, ... ... ... адамзат бақытына кесір келтіретіндерге лағнетін
бейнелеген. Тіл — оны жасаушы халықтың тарихы, шежіресі, бүкіл өмірінің
жанғырығы мен ізі: ... мен ... ... ... мен ... күллі
рухани өмірінің үні естіліп тұрады. М.Жұмабаев тілдің осы бір ... ... ... ... тілінде қазақтың сары сайран даласы, біресе
желсіз түнде тымық, әсіресе құйынды екпінді тарихы, cap далада үдере ... ... ... сабырлы мінезі — бәрі ... ... — адам ... ... ... объективті тіршілік ететін, қарым-
қатынас қызметін атқаратын, ой ... ... ... аса құнды құбылыс.
«Тіл—адамдық белгісі, жұмсайтын қаруының бірі».[1]
Тіліміз ғана емес, жалпы халық болып сақталып ... өзі ... тіл ... ... ... ... ... Енді бұл
мәселеде жетпіс жылдай танытқан енжарлығымыздан таймасақ, белсенділік
танытпасақ, тілсіз, ... ... ... айналуымыз анық.
Міне сондықтан саналы ересек ұрпаққа ұлы жауапкершілік
жүктелмек, ол жауапкершілік —ата-бабаның әр ... сан ... ... жасаған ұлы қазына ана тілін көздің қарашығындай сақтап, кіршіксіз
күйде келешек ұрпаққа аманат етіп ... Сол ... ... ... ... ... ... игерту.
Алдымен тіл дамыту дегеніміз не? Дамыған тіл деп ... ... ... Оның
алғы шарттары қандай, енді соған келейік.
«Тіл» немесе «тіл дамыту» — пән ... ... ол ... және әдістемелік әдебиеттерде кездеседі. Лингвистика тіл және
оның даму, заңдарын зерттесе, психология адамның бір-бірімен қатынасында
ойын, ... ... және ... ... үшін тіл материалдарын қолдану
процесі — ... ... ... ... бір ... ішкі ... ... жүйеге
түскен қатынас құралы екені белгілі. Ал даму деген ұғымды ... ... ... ... ... көшу деп түсіндіреді. Психика
даму үшін жаңа мен қатар бұрыннан қалыптасқан негіздер болуы шарт. ... ... М. ... ... ... көнеден қалған негізді
инвариант (лат - ... оған ... ... ... ... [2]
Бұл туралы М.Мұқанов былай дейді. «Психика үнемі өз-
геріске ұшырайды, бірақ оның құрамы бәрі бірдей өзгермейді,
оның көп және аз ... ... ... қасиеті бар.
Сонымен қатар, аз өзгерілетін қасиеттері психи-
калық дамудың тірегі және негізгі шарты болып есептеледі».
Тіл дамыту мәселесінде де осыны айтуға ... Яғни ... ... игерген тіл единицаларының негізінде молаяды.
Тіл дамыту пәніне арналған бағдарлама: «...тіл дамыту ... ... ... сөз ... толықтыру, өз ойын анық дұрыс етіп
ауызша, жазбаша жеткізе білуге баулу, ... ... ... ... әдепті сөйлеуге дағдыландыру»,—десе, ал Аханов тіл
дамытуды: «Айтайын дегенді дәлме-дәл, ашық айқын және ... ... беру ол үшін ... ... оның ... көркемділігі мен
үнділігін, сан сырлы мағынасы мен өткірлігін, эмоциональды болуы ... ... ... ... деп біледі.
Көрнекті ғалым А.П.Федоренко «Қазіргі тіл дамыту теориясының
негізгі мәселесінін, бірі ... ... және ... саяды. «Тіл дамыту, дейді X.К.Арғынов, — дағдыларын дамыту
болып ... - деп ... Тіл ... мен ... ... бойында мынандай: оқу-интелектуалдық, ... ... ... тұрақтандыру арқылы жүзеге асады. [3]
Тіл дамыту деп — балаға тіл ... ... ... ойлау операцияларын жасауды және оқу ... ... тіл деп ... ... ... ... әдеби тіл нормасына
сай, өзара дұрыс байланысқа түскен аз сөзге көп мағына сыйғызатын, айтқанда
орфоэпиялық, жазғанда орфографиялық ережелерді сақтайтын тілді айтамыз.
Баланы ... ... ... итермелейтін негізгі қозғаушы күш
мотив—оның түрлі қажеттері, яғни бір нәрсеге мұқтаждануы. Адамдар өмір сүру
үшін тамаққа, ... ... т.б. да ... ... ... ... Баланы сөйлеуге, қарым-қатынасқа итермелеп тұрған
оның өзіне ғана белгілі ішкі қажеттілік. Алайда ойын жеткізуге ... ... Бұл ... бала ... ... яғни оны ... ... итермелейтін күш туды. Қажеттілігі мен мүмкінділігінше арасында
қарама-қайшылық пайда болды. Осы қайшылық баланы тіл үйренуге ... ... ... ... да, тілі де ... ... ... Егер
адамдарда мұқтаждық болмаса,
тіл де, сана да болмас еді», — ... ... ... Тіл ... ... перзенті ағзенті ғана қабілетті. Тіпті биологиялық жағынан аса
жақын маймылға да тілді ... ... ... ... де ғана ... бар. Осы ... іштен туа беріле ме, не жүре қалыптаса ма
деген сұрақ туады. АҚШ ғалымы Н.Хомский ... ... туа ... Бұл ... ... қолдайды. Бірақ белгілі бір тілді меңгеру
(ағылшын, өзбек т.б.) қоршаған ортаға, өмір талабына сай ... ... ... ... тағы бір ... олар ... өзіне қарап айтады. Яғни бала кезде ... ... ... бұл ... ... ... (лат - ego sentrum - өзіне) сөйлеу
деп атаған. Әдетте ересектер ойлау процесін іштей сөйлеу нәтижесінде ... ... ... ... ... ... балаларда әлі
қалыптаспағандықтан, өз ойын өзіне естіртіп айтады. ... ... ... ... өзіне бағытталған ойды жеткізудің ерекше түрі. Бала
ойы өзіне түсінікті болса, өзіне естіртіп айту не үшін қажет? Бала ... ... асуы үшін сол ... ... ретінде пайдаланады. Әйтпесе оның
ойлауы мүмкін емес. [18]
Ересектер күнделікті іштей сөйлегенде ойын ... ... ... ... ... дағдыланбағандықтан, ойын үнемі естіртіп айтады.
Сондықтан эгоцентрлік ... ... ... қатынастың түрі емес, өз ... ... ... ... ... ... ... балада 7 жасқа
дейін сақталынады да ... ... жоқ ... кетеді дейді. Бұған
Л.С.Выготский қарсы шығып, бала жеті жасқа ... ... ... ... ... оның ... ... айналатынын дәлелдейді.
Л.С.Выготскийдіц пікірінше, іштей сөйлеу сырттай сөйлеу ... ... ... ... ... ... сөйлеуге айналмайды, эгоцентрлік сөйлеу
бұл екеуінің арасын ұштастырып, өзі кейін жоқ болып кетеді дейді. ... ... ... та қолдайды. «Іштей сөйлеу сырттай
сөйлеудің негізінде ... ... ... ... үш жаста
байқалады. Яғни балалар өзімен-өзі күбірлеп сөйлесе бастайды. Бұл сөйлеу
бірте-бірте азая ... ... ... ... ... дейді.
Ал, М.М.Мұқановтың пікірінше, мектепке дейінгілерде іштей сөйлеу
болмайтынын, сөйлеудің тек сырттай сөйлеу түрін ғана ... ... ... Мұнан шығатын қорытынды, мектепке дейінгі балалар сырттай
сөйлеуді меңгеріп, бұл ... ... ... ... ... айналуы) қалыптасу кезеңін бастан кешіреді. [4]
Бұл туралы М.Мұқанов былай дейді. «Психика үнемі өз-
геріске ұшырайды, бірақ оның ... бәрі ... ... көп және аз ... ... ұшырайтын қасиеті бар.
Сонымен қатар, аз өзгерілетін қасиеттері (инвариант) психи-
калық дамудың тірегі және негізгі ... ... ... ... ... сақтайтын тілді айтамыз.
Енді тіл дамытудың алғышарттарына келейік.
Баланы қандай болмасын әрекетке итермелейтін ... ... ... ... ... яғни бір ... мұқтаждануы. Адамдар өмір сүру
үшін тамаққа, киімге, қарым-қатынасқа т.б. да ... ... ... ... «Қажеттілік дегеніміз, — дейді 3.А.Ковалев, — өмір
мен дамудың белгілі бір ... ... ... ... ... ... Қажеттіліктер ағзаның (организмнің) ішкі ортасыньщ немесе
өмірдің сыртқы Тіл дамыту мәселесінде де осыны ... ... Яғни ... қоры ... тіл ... ... (су, ... сулық суару)
молаяды.
Қазақ тілі мен әдебиетіне арналған бағдарлама: «...тіл
дамыту ... ... ... ... сөз ... толықтыру, өз ойын анық дұрыс етіп ауызша, жазбаша
жеткізе білуге баулу, қазақ әдеби тіл нормасында жатық, әд-
епті сейлеуге дағдыландыру»,—десе, М. Балакаев: ... ... ... сез ... ... дұрыс түсініп,
дұрыс құрай білу, сөздердің орфоэпиялык нормаларын сақ-
тап, дұрыс ... тілі ... ... ... ... ... қойылатын ортақ талаптар», - деп анықтайды.
Ал,Аханов тіл дамытуды: «Айтайын дегенді дәлме-
дәл, ашық ... және ... ... ... беру ол үшін
тілді, әсіресе оның байлығын, көркемділігі мен үнділігін, сан
сырлы ... мен ... ... ... ... ... ... меңгеру», деп біледі.
Ш.Уәлиевтің пікірінше, балада сөз мәдениеті қалыптасады, егер «алдымен
әдеби ... ... ... ... ... ... ... бірге, бейнелеуіш, көріктеуіш амал-тәсілдерді,
қарым-қатынас жасаудың мақсаты мен мазмұнына сай етіп қолдана білсе», —
дейді.
Бұл пікірлерден ... ... ... ... Тіл ... ... заңдылықтарына сүйне жүргізу баланың ойлау процесімен байланысты
әрі психологиялық фактор, әрі тіл ... ... ... бірінен
саналады. Баланың тілін дамыту жеке сөздердің басын біріктіріп ... ... ... - ... тіл ... ... ... құбылыс».
Бұл пікірді Б.В.Беляев та қолдайды. «Белгілі бір тілді ... ... ... сол ... ... ... үйрету қажет», — дейді.
Тілді меңгеру сөз мағынасын білумен шектелмейді, қоршаған ... мен ... ... тану үшін адам ... ... ... ... болуы талап етіледі. Ұғымдарды ұғынуда бүтін логикалық
ойлау ... ... ... адам соның жәрдемімен белгілі бір ұғымға
қатысты зат не құбылысты және ... ... ... мен ... дұрыс айырады. Мұнсыз тілде ойлану мүмкін емес.
Мектептегі оқу-тәрбие процесінің міндеті ... тек ... беру ... ... ... әр ... дағдылар қалыптастыру болып табылады. Дағды
адам әрекетінің қай-қайсысында да ерекше маңыз алады. Ол іске шапшаң, шұғыл
кірісуге ... ... ... ... адам ... ... ... кезеңдерінде жұмылдырылады. Бұл жұмыстың табысты болуын
қамтамасыз етеді.
Дағдыланудың оқу процесінде ... орны ... егер ... ... ... ... ... алмаса, олар ғылым негізін
меңгере де алмайды. Тіл дамыту салаларын анықтауға арналған ... әр ... ... ... ... әдіскер-ғалымдар (130, 93).
тіл дамытуға сөз мағынасын ... ... ... ... ... ... сөздік жұмыстарын, оның ішінде тұрақты сөз
тіркестерімен жүргізілетін жаттыруларға ерекше мән ... ... ... сөйлем құра білу дағдыларын қалыптастырудың рөліне ... ... ... ... ... ... ... де бірізділік
жоқ. Мәселен, Р.Әміров «Бірінші сыныпта оқушылардың тілін дамыту ... ... ... еңбегінде тіл дамытудың мазмұны мен салаларына
тоқталмай, бірінші сынып оқушыларының тілін дамытудың мәселелеріне жалпы
шолу ... ... ... ... Б.Қәтембаева бала тілін
дамытуда мазмұндама жаздыру, белгілі ... ... ... ... фильм, спектакль жайында ауызша және жазбаша пікір айту сияқты ... және бұл ... ... категорияларен ұштастырыпу
жүргізуді ұсынады. «Сөздерді үйрете отырып және сөзжасам формаларын, сөз
бен сөздің ... ... ... ... ... ойын ... бере ... жаттықтыру, ауызша ойын дұрыс, жүйелі ... ... ... ... ... Сонда осы үш процесс сөздік жұмыс, ... оны ... ... акта білу ... ... ... ... біртұтас жүргізіліп оты-рылса ғана тіл ... ... ... ... ... ... — дейді.
X.Арғынов тіл дамыту жұмыстарына: әңгіме құрастыру, шығарма, ... ... ... Тіл ... жұмыстары тіл туралы мәлімет
беріліцістилистика, қазақ орфографиясы мен ... ... ... Олар ... ... әр түрлі жазба жұмыстарын
орындау, әңгімелесу т.б. түрлі әдіс-тәсілдер арқылы іс ... ... ... ... бас-тауыш сыныптарда оқушы тілін дамыту мәтінмен
жұмыс алып бару қажеттігін және «Ана ... ... ... ... тиіс деп ... ... ... теориялық негіздері жайында көптеген ... ... ... ... ... ... тіл ... жұмыстарын үш
салаға бөледі: 1) сөздік жұмыстар: 2) сөз ... және ... ... ... ... дағдыландыру жұмыстары. Әдіскердің пікірінше, бұл
жұмыстар бір-бірімен тығыз байланыстырыла, қатар алып барылуы тиіс.
Тілді меңгертудің мазмұнын көпшілік ... ... бір ... ... көзқарастар көрсетіп отыр.
Тіл дамытудың салаларын анықтауда сөйлеу не тілдің қызметін негіз етіп
алу тілді оқыту мен оның әдістемесіне сай келе ... ... ... ... ана тілін оқыту, сөйлеу немесе оны жеткізу әдіс-тәсілдерін
емес, тілдік құ-рылысты меңгерту мақсат етіледі. Ойды ... ... ... ... ... ... ... асады. Олай болса, тіл
дамыту жұмыстарының ... ... етіп ... қазақ тілі курсындағы
тілдің негізгі единицаларға сәйкестілікті алу қажет.
1.2 Мектепке дейінгі балалардың тілін дамыту ... ... деп — ... тіл заңдылықтарын үйрету, тіл материалдарымен
ойлау операцияларын ... және оқу ... ... айтамыз.
Дамыған тіл деп сипаты жағынан мазмұнды, ... ... тіл ... ... дұрыс байланысқа түскен (грамматикалық, логикалық), аз сөзге көп
мағына сыйғызатын, айтқанда орфоэпиялық, ... ... ... адам ... ... ... ... Мысалы: үш
жасар сәби анасына бір нәрсе жайында айтқысы келді дейік. Бірақ ... ... ... еш ... ... ... Баланы сөйлеуге, қарым-қатынасқа
итермелеп тұрған оның өзіне ғана ... ішкі ... ... ... ... қоры ... Бұл ... бала сөйлеуге мұқтажданды, яғни оны
анасымен қарым-қатынас жасауға итермелейтін күш туды. ... ... ... ... пайда болды. Осы қайшылық баланы
тіл үйренуге үнемі жетелеп отырады. «Адамның ... да, тілі ... ... ... Егер ... мұқтаждық болмаса, тіл де, сана
да болмас еді», — дейді академик Т.Тәжібаев.
Адамның қажеттіліктері: материалдық, рухани және ... ... үшке ... ... ... ... өмір ... байланысты Рухани қажеттіліктер танымдағы және ... ... ... ... қажеттіліктерге еңбекке, адамдармен
қарым-қатынасқа деген қажеттіліктер жатады.
Қарым-қатынас жасау қажеттілігі — адамды тіл ... ... ... ... қозғаушы мотив.
Қарым-қатынасқа түспеген сөйлеу әрекеті тоқырауға ұшырап, өмірлік мәнін
жоғалтады, жасанды ... ... ... мектептегі тіл дамыту
жұмысының негізгі қиыншылығын ... ... ... ... ... ... ... Есть только один способ освободиться
от этого недостатка. Надо чтобы у ... ... ... ... жасауды қажетсіну бала тілінің ... ... ... бірге, қарым-қатынас барысында оқушы басқаларды ғана
емес, өзін де ... ... ... өмірдің тәжірибесін жинақтайды.
«Адамдармен қарым-қатынас жасау жеке адамды интелектуалдық және эмоциялық
жағынан байыта түседі, білім, тәжірибе, жеке ... ... өз ... - ... ... бұл ... ... философ Ю.К.Мельвиль де қолдайды:
«Адамның бүкіл рухани ... оның өзге ... ... ... ... және дамиды. Ал қарым-қатынас процесінде ... тек ... ... ғана ... ... ... қоғамдық санасы да
қалыптасады», - деп ... ... ... ... ... атап көрсетеді.
Көптеген ғалымдардың пікрі бойынша, мұғалімдер оқушыларды қарым-қатынас
жасауға ... ... үшін ... ... ... ... ... деп біледі: үшіншілері белгіленген жоспар бойынша ... ... ... үшін қажетті жағдайлар бірлігін жасау (тілдік және
тілдік емес) деген пікір ... ... ... ... ... ... сөйлеуге мәжбүр ететін арнайы әрекеттер жасау деп
түсінеді.
Т.А.Ладыженская ана тілі сабақтарындағы ... ... ... оқушылардың «шындыққа жанасымды нақтылы сөйлеуін тудырып, қарым-
қатынас қажеттілігін ... деп ... ... ... ... ... ситуациясы ұғымы
Т.А.Ладыженскаяның еңбектерінде дұрыс шешімін тапқан. Ол сөйлеу ситуациясын
тудырудың компониенттері мен жолдарын анықталады, ... тіл ... ... ... ... ... ... көрсетті.
Біз қатысқан бір сабақта мұғалім оқушыларға етістікті қатыстырып сөйлем
құрауды тапсырды. ... «Қой ... «Ит ... Жылқы жоңышқа жеді
т.б. осы сияқты сөйлемдерді «ойлап» ... ... ... ... ... ... тапсырманы өте енжар, ешбір қызығусыз орындалды.
Көбісінің зерігіп, іші пысып отырғаны байқалады. Неге ... Оның ... ... ... ситуациясын құра алған жоқ.
Оқу ситуациясы сабақта қарым-қатынасқа түсетіндердің барлығына — ... ... ... мен басқа оқушыға қатысты болуын талап етеді. Ситуация-
сөйлеушілерді бай-ланыстыратын фраза.
Егер сіз танысыңызға келіп: «Асан Алматыдан ... ... ... ... ... ... оның ... келгеніне ешқандай мән
бермейді. Әрі кеткенде «Асанның кім еді?» деп таңдануы ... ... әрі ... ... егер әлгі ... ... ... болса, оның Алматыдан келуінін,
ол үшін мәні болса, әңгімелесушілердің ... ... ... ... ... қызу ... өрбіп жүре береді.
Ситуация — қарым-қатынас жасау үшін ... ... аса ... Мұны ... үшін ... не ... ... пайымдау қажет.
Көбінесе оны бізді қоршаған орта мен ондағы заттармен шаштыстырылып, қате
түсініліп келеді. Сондықтан сабақтарда да ... ... ... б. осы ... «Ситуациялар» пайда болып жүр. Алайда мұғалім оқушылар
мұндай «ситуацияларда» болып тұрып-ақ ыкылассыз ... ... не ... ... ... рет ... да болар. Оқушылардың қарым-қатынасқа
ықылассыз болуы қиялдан жасалған ситуацияларда ғана емес, сонымен бірге,
сабақ барысында шын ... ... ... да, ... ... ... ... ауыл бақшасына саяхатқа шыққанда да
байқалады.
Ситуацияның сөйлесуге жетелейтінін тіл дамыту мәселесімен ... бәрі ... ал ... ... ... оқушыларды
қарым-қатынас жасауға, түрткі бола алмаса, онда олар шын мәнінде ситуация
болмағаны.
Шын ... ...... ... қоршаған заттар мен
құбылыстар емес, ол әңгімелесушілердің өзара қарым-қатынас ... ... ... ... ... де, жол ... жөнінде кітапханада да
сөйлесуге болады ғой.
Сөйлеушілердің өзара қатынасы пікір алысуға бірі ез пікірін дәлелдеуге,
екіншісі біріншісінің дәлеліне келісуге не ... ... ... ... т. б.
Жетелейді. Олардың өзара қатынасы неғұрлым тереңірек болса, солғұрлым
сөйлесуі, пікір ... ... ... тіл ... сөйлеу ситуациясыньщ түзілмеуінін ен, басты
себептерінің бірі, ... ... ... өздерінің іс-
әрекеттерімен байланыстырылмағаныннан деп білу ... ... ... ... байланыстыру оларды тек пікір айтуға жетелеп
қоймайды, сонымен бірге, ана ... ... ... ... ... етеді.
Тіл үйренудің қалыптасқан өз заңдылықтары бар. Бұл ... ... ... ... ... ... септігін
тигізеді.
Психологиялық зерттеулерде балалардың жас шамасына ... ... ... ... көрсетілген. Жас шамасы қаншалықты есейген
сайын ... қор ... бір ... жеткен соқ, жаңа сөздерді. талғап-
таңдап қабылдайды. А.М.Ким бұны тіл үйренудің ... деп ... ... ... ... ... ... қоры бір-келкі
дамымайды, тілі шыға бастаған балалардың сөздік қоры өте баяу жетіледі.
Екінші зандылық ... ... қоры ... ... бала айналадағы
қоршаған дүниені білуге құштар болады да, тілді өте оңай игереді. ... 3-4 ... ... ... 5-6 жасар балалар да) өте анық байқалады.
Үшінші заңдылық бойынша, ... қор ... бір ... жеткен
балаларда тілге қызығу пассив бола бастайды, олар қажетті ... ... ... ... ... етеді.
Төртінші заңдылық бойынша, тілді үйрену, сөздерді есте сақтау ... әрі ... ... ... [6]
Нәресте дүниеге тек тілге потенцалдық қабілетімен ғана келеді.
Баланың қабілеттері мен жеке басты ... ... ... мінез-
құлықтарын, тілін көбіне әлеуметтік орта, отбасының жағдайлары шешеді. Тіл
даму үшір міндетті түрде үлкендермен ... ... ... ... ... баюына - ересектердің қалыптасқан тілі үлкен себепкер.
Жаңа туған балада дыбысқа ұқсас реакциялар ... ... ... ... әлі тіл ... ... болмайды. Жылаудың әсерінен
баланьщ тыныс мүшелері мен ... ... ... сөздік қорына
негіздей отырып, тілдің тиісті ережелерін білмесе де, үлкендерге еліктеу
арқылы көптеген сөйлемдер ... ... ... бәрі ... ... ... Тіл ... қайшы келетін сөйлемдер де құрады.
Таным процестерінін бірте-бірте дамуы бөбектің тіліне де әсер ... ... ... ... емес ... ... сөзін естісек, тіл
дыбыстарын анық ... ... ... ол ... тек ... ... ... Мұның себебі қалыптаспағандықтан, ана тілімізде естіген сөздер
белгілі ережеге бағынатын сияқты. ... ... ... деп ... ... дегеніміз әркімнің қабылдауының өз тіліне бейімделіп
өзге тілдегі дыбыстарды ... ... Осы ... тек бөбек жасынан
басталып, өз тілінің фонематикалық есіту ерекшелігін басқа тілдерден дәл
ажырата бастайды. Фонематикалық ... ... ... ана ... ... ие болады. Мысалы, «көз» деген сөздін орнына «бөз» деп
айтылса бір дыбыстып, өзгерілуі, сол ... ... ... ... сезе ... ... ... ситуацияға (жағдай) тәуелді болып келсе,
мектепке дейінгі ... (6-7) ... ... ... ... формасын
игереді. Қонтекстік сөйлеу формасы деп ... ... оның ... ... ... түсінікті болуынан. Сөйлеудің бұл формасы
кең ... ... ... мазмұндап беруді талап етеді.
Бала қарым-қатынас жасауға қажетті жаңа ... мен ... ... жетілген тілінен, балалар ... ... ... Мектеп жасына дейінгілердің (6-7) байланыстырып
сөйлеуін дамытуға әсер ететін маңызды ... бірі — ... ... ... ... мен ... Ана тілінде сөйлеуді жүйелі түрде
үйрету олардың ... ... ... жетекші рөл атқарады.
Мектепке дейінгі кезеңде ситуациялық және контекстік сөйлеу формалары ... ... ... бала ... ... ... ... оның
бірін пайдаланады.
Егер тіл арқылы қарым-қатынас барлық негізгі кезеңде ... ... да ... түрде беріліп, түсінікті жағдайда жүзеге (органдары)
нығая түседі. Үшінші айда бала гуілдей бастайды. ... ... ... ... былдырлау пайда болады. Бұл әрекет ересектердің сөзіне еліктеуден
туады. Былдырлау нәтижесі сөйлеу ағзаларын одам әрі нығайтады. Бұл ... ... ... элемент пайда болады. Дыбыс сипаттарын
аң-ғартатындығы ... ... ... ... ... ... қарайды. 8 айлық бала сөздің интонациясын, дауыс ... ... ... ... ... ... ұға алмайды. Оның алғашқы сөздері
«ата» «әже» «апа», «аға» т.б. ... Бала ... ... ... дауыссыз үнді дыбыстарды, содан кейін қатаң, ұяң ... ызың ... мен (ш.ж.) ... ... дау-ыссыздарды ұғыну
қиын болады.
11-12 ай толғанда нәресте тілі шыға ... ... ... ... ... мен жан-жануарлардың шығарған дыбысына еліктейді. Өзі
сөйлей ... да ... ... ... ... ... ... сөйлеуінен бұрын туады.
Н.М.Щелованов, Н.М.Аксарина, Г.Я.Розенгарт-Пупко, М.И.Лисиналардың
ғылыми зерттеу жұмыстарының нәтижесі көрсеткеніндей, ... ... ... ... ... ... арқылы айналасындағы
адамдармен ерте қарым-қатынас жасауға талпынады. Бір жасқа толған сәби әр
түрлі сигналдар, ... ... ... ... ... және тәрбиешілерімен
қатынасқа түскісі келетінін байқатады.
Бір жаста нәресте 10-нан астам сөз біледі. Бірақ ол игерген ... ... ... Жеке сөздерге сөйлемдік, тіпті одан да көп мазмұн
беріп сөйлейді. Бұл кезеңдегі баланың сөзін сөз-сөйлемдер деп ... ... ... сөз бір ... «су ... ... екінші жағдайда
«сыртқа шығамын», үшінші жағдайда «маған басқа бала ... ... ... ... ... ... былайша сөйлей бастауы оның ми әрекетінде
екінші сигналдық жүйеніқ пайда болуымен байланысты.
Тіл үйренуге тек ... ... ғана ... ... ... аса жақын маймылға да тілді үйретуге болмайды, демек нәресте де
ғана тілге икемділік бар. Осы ... ... туа ... ме, не ... ма ... ... ... АҚШ ғалымы Н.Хомский балаға икемділік туа
берілетіндігін айтады. Бұл пікірді М.М.Мұқанов қолдайды. Бірақ белгілі бір
тілді меңгеру ... ... т.б.) ... ... өмір ... сай
қалыптасады.
Бөбек бір жарым жаста 200-дей сөз біледі. Осы көзден бастап, игерген
сөздерден сөйлем құрауға талпынады. ... ... ... бала ... сөйлем құрастыра алады.
Бөбек бір жарым жаста 200-дей сөз біледі. Осы кезден бастап, игерген
сөздерден ... ... ... ... ... ... бала 1000-ға
тарта сөйлем құрастыра алады.
Бала, үш жасқа жеткенде 1200-1300 сөз біледі. Бұл жастағы балалардың
сөйлем құрауы ересектерден кем ... ... aнa ... ... жаңа
сөйлемдер құрастырады. Мұның себебі бөбек қандай сөздер айтуға болатынын,
не болмайтынын біле ... ... ... ... ... жол ... Мұндай сәтсіздіктер үлкендер көмегімен түзетіліп
отырылады.
Үш жасар баланың сөздік қоры ете тез молайып, 400-600 сөзге ... ... бұл ... екі есеге дейін, ал бес жаста 1500-2000 сөзге жетеді.
5-7 жас аралығында балалар тек үй ... ғана ... ... шығып құрбыларымен ойнайтын болғандықтан әрқайсысының сөздік
қоры бірінің білмегеніп бірі үйрену арқылы ... ... 3 есе ... Атап ... 3200-3800-дей, сөздік қорға ие болады. Мектепке
дейінгілер есінде бар сөз ... ... ... ... қалыптасқан
ережелерін білмесе де, үлкендердін, сөйлеу әрекетіне еліктей ... ... құра ... Мектепке дейінгі бала тілінің тағы бір
ерекшілігі сөздік қорында бар ... ... ... жаңа ... алу ... [7]
Егер бөбектің сөздерден сөйлем құрастыру мүмкіндігі шектеулі
болса, (сөйлемнің құрамы 2 сөзден артпайтын ... енді бұл ... ... арта ... ... ... тек сан жағынан емес, сапа жағынан
да үлкен өзгерістерге ұшырайды. Мектепке ... онда ... ... кең ... ... ... ... қажеттілігі шамалы, оның
орнына көбіне қол қимылы, лепті дауыс және сілтеу есімдіктері мен ... ... ... ... пайда болады.
Егер баланың айтайын ... ... ... ... ... ... ... жасалатын: болса, онда кең көлемде,
логикалық жүйеде сөйлеу ... ... ... ... ... дейінгі баланың контекстік тілі, оның ситуациялық тілін ... ... ... ... тіл де ... ... жас кезеңде
арнаулы жағдайларда пайда болып, ... ... ... ... ... бала ... бір ... хабарлау барысында ересек кісінің біріне
сөйлеудің ситуациялық формасын, екіншісіне контекстік ... ... ... ... ... тобы ... бірге қаладағы
зообаққа барды делік. Қайтар жолда олардың бірі ... ... ... ... келіп, түрлі сұрақтар береді. Көргендері ... ... ... бала ... қай жерден бастап әңгімелесе де
бәріне түсінікті болатындықтан ситуациялық тілді пайдаланды, ... де, ... ... да онымен бірге зообақтағы жануарларды бірге
көрген болатын. Ол үйге ... соң, ... ... ... болмаған ата-
анасына көрген-білгендерін баяндап береді. Енді бала контекстік сөйлеуді
пайдаланады. ... ... ... желісін байланыстырып айтып бермесе,
тыңдаушылар оны түсінбес еді. Бұған қарап ситуацияға қатысты ... ... ал ... ... ... сөйлеудін, жоғарғы сатысы екен
деген ұғым тумаса ... Олай ... ... ... ... ... ... тілді пайдаланатыны жиі кездеседі. Сөйлеудің бұл формасы,
әсіресе бірін-бірі ... ... ... ... жиі ... [16]
Мектепке дейінгі кезеңде бала тілінінің қалыптасуына ересектердің
сөзінің әсері өте күшті екендігі белгілі. Бала оларға үнемі ... ... ... ... талпынады. Өз бетінше сөз ... ... ... үлкендердің сөзінде байқалатын ... ... яғни ... тіл сезімі күшті болады.
Отбасында баланың сөйлеу әрекетінің дұрыс қалыптасуына жеткілікті
көңіл бөлінсе, ана ... сөз қоры ... ... ... ... ... ... балалардың тілі жақсы жетілген дей тұрсақ та, ол бала
тілі. Контекстік тілді әрі дамытып, ... ... ... деп айтуға
болады.
Біз үшін баланың сөздік қоры және оның контекстік тілді құра білуі
қаншалықты маңызды болса, оның өз ойын ... ... ... ... алуы ... ... ... тиіс. Тілдің эмоциялық мәдениетінің адам
өміріндегі маңызы зор. Тіл ... және ... ... ... ... ... кейде қалай болса солай аса жылдам немесе баяу, жабырқау түрде ... да ... ... ... ... ... қалай сөйлегеніне, тілінің
қалай дамығанына қарай, оның тілін қалыптастыратын ортаға баға бере ... ... ... аса ... және нәтижесіз ... ... Адам ... ... аса ... ... ... кезең деп атайды. Әр жылда егіннің жақсы немесе
өнімсіз ... ... ... да оның ішінде баланың әрнәрсеге
қабілетті, сезімталдығы, ... ... ... ... кезеңдері болады.
Бұл жөнінде тұңғыш пікір айтқан Италияның ... ... ... ... Бұл ... ... ... мен А.С.Лейтестер құнды пікірлер
айтты.
Сензитивтік көзге неге мән ... ... ... бала қабілеті мен
қабылдауы үнемі прогресспвтік жолмен дамымай, есейген сайын бұл қасиеттер
көмескіленуі мүмкін, тіпті ... ... де ... ... ... мол ... пайдаланбай мезгілінен кешігіп қалса, даму ... ... ол ... ... ... өзінде де оған көп уақыт, көп
қаражат шығару қажет.
Ғалымдардың ... тіл ... ... ... ... дейінгі кезең. Бұл жаста бала тілдің ... ... ... ... және құрдастарымен пікір алысу дәрежесіне ... ... ... ... ... айтуынша, егер баланы шет
тілінде 4-5 жастан оқытса, тез үйреніп жақсы меңгерген болар еді. Ал ... ... кезі ... ... ... болса, оған көп
уақыт және мол қаражат ... ... аз ... ... баланың алғашқыда белгілі бір нәрсеге ықыласы
болмаса, кейін соған қызығушылығы ... ... Оның ... ... ... ... түріне ықыласы да оны қызықтыратын түртікісі де болмауы
мүмкін. Демек, сензитивтік кездің болуы кейде ... ... да ... ... ... ... баланың синзитивтік кезі белгілі бір
жасына ғана сай келмей, оның жеке басының психикалық ... ... ... ... ... ... ... де кездесуі мүмкін.
Мектепке дейінгі кезеңде тілді практика жүзінде қолдану ... ... ... ... ... анағұрлым ерте қалыптасады. Бөбек
(1-3 жас) сөйлемнен сөзді ... ... ... тек ... Ал ... ... (6-7 жас) бірте-бірте сөйлем құрамынан
заттың мағыналық сөздерді, яғни зат ... ... ... біртіндеп басқа
да сөз табына бөлуге өтеді. [15]
Мектеп жасына дейінгі балалардың ауызша ... ... ... ... алу ... ... ... өтеді. Бірінші кезеңде бала
белгілі бір ойыншықпен ойнайды, ойын барысында ауызша сөйлеу тілінен ... үшін ... ... таба ... ... ... бұл ... тіректер
тіл құрамынан сөзді бөліп алуға көмектеседі, бірақ бұл ... ... ... Үшінші кезеңіде мектеп жасына дейінгі балалар ... ... ... ішкі ... ... ... ... операциясы біршама тұрақты болады. [3]
Мектептегі оқу жүйесінде аса ... ... ... ... ... талдау дағдысы бүкіл мектепке дейінгі кезеңде өте баяу ... ... ... бұл ... ... ... ... дейінгі кезеңдегі балалардың өзіне тән мынандай тіл
ерекшеліктерін атауға болады.
1. ... ... ... «сөз-сөйлем», яғни ол бір сөзімен-ақ
айтайын деген ойын аңғартады.
2. Егер бөбекке (1-2 жас) ... ... ... формасында болса, мектепке дейінгі балаларда (3-7
жас) контекстік және этоцентрлік сөйлеулер тән.
3. Тілі шықпаған ... ... ... ... ... сыртқы дүние әсеріне реакция жасауы жылаудан басталады.
Жылаудың ... ... ... ... мен ... органдары нығая түседі.
4. Бөгде адамдардың сөзін түсінуден баланың өзінің сөй-
леу процесі өте кеш қалыптасады.
5. Бұл дәуірде ... ... ... тіл дамытуда сөйлеудің
негізгі ережелерін іс ... ... ... ... ... стихиялы түрде дамыған тілін соншалықты жақсы
жетілген тіл десек те ол - бала ... Оның ... ... одан әрі ... ... - мектептегі ана тілін меңгерген педагогикалық әдіс-
тәсілдермен қаруланған ... ... ... ... тілі - ... ... ... көзі
2.1 Сөйлеу аппараты дамуының бала тілін дамытудағы ролі
Артикуляциялық ... ... ... ... ... - бұл субъективтік қабылдаудағы « тіл материясы»
болып табылады, ауызекі тілде бұлшықеттің түйсінуге мұнан ... ... ... ... есту сезімі және іштей сөйлеу жатады.
Белгілі бір дыбыстардың комплексін сөз деп қабылдауды үйренген,
яғни оны ... ... бір ... деп ... бала сол ... және ... ... есінде сақтап қалады. Бала әліде болса өзінің
артикуляциялық ... ... ... ол ең ... ... (
сөйлемді) естуді, ал онан кейін барып оны ... ... ... ... ... мен оның « бұлшықеттік » образдың дәл болмайтындығы басқа
мәселе.
Белгілі бір сөздерді дұрыс айта алмайтын үш, ... төрт ... ... ... ... образын білетіндігі және ересектер мұны бұзып
айтқанда аңғаратындығы белгілі.
Мысалдарға жүгінейік:
Коля (3 жаста) деген бала өзінің атын « ... деп ... ... оны әр ... қағытып қарсы алады:
- Сәлем, Холя!
Бала қабағы қатуланып, жұдырығын түйіп, еш нәрсені түсінбейтін
әйелді ... ... ... Мен Холя ... мен ... (3 жас 2 айлық) помидорды – « апиндор » деп ... ... ... ... ... оған ... , сен өзіңе және маған апиндор үзіп берсең болар еді,-
дейді.
- Кім олай айтады,- деп ... ... ... апир… дұрыстап
айтшы!
Нина ( 2 жас 10 айлық ) мамасы тарелкаға салып ... ... алып ... ... ұсынып ол:
- Ене!- дейді.
- Көршісі не әкеліп тұрғанын білмеген кісі болып, қасақана:
- Ниночка, сен «ене» дейсің, оның не екенін ... мен ала ... Жоқ, ене ... ... деп қоймайды Нина.
- Ение? Түсінсем бұйырмасын!
Қыз ренжіп қалып:
- Ени…ение, - ол ешнәрсені түсінбейтін көршісіне ренжіп, әдейі ... ... ... ... Кө- мек-тес!
Демек әрбір адам үшін сөздің сезімдік негізі - бұл оның есту ... ... ... ... миға ... нақ осы ... қимылы миды сөйлеу органы ретінде жұмыс істеуге
мәжбүр етеді.
Тәрбиеші үшін мына фактіні білу ... ... сөз ... ... ... ... керек, яғни оның « тілдің
материясын» үйренуіне көмектесу ... ... ол ... үйрене алмайды. Бұл
заңдылық.
Жоғарыда артикуляциялық органдар- тіл, ерін, тіс, дауыс ... ал ... ... ... қол, ... ұстаған қолдың саусағы екендігі
айтылды.Бірақ қолдың саусақтары жазба тіл органдары болып табылмайды,
сонымен ... ... ... дамуына да сер етеді. Бағзы замандарда ... ау, ... « ... және сол ... ... ... ... шығарған. Халық арасынан ... ... ... бұл ролі өте ... –ақ ... ... Бұл ... анасы,
күтуші кісі баланы саусақпен жұмыс істеуге ... ... ... ... ,- ... ол ... ... санап).
Балаларды ауызекі тілін дамытуда олардың тыныс алуын дұрыс жолға қою
маңызды роль атқарады.Әрине, сөз ... ... ... ... бір ... жағдайында, бірақ міндетті түрде
өкпеден шыққан ауа толқыны артикуляциялық ... ... ... ... ... Ауа ... ... тыныс алуға арналған; Демек бала ... ... ... да, ... де үйренуі керек. Алғашқы жылдарда бұл
оңай емес, міне осы ... ... ... бар тәрбиеші көмекке келуі керек.
Тәрбиеші ... ... ... ойын ... ... ... , «
Үлпілдекті үрлейік», « Көңілді дауыспен күлейік»), ол ойын ... ... ... ... ... ... ... іс жүзіне асу үшін сөйлеуші мен тыңдаушы жақ ... ... өз ... ... грамматикалық байланысқа түсіре отырып,
тыңдаушыға жеткізеді. Тыңдаушы сөйлеушінің айтқан ойын қабылдайды, нәтижеде
өз әрекетін ... ... ... үшін ... ... ... объект болуы тиіс. Екі жаққа бірдей қажеттерін өтейтін құрал-
қалыптасқан тіл мен сөй-леу ережелері.
Сөз белгілі ... ... ... зат не ... ... ... қалыпты, санду т. б. білдіруі қажет. Сөйлеудің бұл функциясын
сигнафикативтік деп атайды Қарым-қатынас процесінде адамдардың ... ... ... ... Бұл ... жүзеге асуын
сөйлеуді үйренудің алғашқы кезеңінде оңай аңғаруға болады. Тілі жаңа ... ... ... ... не ... өзін не ... көрсетіп тұрып
айтсаңыз сөз мағынасының нені білдіретінін ұғады.
Жалпылау сөйлеудің екінші ... Сөз және ... ғана ... ... ұқсас заттар тобында білдіреді.
Сөздің бұл функциясы ойлау процесімен тығыз байланысты. ... ... үшін ... ... ... өмір ... ... функциясы - коммуникация. Бұл ой-пікірді, білімді,
сөзімді т.б. ... ... егер ... ... екі ... ... ... болса, коммуникативтік функция - басқа адамдармен сөз
арқылы қатынас жасауға бағытталған әрекеті.
Сөйлеудің коммуникативтік қызметі үш тұрге ... ... және ... ... Сөйлеудің информациялық сипаты айтушы не
жазушының айтайын деген ой-пікірін толық мәнін ... сөз, ... ... таба ... ... ... Сонда-ғана тыңдаушы мен оқырман
да яғни қабылдаушы адамда да нақ сондай ой ... ... ... сипаты мектептегі сабақ барысында, білім ... ... ... ... ... ... өз ... мен сезімінің
мәнділігі және тыңдаушыға деген қатынасын айқындайды. Мысалы, екі дос оңаша
сырласқанда дауыстары биязы, жұмсақ, ... ... ал ... ... ... бір ... ... Ішкі мақсатты ойымен орайласа айтылған
асқақ сезімді, аянышты халді білдіретін сөздер тыңдаушыны баурап ... ... ... ... ... ырғағы екпінді шығып, бұйрық
мәнде айтылып тыңдаушының өз мақсатына бағындыруды көздейді. Дауыс қатқыл,
жігерлі айтылады, кейде ... де ... ... ... ... ... ... сөйлеу формалары арқылы
жүзеге асады. Пікір ... ... ... ... сөйлеу түрлі
ерекшеліктерімен көрінеді. Осыған байланысты ... ... ... Олар ... және іштей болып екі топқа бөлінеді. ... ... ... және жазбаша сөйлеу болып, ал ауызша сөйлеудің өзі диалогты,
монологты болып ... ... ... екі иемесе бірнеше адамның тікелей қарым-қатынас
жасауы. Бұл - сөйлеудің ең қарапайым ... ... ... - ... ... ... ... үстінде түсінбеген нәрсесін анықтау
мақсатында қолма-қол ... ... Бұл ... ... өз ойын ... беруіне, сөз болып отырған затқа қатынасын білдіруіне және тыңдаушыга
сөзін толық түсіндіре алуына ... ... ... диалог
сөйлеушілердің әлденеге тебіреніп сөйлеп, бір-бірін ... ... ... ... ... ұғымды түсінуге сөйлеушінің мимикасы мен
понтомимнкасы ... ... ... көз ... ... қозғалысы,
күлкісі, жымыюы, даусының интонациясы т.б. шаралар — оның ... ... ... ... факторлар. Бұндай шаралар сөздің
мағынасын тереңдетуге, кейде тіпті ол мағынаны өзгертіп ... де ... ... ... ... ... жай, ... сұраулы және
лепті сөйлемдер мол қамтылады. Сөз ... ... ... ... ... ... турі - монологтік сөйлеу. Монологті сөйлеу
дегеніміз - бір адамның өз ... ... ұзақ ... жүйелей, сабақтай
баяндауы. Ол баяндама, әңгіме, ұзақ сөз сөйлеу формасында ... ... ... ... ... дамиды. Диалогті сөйлеуде бір
сейлеуші хабарлап отырған ... ... ... біртіндеп жаңа
сапаға жеткізеді, яғни монологті сөйлеуді туғызады.
Монолог сөзге тән кейбір психологиялық ерекшеліктері: 1) ... ... ... ... ... ... ... сөйлеуші ез сөзін басшылыққа
алып, ой-пікірін жүйелі баяндауға тырысады. Монолог ой жүйесініц бұзылғанын
көтермейді. 2) Монологтің мағыналы жағы мен оның ... ... ... ... ... ... қойылады. 3) Монолог сөз адамга ... ... ... ... ... ... ... кәбірек қажет
етеді. 4) ... ... ... ... ... сөйлеуде даилогті сөйлеуге қарағанда сөздің мағыналық ... ... ... ... ... Монологті сөйлеу— байланысты,
тұжырымды болып, логикалық ойға қойылатын дәйектілік, дәлелділік сияқты
талаптарға ... ... ... мен ... ... ... қояды. Диалогта
аңғарылмайтын шапшаң сөйлеу, міңгірлеу, бірсарындылық ... аса ... ... ... мағыналық жағы оныд тыңдаушысын баурап алатын
тартымдылығымен ұштасуы қажет. Тартымдылық дауыс тың әсерлі болуын ... ... ... тіл ... ... мен тәсілдері
Тілді үйрету әдісінің түсінігі
Ана тілін үйренудің ... ... ... ... ішкі сезім арқылы ( саналы емес ) жүзеге асырылады:1)өзінің
сөйлеу органы бұлшықеттерін адамның жұмыс істете білу ...... ... интонация элементтерін, просодемелады модулдеу және
оларды есту; 2) ... ... ... ... тыс ... қабілеті, яғни оларды сөйлеу элементінің мағынасы ретінде ... ... ... элементін өз сезімімен салыстыра білу қабілеті, яғни
оларды ... 4) ... ... ... және адамның мінез-құлқын
тәртіптеу процесінде сөздің мағыналық үйлесімділік дәстүрін және бағалау
элементін есте ... ... ... баланың табиғи сөйлеуі неғұрлым қарқынды ... ... онда ... тілі ... ... ... және оның
психикасы жан-жақты дамиды. Ленгвистикалық-дидактикалық ... тіл ... ... ... ... тілді дамытуды
жеделдетудің негізгі ... ... ... ... деп- ... бір адамнан екінші адамға беру мақсатымен
орындалатын үйренуші мен ... іс ... ... ... ... ... ... мен үйренушімен екеуі де ... ... әр ... етіп айтады: үйретуші ересек адамдармен
сөйлескендігіден гөрі біршама қарқынырақ, сөзінің ... ... ... ... ... ... сөйлейді, ал үйренуші тындайды да
қайталайды, оның сөзіне еліктейді, сөйлеу ... ... және ... ... ... үшін ... норма деңгейінен төмен
түспеу және баланың сөзіне еліктемеу аса маңызды.
Бұл әдісті қолдануды сәби шағынан бастап,кейінгі шақтарда тек ... ғана емес ... ... ... де, ... ... ... үйрену тұрмыстық іс-әрекеттерді атқару кезінде, айталық,
баланы ... ... ... ... ... ... ... болуы
мүмкін.
Еліктеу әдісі бұдан гөрі ересекбаларды тілге үйрету кезінде кез-келген
ойын үстінде пайдалылады.
Заттар мен ойын ... ... ... ... бір орнынан екінші
орынғаауыстырады,лақтырады,көрсетеді,итереді,шұқылап ... ... және ... ... қимылын атайды. Мұнда да тәрбиеші
баламен сөйлесуге, оны жетелейтін сұрақтар беруге тиіс.
Баланың құрылыс ... ... ... ... ... ... бөлшегін атайды, құрылыста нәтижеге жетуге қажетті өзінің әс-әрекетін
атайды.
Сюжетті драмалық-рольдік, режисерлік ойын ... тіл ... ... ... ... көп ... ... бала ересек адамдардың өміріндегі өзі байқаған немесе
әңгімелерлен білетін, есінде қалған әртүрлі жағдайларды ... ... ... ... ... ... ... газ жөндеуші, немесе
сантехник тұрғындардың шақыруымен үйге ... ... ... ... ... айға ұшады және т.б. Бала ересек адамның қимылын да,сол
қимылмен айтылатын сөзін де қайталайды.
Сюжетті ойындар үйренген ... ... ... ... ... болып табылады. Балалар алдарына әдейі белгілі бір өмір
жағдайында айтылған ересектердің ... ... ... ... сөзін дәл
қайталап айтуды мақсат етіп қояды.Қимыл ойындары, ойындар әдетте балалардың
тілін жаттаған әзіл-ысқақпен, әндермен, санамақтармен байыта түседі.Жаттау
тәрбиешінің ... ... ... ... балалармен бірігіп ойнайды
және әзіл ысқақты, санамақты өзі айтып, өлеңді де өзі әндетеді.Баланың ойын
кезіндегі сөйлеу мүшелері оның жас ... ... ... ... өз ... ойнай алады,жеребе тастау, санамақ оқу ... Олар үшін ... ... оқу өте ... ... қоян ... ... қоян, қара, әне,
Галя шықты далаға.
Қолға орамал алады,
Галя әнге салады.
Көкірегі үркіп, дүбірлеп,
Қоян отыр түбірде
Қоян енді көреді
Бидің небір көкесін.
Галя билеп жөнелді,
Шырқ үйрілді, ... ... қоян ... ... сөздің тамаша үйлесуі, би әуенінің тартымды ырғағы
бар.Лексикасы ... биші ... және ... ... ... ... таңырқатады.Тәрбиешінің кейбір тұрмыстық іс-
әрекеті ... ... ... ... балалардың еліктеуі мүмкін.
Оқыту тәсілдері. ... бір ... ... вариантын сол әдіст
құрайтын негізгі іс-әрекетке оқу дидактикалық материалдың ... ... ... ... ... деп ... әдіс әр
жағдайда әр түрлі тәсілдермен жүзеге асырылады.
Белгілі бір әдістің қолданылу вариантын, сол әдісті ... ... ... оқу дидактикалық материалдың сипатынан туындайтын қосалқы іс-
әрекеттің енгізілуін ... деп ... ... әдісін жүзеге асыратын тәсілдер мыналар болуы мүмкін:
1)Айнадағылармен танысқанда нақты затты бақылау- жоғарыда ... сәби өз ... ... ... ... ... оған ... оның сөзіне еліктейді.
2)Ойындар: біздің байқағанымыздай, ойын үстінде баланың тілі ... ... қана ... ... ... ол жаңа сөз ... ... үлгісіне сүйену: тәрбиеші айтқан сөзді балалар қайталайды.
Сонымен, біз үйретуші мен үйренуші бір ... ... ... таныстық, бірақ үйретуші қалай сөйлеу керек екендігі жөнінде үлгі
көрсетеді, ал үйренуші оны дәлме-дәл қайталайды, оған еліктейді.
Сөйлесу әдісі. Бала үшін ... ... ... оның ... ... сөйлеу әдісі, мұны қосымша сұрақпен жауап әдіс деп те атайды.
Әңгімелесу әдісі үйретушінің сұрауынан, ал үйренушінің жауап ... ... ... де ... ... бір ... емес, әртүрлі
сөздер сөйлейді: үйретуші өзінің сұрағымен баланың өзіне ... ... ... ... ... ... тексті еске түсіруге
және орнымен қолдануға итермелейді.
Нақты затқа немесе ... ... ... дидактикалық ойындармен,
яғни оқытуға арнайы арналған ойындармен шектеседі.Ересек ... ... бір ... ... ... соң ... өз бетімен
ойнауларына мүмкіндік береді. Кез- келген дидактикалық ... ... ... үлкен мүмкіндіктер бар: өйткені дидактикалық ойын ... кез- ... ... бала ... ... ... баланың
сөйлеу тілін дамытуға арнайы арналған дидактикалық ойындар да бар,- бұл
сөйлеу түріндегі дидактикалық ойындар.
Төрт ... ... ... ... бұл ... шешуді суретке сүйену
тәсілін қолданып жеңілдету қажет.Адам ... ... ... ... керек: пеш жанында тұрған аспаз, күрек ұстаған бақшашы
және т.с.
Алты-жеті жастағы ... ... ... біріншіден, күрделі
синтаксистік форма берілу, екіншіден, лексиканың ... ... ... ... ... сөйлеуге жаттығу үшін тәрбиеші тақырыпты белгілеп, осы
тақырыпты дамытатын бірнеше ... ... ... ... ... ... жастғы балаға сұрақтың бәрін бірдей қоймай, бір-бірлеп қойып,
оны екеу ара әңгімеге шақыруы керек.
Сонымен ... ... бұл ... үйренушіні өзінің сөздік қорын
орынды пайдалануға және сол арқылы тілін жетілдіре түсуге ... ... ... ... әдісінің тәсілдерімен, сондай-ақ әр-түрлі сұрақ
тапсырма тәсілін қолдану арқылы орындалады.
Сөйлесу әдісін – ... ... ... бір ... ... ... мектептік әдісімен шатыстыруға болмайды, сөйлесу
әдісі ережесіне сай практикалық әдіс ... ... айту ... ... ... ... жастағы балаларды
жоғарыда айтылған тілге үйрету әдістерінен басқа, қайталап айту ... ... ол ... ... тілдің барлық компоненттерімен байытатын,
олардың байланыстырушы сөздерін жаттықтыратын ... айту ... ... айту ... ... балаларға көркем әдеби шығарманы оқып
береді, айтып береді ... ... ... ... ... олардың есіне салады, немесе «Өз өмірінде болған
оқиғаларды» айтып ... ... ... ... ... ... ... суреттеп айтады, содан соң оларды: 1) Тәрбиешінің әңгіме ... ... ... 2) Оның ... (өз ... біріне немесе
үйдегі ересек адамдар үшін) қайталап айтып беруге ынталандырып отырады.
Қайталап айту әдісі еліктеу әдісне ұқсас. Бұл ... ... ... ... оқып ... ... кейбір жерлерін
бала қайталайды (еліктейді); жуықта естіген ... ... ... ... береді; баланың тексті қабылдауы мен оның ... айту ... ... ... өтуі ... көркем әдебиетпен таныстыруға байланысты методикада қайталап
айтудың көптеген тәсілдері бар, мысалы: ... ... ... ... және т.б. ... ... ... беру) әдісі. Мектеп жасына дейінгі балаларың
тілінде құрастыру әдісінің мәні мынада: балалардың ертегілерді өз ... ... ... өз ... ... ... ... әңгімелеп
беруін нақты обьектілерді – ... , ... ... ... ... отырады.
Практикалық әдіс пен тәсіл ұғымы. Балаларды ана ... ... ... ... баланың тіпті өзін арнайы ... ... ішкі ... ... ... табиғи қарым-қатынаста үйренуін
көздейді. Мұндай әдіс үйретудің практикалық әдісі деп ... ... ... айырмашылығы сол, мұнда балаларға және жасөспірімдерге
лингвистика-тіл туралы ғылым жөнінде ... ... ... ... мектепте, ана тілін іс жүзінде меңгергеннен кейін ғана танысады.
Болашақ тәрбиеші үшін балалармен – жеке және бір топ ... ... ... ... мазмұнды әңгіме жүргізе білу дағдысы кәсіби
шеберлік болып ... ... олар ... ... ... әдістерді меңгеру нәтежиесінде ие ... ... ... ... ... ... айналуы да осылайша
жүзеге асырылады.
Тәрбиеші балалармен мазмұнды әңгімеге кірісіп кетуге даяр ... ... ... ... бақшасында ертеңгісін кездескенде;
тамақ ішуге әзірлеу кезінде; қол жуатын жерде; тамақ ішу кезінде; ұйықтауға
дайындалғанда; оған тұрмыстық және ... ... ... ... ... және ... ойын кездерінде;
Суретерді, диапозитивтерді, кодопозитивтерді қарағанда;
Көркем әдеби шығармаларды оқып, талқылауда, еңбек процесінде және т.б.
Оқытудың практикалық әдістері – ... ... ... ... әңгімелеп беру (құрастыру) және осы әдістермен жұмыс істеу
тәсілдері. ... ... ... ойындарға сүйену, иллюстрацияларға
сүйену, тәрбиешінің сөз ... және т.б. ... ... тіл
үйретуде аса тиімді.
2.3 Бала тілін дамытудағы арнайы сабақ өтудің маңызы
«Балалар бақшасының тәрбие ... ... ... жөніндегі
арнаулы сабақтарда жұмыстың мынадай түрлерін қамтиды:
- ... ... ... ... ... ... қорын байыту;
- грамматикалық дағдыларын қалыптастыру;
- қоршаған ортамен: адамдарды тұрмыстық және өндірстк қызметпен,
табиғатпен, ... ... ... үшін ... ... пен ... ... көркем-әдебиетпен танысу, жатқа білу;
Жұмыстың түпкі мақсаты әр баланың байланыстырып сөйлеуді меңгеруі
болып табылады :айналадағы ... ... айту ... ... ... әңгімелеп айтып беру үшін, өзіне мәлім құбылыстардың себелтері
және салдары жөніндегі қарапайым ... ... үшін жеті ... ... түрінде сөйлей білуге тиіс.
Оның монологындағы сөйлемрің грамматикалық ... ... , ... фонологиялық әсемдеу әдеби нормаға сәйкес келуі керек.
Тәрбиеші ... ... ... ... ... ... жеке ... үйрететіндей етіп алып келеді:тәрбиеші балалармен диалогтік сөзді
меңгеруіне көмектесе отырып сөйлеседі.Бірақ сөйлемді ... құру үшін ... ... ... ... ажырата білуді үйрену керек, демек,
балаларды сөз түрлендіруге – септеу мен ... ... ... ... ... ғана ... және ... дұрыс , осыдан
келіп тәрбиешінің мынадай міндеті туындайды - әр ... ... ... байыту керек;сөздің лексикалық мәнін , оның формасының
грамматикалық мәнін, сөйлемдегі интонацияның ... ... ... мен просодемаларды дауыс арқылы ерекшелеуді үйренгенде ғана
түсінуге болады, ал бұл өз ... ... ... және
фразадағы интонацияны модульдеуді – оның құрамындағы барлық просодемаларды
үйренгенде мүмкін болады, ... ... ...... ... ... ... сөйлеуді игере отырып , балалар өздеріне нақты оқиғалар
жайлы ... ... ... ... бертін , немесе нақты құбылыстардың
себептері мен ... ... ... ... шыққан монологтік
сөзді қағып ... ... , ... , ... ... ... сүйенеді жіне сонымен қатар бұл тәжірибені
кеңейте ... ... ... ... ... ... жөнінде
мынадай сабақтарды өткізуді ұсынады: [12]
| Жас топтары |Бір ... ... |
| ... | |
| ... | |
| | ... ... ... |
|3 ... |10-15 |4 |16 |192 |
|4 ... |15-20 |3 |12 |164 |
|5 ... |15-20 |3 |12 |164 |
|6 ... |20-20 |4 |16 |192 |
|7 ... |30-35 |4 |16 |192 ... ... ... ... ... шамамен төмендегідей сабақ
өткізіледі:
|Программаның бөлімдері | |
| ... |
| | ... ... ... ... |3-4 |1 ... байланыстыра сөйлеуді үйрету.... |2 |0,5 ... ... ... ... |2 |0,5 ... ... айту ... тәрбиелеу.... |1 |0,5 ... ... ... |1 |0,2 ... дағдыларды қалыптастыру.... |1 |0,2 ... ... |1 |0,2 ... ... | | ... ... ... 1-ші сәбилер тобы)
Балалардың үй жануарлары туралы білімдерін көтеріп,
байланыстырып сөйлеуге машықтануына, сондай-ақ, оларды ... ... ... ... ... ... тиянақтау және ұлттық
дәстүрге баулу мақсатында ... тіл ... ... ... байланыстыра жүргізіледі.
Сабақта әңгімелесу, сұрақ-жауап әдісі қолданылады.
Ұлттық ойындар және ұлттық ... ... ... ... ... ретінде пайдаланылады. «Мал сүйегін
атай білімізбе? », « ... ... ... ... ... ... « Ақ ... ұлттық ойынын аяқтаған соң балалар өз топтарына
«Елім менің» әнінің әуенімен кіріп, өз ... ... ... біз қазір ат жеккен арбамен ақ әженің ауылына
барамыз. Ал, қане, жолға ... ... соң ... ... біз
қайда келдік? – деп сұрайды.
Балалар: Ақ әженің аулына. Сәлеметсіз бе, Ақ әже!
Ақ әже: Сәлемет пе, ... ... Мен ... бір ... ... қойдым, соған жауап бере қойыңдаршы.
Тәрбиеші: Балалар жауап береміз бе? Сандықты ашайық па, жоқ ... ... ... деседі.
Тәрбиеші: « Малдың баласын сүюі» туралы тақпақты білісіңдер ме?
Білеміз, ... деп ... ... берген балалар өздер білетін
тақпақтарын айтады.
Тәрбиеші: «Төлдердің айтысы» ... ... ... ... Мен, ... мен ... деп ... жоғары көтерген балалар
отрибуттарын бастарына киіп өздеріне тиісті ролдерін орындап береді.
Тәрбиеші: Балалар келесі ... ... ... екі ... бар, төрт аяғы бар. ( ... деуге болмайды, үстінде екі тауы бар. ( Түйе)
Кішкене ғана бойы бар, айналдыра киген тоны бар. ( Қой)
Басында екі таяғы бар, төрт аяғы бар, ... тағы бар ... Өте ... балалар, тапқыр екенсіңдер, қане өздерің жұмбақ
білесіңдер ме?
Балалар: Білеміз, білеміз!
Өзі ағаштан жасалған, бидай, арпа ... ( ... ... ... ( ... ағаштан жасалған, іші оның ойық. (тостаған)
Ақ әже: Ой, ботақандарым, ... Көп ... Енді «Ақ ... ... ... сіз ... ... Ақ әже!-
деп, балаларды бір сәт сергітіп алады. Сонан соң ... ... ... малдың және олардың төлдері қалай аталатынын үйретеді.
Тәрбиеші: Сиыр атасы- Зеңгі баба. Ал сиырдың төлі ... ... ... ... ... ... жауап әдісін пайдалана отырып,
балалардан сұрап, естерінде сақтай білуге баулиды. ... соң ... ... атай ... бе?», « ... ... деп аталатын дидактикалық
ойыннан кейін ... ... ... ... ... ... балаларды
мадақтап, Ақ әженің сыйлығын үлестіріп ... ... ... ... ... жариялапты. Бір қазан суды қайнаттырып:
- Осы суды кім ішіп қойса, көп сыйлық беремін — ... ... ... ... ... ... казандағы су да суып қалады. Сонан
соң қоян суды басына бір-ақ көтеріп, сіміріп ... ... ... ... көздеріп жұмыпты.
Аңдар бірінен соң бірі келіп, қып-қызыл ошақта сақырлап тұрған қазанды
тік көтеріп алып:
- Ыстық ... ... ... — деп ... ... ... соң ... тізіліп тұрған аңдарды жағалап жүріп:
- Мінеки, достарым, мынау ыстық су, көздерінмен көріңдер! — ... ... ... ... ... кәп ... беріпті.
Қорытынды
Бұл курстық жұмыстан мынандай қорытынды жасауға болады. Тіл дамытуды
тіл білімінің заңдылықтарына сүйене жүргізу баланың ... ... әрі ... ... әрі тіл ... зерттеу объектілерінің
бірі болып саналады. Баланың тілін дамыту жеке сөздердің басын біріктіріп
сауатты сөйлеуге (жазуға) баулу - ... тіл ... ... ... ... «Ана тілі – жан ... айнасы, мәңгі
құламайтын бәйтерегі». Одан көз жазып қалу – тарихсыз, келешексіз тобырға
айналу. Тіл дамыту сайып келгенде, ұлтымызды сақтап қалудың алғы
шарттарының, ең ... ... ... ... ... тек тіл біліміне сүйеніп қоймай, тілді
дамытуды үйреткенде ғана нәтижелі болмақ;
- қарым-қатынас жасау қажеттілігі баланы тіл ... ... ... ... тіл ... сөйлесу үстінде дамып жетіледі, ұшталады, баланы
әңгімеге, пікір алысуға жетелейтін мотив ... ... ...
азара қарым-қатынас жасаушыларды байланыстыратын фраза;
- баланың тіл үйрену заңдылықтарын білу тіл ... ... ... бағыт береді;
Бүгінгі таңда мектепке дейінгі педогогика саласында бала тілінің
даму барысын тексерп зерттеу ... ... ... деп ... ... ... ... бала тілінің дамуындағы
кейбір кемшіл тұстарды ғана ... ... ... ... ... ... шектелінеді. Ал жалпы мектепке барар алдында бала
тілінің даму ... ... ... ... ... ... ... белгілі
бір жас кезеңінде бала тілінің дамуының шамасы осы деп есептеуге болатын
көрсеткіштер жөнінде ... ... ... ... ... ... ... іргелі зерттеулер сондай-ақ
жекелеген балалардың тілінің дамуынан жасалған арнайы бақылаулар бойынша
/ А. Н. Гвоздев, А. Максаков, О. ... және т.б. / ... ... – жас ... ... ... ... тілді игеру шеңберінде үлкен
алшақтықтың ... бұл ... бір жас ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін критерилерді белгілеуді
қиындата түседі.
Тіл дамыту жұмыстарын тиімді ұйымдастыру үшін ... ... ... ... даму ... ... білуі қажет. ... ... ... тексеру жүргізу арқылы бағдарламалық
материалдардың қандай дәрежеде меңгеріліп ... ... ... жүрген әдіс тәсілдердің дидактикалық ойын жаттығулардың
тиімді ... ... ... ... ... ... арналған бағдарлама: «...тіл дамыту жұмыстарында
оқушының сөздік қорын, сөз байлығын толықтыру, өз ойын анық ... ... ... жеткізе білуге баулу, қазақ әдеби тіл ... ... ... ... ал ... тіл ... ... дәлме-дәл, ашық айқын және әсерлі түрде жеткізіп беру ол ... ... оның ... ... мен үнділігін, сан ... мен ... ... ... ... қызметін жан-жақты меңгеру», деп біледі
С.Қирабаев: «Қазіргі тіл ... мен оның ... жазу ... жалпы тіл мәдениетін көтеруге ұмтылу абыройлы борыш. Бұл — Отан
алдындағы, ... ... ана ... алдындағы патриоттық борышымыз.
Бұған бізді ел сүю, жер сүю, ұлтымызды сүю сезімдері ...... ... ... ... бала сөз жүйесін түсіну арқылы оның айтылу
(орфоэпиялық), ... ... ... саналы түсінуге, әр сөздің
орынды қолданылуы арқылы ойды толық және дәл жеткізуге, қызмет ететін ... ... ... ... ... таңдап қолдана білуге, мәнерлі
сөйлеуге, көркем әдеби тілдің бейнелі әуезділігін, әсерлілігін түсінуге
дағдыланады.
Пайдаланылған ... ... Б.Б. ... ересек тілін дамыту ... ... ... ... Баймұратова Б.Б. «Мектеп жасына дейінгі балалардың байланыстырып
сөйлеу ... ... ... А.П. ... Г.А. ... В.Н.Лотарев «Мектеп жасына дейінгі
балалар тілін дамыту методикасы» Алматы 1981
4. Баймұратова Б.Б ... ... топ ... ... ... ... ... Б.Қ «Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамыту методикасы»
Алматы 1991
6. Дүкенбаева Қ. Г. «Сауат ашу ... ... ... ... А.Н ... ... речи детей » Москва 1981
8. Короткова Е.Г. « Обучение детей дошкольного возроста » Москва 1992
9. Қожақметова Қ., ... ... оқу» ... Қ. ... оқу» ... Мектеп 1982
11.М.Таубаев «Мектеп жасына дейінгі балалар тілін ... Е.Д ... по ... ... Москва
1989
13.//Отбасы және балабақша // 2003 №5
14.//Отбасы және балабақша // 2003 №1
15.//Отбасы және ... // 2002 ... және ... // 2004 ... ... // 2003 ... //Бастауыш мектеп // 2001 №5
19. //Отбасы және балабақша // 2000 №3
20. //Отбасы және балабақша // 2004 №6
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі:
Жеке адамның қалыптасуы ... ... ... ... ... қаншалықты ерте басталуына байланысты. Осыны ... ... ... ... бақшалары ( сәбилік және мектепке ... ... орта және ... ... ... аса ... ... ретінде халық ағарту жүйесіне енгізілген.
Балалар бақшасы балалардың жан-жақты ...... ... және эстетикалық тәрбие беру мәселелерін алдына
мақсат етіп қояды, оны тілді ... ... ... ... ... үшін, - деп жазады профессор М. М. Кольцова « дамудың мұндай
қиын- қыстау » ... бала ... ... үш жылы ... ... осы
кезеңге қарай негізінен ... ... ... ... ... бала ана тілігнің басты грамматикалық формаларын ... сөз ... ... Егер ... үш жылында сәбидің тіліне тиісті
назар ... ... ... ... ... ... күш ... тура келеді.
Зеттеудің міндеті:
- Мектепке дейінгі балалардың тілін дамытудың ғылыми ... ... ... ... ... грамматикалық формалармен байыту;
Зерттеудің мақсаты:
Мектепке дейінгі балалардың тілін ... және ... ... ... ... әдебиеттерді талдап, ғылыми негіздерін
белгілеу; сондай-ақ, мектепке дейінгі балалар ... ... ... ... ... ... тілін дамыту дстемесінің мәнін
мазмұнын, ... ... ... ... ... және
әдістемелік әдебиеттерді талдау;
Мектепке дейінгі балалардың тіл дамыту әдістемесін зерттеу ... ... ... ... ауызша жауаптары мен жазбаша
жауаптарын талдау ;
Теориялық қолданылымы:
Мектепке дейінгі балалардың тіл дамыту әдістемесінің ... ... және ... ... ... дамытуды жүзеге асыру.
Практикалық қолданылымы:
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... оқыту процесінде енгізілген жағдайда мектепке дейінгі ... ... ... ... тілін дамытып, қалыптастыруға кең
мүмкіншілік жасайды. Зерттеу материалдары жоғары және орта педогогикалық
оқу орындарында ... ... ... ... және мектепке
дейінгі мекеме тәрбиешілерін даярлауда, ... ... ... ... және ... ... курстарында
пайдалануға болады.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балабақшада оқытудың психологиялық негіздері8 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Экономикадағы сараптау жүйелері74 бет
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы80 бет
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы96 бет
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы69 бет
Қостанай облысының әлеуметтік – экономикалық дамуының 2009-2011 жылдарға арналған негізгі бағыттары128 бет
Ағылшын елдерінде болашақ әлеуметтік педагогтарды кәсіби даярлау ерекшеліктері80 бет
Байланыс желілері және коммутация жүйелері29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь