Жалпы жүйке жүйесінің құрылымы туралы жалпы ұғым

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І.Жалпы жүйке жүйесінің құрылымы туралы жалпы ұғым.
1.1 Жалпы жүйке жүйесі туралы жалпы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.6
1.1.1.Жүйке жүйесінің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7.9
1.1.2. Жоғарғы жүйке жүйесінің қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10.11

ІІ. Жүйке жүйесінің қызметінің дамуы.
2.1. Баланың жүйке жүйесінің даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... .12.13
2.1.1. Мидың ана құрсағында дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14.17
2.1.2. Мидың нәрестелік шақ кезеңінде дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18 .19
2.2. Рефлекторлық қызметтің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20.22
2.3. Шартсыз рефлекстердің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23 .26

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Кіріспе.
Зерттеудің мақсаты: Баланың жүйке жүйесінің даму ерекшеліктері, жүйке жүйесі организмнің сыртқы ортамен байланысын жүзеге асырып отыруы, айналадан келетін тітіркендіргіштерге жауап қайтаруы, бұлармен қатар жүйке жүйесі түрлі дене мүшелерінің, ұлтпалардың, клеткалардың қызметін, зат алмасу мен қан айналысын басқарып, сыртқы ортаның үнемі өзгеріп отыратын жағдайларына оларды бейімдеп, үйлестіріп отырады. Жүйке жүйесі нейрон деп аталатын жеке клеткалардан құралғаны, бұл нейрондардың әрқайсысының екі түрлі тармағы болады. Олардың бірі — ұзын тармақты нейрит (немесе аксон), ал екіншісі — көптеген қысқа тармақты дендрит деп аталынуы, нейрондардың тарамдала келіп, өзара түйінделіп бітетін жерін жүйке орталықтары дейді. Бұлар орталық, перифериялық (шеткі) және вегетативтік (ішкі) жүйке жүйелерінің өне бойына орналасқаны, орталық жүйке жүйесіне жұлын мен ми, ал перифериялық жүйке жүйесіне ми мен жұлын жүйкесінен тарайтын әр түрлі шеткі жүйкелер жатуы, жануарлар мен балалардың психикалық әрекетінің материалдық негізі болып табылатын мидың және оның бөліктерінің құрылысы зерттеулер арқылы ғылымда жан-жақты, толық дәлелденген. Орталық жүйке жүйесінің бөліктерінің орналасуы көп қатарлы үйдің құрылысына ұқсас, яғни олар бірінің үстіне бірі орналаса біткені, осы бөліктердің жоғарысы төменгісінен құрылысы жөнінде, атқаратын қызметі жөнінде де күрделірек болып келуі, осы жұмыстың басты мақсаты болып табылады.
Зерттеудің міндеті: Жоғарғы жүйке жүйесінің қызметі орталық жүйке жүйесінің төменгі бөлімі — жұлын (жуандығы 1 сантиметрдей) омыртқа қуысының ішіне орналасқан, оның ұзыңдығы ересек адамдарда орта есеппен 45 см дейін жетуі, жұлынның, ішкі жағында сұр зат орналасқаны, мұның көлденең кесіндісінің пішіні көбелектің бейнесіне ұқсауы, сұр зат нейрондардың ұзын бұтақтарынан тұратын ақ затпен қоршалғаны, жұлыннан жан-жаққа 31 жұп жүйке талшықтары тарауы, олардың бір тобы ортаға тебетін, екінші бір тобы — шетке тебетін жүйке деп аталуы, жұлын біздің саналы әрекетіміздің орталығы емес, ол қарапайым қозғалыстарымыздың (аяқ-қолды бүгу, керіп-созу т. б.) жұмысын басқаратын орталық болып табылуы, мәселен, жаңа туған нәресте емуге әрекеттенеді, аузына сүт барғанда, ол сілекей бөлуі, мұның бәрі жұлынның шартсыз рефлекстері, олар организмге туысынан тән болуы, орталық жүйке жүйесінің екінші бөлігі — ми. Оның орташа салмағы ересек адамдарда 1400 грамдай. Мұндағы сопақша, ортаңғы және аралық ми — бәрі қосылып ми бағанасын құрауы, ми бағанасы, әсіресе, омыртқалы жануарлардың өмірінде ерекше қызмет атқаруы осы жұмыстың басты міндеті болып табылады.
Зерттеудің әдістері: Баланың жүйке жүйесінің даму ерекшеліктерін зерттеуде психологияның зерттеу әдістері эксперимент әдісі, тест әдістерін қолдану.
1. Алдамұратов Ә.Қызықты психология. А, «Қазақ университеті», 1992 ж
2. Алдамұратов Ә., М. Мұқанов. Психология пәнінен лабораториялық практикалык сабақтар. Бірінші бөлім. А, 1978; Екінші бөлім.1979 ж
3. Әбдірахманов А., Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша-қазақша
сөздік. Алматы, «Мектеп», 1976 ж
4. Жарықбаев «Жантану негіздері» Алматы, 2002 жыл.
5. Мухина В.З. «Детская психология» М. 1976г.
6. Мұқанов М. Жан жүйесінің сыры. ҚМБ. Алматы, 1964.
7. Мұқанов М. Ақыл-ой өрісі. Алматы, «Қазақстан» баспасы.1980.
8. Люблинская «Детская психология» М. 1996г.
9. Линден Ю. «Обезьяны, человек и язык» Москва 1981год.
10. Обухова «Этап развития» детского мышленения» М.1992г.
11. Психология. Адамзат ақыл – ойының қазынасы ІУ. том А, 2005ж.
12. Петровский А.В. «Педагогикалық және жас ерекшеліктер психологиясы» Алматы, 1987ж.
13. Сәбет Балтаұлы Бап – Баба «Жантану негіздері» Алматы, 2001жыл.
14. Эльхонин «Детская психология» М.1979г.
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
І.Жалпы жүйке жүйесінің құрылымы туралы жалпы ұғым.
1.1 Жалпы ... ... ... ... ... ... жүйке жүйесінің
қызметі...............................................10-11
ІІ. Жүйке жүйесінің қызметінің дамуы.
2.1. Баланың жүйке жүйесінің даму
ерекшеліктері.............................12-13
2.1.1. Мидың ана құрсағында
дамуы.........................................................14-17
2.1.2. Мидың нәрестелік шақ кезеңінде
дамуы......................................18 -19
2.2. Рефлекторлық қызметтің
дамуы.......................................................20-22
2.3. ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің даму ерекшеліктері, жүйке
жүйесі организмнің сыртқы ... ... ... ... отыруы,
айналадан келетін тітіркендіргіштерге жауап қайтаруы, бұлармен қатар жүйке
жүйесі түрлі дене мүшелерінің, ... ... ... ... мен қан ... ... сыртқы ортаның үнемі өзгеріп отыратын
жағдайларына оларды бейімдеп, үйлестіріп отырады. Жүйке жүйесі нейрон деп
аталатын жеке ... ... бұл ... ... ... ... ... Олардың бірі — ұзын тармақты нейрит (немесе аксон),
ал екіншісі — көптеген ... ... ... деп ... ... ... өзара түйінделіп бітетін жерін жүйке орталықтары дейді.
Бұлар орталық, перифериялық (шеткі) және ... ... ... өне ... ... ... ... жүйесіне жұлын мен ми, ал
перифериялық жүйке жүйесіне ми мен жұлын жүйкесінен тарайтын әр түрлі ... ... ... мен ... психикалық әрекетінің материалдық
негізі болып табылатын мидың және оның бөліктерінің құрылысы зерттеулер
арқылы ... ... ... дәлелденген. Орталық жүйке жүйесінің
бөліктерінің орналасуы көп ... ... ... ... яғни олар
бірінің үстіне бірі орналаса біткені, осы бөліктердің жоғарысы төменгісінен
құрылысы жөнінде, атқаратын қызметі жөнінде де ... ... ... ... басты мақсаты болып табылады.
Зерттеудің міндеті: Жоғарғы жүйке ... ... ... ... ... ...... (жуандығы 1 сантиметрдей) омыртқа қуысының
ішіне орналасқан, оның ұзыңдығы ересек адамдарда орта ... 45 см ... ... ішкі ... сұр зат ... мұның көлденең
кесіндісінің пішіні көбелектің бейнесіне ... сұр зат ... ... ... ақ затпен қоршалғаны, жұлыннан жан-жаққа 31 жұп жүйке
талшықтары ... ... бір тобы ... тебетін, екінші бір тобы — шетке
тебетін жүйке деп аталуы, жұлын біздің саналы әрекетіміздің орталығы емес,
ол қарапайым қозғалыстарымыздың ... ... ... т. б.) ... ... ... табылуы, мәселен, жаңа туған нәресте емуге
әрекеттенеді, аузына сүт барғанда, ол ... ... ... бәрі ... ... олар ... ... тән болуы, орталық жүйке
жүйесінің екінші ... — ми. Оның ... ... ... ... ... Мұндағы сопақша, ортаңғы және аралық ми — бәрі қосылып ... ... ми ... ... ... ... өмірінде
ерекше қызмет атқаруы осы жұмыстың басты міндеті болып табылады.
Зерттеудің әдістері: Баланың жүйке ... даму ... ... ... ... ... әдісі, тест
әдістерін қолдану.
І.Жалпы жүйке жүйесінің құрылымы туралы ... ... ... ... ... ... жалпы ұғым.
Жүйке жүйесі организмнің сыртқы ортамен байланысын жүзеге асырып ... ... ... ... қайтарады. Бұлармен қатар жүйке
жүйесі түрлі дене мүшелерінің, ... ... ... ... мен қан айналысын басқарып, сыртқы ортаның үнемі өзгеріп ... ... ... ... отырады.
Жүйке жүйесі нейрон деп аталатын жеке клеткалардан құралған. ... ... екі ... тармағы болады. Олардың бірі — ұзын
тармақты нейрит (немесе аксон), ал ...... ... тармақты
дендрит деп аталынады. Нейрондардың тарамдала келіп, өзара түйінделіп
бітетін жерін жүйке орталықтары дейді. ... ... ... (шеткі)
және вегетативтік (ішкі) жүйке жүйелерінің өне бойына орналасқан.
Орталық жүйке жүйесіне жұлын мен ми, ал перифериялық жүйке жүйесіне ... ... ... ... әр ... ... жүйкелер жатады. Жануарлар мен
балалардың психикалық әрекетінің материалдық негізі болып ... ... оның ... ... зерттеулер арқылы ғылымда жан-жақты, толық
дәлелденген. Орталық жүйке ... ... ... көп ... құрылысына ұқсас, яғни олар бірінің үстіне бірі орналаса біткен. Осы
бөліктердің жоғарысы ... ... ... атқаратын қызметі
жөнінде де күрделірек болып келеді. Орталық жүйке жүйесінің төменгі ... ... ... 1 ... ... ... ішіне орналасқан, оның
ұзыңдығы ересек адамдарда орта есеппен 45 см дейін жетеді. ... ... сұр зат ... ... ... кесіндісінің пішіні көбелектің
бейнесіне ұқсайды. Сұр зат нейрондардың ұзын бұтақтарынан тұратын ақ затпен
қоршалған. Жұлыннан ... 31 жұп ... ... ... ... ... ортаға тебетін, екінші бір тобы — шетке тебетін жүйке деп аталады.
Жұлын біздің ... ... ... ... ол қарапайым
қозғалыстарымыздың (аяқ-қолды бүгу, керіп-созу т. б.) ... ... ... ... ... жаңа ... ... емуге әрекеттенеді,
аузына сүт барғанда, ол ... ... ... бәрі ... ... олар ... ... тән болады.
Орталық жүйке жүйесінің екінші бөлігі — ми. Оның орташа салмағы ... 1400 ... ... ... ... және ... ми — ... ми бағанасын құрайды. Ми бағанасы, әсіресе, омыртқалы ... ... ... ... ми — ... ... жалғасы. Мұнда жүрек қызметінің, ... мен ас ... ... ... бар. Біздің дем алу, түшкіру,
шайнау, ... ... ... ... ... мидың қызметі.
Сопақша мидың сырт жағында, формасы ағаштың жапырағына ... ... ... организмнің қозғалысын, оның бірқалыпты жүріс-тұрысын
басқарып отырады, ол ... ... ... ... ... ... ... жоғарырақ орналасқан орта ... пен ... ... ... скелет еттерінің қалпын
реттейтін жүйке орталықтары бар.
Аралық ми көру төмпешіктерінен және ... асты ... ... ... ... тор тәріздес құрылым деп те атайды. Бұл бөлім дененің ... ми ... ... ал ... көру төмпешігі —
афференттік талшықтардың жиынтығы болып табылады.
Мидағы осы орталық, оның төменгі бөліктеріне ... т. б.) ... ... ... реттестіріп отырады. Ми қызметінің белсенділігін
арттыру не төмендету, оған баратын импульс-терді ... ... ... ... ... қызметі. Оны миды энергиямен қамтамасыз ететін аккумулятор не
басқару пульті деуге болады. ... ... ми ... ... миды ... ... ... етіп тұрады. Мәселен, адам
күрделі ой-әрекетімен айналысқанда адам миына біраз энергия қажет болады.
Мұндайда мидың осы ... ... ... арта ... ... жүйке
орталығы эмоция, ерік процестерін ... ... ... ... ... ... елеулі қызмет атқарады.
Афференттік — латынның афференс деген сөзі, қазақша жеткізуші деген
мағынаны білдіреді. Бұл ... миға ... ... ... ... ... айтылып отыр.
Егер осы айтылған ми бағанасының құрамдары эволюциялық дамудың төменгі
сатысында тұрған жануарлардың психикасы үшін ... орын ... ... сатыдағы жануарлар мен адамдардың өмірінде негізгі қызметті ... ... ... ... ... ... өз қарамағында ұстайтын
ми қабығы адамдарда ерекше жетілген.
1.1.1.Жүйке жүйесінің құрылымы.
Адам миының күрделілігі оның көлемі мен ішкі құрылысынан жақсы ... Ми ... екі ... (оң жақ және сол жақ ... ... ... салмағы мидың жалпы салмағының 80 пайызына тең. Мұның ішінде
ақ зат, сыртында сұр зат бар. Сұр зат ми ... деп ... Ол ... — 4 ... ... қабаттардан тұрады. Бұл қабаттардың клеткалары
типі мен қызметіне қарай бір-бірінен өзгеше болып келеді. Осы ... ... ... оларды сезім мүшелерімен, бүкіл денемен, ... ... ... Ми ... ... ... ... саны 14 миллиардқа жуық деп есептелінеді. Ми қабығы төрт бөлімге
бөлінеді. Олар: маңдай, ... ... және ... деп ... Ми қабығы
бірыңғай тұтас мүше, ол бейне қабылдағыш аспап ... ... ... ядросынан тұрады. Мида көру, есту, тері,
қозғалыс, иіс, дәм т. б. анализаторлардың жүйке орталықтары бар. ... ... ... — көру ... ... ... — есту, төбе бөлігінде
— қозғалыс орталықтары орналасқан. Осындай орталықтардың саны 200-ге жуық.
Бұлардың мидағы орны бір ... ... ... ... ... басқа
бөліктеріне де таралып кетіп жатады. Ми қабығының дамуы еңбек процесімен
қатар ... ... Оның ... адам ... ... ... заттарды
сипай сезу арқылы танытатын қолдың дамуына үлкен әсер еткен. Адамның жүйелі
дыбыстар шығаратын дауыс аппаратының (тамақтан, тілден, таңдай мен ... ... ... ... қабылдайтын клеткалар), есту
мүшесі мен көзінің ерекше дамуы да ми дамуының ... ... да ... ... ... жоқ. Ми ... ішіндегі ең бір теңдесі ... ... миы ... және ... болған сайын, ақылды және қабілетті
болады деп ойлаған. Осы ... ... ... ... ... ... бар жоғы ... адам ғана ие ... ... ... ... ... ... — 2012 ... - 1828 гр.
Байрон - 1807 гр.
Шиллер - 1785 ... — 1720 ... — 1653 ... - 1571 ... - 1382 ... Франс - 1017 гр.
Тізімге қарағанда, ми салмағы бойынша, ғұламалардың ішіндегі ең ... И. С. ... ... Ал миының салмағы бар болғаны 1017 грамм болған
француз жазушысы ақын А. Франс та ... ... ... Сол ... ... ... ... етіп былай деп жазыл-ған: "Адам қабілеті
немесе ақылдығы оның ... ... ... ... ... ... ... ғылыми түрде дәлелденген тұжы-рым. Оның әлде де ... ... ... бар. ... мида бір ... ... екінші ойдың
қалайша пайда болатындығы, өлең шумақтарының қалайша есте қалатындығы, яғни
осындай жағдайларда ... ... ... түсетіндігі ғылымға онша
мәлім емес. Дегенмен, ... бұл ... да ... ... ... ... де ... құрал арқылы мидың кез келген бөліктерімен байла-
ныса алады, түрлі психикалық құбылыстарға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... жаны да "сіріден" берік.
Егер радиоприемниктің бір тал сымы істен ... ... ол ... дереу
тоқтатқан болар еді, ал жүздеген, мындаған жүйке клеткалары ... ... ... одан ары ... ... ... нейрондар да қалпына
келіп отырады екен. Мәселен, адам ... ... ... ... ... ... бұзыла бастайды да, оның кейбір нейрондары
істен шығады. ... ... ... ... ... клеткалар
жойылып, артынан өзгеріс орта шеніне қарай ... ... ... ... ... оның ... ... (нерв
талшықтарының клеткаларға ұштасқан жуандау жері) кейбір бөлімдері ... ... бұл ... ... ... ... көрінеді.
Мида әлсіз электр токтары (биотоктар) жұмыс істейтіндігі ғылымға көптен
мәлім. Биотоктардың мұндағы жүріс-тұрыс, ... ... ... ... зерттейді. Мәселен, оны электродпен жалғастырып ... ... ... ирек ... ... ... ... Осындай жазылымды
мидың электроэнцефалограммасы ... ... ... ... ажыратылады. Мәселен, мида секундына 9—12 жиілік шамасында
өрістейтін "альфа— ... ... дем ... ... ... ... секундына 3—5 жиілікпен өтетін "дельта —толқын" (ұйқы кезіндегі ми
қызметінің ... ... ... ... "бета-толқын" (күрделі
ой жұмысы жағдайындағы ми қызметі) өріс алып отыратындығы анықталған.
1.1.2. Жоғарғы жүйке жүйесінің ... ... ... ... ... ... асып отырады. Рефлекс
туралы алғаш айтқан француз ғалымы Ренэ Декарт (1596—1650). Рефлекстің
биологиялық ... чех ... Иржи ... де (1749—1820) өз еңбектерінде
дұрыс көрсете білді. Рефлекс терминін ғылымға ендірген де осы кісі. Рефлекс
- ... ... ... - ... ... ... ... Рефлекс сырттан
немесе іштен келетін ... ... ... ... Жануарлар мен адамдарға туысынан көптеген рефлекстер беріледі.
Мәселен, электр тогымен тітіркендіргенде иттің аяғын ... ... ... ... көздің сығырая қалуы, жаңа туған баланың анасының емшегін
еме бастауы т. б. осы ... ... сан ... ... ... ... ... арқылы жасалу жолын рефлекс доғасы
деп атайды. Рефлекс доғасының бөліктері: рецептор (сезім мүшесі), ... мен қозу ... ... ... ... жүйке жүйесінің тиісті бөлімі
және орталықтан жұмыс аппаратына (сілекей шығаратын ... ... ... ... доғасының күрделі түрі ми қабығының жұмысына байланыс-ты. ... ... ... ... қана ... ол ... жолдаған хабарынан
мағлұмат алып та отырады. Мұнсыз ми сыртқы ортадан мүл-де қол үзген болар
еді де, ... ... ... ... ... ... ... соғар еді. Тек екі жақтан хабарлаудың арқасында ғана ми айналадағы
құбылыстар туралы дұрыс ... ... ... мұқтажын өтеуге өз әрекетін
бағыттай алады. Кейінгі зерттеу-лерде рефлекстердің жасалу ... ... доға ... ... яғни ... ... жұмыс
органына келумен біт-пей, ол сонымен бірге миға қайтадан хабар жеткізіп
отыратындығы бел-гілі ... ... ... ... ... ... көп
бұрын орыс физиологы П. К. Анохин (1898— 1974) ұсынған осы теория (1935)
рефлекс туралы ілімнің творчестволықпен ... ... еді. ... Н. А. ... ... ... қазір реф-лекстердің жасалу
жолын доғамен белгілемей "рефлекс шеңбері" арқы-лы жасалатындығын мойындау
бірден-бір ғылыми түсінік болып отыр. ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан тұжырымдаған атақты орыс физиологы И. М.
Сеченов болды. Ол өзінің 1863 жылы ... "Ми ... ... ... ... табиғатын рефлекс ... ... ... ... ... баға ... еңбегі мынада: ол рефлекстік
теорияның негізінде ғасырлар бойы жұмбақ болып келген психикалық ... ... ... рет ... И. М. ... мынадай қарапайым
тәжірибе жасады: құрбақаның үлкен ми сыңар-ларын аралық мидың тұсынан тіліп
алып тастап, оның аяғын ... ... ... ол ... ... ретінде келетін рефлекстің қандай жылдамдықпен ... ... И. М. ... ... ... жеріне ас тұзының
кристалын салғанда онда рефлекстің тежелуге ұшырағанын көрген. Бұл тәжірибе
рефлексті ми-дың ... ... ... көрсеткен И. М. ... ... ... ... тежелу процесі де қоса қызмет ... ... ... ... ... күрделі жұмысына байланысты екендігін,
оның барлық көріністерінің негізінде қозу мен тежелуге байланысты ... ... ... ... ... ... Жүйке жүйесінің қызметінің дамуы.
2.1. Баланың жүйке жүйесінің даму ерекшеліктері.
Жаңа туған бала (туған сәттен бір-екі айға ... Бала ... ... қарағанда дәрменсіз болып туылады. Оның ... ... ... ... ... ... ... шағын мөлшерде болады. Олар түрлі физиологиялық функциялардың өтуін
реттеуші: сору рефлексі, қорғану және бағдарлау ... ... ... ... ... ... және сүйену рефлекстері,
аттап басу рефлекстері және т. б. ... ... бәрі ... сезім
мүшелері сияқты туылатын сәтке қарай тиісті мөлшерде дамып жетілетін жүйке
және ми қабығы асты нерв ... ... ... ... ... қолдары мен аяқтарының жалпы, жіктелмеген қимылдарымен
жауап ... ... ми ... ... әлі ... қалыптасып
болмаған: нерв клеткаларының тармақтануы жок, ... ... ... ... ... ... Бұл ... кең жайылып кетуіне
және шартты рефлекстердің пайда болуының қиындауына ... Туа ... ... ... болмауы баланың әлсіздігін емес, қайта
күштілігін білдіреді, өйткені ол адамға тән жаңа тәжірибені игерудін, ... жаңа ... ... ... ... ие болады. Жаңа туған
кезеңдегі мидың қалыпты жетілуінің қажетті шарты — ... ... ... Егер бала ... ... ... ... мөлшердегі сырт әсерлердің болмауы), оның ... күрт ... ... ... ... айрықша ерекшелігі сол, оның соматикалық (дене)
кимылдарынан гөрі анализаторлар іс-әрекеттері тезірек қалыптасады, соның
ішінде әсіресе көру, есту ... ... ... ... ... ... негізінде бағдарлау рефлексі дамиды және сан
алуан шартты ... ... ... бастайды. Көптеген жаңа туған
балаларда алғашқы он күн ішінде тамақтану қалпына байланысты шартты рефлекс
пайда ... ... екі айда ... ... шартты рефлекстер
жасалады.
Бағдарлау рефлексінің дамуы көру мен есту ... ... бұл ... ... ... қимылдар тежеледі. Егер өмірге
келудің алғашқы күндерінде баланың ұйқысы және сергектік ... әлі ... ... ал ... ... ... ... олар бөлініп, сергектік
неғұрлым мазмұнды, белсенді сипат алады.
Пайда болған психикалық ... ... ... ... ... көрінеді. Екі-үш айға қарай балада ... ... ... ... ... ... ... үлкен адамды қоршаған дүниемен
жанасудың қажетті дәнекершісі кажеттерін қанағаттандырудың қайнар көзі
ретінде ... ... ... ... ... ... көрінуіне
байланысты жадырау комплексі деп аталатын, арнайы эмоциялы-қимыл ... ... ... кол мен ... ... ... Бала өзіне еңкейген адамның бетіне тесіле қарап, оған жымиятын
болады. ... ... ... ... жана туған кезеннің соңы,
нәрестелік ... басы деп ... ... ана ... дамуы.
Сезім міүшелерінің даму ерекшеліктері. Мүшелерді жаттықтырудың маңызы.
Бала, көпшілік хайуанаттардың төліне қарағанда, әлдеқайда әлжуаз болып туа-
ды. Жаңа ... ... ... - әсердің көпшілігіне аяқтары мен қолдарын
жөн - жосықсыз қимылдатып, ... ... ... Алайда туа біткен
мінез-құлық ... ... ... жоқтығы баланың әлсіздгі
емес, керісінше күштілігі болып табылады.
Нәрестенің негізгі ерекшелігі —- жаңа тәжірибелерді ... ... ... ... ие болу мүмкіндігінің шексізді. Егер ... ... ... онда олар ... ... ... жояды және дұрыс режим мен ... ... ... ... алу, қимыл, үлкендермен қарым-қатынас қажеттіліктері)
қалыптасады: солардың негізінде психикалық даму жүзеге ... ... ... ... ... ... байланысты және
баланың сезім мүшелерінің әсерленуге әзірлігіне қарай дамиды. Жаңа ... көру ... мен есту ... ... ... ... ... еткенмен, олардың жұмысы әлі де жетілмеген. Көру реакциясы жақын
маңдағы жарықты ... есту ... тек анық ... ғана ... Өмірінің
алғашқы апталары мен айларында көру мен есту тез жетіледі. Бала ... ... ... одан соң ... ... көз ... қарайды.
Ол жай дыбысқа, атап айтқанда үлкендердің даусына елеңдей ... ... есту ... ... ретінде бала әзірге сәл уқытқа ғана аяқ-
қолының, ... ... ... ... ... көру және ... туады.
Жаңа туған баланың маңызды ерекшелігі мынады: оның көруі мен ... ... ... ... ... алдымен қозғалысы жетілетін
хайуанаттар тәнінен осы ... ... және есту ... ... ... ... ... жетілдіру баланың нерв жүйесінің, ең алдымен оның миының ... ... ... асады. Жаңа туған нәресте миының салмағы үлкен
кісі миының 1/4-дей болады. Баладары нерв ... саны ... ... сәбиде ол клеткалар жеткіліксіз дамыған.. Осыған
қарамастан ... ... ... шала ... да) ... ... пайда
болуына толық мүмкіндік бар. Мұның өзі баланың сыртқы дүниемен байланыс
орнатуына ... ... ... ... ми ... қыртысы, қатысатынын
дәлелдейді. Бала өмірге келген алғашқы күннен ... ... ... ... нерв ... өседі және миелиндік қорғаныш қабыққа оранады. Мұның
өзінде әсіресе ... ... ... ... тез қалыптасады. Үлкен ми
сыңарлары қыртысының көру аясының көлемі екі апта ішінде бір ... ... ... ... жаңа ... ... ... мүшелерінің
дамуын өз-өзінен қамтамасыз етуі мүмкін деп ойлау дұрыс ... еді. ... ... ... ... ... ықпалымен өтеді. Оның үстіне мұндай
әсерсіз жетілуінің өзі мүмкін емес. Жаңа туған ... ... ... ... ... мүшелерін (анализаторларды) жаттықтыру,
соның көмегімен сыртқы әлемнен алынатын әр түрлі сигналдардың миға ... бала ... ... ... ... ... тап болса
(сыртқы әсердің жеткілікті мөлшерде болмауы), оның дамуы ... ... егер сәби ... ... ... онда ... тез ... (көру және естуге көңіл тоқтатудың пайда ... ... ... ... ... ... және психикалық
процестер мен сапалардың қалыптасуына негіз қаланады. Баланың нерв ... ... ... ... дамуына қажетті көру және есту ... ... және бұл өте ... ... ... ... болуы тиіс.
Үлкендер бір нәрсені баланың бетіне тақап, өзінің бетін ... иіп, ... ... ... ... ... белсенді ете түседі.
Эмоциялық өрісті дамыту. Жандану комплексі. Жаңа туған нәресте ... ... ... ... бастайды, бұл ілкіде шартсыз рефлекторлы
сипатта болады. Алғашқы айқай-дауыс саңылауының тарылуының нәтижесі. Тарылу
алғашқы ... ... ... ... ... ... айқайды
ұнамсыз сезімнің (эмоция) алғашқы көрінісі деп есептейді: ... ... ... Осы ... ... да ... ет реакциясы мен
эмоциялық көзқарасты ажырату ммаңызды емес, өйткені жаңа туған нәрестенің
өмірлік ... әлі жоқ. ... сәби ... ... ... ... ... түйсіктерге алғашқы күннен бастап-ақ шыңғырып ... ... деп ... ... ... Баланың жылауы оның қарны ашуымен,
жаялығының сулануымен т. б. негізделеді. Дұрыс тәрбие жағдайында нәрестенің
құлақ тұндырарлық ... ... ... ... білдіретін жылауға
ауысады. Жылау әр түрлі қиналудың, ... ... ма ... жан қайғысы ма
(әрине кейінірек) табиғи белгісіне айналады.
Ұнамды көңіл күйді ... ... күлу ... ... пайда болады.
Жағымды сезімнің алғашқы белгілері жымиып күлу сәби ... ... ... ... соңы мен ... ... басында, оның өзінде ол бала-
ның көзі бір нәрсеге түскенде, немесе үлкендердің жылы сөз ... ... ... ... ... ... ... қорытынды шығаруға
болады: жағымды сезімнің пайда болуы үшін тек органикалық қажеттіліктің
ғана қанағаттандырылуы ... Ол ... ... ғана ... ... ... ... жағдай жасайды. Бірақ мұндай қуаныш әлдебір
әсер алудан, әсіресе үлкендерге байланысты әсерленуден ... ... ... ... ... комплексі деп
аталатын ерекше әсерленгіш қозғаушы реакция пайда болады. Жандану комплексі
дегеніміз баланың ... ... ... ... көз тоқтатуы, оған жымиып
күлімсіреуі қолдары мен аяқтарын қозғап, жай ... ... ... ... ... ... бұл ... — баланың алғашқы
әлеуметтік қажеттілігі. Жандану комплексінің пайда болуы жаңа туған кезең
мен ... ... ... ... ... ... ... нәрестелік шақ кезеңінде дамуы.
Нәрестенің психикалық дамуы. Бір жас ішінде бала қимыл-қозғалыстарының
дамуы және психикалық процестері мен қасиеттерінің қалыптасуы ... ... ... Ол басын ұстауды, отыруды, еңбектеуді, ақырында, тік
тұруды және бірнеше қадам жасауды үйренеді. Үш-төрт айлық ... ... дами ... Бала өзін ... жарқырауық затқа ұмтылады,
оған қолын созады, ұстауға тырысады. Алғашқыда бұл ... ... ... жиі ... ... ұстай алмай қалады. Бірақ
біртіндеп қимылдар ұсталынатын ... ... ... және ... орай
нақтылана бастайды. Бұл тектес қимыл ... ... зор ... Солардың арқасында бала бірсыпыра қажетті қимыл дағдыларын игереді.
Мұның үстіне заттардың қасиетіне практикалық икемделу бұл ... ... ... ... ... алып келеді. Егер бала
бастапқыда колын ... ... ... ... ... ... ... қимылдарын жасайтын болса, кейін осы бағдарлау қимылдары
интериоризациялана-ды — көріп қабылдауға ауысады.
Жармасу әрекетінің қалыптасуымен қатар ... ... ... т. б. тәрізді қарапайым қимылдар жасау да ... ... ... ... отырып, бала нәрестенің, заттардың толып ... ... ... үшін ... өзгермелі әсерлер негізінде
тұрақты, оған ... ... ... ... ... ... және тұрақтылыққа ие болады.
Ңәрестелік шақта баланың психикалық ... ... ... ... ... тенденциясы көріне бастайды. Балада кездейсоқ
қимылдарды қайта жаңғырту ... ... Бұл ... ... сәби ... алдын ала болжап коймаса да, осы қимылға байланысты
қоршаған ортаның өзгерісін көру үшін ... ... ... нәресте
қабілетті болады. Нәрестелік шақтың соңына қарай балалар үлкендердің көп
теген іс-әрекеттерін қайталай отырып, үлкен еліктеушілік ... ... ... мен ... ... күшті дамып келе жатқандығын
дәлелдейді. Шындығында да, балалар заттармен әдейі ... ... ... ... бастаған соң, үлкендердің қарапайым әрекеттеріне
еліктеуден қайсыбір жетістікке жеткен соң, ... ... ... ... байқауға болады. Затпен қимылдар жасау
үстінде бала үшін проблемалық ситуация ... оны да ол ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда, заттық қимылдар үстінде
қарапайым проблемалы ситуациялар пайда болып және ... ... ... ... және басқалардың қимылдарына еліктей отырып ойлауды әрекет
үстінде үйренеді.
2.2. Рефлекторлық қызметтің дамуы.
И. М. ... ми ... ... ... ... ... И. ... шартты рефлекстер туралы іліміңде (бұл ілім жоғары жүйке қызметі
туралы ілім деп те аталады) дамытыла түсті. И. П. ... ... ... ... отыз бес жыл ... ... жаңа ... — шартты
рефлекстерді зерттеді. Олардың көптеген заңдылықтарын ... ... ... ... ... ... рефлекстер үнемі өзгеріп отырады, егер оларды туғызған жағдайлар
қайталанбайтын болса, онда болар жойылып кетеді.
Рефлекстің осы екі түрінің арасында ... ... жоқ ... ... ... ... шартты рефлекстер сыртқы жағдайлардың әсеріне бейімделуіне қарай
шартсыз рефлекстерге ауысып отыратындығын, сейтіп бұл екеуінің ... ... ... ... рет айтқан болатын.
Жүйке жүйесінің қызметі рефлекс арқылы жүзеге асып отырады. ... ... ... ... ... Ренэ ... (1596—1650). Рефлекстің
биологиялық сипатын чех ғалымы Иржи Прохаске де (1749—1820) өз еңбектерінде
дұрыс көрсете білді. Рефлекс ... ... ... де осы ... ... латын сөзі, қазақша - бейнелеу деген мағынаны білдіреді. Рефлекс сырттан
немесе ... ... ... ... ... жауап
реакциясы. Жануарлар мен адамдарға туысынан көптеген рефлекстер ... ... ... тітіркендіргенде иттің аяғын лезде ... ... ... ... ... ... жаңа туған баланың анасының емшегін
еме бастауы т. б. осы ... ... сан ... ... ... ... ... арқылы жасалу жолын рефлекс доғасы
деп атайды. Рефлекс доғасының бөліктері: ... ... ... өткізгіш
жүйке мен қозу процесі пайда болатын орталық жүйке жүйесінің тиісті бөлімі
және орталықтан жұмыс аппаратына (сілекей ... ... ... ... ... ... ... түрі ми қабығының жұмысына ... ... ... ... ... қана ... ол өзінің жолдаған хабарынан
мағлұмат алып та ... ... ми ... ортадан мүл-де қол үзген болар
еді де, ... ... ... ... ... беріп отыру
қиынға соғар еді. Тек екі жақтан хабарлаудың арқасында ғана ми ... ... ... мәлімет алып, нақтылы мұқтажын өтеуге өз ... ... ... зерттеу-лерде рефлекстердің жасалу дәстүрі үш
мүшелі доға ... ... яғни ... ... жұмыс
органына келумен біт-пей, ол сонымен бірге миға қайтадан хабар жеткізіп
отыратындығы ... ... ... ... ... ... шықпастан көп
бұрын орыс физиологы П. К. Анохин (1898— 1974) ұсынған осы теория (1935)
рефлекс туралы ... ... ... ... еді. ... Н. А. ... ... айтқандай, қазір реф-лекстердің жасалу
жолын доғамен белгілемей "рефлекс шеңбері" арқы-лы ... ... ... ... ... ... Рефлекс туралы теорияның негізгі
қағидаларын нағыз ғылыми тұрғыдан тұжырымдаған атақты орыс ... И. ... ... Ол ... 1863 жылы ... "Ми ... ... еңбегінде
психикалық құбылыстардың табиғатын рефлекс тұрғысынан ... ... ... ... баға жетпес еңбегі мынада: ол рефлекстік
теорияның негізінде ғасырлар бойы жұмбақ болып ... ... ... ... алғаш рет шешті. И. М. Сеченов мынадай қарапайым
тәжірибе жасады: құрбақаның ... ми ... ... мидың тұсынан тіліп
алып тастап, оның аяғын қышқыл ерітіндісімен тітіркендірді, ол ... ... ... ... ... ... жылдамдықпен пайда
болатынын бақылады. И. М. ... ... ... ... ас ... ... онда ... тежелуге ұшырағанын көрген. Бұл тәжірибе
рефлексті ми-дың ... ... ... көрсеткен И. М. Сеченовтің ... ... ... ... процесі де қоса қызмет атқарады деген
пікірі психикалық әрекеттің мидың күрделі ... ... ... ... көріністерінің негізінде қозу мен тежелуге байланысты пайда
болатын рефлекстер ... ... ... ... Шартсыз рефлекстердің қалыптасуы.
Шартсыз рефлекстер және олардың баланың дамуындағы ... ... ... ... үшін күрт ... ... ... Біршама тұрақты ортадағы
(ана организміндегі) вегетативтік, өсіп-өнушілік ... ол ... ... ... сан ... тітіркендіргіштерге толы, ауалы ортадағы
мүлдем жаңа жағдайға, яғни ... ... тірі жан ... ... ... ... дүниеге шығады.
Баланың жаңа жағдайдағы өмірін оның бойыңа туа біткен
механизмдер қамтамасыз етеді. Ол ңерв ... ... ... ... лайықтауға белгілі дәрежеде әзір-
лігімен дүниеге қеледі. Осылай туған бойда организмнің негізгі
жүйелерінің жұмысын (тынысын, қан айналымын) қамтамасыз
ететін рефлекстер жасалады.
Алғашқы күндері ... ... ... ... ... ... (мысылы, ине шаншу) дененің қорғаныш тартынысына, бетінің
алдындағы бір нәрсенің қарауытуы қабағын ... ... ... көбейту
қарашықтың кішіреюіне және т. б. себепші болады. Бұл реакциялар-қорғаныш
деп аталады. Олар тітіркендіргіштерден ... ... оның ... ... ... ... ... реакциясынан басқа тітіркендіргіш- пен
жанасу реакциясын да байқауға болады. Олар ... ... ... ... келген алғашқы үш күн ішінде күшті; жарық ... ... ... ... ... ... ... күн сәулесі түсіп
тұрған кезде ... жаңа ... ... ... ... сәулеге қарай күнбағыстай бұрып алады. Сонымен қатар, туған алғашқы
күннен бастап-ақ сәбилердің баяу ... ... ... ... ... ... рефлекстері де оңай пайда болды. Езуіне,
бетіне жақындау ... ашып ... ... ... ... ... ... жакқа басын бұрып, аузын ашады.
Жоғарыда айтылғандардан ... жаңа ... ... туа ... ... ... ему рефлексі— бала аузына салған нәр- сені сора
бастайды; жармасу рефлексі — алақанына бірдеңе тиіп ... ол ... ... ... ... (еңбектеу) — табанына жанасу, т. б.
рефлекстер. Сонымен, балада ... ... ... ... ... ... мөлшердегі шартсыз рефлекстер болады. Соңғы жылдары ғылымдар ... ... бала ... ... ... ... ... Мысалы, жатындағы ұрықта он сегіз аптадан кейін ему рефлексі
пайда болады.
Туа біткен реакциялардың көпшілігі ... өмір ... үшін ... ... өмір сүрудің жаңа ... ... ... ... ... ... ... алу мен тамақтанудың жаңа ... ... ... Егер ұрық ... келгенге дейін ана организмі
есебінен (баланың жолдасының тамырлары-баланың орны арқылы ана қанынан ұрық
қанына азықтық ... мен ... ... өссе, туғаннан кейін бала
ортанизмі өкпе арқылы тыныс алуға және ... деп ... ... және
ішек-қарын жолы арқылы) тамақта-нуға көшеді. Бұл бейімделу рефлекторлық
жолмен жүзеге асады. Өкпе ауаға ... ... ... ... ет ... ... тыныс алуға кіріседі. Тыныс алу жеңіл де ... ... ему ... ... жүргізіледі. Ему рефлексіне енетін туа
біткен қимылдар ілкіде бір-бірімен дұрыс үйлесім таппайды: бала емген кезде
қақалып-шашалады, тез ... Оның ... ... ... ... ... автоматизмін анықтау- дың да маңызы зор: бала
организмі температуралық өзгерістерге барған сайын жақсы бейімделеді.
Дүниеге келу оның ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруға бағытталған мінез-құлықтың туа
біткен, инстинкті формаларын таза күйінде бақылауға болатын адам өміріндегі
бірден-бір ... ... ... Бұл ... қажеттіктер, дегенмен,
психикалық дамудың негізі бола алмайды —олар тек қана ... өмір ... ... бойындағы шартсыз рефлекстер мінез-құлықтың адам-
дық формаларының пайда болуын қамтамасыз ете ... ... ... ... ... Ал, ... ... рефлекстердің күрделі жиынтығы қорғаныш,
жемтік аулау, аналық, қалыпты өмір сүруге ... тағы ... ... ... не аңның өсіп щығуына мүм-
кіндік берді.
Зерттеулер көрсеткендей, баланың туа біткен аздаған ... ... ... ... ... рефлекстер бар,
олардық негізінде ештеңе дамымайды. Бұл - баланың хайуанаттардың ... ... ... атавизмдік рефлекстер. Жоғарыда аталған туа біткен
рефлекстердің ішінде жармасу рефлексі мен ... ... ... ... ... тән ... ... бара-бара жойылады. Жармасу рефлексі
жұдырық түйген кезде алақанның тітіркенуінен ... ... ... ... ... ... өзара әсер ету қабілетін дамытуға
қажетті қозғалыстары жармасу қимылдары негізгаде ... ... ... ... ... ... ... Жармасу рефлексі
бала қарамауға үйренуден бұрын жойылады. Табанмен тіреп еңбектеу рефлексі
де кеңістікте ... ... ... ... ... есептелмейді.
Зерттеулер нағыз еңбектеу аяқпен итеруден ... ... ... көрсетті: бала көңілі ауған нәрсеге ұмтылады, ... ... алға ... мен ... ... ... бастап емес, одан едәуір кейін,
үлкендердің осы қимылдарды ... ... ... тасады..
Сонымен, бала хайуанаттар төліне қарағанда; әлдеқайда туа біткен мінез-
құлық формаларымен аз қаруланғаң. ... ... тән ... формалары
әлі де қалыптасуы тиіс.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда, жүйке жүйесі нейрон деп аталатын жеке клеткалардан
құралған. Бұл нейрондардың әрқайсысының екі ... ... ... Олардың
бірі- ұзын тармақты нейрит (немесе аксон), ал екіншісі-көптеген қысқа
тармақ-ты дендрит деп ... ... ... ... ... ... бітетін жерін жүйке орталықтары дейді. Бұлар орталық, периферия-лық
(шеткі) және вегетативтік (ішкі) жүйке ... өне ... ... ... жүйесіне жұлын мен ми, ал перифериялық жүйке жүйесіне ми
мен жұлын жүйкесінен тарайтын әр түрлі шеткі жүйкелер ... ... ... ... әрекетінің материалдық негізі болып табылатын мидың
және оның бөліктерінің құрылысы зерттеулер арқылы ғылымда жан-жақты, ... ... ... жүйесінің бөліктерінің орналасуы көп ... ... ... яғни олар ... үстіне бірі орналаса біткен. Осы
бөліктердің жоғарысы төменгісінен құрылысы жөнінде, атқаратын ... де ... ... ... ... ... ... төменгі бөлімі
— жұлын (жуандығы 1 сантиметрдей) омыртқа ... ... ... ... ... адамдарда орта есеппен 45 см дейін жетеді. Жұлынның, ... сұр зат ... ... ... ... пішіні көбелектің
бейнесіне ұқсайды. Сұр зат нейрондардың ұзын бұтақтарынан тұратын ақ затпен
қоршалған. Жұлыннан жан-жаққа 31 жұп ... ... ... олардың бір
тобы ортаға тебетін, екінші бір тобы — ... ... ... деп ... әдебиеттер тізімі:
1. Алдамұратов Ә.Қызықты психология. А, «Қазақ университеті», 1992 ж
2. Алдамұратов Ә., М. Мұқанов. Психология пәнінен лабораториялық
практикалык сабақтар. ... ... А, 1978; ... ... ... Әбдірахманов А., Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша-қазақша
сөздік. Алматы, ... 1976 ... ... ... ... Алматы, 2002 жыл.
5. Мухина В.З. «Детская психология» М. 1976г.
6. Мұқанов М. Жан ... ... ҚМБ. ... ... ... М. Ақыл-ой өрісі. Алматы, «Қазақстан» баспасы.1980.
8. Люблинская «Детская психология» М. 1996г.
9. Линден Ю. «Обезьяны, человек и ... ... ... Обухова «Этап развития» детского мышленения» М.1992г.
11. Психология. ... ақыл – ... ... ІУ. том А, ... ... А.В. ... және жас ... психологиясы»
Алматы, 1987ж.
13. Сәбет Балтаұлы Бап – Баба «Жантану негіздері» Алматы, ... ... ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекет туралы35 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
«Мемлекеттік қызметтегі мемлекеттік саясат»96 бет
Авторлық құқық. Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік28 бет
Азаматтық істер бойынша міндеттемелерді орындау негіздері53 бет
Алғашқы қауымдық және дәстүрлі өнер дегеніміз не?4 бет
Арнаулы субъектілердің қылмысқа қатысуы50 бет
Ағымдағы міндеттемелер есебі18 бет
Бастауыш – сынып оқушыларының психологиялық дамуына арналған сабақтар44 бет
Бағалы қағаздардың коммерциялық банктердің инвестициялық қызметіндегі рөлі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь