Көптік қылмыстарды саралаудың теориялық мәселелері

ҚЫСҚАРТУЛАР МЕН БЕЛГІЛЕУЛЕР 3

КІРІСПЕ 4

1 КӨПТІК ҚЫЛМЫСТАР ИНСТИТУТЫНЫҢ ҰҒЫМЫ
9
1.1 Қылмыстық құқық теориясындағы көптік қылмыстардың ұғымы мен оның анықтамасы 9
1.2 Отандық қылмыстық құқық тарихындағы көптік қылмыстар ұғымына шолу 18
1.3 Көптік қылмыстардың негізгі нысандары 32

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ЗАҢНАМАСЫНДАҒЫ КӨПТІК ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ НЕГІЗГІ НЫСАНДАРЫН ҚЫЛМЫСТЫҚ . ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАЛДАУ


38
2.1 Қылмыстарды бірнеше рет жасаудың ұғымы мен оның анықтамасы
38
2.2 Қылмыстардың жиынтығы және оның түрлері 46
2.3 Қылмыстың қайталануы және оның түрлері
59
2.4 Қылмыстық.құқықтық нормалардың бәсекелестігі және көптік қылмыстар 73

3 КӨПТІК ҚЫЛМЫСТАР БАРЫСЫНДА ЖАЗАНЫ ТАҒАЙЫНДАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
82
3.1 Қылмыстардың жиынтығына байланысты жаза тағайындау 82
3.2 Үкімдердің жиынтығына байланысты жаза тағайындау
84


3.3 Қылмыстың қайталануының түрлеріне байланысты жаза тағайындау
92
118
ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 120
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Қылмыстық құқық ғылымының ең маңызды және күрделі мәселелерінің бірі - көптік қылмыстар институты. Қылмыстық құқық теориясында және сот-тергеу тәжірибесінде бұл мәселенің түсінілуі мен шешілуі әрқилы.
Зерттеу барысында көптік қылмыстардың ұғымы айқындалып, заң нормаларын жетілдіруге байланысты ұсыныстар енгізілді. Көптік қылмыстардың нысандарын анықтауға, қылмыстарды бірнеше рет жасау, қылмыстардың жиынтығы және қылмыстардың қайталануын бір-бірінен, көптік қылмыстарды жеке қылмыстардан және қылмыстық-құқықтық нормалардың бәсекелестігінен ажыратуға, көптік қылмыстар барысында жаза тағайындау мәселелеріне тиісті дәрежеде көңіл аударылды.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Диссертациялық зерттеу көптік қылмыстар инситутының қылмыстық-құқықтық мәселелеріне арналған. Көптік қылмыстар мәселелерін зерттеудің өзектілігі және маңыздылығы бірқатар себептермен түсіндіріледі.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты 2009 жылдың 6 наурызындағы халыққа жолдауында «Қылмыспен, сыбайлас жемқорлықпен, алаяқтықпен, заңдардың бұзылуымен табанды да қатал күрес жүргізу керек. Осы қиын кезде біздің азаматтардың, бүкіл қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін бәрін де істеу керек»,- деп баса көрсетуі кездейсоқтық емес [1]. Осыған орай, қазіргі бүкіл әлемдік экономикалық дағдарыс барысында мемлекеттің беріктігі сынаққа салынып, табанды шаралардың қылмыстылықпен күрес жүргізу үшін, терең теориялық негіздің қажеттілігі айқын болды.
Жиырмасыншы ғасырдың 90 жылдарында орын алған кеңестік жүйенің тоқырауы, жалпы әлемдік демократиялық құрылымдарға бағытталған саяси бағдардың өзгеруі, нарықтық қатынастарға көшу, ұлттық құқықтық жүйенің жүйесі мен құрылымын түбірлі түрде қайта қарау қажеттілігін туындатты. Яғни, қолданыстағы заңнама ғылым мен құқық қолдану тәжірибесінің қажетін тиісті деңгейде өтей алмағандықтан, 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы негізінде 1997 жылы 16 шілдеде Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі қабылданды. Әрине, қабылданған қылмыстық заңда қарастырылған бірқатар институттар нормаларды түсіндіруге байланысты елеулі қиындықтарды туындатып, кей жағдайларда әртүрлі талқылауларға орын берді. Сондықтан да, социалистік даму кезеңіндегі құқықта қаланған, теориялық тұрғыдан негізделген, тәжірибелік тұрғыдан тиімді тұжырымдар сақталынып, жаңа жағдайларға сәйкес бейімделіп, жаңа мазмұнға ие болып, дамытылуы тиіс.
1 «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың халыққа жолдауы // Справочная правовая система «Юрист». – 2009. - 6 наурыз
2 Яковлев А.М. Совокупность преступлений по советскому уголовному праву – М.: Гос. Юрид. Изда-во, 1960. – 120 с.
3 Ткешелиадзе Г.Т. Ответственность при совокупности преступлений по советскому уголовному праву: автореф. канд. дисс. - Тбилиси, 1961. - 25 с.
4 Криволапов Г.Г. Множественность преступлений по советскому уголовному праву – М.: Академия МВД СССР, 1974. – 32 с.
5 Уголовное право Российской Федерации. Общая часть / Под ред. Б.В. Здравомыслова. – М.: Юристъ, 1996. – 512 с.
6 Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений – М.: Юристъ, 1999. – 304 с.
7 Красиков Ю.А. Множественность преступлений (понятие, виды, наказуемость) – М., 1988. – 96 с.
8 Фролов Е.А., Галиакбаров Р.Р. Множественность преступных деяний как институт советского уголовного права – Свердловск: «Уральский рабочий», 1976. – 20 с.
9 Зелинский А.Ф. Квалификация повторных преступлений – Волгоград, 1976. – 56 с.
10 Леонтьев Б.М., Тяжкова И.М. Множественность преступлений // Курс уголовного права. Общая часть. Том 1: Учение о преступлений. – М.: «Зерцало», 1999. – 497-532 с.
11 Наумов А.В. Российское уголовное право. Общая часть – М.: Издательство БЕК, 1996. – 560 с.
12 Советское уголовное право. Общая часть. - М., 1936. – 120 с.
13 Куринов Б.А. Научные основы квалификции преступлений – М.: Издательство МГУ, 1976. – 124 с.
14 Рогов И.И. Множественность преступлений // Уголовное право. Общая часть. – Алматы: «Қазақ университеті», 2005. – 146-155 с.
15 Загородников Н.И., Стручков Н.А. Направления изучения советского уголовного права // Советское государство и право – 1981. - №7. – С.10-14
16 Малков В.П. Множественность преступлений и ее формы по советскому уголовному праву. – Казань: Издательство Казанского университета, 1982. – 176 с.
17 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім: оқулық – Алматы: Жеті жарғы, 2001. – 352 б.
18 Каиржанов Е.И. Уголовное право. (Общая часть) – Алматы: Арда, 2006. – 248 с.
19 Уголовный кодекс КазССР с изменениями и дополнениями на 15 апреля 1996. Учебное издание. – 1996. – 140 с.
20 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. – Алматы: «Норма-К», 2008. – 172 б.
21 Наумов А.В. Российское уголовное право. Общая часть – М.: Издательство БЕК, 1996. – 560 с.
22 Уголовное право. Общая часть / Отв. ред. И.Я. Козаченко, З.А. Незнамова. – М.: ИНФРА М – НОРМА, 1998. – 516 с.
23 Чугаев А.П. Малозначительное преступление и товарищеский суд. – Казань: Изд-во Казанского государственного университета, 1966. – 56 с.
24 Ткачевский Ю.М., Крылова Н.Е. Амнистия, помилование, судимость // Курс уголовного права. Общая часть. Том 2: Учение о наказании. - М.: «Зерцало», 1999. – 400 с.
25 Қазақстан Республикасының Қылмыстық істер жүргізу кодексі (өзгерістер және толықтырулармен) // Справочная правовая система «Юрист»
26 Курский Д.И. Избранные статьи и речи. – М., 1948. – 86 с.
27 Булатов С.Я. Руководящие начала по уголовному праву РСФСР // Правоведение. – 1959. - №5. – С. 10-12
28 Крылова Н.Е. // Курс уголовного права. Общая часть. Том 1: Учение о преступлении. – М.: Издательство Зерцало, 1999. – С. 592
29 Сборник материалов по истории социалистического уголовного законодательства (1917-1937гг.) – М.: Юридическое издательство НКЮ СССР, 1938. – 371 с.
30 Сборник документов по истории уголовного законодательства СССР и РСФСР 1917-1952гг./Под редакцией И.И. Голякова – М.: Государственное издательство юридической литерауры, 1953. – 463 с.
31 Уголовное право. Общая часть – М.: Юридическое издательство Министерства юстиции СССР, 1948. – 575 с.
32 Уголовное законодательство СССР и союзных республик – М.: Государственное издательство юридической литературы, 1957. – 531 с.
33 Сборник действующих постановлений Пленума Верховного Суда СССР 1924 – 1957гг. – М.: 1958. – 540 с.
34 Сборник законодательства СССР. – М., 1937. - №61.
35 Советское уголовное право / Под ред. М.Д.Шаргородского, Н.А.Беляева. – Л.:Издательство Ленинградского университета, 1960. – 587 с.
36 Вроблевский А.Б., Утевский Б.С. Уголовный кодекс. Комментарий / Под ред. Е.Г. Ширвиндта. – М.: Издательство народного комиссариата внутренних дел, 1928. – 523 с.
37 Сборник документов по истории уголовного законодательства СССР и РСФСР. 1917-1952 гг. / Под ред. И.И. Голякова – М.: Юридическое издательство, 1953. – 463 с.
38 Сборник материалов по истории социалистического уголовного законодательства (1917-1937 гг.) – М.: Юридическое издательство НКЮ СССР, 1938. – 371 с.
39 Сборник постановлений Пленума Верховного Суда СССР. 1924-1963гг. – М.: Издательство Известия Советов Депутатов Трудящихся СССР, 1964. – с.
40 Уголовное законодательство СССР и союзных республик. – М.: Гос.юр. издат., 1957. – 531 с.
41 Шаргородский М.Д. Преступления против жизни и здоровья – М.: Юридическое издаельство Министерства юстиции СССР, 1947. – 511с.
42 Пионтковский А.А., Меньшагин В.Д. Курс советского уголовного права. Особенная часть. Том 1. – М.: Государственное издаельство Юридической литературы, 1955. – 799 с.
43 Комментарий к Уголовному кодексу Казахской ССР / Под ред. В.Н. Маркелова, Г.Ф. Поленова. - Алма-Ата: «Казахстан», 1980. – 477 с.
44 Уголовное законодательство Союза ССР и союзных республик. В двух томах. – М.: Государсвенное издательство юридической литературы, 1963. - Т.:1. – 655 с.
45 Курс советского уголовного права. Часть Общая / Под ред. Н.А.Беляева, М.Д. Шаргородского. - Л.: – Издательство Ленинградского университета, 1970. – 671 с.
46 Свинкин А.И., Юшков Ю.Н. Особо опасный рецидив как квалифицирующий признак // Правоведение – 1975. - №5. – С. 5-8
47 // Бюллетень Верховного суда СССР. – 1976. - №4. – С.10-12
48 Юшков Ю.Н. Множественность преступных деянии (вопросы квалификации пресуплений и назначения наказания): автореф. дисс. канд. юрид. наук. – Свердловск, 1974. – 25 с.
49 Малков В.П. Совокупность преступлений. – Казань: издательство Казанского университета, 1974. – 308 с.
50 Панько К.А. Вопросы общей теории рецидива в советском уголовном праве. – Воронеж: Издательство Воронежского университета, 1988. – 192 с.
51 Караев Т.Э. Поворность преступлений. – М.: Юридическая литература, 1983г. – 104 с.
52 Кафаров Т.М. Проблема рецидива в советском уголовном праве. – Баку, 1972. – 102 с.
53 Яковлев А.М. Борьба с рецидивной преступностью – М.: Государственное издательство юридической литературы, 1964. – 150 с.
54 Словарь синонимов. - Ленинград: издательство Академии наук СССР, 1976. – 250 с.
55 Алиев Н.Б. Повторность и рецидив преступлений по советскому уголовному праву. – Махачкала, 1978. – 105 с.
56 Горелик И.И. Ответственность за оставление в опасности по советскому уголовному праву. - Минск: Высшая школа, 1964. – 150 с.
57 Некипелов П.Т. Актуальные вопросы уголовно – правовой охраны природных богатств в СССР // Проблемы социалистического законодательства на совеременном этапе развитя Советского государства: Межвузовксая научная конференция . – Харьков, 1968. - С. 199.
58 Пионтковский А.А., Меньшагин В.Д., Чхиквадзе В.М. Курс советского уголовного права. Особенная часть. – М.: Госюриздат, 1959. - Т.2 - 811 с.
59 Ожегов С.И. Словарь русского языка. 4-е издание. - М., 1961. – 850 с.
60 Даль В. Толковый словарь живого великорусского языка. – М., 1980. – 600 с.
61 Уголовное право. Общая часть – М.: Манускрипт, 1992. - 200 с.
62 Кузнецова Н.Ф. Значение преступных последствий для уголовной ответственности. – М., 1958. – 200 с.
63 Сборник постановлений Пленума Верховного Суда СССР (1924-1986). – М., 1987. – 250 с.
64 Кригер Г.А. Квалификация хищения социалистического имущества. – М: Государственное юридическое издательство, 1971. – 120 с.
65 Сборник постановлений Пленумов Верховных Судов СССР и РСФСР по уголовным делам. – М., 1995. – 150 с.
66 Кругликов Л.Л., Савинов В.Н. Квалифицирующие обстоятельства: понятие, виды, влияние на квалификацию преступлений. – Ярославль, 1989. – 120 с.
67 Стручков Н.А. Назначение наказания при совокупности преступлений. – М.: Госюриздат, 1957. – 56 с.
68 Блум М.И. Понятие и признаки совокупности преступления / В сб.: Вопросы уголовного права и процесса. - Рига, 1969. – С.52-54
69 «Қылмыстардың бірнеше рет жасалуын және жиынтығын саралау туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 11 Нормативтік қаулысы // Егемен Қазақстан. – 2006. – 26 желтоқсан.
70 Пионтковский А.А. Уголовное право РСФСР. Часть общая. - М., 1923. –С.624.
71 Ткачевский Ю.М. Давность в советском уголовном праве. - М., 1978. –С. 13.
72 Гернет М.Н. Избранное произведения. – М., год. - С. 610
73 Корнецкий // Еженедельник советской юстиции. – 1924. - №5
74 Уголовный Кодекс Советских Республик /Тексты и постатейный комментарий под редакцией С.Канарского. – Киев: Гос. Изд-во Украины, 1924. – С. 97
75 Рогинский Г.К. Уголовный кодекс РСФСР. - Л., 1928. - С. 86
76 Карницкий Д.А. Рогинский Г.К. Строгович М.С. Уголовный Кодекс РСФСР /Постатейной комментарий. изд. 4-е. – М.,1934. -С. 41
77 Трайнин А.Н. Общее учение о составе преступления. - М., 1957 г. - С.190
78 Гроздинский М.М. Рецидив и привычная преступность // Право и жизнь. - М., 1923. -Кн.5,6. - С. 58
79 Утевский Б.С Вопрос о рецидивистах – профессионалах на Всесоюзном совещании пенитенциарных работников //Административный вестник. – 1974. - №1. – С.30-32.
80 Познышев В.С. Учебник уголовного права: Очерк основных начал науки уголовного права. Общая часть. - М., 1923. - Стр.26
81 Бытько Ю.И. Учение о рецидиве преступлении в Российском уголовном праве: история и современность: дисс. д-ра юрид. наук. - Саратов, 1998. – 356 с.
82 Куфаев В. Рецидивисты (повторно обвиняемые) // Преступный мир Москвы. - М., 1924. - С.102
83 Утевский Б.С. Сколько у нас преступников- профессионалов и что с ними делать // Административный вестник. – 1974. - №4. - С. 14
84 Утевский Б.С. Рецидив и профессиональная преступность в капиталистических странах // Советская юстиция. – 1937. - №2. - С.29
85 Советское уголовное право. Часть общая. - М., 1952. - С.83
86 Крылова Н.Е., Серебренникова А.В. Уголовное право современных зарубежных стран. - М., 1997. - С. 57
87 Герцензон А.А. Квалификация преступлений. – М., 1974. – С. 21
88 Маликова А.Ш. Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығындағы қылмысты саралаудың жалпы түсінігі мен маңызы: заң ғыл.канд.дисс. - Алматы, 2003. – 44 б.
89 Бекбергенов Н.А. Назначение наказаний по совокупности преступлений и приговоров: дисс. канд. юрид. наук. – Алматы, 2002. – С.140-151.
90 Байжарасов Б.З. Назначение наказания. – Караганда, 2005. – С. 93-101.
91 Таганцев Н.С. О повторении преступлений. – М., 1952. - С. 45.
92 Карпец И.И. Об эффективности уголовного наказания // Соц. законность. - 1966. - № 5. - С. 20.
93 Аванесов Г.А. О возможностях использования методов математической статистики в исследованиях по исправительно-трудовому праву // Материалы Всесоюзного семинара преподавателей исправительно-трудового права юридических факультетов университетов, юридических институтов, высших и средних учебних заведений Министерства охраны общественного порядка СССР – 6 – 10 февраля 1967 г. - М., 1968. - С. 163.
94 Утевский Б.С. Пенитенциарные проблемы в Госудерственном институте по изучению преступности и преступника //Административный вестник. - 1927. - № 13. - С. 36.
95 Никифоров Б.С. О рецидиве и судимости // Сов.гос-во и право. - 1957. -№ 5. - С. 103-104;
96 Ной И.С. – Уголовная политика и законодательство // Конституция СССР и дальнейшее укрепление законности и правопорядка. - М., 1979. - С. 83.
97 Яковлев А.М. Рецидив как объект уголовной политики //Проблемы правосудия и уголовного права. - М., 1978. - 120 с.
98 Бытко Ю.И. Рецидив, отдаленный во времени. Уголовно-правовые и криминологические исследования. – Саратов, 1984. – С. 93-97.
99 Русское уголовное право. Пособие к лекциям Сергеевского. Часть общая. Изд.10-е. - СПб, 1913. - С. 102.
100 Таганцев Н.С. О повторении преступлений. – М., 1952. - С. 62.
101 Курс русского права / Сочинение Александра Лохвицкого. – М., 1956. - С. 176.
102 Утевский Б. Преступность и рецидив. – М., 1956. – С.56
103 Познышев С.В. Учебник уголовного права. Общая часть. Очерк основных начал науки уголовного права. - М., 1923. - С. 13-15.
104 Познышев С.В. Основные начала науки уголовного права. Общая часть уголовного права. Изд-е 2-е испр. и доп. - М., 1912. С. 631.
105 Русская группа международного союза криминалистов. - М., 1984. - С. 136-139.
106 Ной И.С. Сущность и функции уголовного наказания в советском государстве. – М.,1985. – С.105
107 Булатов С.Я. Возрождение Ломброзо в советской криминологии // Революция права: Журнал секции теории права и государства Коммунистической академии. - 1929. - № 1. - С. 47.
108 Козловский М.Ю. Пролетарская революция и уголовное право // Пролетарская революция и право. - 1918. - № 1. - С. 9.
109 Гродзинский М.М. Профессиональная преступность и Уголовный Кодекс. – М., 1985. – 124 с.
110 Особенности Уголовных кодексов союзных республик / Под ред. В.Д. Меньшагина. – М.: Юрид. литература, 1963. - 545с.
111 Карницкий Д., Рогинский Г., Строгович М. Уголовный Кодекс РСФСР. Постатейный комментарий. Изд. 4-ое. - М., 1954. - С. 40.
112 Уголовное право Российской Федерации. Общая часть: Учебник для студентов высших учебных заведений, обучающихся по специальности «Юриспруденция» /Под ред. Заслуженного деятеля науки Российской Федерации, д-ра юрид. наук, профессора Р.Р. Галиакберова. - Саратов, 1997. - С. 340.
112 Алауханов Е.О, Рахметов С.М. Жаза: Практикалық-оқу құралы. Алматы: Өркениет, 1999. – 147-148 бб.
113 Каиржанов Е. Уголовное право Республики Казахстан (общая часть). Издание 3-е, дополненное. – Алматы: Компьютерно-издательский центр «ДОИВА-Братство», 2003. – С. 232-233.
114 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Оқулық. - Өңд. толықт., 4-бас. – Алматы: Жеті жарғы, 2007. – 241-242 бб.
115 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1999 жылғы 30 сәуірдегі «Қылмыстық жаза тағайындаған кезде соттардың заңдылықты сақтауы туралы» №1 нормативтік қаулысы // Егемен Қазақстан. - 1999. – 30 сәуір.
116 Рахметов С.М., Кулмуханбетова Б.А. Наказание: понятие, цели, виды, порядок и назначение: Учебное пособие. – Алматы: Жеті жарғы, 1999. – С. 86.
117 Уголовное право Республики Казахстан. Общая часть. Ответственные редакторы: проф. Рогов И.И., доц. Баймурзин Г.И. – Алматы: Жеті жарғы, 1998. – С. 240.
118 С.М. Рахметов., Б.А. Кулмуханбетова., А.А. Нурымбетов. НАКАЗАНИЕ: Учебное и практическое пособие. – Алматы: Данекер, 1998, - С. 101-102.
119 Е.Ә. Оңғарбаев., А.А. Смағұлов. Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы. Оқулық. – Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2005, - 184 б.
120 Ештаев Е.А. Рецидив преступлений по Уголоному кодексу Республики Казахстан: дисс. канд. юрид. наук. - Алматы, 2007. – С. 37-39.
        
        І. ЖАНСҮГІРОВ АТЫНДАҒЫ ЖЕТІСУ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
ӘОЖ 343.2 (574)
Қолжазба құқында
МҰХАМЕТЖАНОВ СЕРЖАН ШАЙМҰРАТҰЛЫ
Көптік қылмыстарды саралаудың теориялық мәселелері
Ғылыми жетекші:
Таймерденов М.Т
Қазақстан Республикасы
Талдықорған 2015ж
МАЗМҰНЫ
| ... МЕН ... |3 |
| | | |
| ... |4 |
| | | |
|1 ... ... ... ... |9 ... ... ... ... ... ... мен ... |
| |анықтамасы | ... ... ... ... көптік қылмыстар ұғымына |18 |
| |шолу | ... ... ... ... |32 |
| | | |
|2 ... ... ҚЫЛМЫСТЫҚ ЗАҢНАМАСЫНДАҒЫ КӨПТІК | |
| ... ... ... ... – ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАЛДАУ | |
| | |38 ... ... рет ... ... мен оның анықтамасы |38 ... ... және оның ... |46 ... ... және оның ... |59 ... ... ... және ... |73 |
| ... | |
| | | |
|3 ... ... ... ... ... ... |82 ... ... ... жаза ... |82 ... ... ... жаза тағайындау |84 |
| | | ... ... ... ... жаза ... |92 |
| | |118 |
| ... | |
| | | |
| ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ |120 |
| | | ... мен ...... ...... ...... істер жүргізу кодексі
РФ – Ресей Федерациясы
БОАК (ВЦИК) – Бүкілроссиялық орталық атқару комитеті (Всероссийский
центральный исполнительный ... (СНК) – ... ... ... (Совет народных комиссаров)
КСРО – Кеңестік социалистік республикалар одағы
РСФСР –
УКСР – ... ... ... республикасы
ҚазКСР – Қазақ кеңестік социалистік республикасы
ІІМ – Ішкі істер министрлігі
б – бап
т.б. – тағы ... ... ... ... ... ... ең ... және
күрделі мәселелерінің бірі - көптік қылмыстар институты. Қылмыстық құқық
теориясында және ... ... бұл ... ... ... әрқилы.
Зерттеу барысында көптік қылмыстардың ұғымы айқындалып, заң нормаларын
жетілдіруге байланысты ұсыныстар енгізілді. Көптік қылмыстардың ... ... ... рет ... ... ... және
қылмыстардың қайталануын бір-бірінен, көптік қылмыстарды жеке ... ... ... ... ... ... барысында жаза тағайындау мәселелеріне тиісті ... ... ... ... ... ... ... қылмыстар
инситутының қылмыстық-құқықтық мәселелеріне арналған. Көптік қылмыстар
мәселелерін зерттеудің өзектілігі және маңыздылығы ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың «Дағдарыстан
жаңару мен дамуға» атты 2009 ... 6 ... ... ... ... ... алаяқтықпен, заңдардың бұзылуымен
табанды да қатал күрес жүргізу керек. Осы қиын кезде ... ... ... ... ... ету үшін ... де ... керек»,-
деп баса көрсетуі кездейсоқтық емес [1]. Осыған орай, қазіргі бүкіл әлемдік
экономикалық ... ... ... беріктігі сынаққа салынып,
табанды ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі айқын болды.
Жиырмасыншы ғасырдың 90 жылдарында орын ... ... ... ... ... демократиялық құрылымдарға бағытталған ... ... ... ... ... ... құқықтық жүйенің
жүйесі мен құрылымын түбірлі түрде қайта қарау қажеттілігін ... ... ... ... мен ... қолдану тәжірибесінің қажетін
тиісті деңгейде өтей алмағандықтан, 1995 жылғы Қазақстан Республикасының
Конституциясы негізінде 1997 жылы 16 ... ... ... ... қабылданды. Әрине, қабылданған ... ... ... институттар нормаларды түсіндіруге байланысты елеулі
қиындықтарды туындатып, кей ... ... ... орын ... да, ... даму ... ... қаланған, теориялық
тұрғыдан негізделген, тәжірибелік тұрғыдан тиімді тұжырымдар сақталынып,
жаңа жағдайларға сәйкес бейімделіп, жаңа ... ие ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексінің қабылдануы осы ... ... ... ... ... ... және оның ары қарай ... адам ... ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық саясатты өңдеп
шығару, ұсынылатын өзгерістер мен толықтырулардың ғылыми негізделуі, құқық
қолдану тәжірибесін толық көлемде ескеру ... ... ... келуі
керек.
Қолданыстағы қылмыстық заңнамаға енгізілген толықтырулар мен
өзгерістерге ... ... ... ... ... ... проблемаларына қатысты шешімін тапқан біркелкі пікір жоқ. Сондай
проблемалардың бірі - көптік қылмыстар ... ... ... ... ... ... ... анықтамасына арналған бап қарастырылмаған. Көптік қылмыстар
термині мен оның ұғымы ... ... ... ... осыған
байланысты әртүрлі көзқарастар орын алған. Қолданыстағы қылмыстық ... ... ... ... ... қылмыстар институты жаза
туралы бөлімде ғана емес, қылмыс бөлімінде де қарастырылған. Заң шығарушы
қылмыстық заңның 11 ... ... ... рет жасау, 12 бабында
қылмыстардың жиынтығын, 13 бабында ... ... ... ... категорияға ауыстыра отырып, заңда бекіткен.
Көптік қылмыстарды құрайтын қылмыстарды дұрыс саралау аса маңызды,
осыған байланысты ... ... ... ... рет ... ... жиынтығы; не болмаса қылмыстардың жиынтығы немесе жеке күрделі
қылмыс; яки қылмыстарды бірнеше рет ... ... ... қайталануы
екендігін анықтау туралы қажеттілік туындайды.
Көптік қылмыстардың нысандарға бөлінуі, олардың ... ... ... ... және ... ... сот-тергеу тәжірибесінде
қолдануды қиындатып, қылмыстық жауаптылықты дараландыру ... ... ... да, осы ... шешу ... терминологияны, қолданыстағы ұғымдық аппараттарды жетілдіруге
көмектесіп, ... ... ... ... ... талаптарына
сәйкестендіріп, терең зерттеуді және негіздеуді талап етіп, ... ... ... және оның ... ... ... ... көрсетеді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Көптік қылмыстар ... ... бір ... мен ... ... ... ... әртүрлі аспектілері жанама түрде келесі отандық авторлардың:
А.Н. Ағыбаевтың, Е.О. Алаухановтың, Ғ.И. Баймурзиннің, ... Е.А. ... Е.И. ... ... ... көрініс тапқан. Сонымен қатар,
ресейлік ғалымдардың зерттеулерінде, атап ... Н.Б. ... И.Б. ... ... Е.А. ... Б.В. Волженкин, Р.Р.
Галиакбаров, А.С. ... П.Ф. ... ... А.Ф. ... В.А. ... Н.А. ... және т. ... қылмыстар институтын кешенді, негізді түрде кеңес дәуірінде
Ю.И. ... Т.Э. ... Ю.А. ... Г.Г. Криволапов, В.Н. Кудрявцев,
Б.А. Куринов, К.А. ... В.П. ... Л.С. ... Ю.Н. ... Яковлев сияқты т.б. авторлардың еңбектерінде зерттелген.
Зерттеудің теориялық базасын көптік қылмыстар аясындағы аталған
мамандардың ... ... ... ... Н.А. ... Герцензон, И.И. Карпец, Г.А. Кригер, Н.Ф. Кузнецова, И.С.
Ной, Н.Д. ... Ю.И. ... Э.С. ... Ткачевский, А.А. ... М.Д. ... тағы ... еңбектері құрайды. Аталған авторлардың еңбектерінде
зерттелінген тақырыптың әртүрлі ... осы аяда ... ... мен ... ... жұмысының мақсаты және міндеттері. Диссертациялық зерттеудің
мақсаты – қылмыстық құқықтағы көптік ... ... ... ... ... ... ... реттеудің теориялық және
тәжірибелік аспектілерін зерделеу. Осы мақсатқа сәйкес, келесі ... ... ... қылмыстардың ұғымын, белгілерін және ... ... ... ... ... ... көптік қылмыстардың нысандарын және түрлерін жүйелі түрде зерттеу,
көптік қылмыстардың нысандарын бөліп қарастыруға қатысты ... ... ... ... ... ... ретінде қылмыстарды бірнеше рет жасаудың
ерекшеліктерін анықтау;
- қолданыстағы қылмыстық заңнаманың нормаларын жетілдіру үшін ұсыныстар
жасау.
Зерттеу ... ... ... рет жасау, қылмыстардың жиынтығы
және қылмыстардың қайталануына қатысты, қылмыстық-құқықтық нормаларды
қолдану аясында қалыптасқан ... ... ... ... болып
табылады.
Зерттеу пәнін – ұлттық және шет мемлекеттердің қылмыстық заңнамаларының
нормалары, көптік қылмыстар туралы әртүрлі ... ... және ... ... ... ... әдістемелік негіздері.
Диссертациялық зерттеудің әдістемелік негізін әлеуметтік және құқықтық
құбылыстарды ғылыми танудың диалектикалық әдісі және одан туындайтын жалпы
ғылыми және ... ... ... ... зерттеу
барысында тарихи, салыстырмалы-құқықтық, формалды-қисындық, жүйелік, нақты-
әлеуметтік әдістер пайдаланылды.
Диссертациялық зерттеудің әдістемелік негізі ретінде ... ... ... ... ... ... ... құқық, криминология
және қылмыстық құқық тарихынан жазылған теориялық еңбектерде бейнеленген
ережелер де ... ... ... ... ... ... туралы қылмыстық заңнаманы қолдануға байланысты ... ... ... Қазақстан Республикасының әртүрлі
аймақтарында 2000-2008 жылдар ... ... 250 ... ... ... ... нормативтік құқықтық негізін ... ... ҚР ... ... ҚР Қылмыстық
істер жүргізу кодексінің ережелері ... ... ... ... ... ... қылмыстық
заңнамасындағы өзгерістерді ескере отырып, алғаш рет кешенді түрде ... ... ... ... ... ... институты
қарастырылды.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы келесі нәтижелерден көрініс табады:
- қылмыстық құқық ғылымындағы көптік ... ... ... және ... мәнін анықтауға байланысты тың
көзқарастың қажеттілігі көрсетілді;
- ... ... ... ... оның ... ... анықталды;
- қылмыстарды бірнеше рет жасаудың ерекшеліктері айқындалып, ... ... ... бірнеше рет жасаудың заңи анықтамасын
нақтылауға байланысты ұсыныстар жасалды;
- Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... берілді.
Қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар:
1. Көптік қылмыстар бір ... ... ... ... немесе алдыңғы қылмысы үшін соттылығы жойылмаған, ... ... ... ... ... ... құрайтын, екі немесе
одан да көп қылмыстарды жасауы.
2. Қылмыстардың қайталануы және қылмыстардың идеалды ... ... ... ... ... ... ... рет жасау,
қылмыстардың нақты жиынтығы және қылмыстардың рецидивін ... ... ... тану ... ... ... рет ... анықтамасы заңнамалық тұрғыдан
нақтылауды қажет етеді: қолданыстағы қылмыстық заңнаманың түрлі баптарында
көзделген екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... ғана ... рет ... деп танылу мүмкіндігі белгісі алынып
тасталынуы керек.
4. Ұқсас және біртектес қылмыстарды жасауды қамтитын, ... рет ... ... ... ... ... ... біртектес қылмыстарды жасауды нақты жиынтық ретінде саралау
қажет.
Зерттеудің теориялық және тәжірибелік маңызы. Диссертациялық зерттеудің
теориялық және тәжірибелік ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешуге бағытталғандығымен анықталынады. Зерттеу
нәтижесінің негізінде ... ... ... оның ... ... ... ... нақты ұсыныстар жасалынды.
Диссертациялық жұмыста жасалынған ғылыми тұжырымдар көптік қылмыстарды
саралауға байланысты құқық қорғау ... ... ... ... ... ... ... бағдарлайды.
Диссертациялық зерттеудің нәтижелерін жоғары оқу орындарының ... заң ... оқу ... ... ... ... ... өтуі. Ғылыми зерттеудің негізгі мазмұны –
ғылыми мақалалар ретінде «Заң және заман», «ҚазҰУ Хабаршысы» (заң сериясы)
басылымдарында ... ... ... қатар, «Ұйымдасқан қылмыспен күресудің
өзекті мәселелері», «Реализация уголовной ответственности: ... и ... ... ... криминалистики и судебной
экспертологии» (Джакишевские криминалистические чтения) атты ... ... және ... да ... ... ... ... жарыққа шықты.
Зерттеу тақырыбы бойынша жеті ғылыми мақала жарияланды, оның үшеуі ҚР
БҒМ ғылым және білім ... ... ... ... ... құрылымы және көлемі зерттеудің мақсаты мен міндеттеріне сай
келеді. Диссертация кіріспеден, үш ... он ... ... мен
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. КӨПТІК ҚЫЛМЫСТАР ИНСТИТУТЫНЫҢ ҰҒЫМЫ
1. Қылмыстық құқық теориясындағы көптік ... ... ... екі немесе одан да көп қылмыстарды жасауының қоғамға
қауіптілігі ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастарға үлкен зиян келтіріледі. Екіншіден, бір
адаммен жасалынған қылмыс ... ... қол ... ... ... ... ... аясы да кеңейеді. ... бір ... ... жасау фактісі қылмыскерде тұрақты қоғамға ... ... ... ... ... ... түрде қолданылуы қажеттілігін көрсетеді. Сондықтан да, ... ... ... тұрғыдан зерделеу, оның мазмұны мен көлемін
анықтау өзекті мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ... ... үшін, теория арқылы аталған
институттың мәнді белгілері мен мазмұнының көлемін ... ... ... ... бекітілген құқықтық ұғымдар мен құқықтық ... ... ... ... де, заңнамада бекітілген ұғымдар
ғылыми зерттеулер мен ... ... ... заң ... ... қолданылуы қажет. Құқықтық ғылыми зерттеу өте күрделі проблема,
осыған байланысты, ерте ... ... ... ұлы ... Марк ... ... кеткен кемеңгер мәтелін естен шығармау керек: «Non scripto
sed magis natura lex» (писаные законы суть закона ... ... ... ... терең зерттеп, заңның табиғатын ашу құқықтағы ұғымдарды
ғылыми ... ... ... ... байланысты, себебі бұл ұғымдар,
заңшығарушы заңға өзгерістер енгізгенге дейін өзгеріссіз болып табылады.
Осыған орай, ... ... ... ... және ... қолдану тәжірибесіндегі заңдылықтың сақталуының, заңның беделдігінің
маңызды алғышарты.
Ғылыми құқықтық ұғымдарға нақты анықталғандық тән емес. Ғылыми ... ... ... ... ... мен ... өз ... беруі мүмкін. Ғылыми құқықтық ұғымдардың мазмұны мен
көлемі ғылым ... ... соң, ... ... ... ... ... Сондықтан да, қылмыстардың көптігінің ұғымын, оның
мазмұны мен ... ... ... ... ... ... көптігінің ұғымы ... ... ... қылмыстық заңнамада берілмеген. Қылмыстардың көптігінің
ұғымының ... ... ... ... ... ... осы
қылмыстық-құқықтық институтқа қатысты көзқарастардың әртүрлі екендігін
байқауымызға ... ... ... ... ... ... ... өткен
ғасырдың алпысыншы жылдары шамасында айтыла басталды. Ал, жетпісінші
жылдардың ... ... ... оқу ... ... оқулықтарда, сонымен
қатар оқу бағдарламаларында тұрақты түрде орын тепті.
А.М. Яковлевтің пікірі бойынша, «қылмыстық іс-әрекеттердің көптігінің
ұғымы ... ... ... рецидиві және ... ... ... ... [2, 5 б.]. Біздің көзқарасымыз
бойынша, аталмыш пікірде, тек қылмыстардың көптігінің нысандары ... ... ... ... ... оның белгілері ашылмаған.
Г.Т. Ткешелиадзе қылмыстардың көптігін бір адамның «екі немесе одан ... ... ... ... сипаттайды [3, 10 б.].
Г.Г. Криволапов қылмыстардың көптігінің ұғымын, оның белгілерін көрсету
арқылы, яғни, «қылмыстардың көптігі әрқайсысы ... ... ... ... бір ... екі ... одан да көп қылмыстық
жазаланатын іс-әрекеттерді жасауы» деп берген [4, 6 б.].
В.И. Ткаченко ... ... ... алдыңғы сотталғандығына
қарамастан, адамның сот ... ... ... екі немесе одан да көп
қылмыстарды жасауын ... [5, 285 б.]. ... ... ... тән ... ... - бір ... екі немесе одан да көп
қылмыстарды жасауын ғана ... Бұл ... ... көптігінің
барлық жағдайларына ортақ болып табылады. Бірақ та, ... ... ... ... ... ... себебі біріншіден, адамның бірнеше
қылмыстарды жасауы барлық ... ... ... ... ... ... бұл ... бір емес, бірнеше белгілер тән.
В.Н. Кудрявцев бойынша «көптік ... ... ... ... жеке қылмыстарды көздейтін Ерекше бөлімнің бір нормасымен
қамтылмайтындығымен сипатталынады» [6, 242 б.]. ... та, ... ... ... бір ... ... ... көптік
қылмыстардың барлық нысандарына емес, тек қылмыстық заңның әртүрлі баптары
немесе баптардың бөліктерімен қамтылатын қылмыстардың жиынтығына ғана ... да, ... ... ... Ерекше бөлімнің бір
нормасымен ... ... ... зерттелінетін ұғымның анықтамасында
қолдану қажет емес деп ... ... ... қылмыстарды «кінәлі адамның ... бір ... ... ... ... ... ... құрамдарын
жасауы»,- деп анықтаған [7, 6 б.]. ... ... бұл ... ... ... мен ... ... іс-әрекеттердің
шеңберін тарылтады, атап айтқанда қылмыстардың идеалды ... ... ... ... ... Фролов және Р.Р. Галиакбаров бойынша, «қылмыстардың көптігі -
қылмыстық заңмен қарастырылған бір адамның ... ... ... үйлесуі. Субъектінің қоғамға қауіпті мінез-құлқының әрбір
актісі дербес қылмыс құрамын білдіруі қажет» [8, 8 б.]. ... ... ... де ... [9, 8 б.]. ... ... ұғымының берілген
анықтамасы аса ұтымды емес. Себебі, қылмыстардың үйлесуі ұғымымен алынбаған
не болмаса жойылмаған соттылығы бар, ... үкім ... ... ... ... ... ... жаңа қылмыстарды жасау жағдайлары қамтылмайды.
Б.М. Леонтьев, И.М. Тяжковалардың пікірі бойынша ... ... бір ... ... ... ... екі немесе одан да
көп қылмыстарды жасауы түсіндіріледі» [10, 498 б.]. Аталған ... ... ... ... ... ... де, ... басқа ұқсас ұғымдардан ажыратуға ... ... ... бейнелемей, жалпылама түрде береді.
А.В. Наумов көптік қылмыстарды «бір адам ... ... ... екі ... одан да көп ... жасауы»,- деп
анықтайды [11, 319 б.]. Көптік қылмыстардың бұл ... да ... ... ... ... ... ... кеткен.
Жоғарыда көрсетілген анықтамалардың әрқайсысы қылмыстардың көптігінің
ұғымын жалпы алғанда дұрыс ... ... ... де, ... ... анықтамасы бір адамның қылмыстық жауаптылыққа тартылатын бірнеше
қылмыстарды ... ғана ... оның ... ... үшін сотталғаннан
кейін жаңа қылмыс жасауын да қамтуы қажет деп ... ... ... И.М. ... берген анықтамасы назар аудартады.
«Қылмыстардың көптігі - кінәлінің ... ... ... ... ... құрамдарының белгілері бар, бірнеше қылмыстық іс-
әрекеттерді, немесе өзара ішкі ... ... бір ... ... ... бірнеше қылмыстық іс-әрекеттерді, немесе алдыңғы
қылмысы үшін сотталғаннан ... кез ... ... ... ... [12, 249-
250 б.б.]. Берілген анықтамада қылмыстардың ... ... ... ... ... сондай-ақ қылмыстардың қылмыстық
жауаптылыққа тартылғанға дейін және алдыңғы іс-әрекеті үшін ... де ... ... ... ... ... бұл ... көптігін болдырмайтын белгілерді көрсету арқылы ... ... ... кейбір белгілер Б.А. ... ... ... ... қылмыстардың көптігі - адамның соттылық
жойылмаған және қылмыстық қудалаудың мерзімдері өтпеген, екі немесе одан да
көп қылмыстарды жасауын ... [13, 159 б.]. ... ... ... да ... [14, 146 ... ... пен Н.А. Стручков қылмыстардың көптігінің ұғымын
анықтай отырып, оны дербес элементтерден - ... ... ... ... ... ... ... бір уақытта немесе
кезектілікпен бірнеше ... ... ... ... ... ... жиынтығы, екіншісінде – қылмыстарды бірнеше рет жасау
және қылмыстардың нақты ... ... ... ... ... Аталған авторлардың пікірі ... ... ... ... ... рет жасау ... ... ... жиынтығы жалпы қайталану ретінде қарастырылған [15, 54 б.].
Келтірілген ... ... ... ... ... ... ... немесе кезектілікпен жасау кезеңдері көрсетілген. Бірақ ... ... ... ... олардың нысандары мен ... ... деп ... ... ... ... біздіңше кең анықтамасын беретін
сияқты: «Қылмыстардың көптігіне - егер де жасалынған қылмыстардың кемінде
екеуі үшін ... ... ... және ... ... үшін ... ... жоқ жағдайларда адамның бір мезгілде
немесе ... ... ... ... ... ... ... үшін сотталғаннан кейін, қайта қылмыс ... ... 12 б.]. ... ... ауқымды, бірақ та көптік қылмыстарды
болдырмайтын белгілер дербес талқылауды ... ... деп ... ... ... ... деп ... жауапқа тартудың мерзімі
ескірмеген немесе сотталғандықтан ... ... ... ... бір ... екі немесе одан да көп ... ... [17, 175 ... ... ... ... аталған институтқа тән белгілерді
сипаттау арқылы ... [18, 141 ... ... ... талдап жалпылай келе, қылмыстардың
көптігіне келесідей сипаттама беруімізге болады: «Қылмыстардың көптігі ... ... ... ... ... ... немесе алдыңғы қылмысы
үшін соттылығы алынып тасталмаған не ... ... ... ... ... ... ... белгілерін құрайтын, екі немесе
одан да көп қылмыстарды жасауы».
Көптік қылмыстарды қылмыстық-құқықтық ұғым ... ... ... тән ... ... ... ... болады.
Көптік қылмыстардың міндетті белгісі ретінде бір ... екі ... да көп ... ... ... Егер де, кінәлімен жасалынған
екі іс-әрекеттің біреуі қылмыстық іс-әрекеттің белгілері жоқ деликт (құқық
бұзушылық), яғни әкімшілік немесе ... ... ... ... іс-әрекет
(ҚР ҚК 9б. 2б.) болса қылмыстардың көптігі болмайды. 1959 жылғы ... ... ... ... 77 ... [19, 58 б.], 1997 ... ... Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 175 ... 5 ... ... ... ... ұсақ түрде ұрлау
көптік қылмыстарды құрамайды [20, 64 б.].
Қылмыстардың ... ... ... ... құрамдарының белгілерін
құрайтын, қылмыстық іс-әрекеттерден тұрады. Қылмыстық ... оның ... және ... ... ... Бұл ... - жеке алынған әрбір іс-әрекетте белгілі ... ... ... ... (ҚК 3 бабы). Бұл қылмыстардың құрамдары
өзінің заңи белгілері ... ... ... ... де, ... субъективтік қасиеттеріне байланысты бір-бірінен ажыратылады.
ҚР ҚК 9 бабы ... ... бере ... ... ... ... де ... және оқталу) ескереді. Сондықтан да,
қылмыстардың көптігі бірқатар жағдайларда аяқталған ... ... ... ... ... ... ... оқталу арқылы да түзіледі. Бұл
жерде ... ... ... тану үшін ... аяқталған қылмыс, одан
кейін қылмысқа дайындалу немесе оқталу жасалуының немесе ... яғни ... ... ... ... ... жоқ.
ҚР ҚК 28 бабына сәйкес, қылмыс ретінде қоғамға ... ... ... ғана ... сондай-ақ ұйымдастырушының, айдап салушының,
көмектесушінің әрекеттері де танылады. Сол себепті де, көптік қылмыстарға
келесі жағдайларды, ... егер ... бір ... ... ... ал келесісінде - көмектесуші болуын да жатқызамыз.
Қылмыстардың көптігіне енетін әрбір қылмыстың ... ... ... ... яғни ... қылмыстық жауаптылыққа тарту
мүмкіндіктерінің болуы немесе заңмен ... ... ... ... ... ... Бұл дегеніміз, жасалынған екі
қылмыстық іс- әрекеттің біреуі бойынша, ... ... ... ... ... ... айыптау үкімін орындаудың ескіру мерзімі өтсе,
немесе соттылық алынып тасталса әлде жойылса, құқықтық салдарларды жоятын
рақымшылық ... ... беру ... ... сондай-ақ заңға сәйкес
қылмыстық жауаптылықтан босату орын алса ... ... ... процессуалдық кедергілер болған жағдайларда қылмыстардың көптігі
туындамайды. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... өтуі, бұрын жасалынған қылмысы үшін
соттылықтың жойылуы және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қылмыстардың көптігі жасалынған қылмыстардың және қылмыскердің қоғамға
қауіптілігінің ... ... ... ... бойына сіңіп қалған
қоғамға жат көзқарастардың, әдеттің, белгілі бір өмірлік ұстанымдардың ... ... ... аталынған белгілер болмаған жағдайда,
жағымсыз салдарларды туындататын ұғым ретінде ... ... ... білдіреді. Сондықтан да, қылмыстардың көптігі жасалынған қылмыстық
іс-әрекеттердің біреуіне байланысты қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартудың ескіруі деп адамды қылмыстық
жауаптылыққа тарту мүмкіндігін жоятын, ... ... ... ... [21, 456 б.].
Егер адам, қылмыс жасағаннан кейін, ұзақ ... ... жаңа ... заң ... сақтаса, мінез-құлқы арқылы түзелгенін көрсетсе,
оған бұрын жасаған ... үшін жаза ... ... ... заңға
сәйкес, қылмыстық жазаның мақсаты ретінде ... ... ... ... сондай-ақ сотталғандар және ... ... жаңа ... ... ... алу ... (ҚР ҚК 38
б.).
Қылмыс жасағаннан кейін ұзақ ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге уақыт ... істі ... және ... ... барысында дәлелдеу - процессуалдық
сипаттағы қиыншылық түріндегі кедергілердің болуын да ... ... ... ескірудің негізі қылмыскердің тұлғасының қоғамға
қауіптілігінің жойылуы болып табылады. ... ... өтуі ... ... ... заң тұрғысынан іс-әрекеттің жоқ екендігін
білдіреді. Сондықтан да, алдыңғы ... үшін ... ... өтіп ... қылмыс жасаған адам, тек соңғы ... үшін ғана ... ... ... ... екі ... одан да көп
қылмыстардың болуы талабына сай екі іс-әрекеттің біреуіне ... ... ... ... ... де жоққа шығады.
Қылмыстардың көптігі адамның бір уақытта немесе әр уақытта жасаған
бірнеше дербес қылмыстары немесе ... ... үшін ... ... ... ... жасаған жаңа қылмысы үшін қатаң қылмыстық жауаптылыққа
тартылуын білдіреді. Яғни, алдында жасалған қылмыс үшін үкім ... ... ... өтіп ... адам заңи ... ... ... жасамаған деп
танылады.
ҚР ҚК 69 бабына сәйкес, қылмыс жасаған адам келесі үш шарт ... ... ... ... а) ... ... ескіру
мерзімінің өтуі; ә) белгіленген уақыт аралығында басқа ... ... ... ... ... ... Осы ... орындалуы қылмыс жасаған
адамның тұлғасының қоғамға қауіптілігінің жойылғанының куәсі және оның
қылмыстық жауаптылықтан босатылуының ... ... ... заң ... қылмыстың ауырлығына байланысты әртүрлі ескіру
мерзімін көрсеткен. Қылмыс неғұрлым қауіпті болған ... ... ол ... жаза да ... ... ... ... болдыртпайтын
ескіру мерзімі де ұзақ болады.
Қылмыстардың көптігін жоятын ... ... ... ... ... ... өтуі де ... Қылмыстық құқық теориясында
айыптау үкімін орындаудың ескіруі деп сотпен тағайындалған жазаны орындау
(үкімді ... ... ... ... ... мерзімнің өтуі
түсіндіріледі [22, 441 б.]. Жаза тікелей тағайындалғаннан кейін орындалатын
болса ғана, ... ... және ... ... ие ... ... ... жазаны орындау аса қажетті, себебі жазаны
тағайындау барысында ... ... ... ... ... ... сотталған адам үкім заңды күшіне ... ... ұзақ ... ... тәуелсіз мән-жайларға байланысты жазаның әсеріне
ұшырамаса, адал өмір сүрсе, жаңа қылмыс жасаудан бой тартса, жазаны өтеуден
бұлтаруға ... ... ... ... үшін негіз де жойылады.
Айыптау үкімін орындаудың ескіру мерзімінің өтуі тұлғаның санасында
орын алған ... ... оның ... көрсеткіші болып
табылады, сотталған тұлғаның қоғамға қауіптілігінің жойылғандығын ... ... Осы ... ... алдында жасалынған
қылмысы заңи түрде ... деп ... ... ... Яғни, осы
жағдайларда жаңа қылмыс ... ... ... ... ... алғаш жасаған адамның қоғамға қауіптілігіне тепе-тең.
Сондықтан да, егер адам алдыңғы қылмысы бойынша ... ... ... ... ... жаңа ... жасаса, көптік қылмыстар орын алмайды.
Қылмыстардың көптігін жоятын мән-жай ретінде алдыңғы жасалған ... ... ... ... ... тасталуы қарастырылады.
Жойылмаған немесе алынып тасталмаған соттылығы бар тұлғаның жаңа қылмыс
жасауының неліктен көптік қылмыстарды ... ал ... ... ... ... соң жасалған қылмыстардың ... ... ... үшін ... ... оны жою және алып ... ... ала талдау қажет.
Қылмыстық құқықтық әдебиеттерде соттылықтың түсінігі және мәніне
байланысты ... ... ... ... соттылықты «адамның соттың айыптау үкімінде қандай
да бір қылмыс үшін ... ... бір ... ... ... ... ... деп анықтайды [23, 214 б.]. Біздің
ойымызша, бұл ... ... ... тұлғасының беделіне
келірілген нұқсанның куәсі емес, сондықтан да ... ... ... және ... ... ашып бере алмайды.
Көптеген авторлар соттылықты адамның белгілі бір құқықтық жағдайы
ретінде қарастырады. «Соттылық - қылмыс ... үшін ... да ... ... ... пайда болған және сотталған адам үшін белгілі бір
жағымсыз құқықтық салдарлардың ... ... ... ... - деп ... Ю.М. ... Н.Е. ... [24, 279 б.]. Бұндай
анықтама соттылықтың маңызының қылмыстық - құқықтық және жалпы құқықтық
аспектісін ... ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше
қылмыс жасауда кінәлі деп ... ... орын ... көрсетеді.
Соттылықтың болуы адамның алдында бір ... ... ... оның ... ... ... ... жағымсыз қылмыстық-
құқықтық салдарлардың туындауы қатерімен жаңа ... ... ... ... де, жаңа ... ... бел
буғандығын білдіреді. Бұл салдарлар ҚР ҚК 77 б. 1 б. ... ... ... ие: олар қылмыстарды бірнеше рет жасау,
қылмыстың қайталануы және жаза ... ... ... ... ... адамда алдыңғы қылмысы үшін ... ... және ... ... жаза қолдануға негіз береді.
Ізгілік және әділдік қағидалары соттылықтың жойылуы және ... ... ... ... ... ... ... өтеп болған соң, заңмен ... ... ... ... Соттылықтың жойылуы адамның жазаны
өтеп болған соң, ... бір ... ... жаңа қылмысты жасамауын, осы
арқылы, оның қоғамға қауіпті емес ... ... ... тасталуы заңда көрсетілген шарттар болған жағдайда
сот қаулысы арқылы жүзеге ... ... ... ... ... кешірім беру актілері арқылы да алынып тасталынады.
Соттылық жойылған немесе алынып тасталған соң ... ... ... ... деңгейде қауіпті емес, сондықтан да жазаны қатаңдатуға да
негіз болмайды.
Сонымен, соттылықтың жойылуы немесе ... ... ... ... ... ретінде танылады.
Қолданыстағы қылмыстық заңнама бойынша қылмыс жасаған адам рақымшылық
немесе кешірім беру актілерімен қылмыстық ... және ... ... ... жағдайларда жасалынған қылмыстың заңи салдарлары
қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімі өткенге ... ... ... де, ... ... ... ... кешірім беру актілерімен
жойылған қылмыс, көптік қылмыстардың құрамдас бөлігі ретінде есептеліне
алмайды. Сәйкесінше, жасалынған ... ... ... ... ... беру ... негізінде қылмыстық жауаптылықтын босату
қылмыстардың көптігін жоятын мән-жай ретінді қарастырылады.
Егер, қылмысты ҚР ҚК 68 ... ... ... ... адам ... ... көптік қылмыстар орын алмайды. ҚР ҚК 68
бабының негізінде тұлға ... ... ... ... ... ... жасалынған қылмыс қоғамға қауіпті сипатын
жоғалтады, немесе тұлғаның өзі ... ... ... ... ... ... ... қоғамға қауіпті емес екендігін көрсетеді.
Сонымен, ... ... ... негізінде қылмыстық
жауаптылықтан босатылған ... ... жаңа ... да ... ... ... жоятын мән-жай ретінде ҚР ҚІЖК 33, 34 ... 14 б.] ... ... ... реттерде, егер іс тек арыз
бойынша қозғалынуы қажет ... ... ... ... тұлға екі зорлау жасаса, олардың әрқайсысы ҚР ҚК 120 б. 1 ... ... ... ал ... арыз бермесе, қылмыстық іс
қозғалына алмайды. Тұлға екі рет ... ... ... ... арыз ... ... зорлауға қатысты қылмыстық қудалауды қозғау
үшін жәбірленушінің арызы талап ... ... ол ҚР ҚК 120 б. 2 б. ... ... ... рет ... деп танылады. Бұл жағдайда
қылмыстардың көптігінің орын ... ... ... ҚР ҚК 120 б. 1 ... ... ... екі ... жасалынса, бірінші зорлау бойынша
жәбірленушіден арыз түспесе, екінші жәбірленушінің арызы негізінде ҚР ... б. 1 б. ... ... ғана ... іс ... ... бірқатар заңи салдарларды тудырады:
1. Заңи біртектес және әртектес қылмыстарды жасау кейбір жағдайларда
ауырлататын (ҚР ҚК 175, 176, 177 бб.) ... аса ... (ҚР ... 177, 179 баптарының 3 бөлімдері) қылмыс құрамдарының белгілері
болып табылады. Қылмыстық ... ... ... ... ... аса ... ... ретінде кейде бұрынғы
соттылық қана танылған. ... та, ... өз ... ... ... дәрежесін жоғарылатпайды, кінәлінің тұлғасын
сипаттайды. Ал жаза болса, адамның қасиетіне байланысты емес, нақты
қылмыс үшін ... ... ... ... ... ... белгілері ретінде қарастырылады:
а) тек ұқсас қылмыстарды жасау барысында: ҚР ҚК 103 б. 3 б. ... 120 б. 2 б. «г» ... 121 б. 2 б. «г» ... заңи ... ... бір ... және әртүрлі объектілі
қылмыстарды жасау барысында – ҚК 175 б. 3 ... ... ... ... ... ... құрамының
ауырлататын белгісі ретінде көрінеді:
а) тек заңи ұқсас қылмыстарды жасау ... – ҚР ҚК 117 б. ... заңи ... ... ... жасау барысында – ҚР ҚК 103 б. 2
б. «к» тармақшасы, 104 б. 2 б. «ж» ... ... ... ... ... қызғаныштан бір адамды өлтіру
ҚР ҚК 96 б. 1 б. ... осы ниет ... екі ... өлтіру ҚР ҚК
96 б. 2 б. «а» тармақшасымен сараланады.
3. Жауаптылықты ауырлататын мән-жайлар ретінде ... ... ҚР ... 52, 54, 59 ... ... ... ... рет
жасау және қылмыстың қайталануы ... ... ... ... ... ... қарағанда, қатаң немесе ұзақ мерзімдегі жаза ... ҚР ... 58 б. ... ... жиынтығы бойынша жаза
тағайындау барысында жазаны толығымен немесе ішінара қосу ... ... ... ҚР ... 60 б. ... ... өтеу барысында, сондай-ақ шартты
түрде соттау кезіндегі сынақ мерзімі кезеңінде, жазадан мерзімінен бұрын
шартты ... ... және ... орындауды кейінге қалдыру кезінде
жасалынған қылмысы үшін жаза тағайындауда жазаның берілген түрінің ... ... ... қосу ... ғана ... Бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны тағайындау барысында түзеу
мекемесінің түріне әсер ... ... бас ... айыру
түріндегі жазаны өтеген ... ... ... ... ... режимдегі түзеу колониясы тағайындалады (ҚР ҚК 48
б.);
5. ... ... ... қандай да болмасын қылмыстарды жасағаннан
кейін ғана ... ... – ҚР ҚК 358 ... ... ... ... қылмыстарға келесі анықтаманы
береміз.
Көптік қылмыстар - тұлғаның заңи салдарлары жойылмаған немесе қылмыстық
қудалауға процессуалдық кедергілері жоқ, екі ... одан да көп ... ... ... ... ... ... қылмыстарды біріктіретін бастау – осы қылмыстарды жасаған
адам, яғни ... Бір адам бір ... ... ... ... қылмыстар өзара қылмыс құрамының кез-келген элементтері
бойынша субъектіден басқа, сәйкес келуі ... ... ... Тұлға кем дегенде екі қылмыс жасауы қажет. Көптік қылмыстар,
егер екі іс-әрекеттердің ... ... ... ... ... ... азаматтық-құқықтық деликт, маңызы шамалы
іс-әрекет болса түзілмейді;
3) әр қылмыс дербес ... ... ... ие; әр ... немесе аяқталмаған болуы мүмкін. Әр қылмыста тұлға ҚР
ҚК 28 ... ... ... ... атқара алады;
4) қылмыс қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... (ҚР ҚК 69 б.), ... ... үкім
оны орындаудың ескіруімен жойылмаған болуы керек (ҚР ҚК 75 б.),
тұлғадан алдында жасалынған іс-әрекеті үшін ... ... беру ... соттылық жойылмаған болуы қажет (ҚР ҚК 76
б.) немесе ҚР ҚК 77 б. негізінде ... ... ... ... керек. Көптік қылмыстарға кіретін әрбір қылмыс
бойынша қылмыстық қудалауды қозғау үшін ... ... ... ... ... және ... ... қарастырыла
алады. Құқықтық мағынада: қылмыстардың көптігі, қылмыстылықтың белгілі ... ... ... ... ... ... қылмыстық-
құқықтық ұғым ретінде сипатталынады. Әлеуметтік мағынада: қылмыстардың
көптігі жасалынған ... ... ... зиян ... қоғамға қауіптілік дәрежесінің жоғарылығымен сипатталынады.
Сондай-ақ, адамның екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... де ... Бұл - қылмыстың
субъектісінің санасындағы қылмыс жасауға деген әдет түріндегі әлеуметке жат
психикалық ұстанымдар мен ... ... және ... ... ... ... тұрақты қоғамға жат стереотипті білдіреді. Аталған
фактілердің болуы бірқатар қылмыстар үшін ... ... ... ... ... ... тарихындағы көптік қылмыстар ұғымына шолу
Кеңес өкіметі орнаған ... ... ... ... кеңестік
қылмыстық құқықты құрудың әртүрлі нысандарын іздей бастады. ... ... ... белгілі бір дәрежеде сот органдары ескі
заңдарды басшылыққа алды. Бұл жағдайды халықтық ... ... ... бөлімінің кезекті 1918 ж. сәуір - маусым айларындағы есебінде Д.Ю.
Курский баса көрсеткен: «Петроград және ... ... екі ірі ... ... тәжірибесі алғашқы қадамнан - ақ бірінші кезекте -
жаза аясына қатысты ... ... ... мен ... сана ... ... ... - қайшылықтармен кездесті. Ереже, алдын ала сол
немесе басқа іс - қимыл үшін сазайын ... ... ... ... ... тырысты ... революциялық сана - сезім ... істің мән ... ... ... ... соттың ерікті екендігін айтып тұруы
қажет» [26, 30 б.].
1917 - 1918 жылдардағы заңнаманы талдай отырып, осы ... ... ... ... атап ... ... ... қызмет
сатылары, қылмысқа қатысу және т.б. қаланған деген қорытындыға келуімізге
болады. «РСФРО-ның қылмыстық құқықтан басшы ережелері» ... ... ... ... жаза ... ... және ... қолдану
шарттарын қарастырған акт болған ... ... ... ... жекелеген қылмыстардың жазаланушылығына байланысты жалпы
сипаттағы нұсқаулар, мысалы, «революциялық заңдардың барынша ... ... ... ... ауыр ... және т.б.
беріледі.
1919 жылдың түпкілікті ... ... ... құқықтың Жалпы бөлімі
нормаларын жалпылау және жүйелеуге байланысты ... бір база ... ... жүргізу қажет еді.
1919 жылдың желтоқсанында шығарылған ... ... ... ережелері» кеңестік қылмыстық құқықтың негізгі ережелерін жалпылауға
деген алғашқы оқталу болып табылды.
Құқықтық табиғатына байланысты аталған акт заң ... ... ... халықтық әділет коммисариатының нұсқауы еді. Бірақ та, өзінің
мазмұны және маңызына байланысты ол ... ... ... ... және ... институттарын қалыптастыруда елеулі рөл ... 126 б.]. Олар ... ... ... ... ... ... табылады да, кейбір ережелер қазіргі таңда да ... ... ... ... ... ... түзеу міндетін қойған жоқ,
себебі бұл міндет шешілмейтін болғандықтан пайдасыз деп ... ... ... ... қылмыстық құқықтың постулаттарына
негізделді. Осыған сәйкес, іс - ... ... оны ... ... яғни
қылмыскердің тұлғасына қойылды [28, 571-572бб.]. Көптік ... ... ... ол ... ... адамның жауаптылығының сипаты
мен дәрежесіне әсерін тигізетін және сотпен бағалануға ... ... ғана ... ... «Басшы ережелерге» сәйкес олардың қатарына
қылмысты кәсіби қылмыскермен (рецидивист) немесе алғашқы рет ... және ХКК 1921 ж. 1 ... ... ... ... мен онымен ұштасқан басқа да ... ... ... ... ... мен ... ... бұл қылмыстардың
лауазымды теріс пайдалану және ... ... ... ... ... және ... қылмыстардың бар екендігін білдірді.
1922 ж. РСФСР ҚК көптік қылмыстар ... ... ... жаза ... ... ... 29, 30 ... арнады. Оларға
сәйкес, жеңіл жазаны қатаң жазаның сіңіруі ... сот әр ... үшін ... ... соң, ... ... немесе ішінара қосу белгіленді.
Жазаларды қосу барысында түпкілікті жаза ... ... ... ... ... ... ... ж. «Басшы ережелеріне» қарағанда, 1922 ж. ҚК енгізілген ... ... ... ... мәні де, ... мән ... ... нысандары да өзгерістерге ұшыраған. 30 баптың «е»
тармақшасы, ... ... ... ... қылмыскер немесе
рецидивист арқылы жасауды жатқызған.
Назар аударатын мәселе, ... ... ... бөлігі
қылмыскердің жасаған қылмысы емес, оның ... ... ... ... жаза ... ... ... сондай-ақ
жасалынған қылмыстың қауіптілік дәрежесі мен сипатын негізгі деп таныса ... 24 б.), заң ... ... ... ... ... ... қылмыстық кодекс авторларының позициясына ... ... ... яғни ... ... ... концепциясы белгілі бір
дәрежеде әсерін тигізген.
Қылмыстардың көптігі институтына және жазаны колдану ... 1922 ж. ... ... ... ... ... жиынтығы
жаза жүйесі, оны тағайындау қағидалары мен тәртібі туралы ... ... ... ... ... Осы ... сондай-ақ қылмыстық заңның
қалған басым бөліктеріндегі тұтас институттарды өңдеп, қалыптастыруға қадам
жасалынды. Бұл ... және ... заңи ... ... ... ... ... ары қарата дамытуға үлесін қосты.
Кеңестік Социалистік Республикалар ... және ... 1924 ж. ... ... ... ережелері»
қылмыстардың жиынтығы туралы мәселені бір бапта ... ... 33 ... ... ... ... бірнеше қылмыстардың
белгісі болса, сондай-ақ кінәлі арқылы үкім шығарылғанға дейін екі немесе
одан да көп ... ... жаза ... ең ... жазаны қолдануды
туындатаын қылмыс бойынша анықталынады» [29, 183 б.]. Идеалды және нақты
қылмыстардың ... да ... ... ... ... Украин КСР ҚК басқа, «Басшы ережелердегідей» көрсетілінді.
«Басшы ережелерге» қарағанда, Украин КСР ... ... ... ... үкім шығарылмаған немесе үкім орындауға келтірілмеген
бірнеше қылмыстарды жасау деп анықталынған.
«Басшы ережелер» бірқатар сұрақтарды ... ... ... ... ... пленумына 1929 ж. 4 наурызда ... ... ... ... ... ... кең ... түсіндіруден
тұратын қаулысын қабылдауға тура келді.
Пленум, соттар қылмыстардың жиынтығын (идеалды, нақты болсын) жазаның
түрін таңдап алуда ескерілуі қажет, кінәлі ... ... ... ... ұғым ... ... ... деп көрсеткен.
«Басшы ережелер» әр қылмыс бойынша жеке жаза ... ... Бұл ... ... ... және ... КСР ... кодекстерінен
басқа, қалған одақтас республикалардың Қылмыстық кодекстері белгіленген.
Берілген тәртіптің артықшылығы мынада: жоғары ... бұл ... ... ... айыптау тоқтатылған жағдайларда ... ... ... ... ... туралы сұрақтар туындаған реттерде, сотталған
адам әр қылмыс үшін ... ... ... ... ... ... Әйтсе де, әр қылмыс үшін дербес жазаны тағайындауды міндеттейтін
республикалардың Қылмыстық кодекстері бұл ... ... ... бермеді.
Нақты іс бойынша бірінші инстанция ... ... ... КСРО ... сот пленумы 1946 ж. 15 ақпандағы қаулысында, сот
үкімін өзгертіп, заң талаптарының сақталмау ... ... да ... ... ескеріп, «Сот құрылымы» туралы заңның ... ... өз ... ... маңыз берді [30, 429 б.].
«Басшы ережелердің» 33 бабының, одақтас республикалардың Қылмыстық
кодекстеріне сәйкес баптарының мағынасынан, сондай-ақ 1929 ж. 4 ... сот ... ... ... ... жаза белгілейтін бап
бойынша түпкілікті жазаны ... ... ... ... ... ... [31, 538 ... Жоғарғы сот пленумының түсіндіруінде, жиынтық бойынша жазаны
анықтау барысында, соттың негізгі жазаға қоса ... ... ... ... ... ... ... жазалардың кез-келгенін
тағайындай алатындығы көрініс тапқан.
Не «Басшы ережелерде», не ... сот ... ... ... бір немесе бірнеше ... ... үкім ... ... істер бойынша үкім орындалғанға дейін кінәлінің бір немесе
бірнеше қылмыстарды жасағандығы мәлім болған жағдайларда қандай ... ... ... ... ... ... жағдайлар одақтас
республикалардың қылмыстық істер жүргізу кодекстерінде қарастырылған. РСФСР
ҚІЖК ... ... жай, 1959 ж. ... ... ... ... ҚК, ҚІЖК
нормалары қолданылды) белгілегендей, жиынтық ... ... ... ... сот ... ... да, егер ... күшіне енген, алдыңғы
үкімдегі жаза, соңғы үкімдегіден ауыр болса, соңғы үкім ... ... деп ... Осындай жою тәртібі, егер соңғы үкім арқылы ауыр
жаза шығарылса да ... ... ... ... өтеу ... ... жасаса, соттардың
не істеуі қажет екендігін де шешпеді. УКСР ҚК бұндай жағдайларда жазаның
өтелмеген ... мен жаңа ... үшін ... жаза ... осы түрі үшін ... белгіленген шектерден шықпайтындай етіп,
жаңа қылмыс үшін жаза ... ... [32, 90 б.]. Бұл ... ... ... және ... одақтас республикаларының
қылмыстық кодекстерінде де осылай шешілді. ... КСР ҚК бас ... ... түзету жұмыстарымен қосу кезінде, екінші жаза біріншісіне
үш күн жұмыстар бір күн бас ... ... тең ... ... көрсетті. Әзірбайждан КСР ҚК жаза түрлері біртектес болмаған
жағдайларда, әрқайсысын дербес орындау қажет деді [32, 274 б.]. ... ... ... ... ... ... ... соңынан түрмеге отырғызу немесе айдауға жіберу немесе керісінше
істеу тиімсіз. КСРО ... ... ... көрсеткендей, одақтас
республикалардың қылмыстық кодекстері ... ... қосу ... арқылы жазаны анықтау туралы мәселелерді қарастырмайтын
болғандықтан, жиынтыққа ... үкім ... бас ... ... ... түзету жұмыстары түріндегі жазаларды тағайындау барысында, жаза
РСФСР ҚК 29 б. сәйкес анықталынды. ... ... ... үш күні ... бас ... айыруға тең деген есеппен бас бостандығынан айыруға
алмастырылды. Осындай жолмен алынған ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан айырудың мерзіміне қосылады.
РСФСР ҚК бұл сұраққа байланысты ешқандай нұсқауды көрсетпеген. РСФСР
Жоғарғы сотының ... 1933 ж. 16 ... ... егер ... ... ... күшіне енген сот үкімі бар адам жаңа ... ... осы үкім ... ... ... толық немесе ішінара
жаңа іс бойынша тағайындалған жазаға қосу, не болмаса сотталғанға алдыңғы
жазаны сіңіру арқылы жаңа іс ... жаза ... ... ... ... кезінде, бас бостандығынан айыру мерзімі он жылдан, ал еңбекпен түзету
жұмыстары бір жылдан аспауы ... Осы ... ... үкім ... ... бөлігіне қатысты, сот үкімімен жазаның түрін өтеп
жатқан тұлға арқылы, жаңа қылмыс жасау ... да ... ... сот ... 1941ж. 7 ... қаулысында көрсетілген,
егер себепті жағдайларсыз жұмыстан қалғандығы үшін ... жері ... ... ... ... адам, жазаны өтеу барысында себепті
жағдайларсыз қайталап жұмыстан қалса, бұл әрекеттерді дербес қылмыс ретінде
қарастырып, қосу қағидасы ... ... жаза ... ... ... мүмкіндігін көрсетпей жаза мөлшерін анықтау қажет [34, 56 ... ... ... ... да ... КСРО Жоғарғы
сот пленумының 1939 ж. 13 ... ... КСРО ... ... 1937 ж. 14 ... ... РСФСР ҚК 58 (7) және 59 (9)
баптарында және ... ... ... ... ... ... ... туралы істерге қатысты кассациялық шағым
беруге тиым салған, ерекше және кең ... ... ... ... ... [33]. Сондықтан да, аталған ... ... бұл ... күші ... ... ... ... бойынша үкім
шығару барысында, соңғы ... ... ... ... ... ... ... наразылық келтірілуі мүмкін. Пленум атап
өткендей, осы бөлікке байланысты шағым немесе наразылықты ... ... ... ... ... әрекеттердің көлемі оның қоғамға
қауіптілігін ... ... ... мөлшеріне әсерін тигізуі
мүмкін.
Кеңестік ... ... және ... ... ... ... институт ретінде қарастырмады. Дегенмен де, заңнамада
көптік қылмыстардың әртүрлі нысандарымен күресті ... ... 40б., 41б., 77б., 87б. 2б) ... ... ... ... ... фактісі, осы жағдайлар үшін
жауаптылықты белгілеу қажеттілігі ... ... ... Осыған байланысты, нақты және идеалды қылмыстардың
жиынтығы ұғымдарының ... ... ... ... ... әрекеттер арқылы бірде-біреуі үшін жауаптылыққа
тартылмаған немесе сотталмаған бірнеше дербес қылмыстарды жасаса, ... ... ... ... ... Қылмыстардың нақты жиынтығына
мысалы, мемлекеттік қызметтің лауазымды тұлғасы ... ... ... да ... ... ... жатқызды. Лауазымды тұлғаның пара алуы пара үшін
жасайтын әрекеттерінің құқыққа сай немесе қайшы екендігінен тәуелсіз түрде
жазаланады. Сол себептен, ... ... пара үшін ... құрамы бар
әрекеттерді жасаса, пара алғандығы ғана емес, ... ... ... ... теріс пайдаланғандығы үшін де қылмыстардың жиынтығы
бойынша жауаптылыққа тартылды.
Қылмыстардың нақты жиынтығы «Мемлекеттік және ... ... ... ... үшін ... ... ... КСРО Жоғарғы Кеңес
Президиумының 1947 ж. 4 ... ... ... ... сот
тәжірибесі туралы КСРО Жоғарғы сот ... 1954 ж. 28 ... үкім ... ... талан- таражыға салуды (социалистік
меншікті талан-таражыға салу және жеке ... ... ... ... ... ... әрқайсысы сәйкес заң бойынша саралануы
қажет, ал жаза 1926 ж. РСФСР ҚК 49 ... ... ... ... ... жиынтығы, егер тұлға бір әрекет арқылы екі немесе
одан да көп ... ... ... ... орын ... бұл жиынтығының мысалы ретінде, КСРО Жоғарғы сот пленумының
1946 ж. 20 қыркүйектегі қаулысында айтылған ... ... ... үшін ... сатуда кінәлі, лауазымды тұлғалардың
әрекеттері қылмыстардың жиынтығы бойынша, қызметтік өкілеттігін теріс
пайдалану және ... ... ... ... қажет» [35, 508 б.].
Бұл жерде лауазымды тұлға бір әрекетпен екі дербес қылмыстарды ... ж. ... ҚК 109 б. және 17 және 107 бб. [36, 206 ... ... ... тұлғаға осы ... ... ... бойынша, айып тағылуы керек. Бұл жасалынған
қылмыстық ... үшін ... ... ... ... ... үшін белгілі бір маңызға ие. Қылмыстардың жиынтығы үшін жаза 1926 ... ... ... ... ... ... анықталынды да, сотталушыға
жасалынған қылмысы үшін сотпен ... ең ... жаза ... ... үшін жаза ... бұл ... 1924 ж. «КСРО
қылмыстық заңнамасының негізгі ережелерінің» 33 ... ... ... үкім ... ... екі ... одан да көп қылмыстарды жасау
жағдайлары кезінде, әлеуметтік қорғау шаралары қатаң жазаны туындататын
қылмыс ... ... ... сәйкес, РСФСР-дің 1926 ж. ҚК 49 бапта
«... кінәлінің бірнеше қылмыстарды, үкім шығарғанға ... ... ... әр ... үшін ... ... ... шарасын анықтап, түпкілікті
жазаны жасалынған қылмыстар үшін ауыр жазаны және ... ... ... ... бап ... ... ... 1926 ж. ҚК 49 бабының
мазмұнына сәйкес, ... ... ... ... ... ... тұрып, алдын ала әр қылмыс үшін жаза тағайындауы қажет. Сол
жылдардағы, қылмыстардың жиынтығы үшін жаза ... ... жиі ... сот ... қателіктері болып, кінәлі ... ... ... үшін алдын-ала жаза тағайындау қажеттілігін ұмыту табылады. ... 1926 ж. ҚК бұл ... ... жою мерзімдерін анықтауда, ескіру және
рақымшылық институттарын қолдануда елеулі маңызға ие.
Сот-прокурорлық ... ... ... ... ... үшін соттау кезінде жасалынған қылмыстардың біреуіне
рақымшылықты қолдануға болады да, ал кінәлінің жасаған ... ... ... ... ... ... ... кездесетін.
Рақымшылықты дұрыс қолдану мүмкіндігі, егер үкімде әрбір жасалынған ... ... жаза ... ... туындайды. Осыған байланысты, 1945 ж.
7 шілдеде «Гитлерлік Германияны жеңумен байланысты рақымшылық ... ... ... ... Жарлығын қолдану кезінде, КСРО Жоғарғы ... ... 1945 ж. 19 ... ... соттарға келесі
нұсқауды берді: «Қылмыстардың жиынтығы барысында соттау жағдайларында, егер
үкімде жиынтыққа ... әр ... үшін ... ... ... ... ... де рақымшылықты толық немесе ішінара қолдану ... ... ... ... ... да ... орындалуы туралы сұраққа
байланысты күмән туындаса, РСФСР ҚІЖК 461 ... және ... ... ... ... ... ала ... прокурорлардың ұсынысымен, соттарға істі қарап, әр ... ... ... ... ... Осы қаулыға сәйкес, «әрбір қылмыс үшін жеке
жазаны анықтау істі ... және ... ... қарау барысында
жүзеге асырыла алады»,- делінген [37, 428 б.].
Сот тәжірибесінде қылмыстардың жиынтығы ... үкім ... ... түсіну орын алғандықтан, КСРО Жоғарғы сот пленумы 1929 ж. ... «КСР ... және ... ... ... ... ... 33 бабына түсіндіру берген арнайы қаулыны қабылдады
[38].
Бұл қаулының негізгі идеясы – қылмыстардың жиынтығы кінәлінің ... ... ... ... көрсетеді, бұл жағдай сот ... ... ең ... ... ... бап ... жазаны
анықтау кезінде ескеріледі: «Сот айыптының жасаған ... ... ... ... ... ... ... біртұтас ретінде
қарастыра отырып, санкциясында ең қатаң ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау шарасын қолдануға
құқылы». КСРО Жоғарғы сот пленумының қаулысы ... ... ... жасалынған қылмыстық іс-әрекеттердің жалпы жиынтығын ескеруге
міндеттеді.
Жиынтық бойынша, ең ... ... ... баппен негізгі жазаны
тағайындау кезінде, сот кез-келген ... ... ... оның ... адам ... ... басқа қылмыстарды саралаған баптарда
қарастырылған мүлікті тәркілеуді де ... ... ... үшін жаза ... бұл ... КСРО ... пленумының нұсқауымен, егер жиынтыққа кіретін қылмыстардың біреуі үшін
айыптау үкімі шығарылмаса ғана қолданылуға тиісті болды.
Жазаларды сіңіру ... адам ... да ... ... ... кейін, оның бұрын жасаған әрекеттерінде басқа қылмыстардың
белгілері ... да ... осы іс ... ... ... ... ... екі қылмыс үшін де жазаны анықтау міндеті тұрады. Бұл
сұрақты шешу кезінде басқа ... ... - ... ... ... ... жасаған қылмысын дер ... ... ... жағдайын негізсіз төмендетуді білдіретін еді. Соттар, ... ... ... ... үшін ... ... қағидасының
орнына, жазаларды қосу қағидасын жаңсақ қолданды.
В. 1949 ж. 29 қарашада халық сотының үкімі ... 1947 ж. 4 ... ... қоғамдық мүлікті талан-таражыға ... ... ... ... КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығының 3
бабына сәйкес, құқықтарын ... бес жыл ... ... ... ... В. 1949 ж. 17 ... түнде «Луч Востока» колхозының жеміс-жидек
бағынан 40 кг алма ұрлағаны үшін кінәлі деп танылған. Осы іс ... ... ... сот бір ... 1948 ж. 10 ... ... ... (ол үкім бойынша В. үш жылға бас бостандығынан ... ... ... өтелмеген бөлігін қоса отырып, түпкілікті жазаны жеті
жыл алты ай бас бостандығынан айыру деп ... КСРО ... ... ... ... сот ... 1953 ж. 14 ... ұйғарымында сот
үкімінің УКСР ҚК 45 б. 1 б. ... ... ... [39, 98 ... ... Б. 1949 ж. 14 сәуірінде бұзақылық ... 1949ж. ... ... Сонымен бірге, ол 1949ж. 17 шілдесінде талан-таражыға
салуды жасап, 1949 ж. 29 ... ... Б. ... ... ... бірінші қылмыс үшін үкім әлі шығарылмаған, сол ... ... үкім ... ... ... ... үкім бойынша
тағайындалған қатаң жазамен сіңірілуі қажет. Осыған байланысты, ... ... ... ... ... ... ... енгізіп, түпкілікті
жазаны 1947 ж. 4 маусымдағы «Мемлекеттік немесе қоғамдық ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылық туралы» КСРО Жоғарғы Кеңесі
Президиумының Жарлығының 3 бабына ...... ... ... ... ... түрінде тағайындады.
Халық сотының үкімі арқылы Р. РСФСР ҚК 111 б. бойынша үш жыл мерзімге,
алдында шығарылған үкім бойынша жеті жыл бас ... ... ... ... қылмыстардыфң жиынтығымен он жыл мерзімге бас бостандығынан
айырылуға ... Р. ... ҚК 111 б. ... ... деп ... ... жағдайларда: Латвияның кітап соту ... ... ... ... ... ... жасағанда өз міндеттерін салақ
атқарған, нәижесінде Орталық антиквариатты тексеру кезінде 61 649 ... Осы іске ... КСРО ... ... ... ... сот алқасы 1952 ж. 12 ... өз ... ... ... қолданып шығарылған үкімнің РСФСР ҚК 49 бабы және ҚІЖК ... ... ... ... ... екі ... бірінші үкім
шығарылғанға дейін жасағандығы, сондықтан да ҚК 111 бабындағы жазаның
алдыңғы үкім ... ... ... жазамен сіңірілуі қажет екендігі
көрсетілді. Сот алқасы Р.-ға ... ... ... жеті жыл ... бұл ... ... үкім ... қамалған уақыттан бастап
есептеді [39, 101 б.].
Қылмыстардың ... ... жаза ... ... ... ... тұлға, жаза мерзімін аяғына дейін өтеп болмай, жаңа қылмыс жасау
барысында қолданылды. Бұл ... жаза ... ... ... ... ... ... көрініс таппады. Жекелеген одақтас республикалардың
қылмыстық кодекстері бұл сұрақты ... ... КСР ҚК ... жағдайларда, бірінші үкім бойынша тағайындалған
жазаның өтелмеген бөлігімен жаңа жасалған қылмыс үшін тағайындалған ... ... ... ... ... ... қосу ... қолданып
тағайындаған жазаның жалпы мерзімі, осы жазаның ең ... ... ... [40, 90 б.]. Осы ... ... қосу ... ... Түркмен,
Грузин және Әзірбайжан одақтас ... ... ... [40, 134, 409, 229, 274 ... ... ... ... жағдайлардағы жазаның тәртібі
туралы сұрақтарды арнайы шешпеді. РСФСР сот тәжірибесі бұл ... ... қосу ... ... ... ... ... президиумы 1933
ж. 15 желтоқсанда, бұндай жағдайларда әлі орындалмаған, бірақ заңды күшіне
енген сот ... бар ... жаңа ... ... ... ... ... жазаны жаңа іс бойынша тағайындалған жазамен толық немесе
ішінара қосу, немесе сотталғанға ... ... ... ... жаңа ... ... жазаны қолдану құқығын берді. Осы ережелер сот үкімі
бойынша жазасын өтеп жатқанда жаңа ... ... ... қатысты
қолданылды. Бірақ та, бірінші үкім бойынша тағайындалған жазаның тек
өтелмеген бөлігі ... ... ... ... ... ... ... түзету
жұмыстарының жалпы мерзімі бір жылдан аспауы керек еді, ... сол ... ... ... түзету жұмыстарын артық мерзімге тағайындауға
жол бермеді.
Р. линиялық сот ... бір ... ... ... ... ... бұл ... сот арқылы алдында шығарылған үкімнің өтелмеген екі ... ... ... ... ... жаза он төрт ай деп ... Жоғарғы сотының темір жол алқасы 1949 ж. 12 ... қосу ... ... ... жаза ... осы жаза үшін ... ... аспауы қажеттігін көрсете отырып, тағайындалған жазаны дұрыс
емес деп таныды. РСФСР ҚК 30 ... ... ... ... ... ... ... шек бір жыл деп белгіленген. Сот алқасы линиялық сот ... Р.-ға ... жаза ... бір жылға еңбекпен түзету жұмыстарын
тағайындады [39, 118 б.].
Бас бостандығынан айыру мен еңбекпен ... ... қосу ... ... тек Грузин КСР ҚК шешілгендіктен, КСРО ... сот ... ж. 22 ... ... ... соттарға бұндай жағдайларда, үш ... ... ... бір күн бас ... айыруға тең деген
есеппен еңбекпен түзету жұмыстарын бас бостандығынан айырумен алмастыруға,
және ... ... бас ... ... ... жиынтыққа кіретін
басқа үкіммен тағайындалған жазаның мөлшеріне қосылады деп нұсқау берді.
Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза тағайындауда, егер ... ... ... ... үшін заң ... он ... ... бас
бостандығынан айыру қарастырылмаса, бас бостандығынан айыру ... ... аса ... ... 1949 ж. 13 ... КСРО ... соты пленумының Г.-ның ісі
бойынша қаулысында көрініс тапқан. КСРО Жоғарғы сот алқасымен ... 1947ж. 26 ... сот ... ... Г. 1947 ж. 4
маусымдағы «Мемлекеттік немесе ... ... ... ... ... ... туралы» КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының
Жарлығының 1 ... ... ... түзету лагеріне он жылға қамауға, ал
алдыңғы үкім бойынша өтелмеген жазаны ... он бір жыл үш айға ... ... қамалған. Г. алдында шығарылған үкім бойынша жазаны өтеу
барысында, 1947 ж. 28 тамызында түнде қойманың төбесін ... кіру ... ... үшін кінәлі деп танылған. КСРО ... сот ... ... ... ... ... үшін жазаның дұрыс
анықталмағанын таныды. КСРО ... сот ... өз ... ... ... бір де бір ... үшін он жылдан астам мерзімге бас
бостандығынан айыру көзделмеген, сот ... ҚК 28б. ... ... осы ... ... ... тағайындай алмайды». Сондықтан да, КСРО
Жоғары сот пленумы Г.-ға бас ... ... ... ... жолымен, екінші үкім шығарған мерзімнен бастап есептелініп, он ... ... ... ... ... ... ... тағайындады.
Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза тағайындағанда, алдыңғы үкім бойынша
жазаның өтелмеген бөлігін жаңа үкімдегі жазаға қосу кезінде, жазаны ... ... үкім ... ... ... есептелінді.
«Өлім жазасын жою туралы» 1947 ж. 26 ... КСРО ... ... ... кейін, сот тәжірибесінде қылмыстардың жиынтығымен
жаза тағайындауда бірқатар қиыншылықтар туындады. Себебі, КСРО Жоғары сот
пленумы 10 және 25 ... бас ... ... көздейтін аралық
санкцияларды өлім жазасы бас ... ... ... ... ... заңнамаға қайшы келеді деген көзқарасты
ұстанды.
Бұл көзқарас, 1949 ж. 12 ... ... сот ... ... ... қаулысынан көрінеді. КСРО Жоғарғы ... ... жол ... ... ... ... ... жол трибуналының 1948 ж. 23
ақпандағы үкімі арқылы 1932 ж. 7 тамыздағы ... 1947 ж. 26 ... ... ... ... Жарлығын қолдану арқылы В. құқықтарынан
айырусыз және мүлкін ... он бес ... бас ... ... ... жабдықтаушысы В. және станцияның тауар кассирі П. өзара
келісіп, чектерді төлеу ... ... ... ... бұл ... ... ақшаға айырбастап, В. 11 286 сом және П. 6 786 сом ... ... ... ... сот пленумы соттың сотталған тұлғаларға жазаны дұрыс
тағайындамағанын таныды. Себебі, «Өлім ... жою ... 1947 ж. ... ... ... өлім ... ... қылмыстар үшін бейбіт
уақытта еңбекпен түзету ... 25 жыл ... ... қолданылатындығы
белгіленген. 25 жылдан төмен, бірақ 10 жылдан жоғары аралық жазаны, заңмен
қарастырылмағандықтан, қолдануға болмайды. ... ... ... ... ... байланысты 25 жыл бас бостандығынан айыруға қажеттілік
болмағандықтан, КСРО Жоғары сот пленумы В. және Г.-ға 1932 ж. 7 ... ... он ... бас ... ... ... ... жағдайларда 25 жылдан төмен, он жылдан жоғары аралық жазаны
қолдануға болмайындықтан, КСРО ... сот ... ... ... ... қосу ... он жыл мен 25 жыл аралығында бас
бостандығынан айыру аралық ... ... жол ... ... құқық теориясы мен тәжірибесі әрқайсысы оқшау түрде
алынған, белгілі бір ... ... бар, ... ... ... ... ... жиынтығына жатқыза бермеді. Жәбірленушіге күш
қолданумен ұштасқан ... ... ... ... жиынтығы емес, бір
қылмыс ретінде қарастырылды (РСФСР ҚК 110 б. 2 б. және 193 (17) б.). ... ... ... 1947 ж. 7 ... Ч.-ның ісі бойынша қаулысында,
ҚК 110 б. 2 б. мазмұнынан билікті асыра пайдаланумен ұштасқан ... кез ... күш ... ... оны өмірінен айыруды лауазымды
қылмыстардың және жеке адамға қарсы қылмыстардың жиынтығы ретінде ... ... ... ... түрі ретінде қарастырылатындығын
көрсетті. Осы сияқты , азаматтарға ... алу ... ауыр ... келтірумен ұшасқан шабуыл жасауда, заң қылмыстардың жиынтығын –
қарақшылық және ауыр дене ... ... ... жеке ... ... туралы» 1947ж. 4 маусымдағы Жарлықтың 2 б. 2 б. ... ... ... ... қарастырған. Бұл ережеден ауытқу, 1954 ж.
30 ... ... кісі ... үшін ... ... туралы» КСРО
Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығы шыққан соң, қасақана кісі өлтіруге
қатысты болды [41, 176 б.].
1947 ж. 4 ... КСРО ... ... ... Жарлығын қолдану
туралы КСРО Жоғары сот пленумы 1947 ж. 19 ... ... ... ... ... ... кезінде, жауаптылық
қылмыстардың жиынтығы емес, «Азаматтардың жеке меншігін ... ... 1947 ж. 4 ... Жарлықтың 2 бабымен анықталынады деп
көрсетілінген. «Мемлекеттік және қоғамдық мүлікті талан-таражыға салу ... ... ... 1947 ж. 4 ... ... ... сот тәжірибесі туралы КСРО Жоғары сот пленумының 1952 ж. 6
мамырдағы ... да бұл ... дәл ... ... Осы ... ... ... жасалынған мемлекеттік және қоғамдық мүлікті талан-
таражыға салу ... және ... ... ... ... салу ... жауаптылық туралы» 1947 ж. 4 маусымдағы Жарлықтың 2 ... 4 ... ... ... 1954 ж. 30 сәуірдегі ... ... үшін ... ... ... Жарлық шыққан соң КСРО Жоғары
сот ... бұл ... ... ... Аталған Жарлықпен
байланысты сұрақтар туралы КСРО Жоғары сот пленумы 1954 ж. 21 ... осы ... ... ... ... ... ... кісі өлтіру деп, бөтеннің мүлкін алу мақсатында жасалынған кісі
өлтіруді де таныды. КСРО ... сот ... ... кісі ... ... бір ... ... жиынтық ережелерімен сараланатындығын
көрсетті. Сондықтан да, аталған Жарлық шыққан соң, қарақшылықпен ... ... ... кісі ... ... ҚК 136 б. және ... ... ... ... ... 1947 ж. 4 ... ... 2 б.
немесе 4 б. сараланды.
КСРО ... сот ... ... ... ... ... немесе қоғамдық мүлікті талан-таражыға салуды ... ... ... ... КСРО Жоғары сот пленумының 1958 ж. 28 ... ... ... ... ... ... болған адамдарға
қарақшылықпен шабуыл жасаумен ұштасқан мемлекеттік немесе қоғамдық мүлікті
талан-таражыға салу, егер онда ... ... ... реттерде,
сәйкес қылмыстардың жиынтығы бойынша, яғни, 1947 ж. 4 мауымдағы Жарлықтың 2
б. немесе 4 б. және РСФСР ҚК 59 (3) б ... тиіс [42, 237 б.]. ... ... ... ... немесе күзетуінде социалистік мүлік
болған адамды қасақана өлтірумен ұштасса, ... ... ... 1954 ж. 30 ... ... кісі ... үшін ... күшейту
туралы» КСРО Жоғарғы ... ... ... туындайтын
сұрақтарға қатысты КСРО Жоғары сот пленумының 1954 ж. 21 ... ... Осы ... сәйкес, РСФСР ҚК 59 (3) б. ... ... ... алу ... кісі ... тек осы ... ҚК 136 б. қосымша саралауды қажет етпейді.
1958 ж. 25 желтоқсандағы Қылмыстық ... ... және 1959 ж. ... ... КСР ... кодексі көптік қылмыстарды дербес қылмыстық-
құқықтық институт ретінде қарастырмады. Бірақ та, заңнамада ... ... ... ... ... ... алқашқы
редакциясында, кейін енгізілінген толықтыруларында (мысалы, ҚазКСР ҚК 23-1,
37, 38, 63-1, 73 б. 2 б., 76 б 2,3 бб., 93 б. 2 б.) ... [43, 58 ... ... ... ... ретінде екі немесе одан да көп
қылмыстардың бір адамның жасауы танылды. 1958 ж. Негіздердің 35 б. 1 ... ҚК 37 б.) ... ... ... ... бірде біреуі үшін
сотталмаған, ҚК түрлі баптарымен қарастырылған екі немесе одан да ... ... ... ... ... 35 ... ... ҚК 37 б.) кейде әртүрлі қылмыс құрамдары қарастырылған ҚК Ерекше
бөлімінің бірқатар баптарының құрылысын ескермей, ... ... ... Мысалы, ҚазКСР ҚК 165 б. 1 б. жеке ... ... осы ... 2 б. - ... ... үшін жауаптылықты
белгілейді. Бұл, бір баптың әртүрлі ... ... ... 1959 ж. 22 ... ҚазКСР ҚК бірқатар баптары осылайша
құрылды (мысалы, ҚК 170 б. 1,2 бб., 188 б. 1,2 бб., 169 б. 1,2 бб.). ... ... ... ... ... жеке қылмыс құрамының
белгілерін сипаттады, дербес санкцияға ие және ... ... жеке ... ... 34 б. 1 ... ... қайталанған деп тану
үшін, жасалынған әрекеттерге қатысты ескіру мерзімі өтпеген, ... ... ... ... уақыт бойынша үзіліс болуы тиіс еді Жалпы
және арнайы ... ... ... ... [44, 36 ... 34 б. 1 ... ... сот алғашқы қылмыстың сипатына
байланысты, одан кейін ... ... ... ... ... ... ... кейін қолданылған ҚазКСР ҚК ... ... ... емес ... түрлерін ажыратты. Оларға: 1)
қылмыстарды ... рет ... (ҚК 146, 147 бб. 2 бб.); 2) ... ... жасау (ҚК 99 б. 2 б.); 3) қылмысты кәсіп ретінде жасау (ҚК ... 2 б.) ... ... рет ... деп, бір ... кем ... екі ... егер кінәлі олар үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылған жағдайларда
ғана танылды.
Қылмыстық ... ... ... түрде жасау деп, кінәлінің кем
дегенде үш рет бір бірімен іштей байланысты, бірдей ... ... ... ... белгілі бір түрін сипаттайтын қылмыстық
әрекеті түсінілді.
Кәсіп ретінде қылмыс жасау деп кінәліге өмір ... ... ... ... болып табылатын заңсыз пайда табумен байланысты тұрақты
қылмыстық мінез-құлықты қарастырды [45, 87 б.].
1961 ж. 21 шілдедегі ... ... ... ... ... рет
қылмыстық-құқықтық лексиконға «рецидивист» термині енгізіліп, осы негізде
қылмыстық кодекске 23-1 бап түріндегі (аса ... ... ... он ... ... ... норма енгізілді.
Рецидивист ретінде бұрын жасаған қылмысы үшін соттылығы бар адамның екі
немесе одан да көп ... ... ... Бұл ... ... ... рецидивтің де түсінігі қамтылды [46, 93б.].
Алдында болған кеңестік қылмыстық заңнамада «аса ... ... ... Заңнама, аса кәнігі қылмыскерлермен күресті күшейту
мақсатында, ... ... аса ... ... деп ... ... жауаптылықты көздеді.
Жалпы одақтық заңнама бірқатар жағдайларда, аса қауіпті рецидивистердің
жауаптылығы туралы нұсқауды көрсетсе де, аса ... ... ... одақтас республикалардың өкілеттігіне берді. Сондықтан да, аса
қауіпті рецидивист ұғымы одақтас ... ... ... ... та, одақтас республикалардың Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ж. 11 шілдедегі заңмен Негіздер «аса қауіпті рецидивист» ұғымы
берілген 23(1) ... ... аса ... ... деп ... бұл адам үшін ... салдарларды туындатты. Негіздердің 23 және 44 баптарына (ҚазКСР ... 46 бб.) ... аса ... рецидивистер жазаны ерекше режимдегі
колониялар немесе ... ... ... жазадан мерзімінен бұрын шартты
түрде босату мен жазаны жеңіл ... ... ... ... айыру орындарынан шыққан соң, оларға әкімшілік ... (1966 ж. 26 ... КСРО ... ... ... ... ... рецидивист негіздердің 23(1) б. (ҚазКСР ҚК 23(1) б.)
көрсетілген, олар үшін бас ... ... ... ... қайталап немесе көп рет жасауын ... «Аса ... ... ... екі ... қылмыстың ауырлығы және
субъектіде белгілі бір ... үшін ... саны ... ... ... ... қауіпті болған сайын, қылмыскерді аса ... деп тану үшін ... аз саны ... ... 23(1) б. ... ҚК 23(1) б.) ... адамды аса қауіпті
рецидивист деп тануды шешу барысында, адамның он ... ... ... ... үшін ... сондай-ақ алынып тасталған немесе жойылған
соттылығы ескерілмеді.
Аса қауіпті рецидивист ретінде, адамды аса қауіпті рецидивист деп ... ... ... ... ... ... енді бас ... сотталған немесе бұрын жасаған қылмысы үшін бас ... ... ... да ... 23 (1) бабында (ҚазКСР ҚК 23(1) б.) соттың адамды ... ... деп ... ... ... шешу кезінде кінәлінің
тұлғасын, жасалынған қылмыстың қоғамға қауіптілік сипаты мен ... ... ... ... ойды ... ... дәрежесін, жасалынған
қылмысқа қатысудың сипаты мен дәрежесін және басқа да ... ... Аса ... ... деп тану ... ... ж. 25 ... КСРО Жоғарғы сот пленумының қаулысында ... ... аса ... ... ... тек ... жоғары
деңгейде қауіпті және түзелу жолына табанды түрде тұрғысы келмейтін кәнігі
қылмыскерлердің танылатындығы» көрсетілді [47, 9 б.].
Аса қауіпті рецидивист ... ... ... ... 12 ... б. 3 б., 76-1 б. 3 б., 76-2 б. 3 б., 76-3 б. 3 б., 88 б. «л» т., 101 ... б., 132 б. 3 б., 133 б. 3 б., 134 б. 3 б., 136 б. 4 б., 213-1 б. 3 ... б. 3 б.) ... ... ... ... қарамастан аса
ауырлататын мән- жай ретінде қарастырылды.
Кінәлі аса қауіпті рецидивист деп сотпен тағайындалған жазаның барлық
мерзімі, сондай-ақ ... ... өтеп ... кейінгі сәйкес соттылықтың
сақталу кезеңі барысында да ... Егер ... осы ... ... ... онда оның ... Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімі
бабының сол қылмысты «аса қауіпті рецидивистің» жасауы ... ... ... ... сараланды.
3. Көптік қылмыстардың негізгі нысандары
Қылмыстардың көптігі ... ... ... ... ұғым ... ... Ол тұлғаның бірнеше қылмыстық іс-әрекеттерді
жасауының әрбір нақты жағдайларының ерекшеліктерін ашып көрсетпейді. ... ... ... ... ... мәнді белгілерін танудың
нәтижесі.
Қылмыстардың көптігі ұғымы қылмыстық құқық теориясында өткен ғасырдың
70 ... ... ... ... ... ... көптігі
әлеуметтік құбылыс ретінде тұлғаның бірнеше ... ... ... Бұл ... бүгінде Қазақстан Республикасының қылмыстық-құқықтық
нормаларында берілген заңи анықтамаға сәйкес, тек ... ғана ... ... ... ... ... ... ұғым ретінде, көптеген
қылмыстық іс-әрекеттердің жекелеген көріну нысанын ... ... ... ... ... ... да заңи ұғымдардың болуын пайымдайды.
Сондықтан да, қылмыстық іс-әрекеттердің көптігі туралы сұрақты талдау оның
нақты көріну нысандарын және ... ... ... ұғымдарды зерттеуді
қажет етеді.
Қылмыстық құқық теориясында қылмыстардың көптігінің нысандары жайлы
мәселе ең даулы мәселелердің бірі ... ... ... 60 жылдарының басында қылмыстардың көптігінің нысандары
ретінде қайталану, жиынтық және рецидив ... ... ... ... ... таралды [2, 5 б.].
В.Н. Кудрявцев қылмыстардың көптігінің нысандарына ... ... және ... ... ... рет ... және
рецидивті жатқызды [6, 243 б.].
Р.Р. Галиакбаров, Е.А. Фролов қылмыстардың көптігінің тек екі ... ... және ... жиынтығы [8, 8 б.].
Көптеген аворлар қылмыстық іс-әрекеттердің көптігі өзінің ... ... ... ... ... және рецидивтен
тұрады деп есептеді. Осыған ... И.И. ... ... ... ... ... ... қайталану (бірнеше рет
жасау), рецидив ... деп ... [5, 253 ... Юшков қылмыстардың көптігінің үш нысанын көрсетті: қылмыстардың
қайталануы және ... және ... ... ... ... көптігі деп, жеке қылмыстармен салыстырғанда жоғары қоғамға
қауіптілік ... ... ... ... көрініс таппаған,
тұлғаның қылмыстарды бірнеше рет ... ... ... [48, 11 ... ... көптігі жағдайларына ол бір қылмыскер арқылы
кезектілікпен бірнеше ... ауыр дене ... ... ... екі ... одан да көп бұзақылық жасауды және т.б. жатқызады.
В.П. Малков аталған авторларға қарағанда, ... ... ... қылмыстардың көптігінің нысаны ретінде, тек ... ... ... ... ... Өз кезегінде қайталану: а) ... ... үшін ... ... ... ... және ә)
бұрын жасаған қылмысы үшін адамның сотталуымен байланысты емес ... екі ... ... ... соңғы түрі қылмыстарды бірнеше рет және
жүйелі, қылмысты кәсіп ... ... ... ... ... алдыңғы сотталуымен байланысты қайталану қылмыстардың рецидивінен
көрінеді [49, 19 б.]. К.А. Панько да осындай пікірді ... [50, 22 ... ... және Н.А. ... ... ... бір мезетте немесе
кезектілікпен бірнеше ... ... ... ... идеалды
жиынтық және қылмыстардың қайталануы деп екі нысанға бөліп қарастырды [15,
55 б.].
Қылмыстардың ... үш ... ... ... бір ... ... отырып, Т.Э. Караевтың пікірінше жоғары деңгейлі - ... және ... ... орта - ... қайталануды қамтитын жалпы
қайталану және нақты жиынтық; ... - ... ... ... ... ... ... рецидивке ауысады, ал арнайы қайталану
арнайы рецидивтің қасиетіне ие ... [51, 26 ... ... ... көптігінің нысандарына рецидив, қайталану
және нақты, идеалды жиынтықты жатқызу керек деп есептеді. ... ... ол ... қайталану және нақты жиынтықты қылмыстарды қайталау
деп атауды ұсынды [52, 9 б.].
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... көріну нысандары әр түрде
қарастырылған. 1959 ж. 22 ... ... ... ... Жалпы
бөлімінде қылмыстардың көптігінің нысандары белгіленбеген. Бұндай
нысандарға байланысты ... ... ... бөлімінің баптарында ғана
көрсетілген. Қылмыстардың көптігінің бірінші нысаны қайталану деп, бұл
ұғымға кең ... ... ... а) бұрын жасалған қылмысы үшін
сотталудың болуымен байланысты қайталану және ә) ... ... ... ... ... ... емес қайталану деп екі түрге бөлінді.
Кінәлінің алдыңғы соттылығының болуымен байланысты емес ... ... ... ... бірнеше рет және ... ... ... ... ретінде жасау мен қылмыстардың жиынтығы түріндегі
құқықтық ұғымдар ... ... ... ... рет, қайталану, жүйелілік және кәсіп ретінде
қылмыс жасау ұғымдарымен субъектінің көптеген заңи бірдей қылмыстарды, ... ... – заңи ... емес іс-әрекеттерді жасауының әртүрлі
жағдайлары қамтылды.
Субъектінің ... ... ... үшін ... ... ... ... құқық теориясында рецидив деп аталынды [53,
36 б.].
Бірақ та, А.М. Яковлев 1960 ж. РСФСР ... ... ... кең ... ... деп ... бұл ... заңнамалық
тәртіпте тарылту жағын ойластыру қажет деді. Ол ... деп, ... ... үшін сотталған соң, жаңа қылмысты жасауды атауды ұсынды
[53, 52 б.].
Е.А. Фролов, Р.Р. ... 1960 ж. ... ... ... ... ... ... дұрыс белгілемеген деп есептеді.
Олардың ойы бойынша «қайталану» (повторность) және «рецидив» жеке ұғымдарын
жинақтаушы ұғым ... ... ... ... Бірде-біреуі сот
қарауының пәні болып табылмайтын іс-әрекеттердің үйлесуімен құрылған
қылмыстарды қайталау ... ... деп атау ... ... ... ... (повторение) және «қайталану» (повторность) ұғымдарын бір-
бірінен ажыратып, қайталануды қайталаудың түрі ... ... ... ... және ... ... бір ойды білдіреді, мазмұны бойынша
бірдей, ... да, ... ... ... ... бола ... ... нысандары туралы пікірталастардың сан
алуандығы, авторлардың ... ... ... ... ... ... Бір түрдегі құбылыстарды жіктеу кезінде
әртүрлі критериилерді пайдалану, жаңа ұғым – ... ... ... ... қарастырылып отырған мәселені ... ... ... ... ... нысан туралы сұрақты дұрыс шешу үшін, бір айрықша
белгіні қолданып, қылмыстардың көптігінің барлық ... тек ... ... ие топтарды бөліп шығару қажет.
В.П. Малков қылмыстардың көптігінің нысандарын бөліп шығару үшін заңи
белгіні емес (жасалынған ... ҚК бір ... ... ... ... ... қайталаумен ұштасқан немесе ұштаспаған -
әлеуметтік белгіні қолдану қажет деп есептейді [16, 44 б.]. ... та ... бұл ... ... себебі аталған автордың
қылмыстардың көптігіне арналған ... ... ... ... ... ... ... ұғымдарын анықтау әдістері ... ... ... ... бойынша қылмыстардың көптігінің
нысандарын даралау, көптік нысандарын жасалынған ... ... ... оның ... жат ... тұрақтылық
дәрежесіне байланысты бөлуге міндеттейтіндіктен, бұл мәселе ... ... ... ... ... де ... қажет. Осылардың
барлығы өз кезегінде, қылмыстардың ... ... үшін ... ... ... ... анықтауға септігін тигізеді.
Қылмыстардың көптігінің нысандарын қылмыстық құқық көлемінде анықтау
кезінде, осы қылмыстық-құқықтық институттың ішкі құрылысын, оны сипаттайтын
ерекшеліктерді, ... ... ... ... ... ... ... нысандарын бөлу негізі ретінде, қоғамға қауіпті
және құқыққа қайшы іс-әрекеттердің құрылысы қалануы қажет. Қоғамға қауіпті
және ... ... ... ... екі ... болуының шарты
ретінде әртектес немесе бірнеше нәтижелерді туындататын бір іс-әрекет, не
болмаса дербес қылмыс құрамының ... бар және ... ... ... ... сипатталынады.
Осы айтылғандардың негізінде, біз Н.И. Загородников, Н.А. ... ... К.А. ... ... ғалымдардың пікірлерін құптай отырып,
қылмыстардың көптігінің екі нысанын: идеалды жиынтық және қайталануды бөліп
қарастырамыз [15, 54 б.; 16, 44 б.; 50, 22. ... ... - ... ... Оның мәні ... құрайтын әрбір дербес, жеке әрекеттерге және олардың ... ... – екі ... одан да көп қылмыстарды бір адамның жасауы тән.
Екі немесе одан да көп қылмыстарды бір ... ... ... ... белгі ретінде, оның барлық элементтерінің ... ... ішкі ... ... ... әлеуметтік-құқықтық құбылыс ретінде өзіндік
мазмұнға ғана ... ... ... ... да ие. Жеке ... бір ... ... (идеалды жиынтық), сонымен бірге екі
немесе одан да көп ... ... ... ... ... қайталануы және олардың идеалды жиынтығы қылмыстардың
көптігінің құрылымдық элементтері бола ... ... ие және ... ... құрылуы барысында өзгеріссіз қалады. ... ... ... ... ... тек ... ғана тән әлеуметтік-
психологиялық және заңи белгілерге ие құрылымдық элементтер: қылмыстардың
қайталануы мен ... ... ... табылады.
Қолданыстағы қылмыстық заңнамада көрсетілінген қылмыстарды бірнеше рет
жасау, қылмыстардың ... және ... ... ... ... ретінде неліктен қарастырмайтындығымызға тоқтала
кетейік.
Қылмыстық құқық теориясында, сот-тергеу тәжірибесінде, қолданыстағы
қылмыстық ... ... ... деп – ... ... ... ... алынып тасталмаған соттылығы бар тұлғаның жаңа қылмыс
жасауы түсіндіріледі. ... ... ... ... ұғымына қарағанда
кеңірек болғандықтан, бұл ұғымдар өзара қисындық қатынаста бағынышты
сипатқа ие ... ... ... және ... ... ... кең ... Рецидив – қайталанудың бөлігі, алдыңғы ... ... ... ... оның бір ... ... рецидив
қылмыстардың қайталануы болып табылғанымен де, кез ... ... ... Сондықтан да, қылмыстардың рецидиві ... ... ... ... ... алмайды.
Қылмыстарды бірнеше рет жасауды да қылмыстардың көптігінің дербес
нысаны ретінде қарастыра алмаймыз, ... ... ... ... бойынша, бірнеше рет жасау қылмыстарды қайталаудың бір түрі болып
табылады.
Кейбір авторлар қылмыстардың жиынтығының барлық ... ... ... жеке нысанына жатқыза ... ... ... және ... болатындығын назардан тыс ... ... ...... ... ... жиынтықтың қылмысты жасау
кезеңімен байланысты өзіндік мазмұны бар.
Нақты жиынтыққа – субъектінің алдыңғы ... ... ... ... ... уақыт аралығы өткен соң келесі қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... қамтылған қылмыстардың
көптігі жағдайларын қылмыстардың қайталануының түрі ретінде қарастыруымыз
қажет.
Идеалды жиынтық барысында қайталану жоқ, себебі субъект бір ... ... ... ... екі ... ... ... жасайды.
Сондықтан да, қылмыстардың идеалды жиынтығы қылмыстардың көптігінің дербес
нысаны ретінде қарастырыла алады.
Қылмыстардың көптігінің ... ... ... және ... ... белгілеріне байланысты белгілі бір түрлерге бөлінеді.
Олардың ... ... ... ... бар, ... қылмыстық іс-
әрекеттердің көптігінің әртүрлі түрлері кінәлінің тұлғасының ... ... ... ... ... ... қауіптілігі
жасалынған қылмыстардың ауырлығына, іс-әрекеттердің санына, жасалынған іс-
әрекеттердегі кінәнің және мақсаттың ... ... ... ... ... ... болуы немесе болмауына байланысты.
Тұлғаның бұрын жасаған қылмысы үшін ... ... ... ... ... ... ... түрлерге бөлеміз: а) бұрын
жасаған қылмысы үшін сотталумен байланысты емес қайталану; және б) ... ... үшін ... ... ... (рецидив).
Қылмыстардың қайталануының ... ... ... сот-тергеу
тәжірибесінде құқықтық маңызға ие. Себебі, олар ... ... ... баптарда ауырлататын мән-жайлар ретінде ... ҚК 96 б. 2 б. «н» т., 120 б. 2 б. ... 125 б. 2 б. «б» т., ... 2 б. «б» т. және т.б. ).
Бұрын жасаған қылмысы үшін ... ... емес ... ... ... сипатына байланысты келесі түрлерге
бөлінеді: 1) қылмыстарды бірнеше рет ... ... ... ... ... бір немесе кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... ... 2) қылмыстардың нақты жиынтығы (тұлғаның
қылмыстық заңның әртүрлі баптарымен қарастырылатын ... ... ... рет ... ... ... қылмыстарды жүйелі, кәсіп
ретінде жасауды қарастыруымызға болады.
Бұрын жасалған қылмысы үшін ... ... ... қылмыстық
іс-әрекеттердің сипатына байланысты келесі түрлерге ... 1) ... 2) ... ... 3) қауіпті және аса қауіпті қайталану.
Қылмыстардың қайталануы ... ... бір ... туындаған
қылмыстардың көптігін, қылмыстық заңның бір немесе бірнеше баптарына сәйкес
келетіндігіне байланысты: 1) қылмыстық ... бір ... ... ... қылмыстардың идеалды жиынтығы; 2) қылмыстық заңның әртүрлі баптарына
сәйкес келетін қылмыстардың идеалды ... деп ... ... ... ... негізінде қылмыстардың көптігінің
нысандары ретінде: қылмыстардың қайталануы мен қылмыстардың ... ... ... қайталауының келесі түрлерін бөліп көрсетеміз: бұрын
жасаған қылмысы үшін сотталумен ... емес ... және ... ... үшін сотталумен байланысты қайталану (рецидив).
Бұрын жасаған қылмысы үшін ... ... емес ... бірнеше рет жасау және қылмыстардың нақты жиынтығы деп екіге
бөлеміз. Қылмыстарды жүйелі және кәсіп ретінде ... ... рет ... ретінде қарастырамыз.
Бұрын жасалған қылмысы үшін сотталумен байланысты қайталануды ... ... және аса ... ... деп ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ЗАҢНАМАСЫНДАҒЫ КӨПТІК ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ
НЕГІЗГІ НЫСАНДАРЫН ҚЫЛМЫСТЫҚ – ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАЛДАУ
2.1 Қылмыстарды бірнеше рет ... ҚК 11 ... ... «Осы ... ... бөлімінің белгілі бір
бабында немесе бабының бөлігінде көзделген екі немесе одан да көп ...... ... рет ... деп ... Осы ... Ерекше
бөлімінің түрлі баптарында көзделген екі немесе одан да көп ... осы ... ... көрсетілген жағдайларда ғана бірнеше рет жасалған
деп танылуы мүмкін».
Қылмыс бірнеше рет жасалған деп танылмайды, егер ... ... ... ... заңмен белгіленген тәртіпте қылмыстық жауаптылықтан босатылса не
болмаса тұлғаның бұрын жасаған қылмысы үшін соттылығы ... ... ... ... бұл қылмыс үшін қылмысық жауаптылыққа тартудың
ескіру мерзімі өтіп кетсе (ҚР ҚК 11б. ... рет ... екі – ... және ... ... ... Сандық белгі бірнеше реттің екі ... одан да ... ... ... орын ... ... сапалық – ұқсас,
яғни ҚК бір бабымен немесе оның ... ... ... ... рет – бір реттен көп қайталанатын дегенді білдіреді [54, 235
б.]. Кейбір аворлардың ... ... ... рет – «көп рет» ұғымына ұқсас
та, әрекетті екі немесе одан көп рет ... ... ... [55, 26-27 ... Горелик «Егер, қайталанған қылмыс дегеніміз екінші ре
жасалаған қылмыс болса, онда ... рет деп ... рет ... ... - деп жазады [56, 96-97 б.]. ... ... рет ... іс – ... ұқсас жағдайларда жасау белгісімен ... рет – сол ... сол ... үш ... одан көп рет
жасау» деп береді [57, 199-200 б.]. ... та ... бұл ... ... ... екендігін түсіндірмейді. М.Н. Гернет бойынша бірнеше рет ұғымы
қайталануға қарағанда мазмұны жағынан кең, сондықтан да көп рет ... ... рет ... деп тану ... А.А. ... ... қарағанда бірнеше рет қылмысты екінші рет емес, екіден көп рет
жасауды білдіреді [58, 348 б.].
С.И. Ожегов «қайталануды» қайталау, екінші рет ... ... ... 519 б.]. В. Дальдің түсіндірме сөздігінде де бұл терминге ... ... [60, 147 б.]. ... рет деп ... рет ... облған
дегенді түсіну қажет. Сот және филологиялық талдауларға сүйене отырып,
қайталану бірнеше ретке қарағанда кең ... ... және ... ... тұтас және бөлік сияқты деп айтуымызға болады.
«Қылмыстарды бірнеше рет жасау деп тұлғаның олар үшін әлі сотталмаған
немесе бұрын сотталған, ... ... ... ... тасталмаған екі
немесе одан да көп қылмыстарды жасауы»,- деп сипаттайды Ю.А. Красиков [7,
22 ... ... ... ... анықтамасына, оны құрайтын компоненттерді
қосқан. Яғни, тек ұқсас және біртектес қылмыстарды ... ... ... деп ... байланысты ұқсас қылмыстар дегеніміз қылмыстық заңның бір
бабымен ғана жауаптылық ... ... Бұл ... ... ... белгілері бойынша бір-біріне сәйкес келеді.
ҚР ҚК 11б. 5б. бірнеше рет жасалған ... ... ... ... ... егер ... бірнеше рет жасау ҚР ҚК қатаң
жазаны туындататын мән-жай ретінде қарастырылса, тұлғамен ... ... рет ... үшін жазаны қарастыратын баптың ... ... ... ... ре жасалған қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылықты
даралау, ... ... ... ... ... қатаңдатуды
қарастырған. Егер, тұлға бірнеше рет жасау белгілері бар ... ... ... ... рет ... ... мән- жай ... норма бойынша сараланады. Ал егер де, бірнеше рет ... ... ... ... жаза ... ... ... ретінде ескеріледі. Бірнеше рет жасалынған қылмыстар
үшін жазаның жоғары шегі ... ... ... шектелген. Мысалы,
егер тұлға ҚР ҚК 175 ... ... ... ... ... ... ... жасаса, жасалынған қылмыстар ҚК 175б. 2б.
«б» тармақшасымен қамтылады, сондықтан да жазаның жоғары шегі ... ... ... бес жыл бас ... ... ... екі, он ... елу ұрлық жасағандығының маңызы болмайды, ... бір де бір ... ҚР ҚК 175б. 3б. ... ... ие ... ... рет ... қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылықты
даралау ҚК Ерекше ... ... ... ... бар арнайы
нормаларды белгілеу арқылы жүзеге асырылады.
Тұлға бірде ... үшін ... ... ... қатысты
қылмыстық жауаптылықты даралау басқаша белгіленген. Жазалауды қатаңдату бұл
жағдайда жаза тағайындау институты арқылы қамтамасыз ... ... ... әртүрлі баптарымен қарастырылған екі немесе одан да көп қылмыстарды
жасаса, жасалған қылмыстар ... ... ... ... (ҚК
12б.) және де әр эпизод алдыңғы қылмысты ескермей бағанауға жатады, ... рет ... ... ... ... алдында жасалынған іс-әрекет
келесі іс-әрекетті ... ... ... ... бірге, ҚР ҚК 58б. 3б.
қарастырылған ережеге ... ... ауыр ... аса ауыр ... ... жиынтығын жасауы барысында, ... жаза ... ... толық қосу жолымен анықталады да, ... жыл ... ... ... заң шығарушы әртектес қылмыстардың, бірнеше ұқсас ... ... ... ... ... жоғары деп есептейді.
Мысалы, жиырма сараланаған ұрлықтың (ҚР ҚК 175б. 2б) бір ... ... ҚК 175б. 2б) және ... ... (ҚР ҚК 257б. 1б.) ... ... ҚазКСР ҚК барлығы керісінше қарастырылған болатын. Бірнеше рет
жасалған қылмыстар үшін ... ... ... қолданыстағы
қылмысық заңнамадағыдай шешілді – бірнеше рет ... ... ... ... ... және де жаза ... кезінде ауырлататын мән-
жай ретінде ескерілді.
Әртектес қылмыстарға байланысты заң шығарушының ... ... ... Бұл ... жаза ... ережелеріне байланысты жауаптылықты
күшейтуге қатысты болды. Егер де, ... ҚК 37 ... ... ақырғы жаза
жасалынған қылмыстардың ең ауырының санкциясының жоғары ... ... ... ... ... ... шек – жиырма жыл көрсетілген. 1959ж. ҚК
бойынша, мысалы, екі жай ... ... ... жай ұрлықты,
соңынан бұзақылықты жасауға қарағанда қоғамға қауіптілігі жоғары болды.
Бірнеше рет жасалған қылмыстарды бағалаудың бұлайша ... ... ... Бір ... алып қарағанда, соттарға бірнеше
қылмыстарды жасағаны үшін ақырғы жазаны анықтауға байланысты кең ... ... ... ... ... сараланған мән-жайлар
ретінде қарастырылуы сақталған.
Бірде біреуі үшін тұлға әлі сотталмаған, екі ... одан да ... ... ... ... әрқалай көзқарастардың
болуының криминологияда өзіндік негізделуі бар. ... ... ... ... ... ... қауіптілігі, әртектес қылмыстарды
жасаған адамға қарағанда жоғары. Бұл ... бір ... ... адамдарда
тұрақты криминалды машықтың болуымен ... 1997ж. ... ... ... үшін ... ... әділдік қағидасына
кереғар келеді.
Әртектес қылмыстар үшін ... ... ... ... Кей жағдайларда, әртектес қылмыстар бір әрекетпен жасалады
да, әр түрлі объектіге қол ... үшін ғана ... ... ... ... ҚР ҚК қабылдағанға дейін бірнеше рет жасау қылмыстық-құқықтық
әдебиеттерде қылмысты ... ... ... ... ... және ... сияқты қылмыстардың қайталануының бір түрі ретінде қарастырылып
келді [61, 286-287 бб., 10, 46 б.]. ... түрі ... ... сот-тергеу органдарымен қылмысты саралау сұрақтарын шешу барысында
ескеріледі. Қолданыстағы қылмыстық заңнаманың кейбір ... ... ... рет жасау, жүйелі түрде істеу қылмыс құрамының
конститутивті белгісі ... ... ... ... ... құрайтын
белгілер ретінде қарастырылған.
Осы айтылғандардың негізінде қылмыстық ... ... ... ... ... ... деп ... қайталануы мен бірнеше рет жасау ұғымдары сапалық белгісі
бойынша ... ... ... рет жасау қылмыстардың көптігі ретінде келесі
шарттар болған ... ... ... кем ... екі ... ... жалпы ереже бойынша қылмыстарды бірнеше рет жасауды заңи ұқсас
қылмыстар құрайды. Тек айрықша ... ... рет ҚК ... ... ... ... ... рет жасау және жеке қылмыстар
Жеке қылмыстардың ұғымы ҚР ҚК 9б. 1б. ... ... жеке ... ... ... ... қатерімен тиым салынған, қоғамға қауіпті іс-әрекет
түсіндіріледі. Бірақ та, кейбір жағдайларда заң шығарушы заң нормасын ... ... ... ... ... бір ... құрамында
бірнеше қылмыстық іс-әрекеттерді көздейді, ауырлататын ... ... жеке ... ... ... ... сатысы немесе
әдісі ретінде дербес сипатқа ие ... ... ... ... іс-әрекет
көмектеседі.
Осы айтылғандардың негізінде жеке қылмыстарды екі топқа бөліп
қарастырамыз. Бірінші ... ... бір ... ... бір ... және бір ... ... қылмыстар жатады. Қылмыстық құқық
теориясында бұл топтағы жеке қылмыстар жай ... деп ... ... ... ажыратылуы қиындық туындатпайды.
Екінші топтағы қылмыстарға өзінің табиғаты немесе заңда көрсетілінуіне
байланысты, екі немесе одан да көп ... бар, ... ... іс ... ... ... бірнеше нәтижелерді туындататын ... ... ... ... ... аз ... ... да оларды
қылмыстардың көптігінен ажырату мәселелері теория тұрғысынан да, қылмыстық
заңнаманы тәжірибелік қолдануда да сөзсіз ... ... ... ... ... ғалымдар қылмыс құрамдарының
сипатталу әдісінен қылмыстық іс - ... ... ... ... әртүрлі критериилерді қарастырған.
Күрделі қылмыстардың толық жіктелінуін В.П.Малков берген [9. стр. 16].
В.П. Малковпен келісе отырып, күрделі жеке қылмыстардың ... ... ... ... балама әрекеттермен жасалатын қылмыстар;
- балама нәтижелерді туындатқан ... ... ... ... қылмыстар;
- қайталанған әрекеттермен жасалынатын қылмыстар;
- екі әрекет арқылы жасалатын қылмыстар;
- ауырлататын белгілері бар қылмыстар.
Құрамдас қылмыстар. Құрамдас қылмыстардың ең ... ... ... берген, яғни, оқшау алып қарағанда әрқайсысы дербес жай қылмысты
білдіретін, екі немесе одан да көп ... ... ... ... б.]. Қылмыстық құқық әдебиеттерінде құрамдас қылмыстардың ... ... 1) ... ... ... ... қылмыстар,
2) заңда құрамдас сипаты көрсетілмеген құрамдас қылмыстар.
Бірінші топтағы , яғни әртектес қоғамға қауіпті іс-әрекеттерден тұратын
қылмыстарға, мысалы, өкімет ... не ... ... ... ... міндеттерді атқаратын немесе қоғамдық тәртіпті бұзуды тойтаратын
басқа да адамдарға қарсылық ... ... ... ... ... ... ... ауыр қылмысты жасаудың әдісі немесе
сатысы болып табылатын, қоғамға аса қауіпті емес қылмыс, дербес ... ... да, ... ... ... ... Қылмыстық
құқық теориясында бұл қылмыстардың сіңірілуі деп аталынады. Мысалы, тұрғын-
жайға заңсыз кіру ... ... ... егер де ... ... есік,
тұтқа зақымдалса.
Құрамдас қылмыстардың қылмыстардың көптігінен ... ... ... екі ... де ... қылмыстық заңның бір бабымен
қарастырылған, бір қылмыс үшін жауаптылыққа тартылатындығында.
Күрделі қылмыстарға балама әрекетер арқылы ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген
әрекеттің (әрекетсіздіктің) кез келгенін жасау ... ... ... ... ... табылады. Мысалы, ҚК 259б. 2б. бір қылмыс құрамы
туралы айтылған (есірткі заттарды немесе жүйкеге әсер ... ... ... алу, тасымалдау немесе ... ... ... қайта өңдеу, жіберу, сату), көрсетілінген бір ... ... ... бастап аяқталған деп танылады. Егер субъект ҚК 259б.
көрсетілген екі немесе барлық ... ... да, ... есірткі
заттарды немесе жүйкеге әсер ететін заттарды заңсыз ... ... ... ... жаңа ... ... деп есептелмейді.
Балама нәтижелермен қылмыстар да жеке қылмыстардың қатарына ... ... ... ауыр зиян келтіру ҚК 103б. 1б. көрсетілінген
бір немесе бірнеше зардаптарды – ... ... ... ... ... мүшеден айырылуды туындатуы мүмкін.
Жалғаспалы қылмыстар. Жалғаспалы қылмыстың түсінігі КСРО Жоғарғы сот
пленумының 1929ж. 4 ... ... және ... ... және ... ... шарттары туралы» қаулысында берілген
[63, 478 б.]. Осы қаулыға сәйкес, жалғаспалы ... ... ... және ... ... жеке ... ... ұқсас қылмыстық іс
- әрекеттерден тұратын қылмыстар.
Жалғаспалы қылмыстың берілген анықтамасы келесі негіздер ... ... деп ... болады.
Жалғаспалы қылмыстарды тек ұқсас бірқатар әрекеттерден тұрады деу
жеткіліксіз. Егер де, тұлға ... бір ... ... ... уландырса, атса, ол ұқсас емес, біртектес әрекеттер жасайды.
Сондықтан да, жалғаспалы қылмыстың анықтамасын ... ... ... ... жасау арқылы жасалатын қылмыстар деп
толықтыру қажет. Себебі, егер бір нәтиже туындаса, жай ... ал ... ... ... ... емес, қылмыстардың жиынтығы болуы
мүмкін.
Жалғаспалы қылмыстардың ... ... ... әрекетсіздіктің
ортақ мақсатқа бағытталынуының көрсетілінуі де ... ... ... ... ... қасақаналықпен жасалынуын білдіреді, ал
жалғаспалы қылмыс абайсыздықпен де жасалынуы мүмкін ... және ... ... екі ...... және ... біреуінің
болуы мүмкін, жалғаспалы қылмыс кінәнің қандай да бір нысанының шегінде
жасалынуы маңызды.
Сонымен, жалғаспалы қылмыс ...... бір ... шегінде
біртектес нәтижелердің туындауына әкеліп соқтырған, біртектес немесе ұқсас
қылмыстық іс-әрекеттерден тұратын қылмыстар. Жалғаспалы қылмыстар барысында
жасалатын әрбір ... ... ... жеке ... ... ... ... және қыллмыстарды бірнеше рет жасаудың
ұқсастығы, екеуінде де бір емес, ҚК белгілі бір ... ... ... бірнеше ұқсас немесе біртектес әрекеттер жасалады.
Бірақ та, жалғаспалы ... ... ... рет ... ... ішкі ... ... арасындағы аралықтардың
болмауымен, кінәлінің бірыңғай ойымен ... Егер де, ... рет ... ... тұлға әр қылмыс барысында жаңадан пайда болған
қасақаналық оймен әрекет етсе, жалғаспалы қылмыс кезіндегі ... ... ... бір қасақаналық оймен қамтылады. Мысалы, кінәліге сеніп
тапсырылған мүлікті иемдену немесе ысырап ету (ҚК 176б.), жалғаспалы қылмыс
бола алады, ... ... ... егер ... ... алу үшін ірі
сомаға ие болу мақсатымен, оған сеніп тапсырылған ақша сомасын ... ... аз ... ... ... ... асыра бастайды. Бұл
эпизодтардың әрқайсысы ... ... ... алады. Бірақ та,
ортақ қасақаналық оймен біріккендіктен, бұл эпизодтар, өзінің жиынтығында,
қоғамға ... ... ... ... ... зпизод
бойынша келтірілген зиянның бір мөлшерін есепке алу өз ... ... ... аса ... түрі - ірі ... белгісі бойынша (ҚК
176б. 3б.) жауаптылыққа тартуға мүмкіндік береді. Осы ...... ... деп ... жағдайларда, жауаптылық ҚК 176б. 2б. «б»т.
бойынша бірнеше рет иемденіп алу үшін туындайтын еді. Заң ... ... ... ... ... бір мезгілде, егер бапта
ауырлататын белгі ретінде көрсетілген болса, қайталанған (бірнеше ... ... ... ... алады деген пікір орын алған [64, 217
б.].
Кейбір қылмыстардың объективтік ... ... ... ... ... созылмалы қылмыстарды бөліп қарастыруға мүмкіндік
береді. Созылмалы қылмысты ... ... ... ... әрекетсіздік
кінәліге қылмыстық жаза қатерімен қылмыстық заңмен жүктелген ... бір ... ... ... сипатталынады [65, 5 б.]. Бұндай
қылмыстар белгілі бір қылмыстың құрамын ... ... ... да, ұзақ ... ... ... ... Созылмалы
қылмыстарға мысал ретінде, заңсыз бас бостандығынан айыру (ҚК ... ... ... жарамсыз ата-анасын ұстауға қаражат төлеуден
қасақана жалтару (ҚК 136б.), ... ... ... ... (ҚК
195б.), қызмет орнын немесе бөлімді өз бетімен тастап кету (ҚК 372б.) және
т.б. келтіреміз.
Созылмалы ... ... ... ... ... кезінен бастап
(мысалы, қызмет орнын немесе бөлімді өз бетімен тастап кету (ҚК 372б.) ... ... ... ... ... ... кезден, не болмаса
қылмыстық әрекетсіздік актісінен бастап (мысалы, әскери қызметті мүшесіне
зақым жасау ... ... әдіс ... ... ... (ҚК 374б.)) – ... ... басқа белгіленген жерге дәлелсіз себептермен келмеу кезінен
басталады да, нақты қылмыстың аяқталған құрамын құрайды.
Созылмалы қылмыстар кінәлінің өзінің ... ... ... ... ... ... мойындап келу), немесе қылмысың ары
қарата жалынуына кедергі келтіретін оқиғаның болуы ... ... ... араласуы), немесе созылмалы қылмыстың мазмұнын құрайтын
міндеттің жойылуымен (мысалы, баланың немесе еңбекке жарамсыз ... ... сот ... ... ... ... қаражаттарды төлеу
міндеті жойылады) аяқталады. Созылмалы қылмыс оны ... ... ... ... бір ... ретінде қарастырылады.
Созылмалы қылмыстардың қылмыстарды бірнеше рет ... ... ... ... рет ... әрқайсысы қылмыстық заңмен
қарастырылған, жекелеген іс-әрекеттерден тұрса, ... ... ... ... ... ... ... сипатталынады. Созылмалы қылмыс
белгілі бір әрекеттен (әрекетсіздік актісінен) басталса да, ... ... бұл ... ... жағы кінәлінің заңмен қарастырылған
(мысалы, кредиторлық берешекті төлеуден қасақана жалтару – ҚК ... оның ... ... ... ... немесе бөлімді өз
бетімен тастап кету – ҚК 372б.) ... ... ... ... ... ... қылмыстар. Қылмыстық заңда
көрсетілінген ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, себебі, қайталанған әрекеттің алдындағы
әрекет қылмыс емес, әкімшілік, тәртіптік немесе қоғамға жат ... ... Тек ... ... яғни ... әрекет үшін сәйкес ... ... ... жасалуы Қылмыстық кодекстің сәйкес бабында
қарастырылған қылмысты құрайды. ... ҚР ҚК 199б., ... ... ... үшін ... ... диспозицияда көрсетілген
әрекеттер бірнеше рет жасалған жағдайда ғана туындайды.
Екі әрекет арқылы жасалынатын қылмыстар. Бұл қылмыстар екі ... да, тек ... ... барысында ғана аяқталған қылмыс деп
танылады. Бұл ... ... ... ... ... ... 168б.), ... барысында тек бір әрекетті жасау – қылмысқа
оқталуды ғана білдіреді. Қылмыс аяқталған деп тану үшін екі ... ... ... белгілері бар қылмыстар. Бұл күрделі жеке қылмыстар ретінде
осы қылмыстың жай құрамына тән негізгі ... ... ... жаңа сапа ... ... қауіптілік дәрежесін жоғарылату немесе
төмендетуіне байланысты кінәлінің мінез-құлқының заңи бағалануын өзгертетін
қосымша белгілерге ие қоғамға ... ... ... [66, ... ... ... бар ... екі топқа бөліп қарастырамыз:
- қосымша ауыр зардаптардың болуыман сипатталынатын қылмыстар;
- кінәнің екі нысанымен жасалынатын қылмыстар.
Бірінші топтың ... ... ... ҚК 111б. 3б. ... ауыр зиян ... абайсыздықта адамның өліміне әкеліп соқтырса)
келтіреміз.
Екінші топтың мысалы ретінде – ҚК 188б. 3б. (бөтеннің ... ... ... ... ... ... өлімін туындатса), ҚК 246б. 2б.
(жарылыс қаупі объектілерде немесе жарылыс қаупі бар цехтарда ... ... ҚК 296б. 2б. (жол ... ... ... ... ... әкеліп соқтырса) және т.б. келтіреміз.
Бірақ та, бұл мысалдардың бәрін қосымша ауыр ... бар ... ... ... ... Дәл осы ... ҚК 22б.
сәйкес, заң шығарушы арқылы кінәнің екі нысанымен ... ... ... да, бір жеке қылмыс ретінде қарастырылған.
Сонымен, қылмыстық ... ... ... рет ұғымына әртүрлі мазмұн
беріледі. Бір авторлардың айтуы бойынша, қылмыстарды ... рет ... ... көп рет жасау болса, келесілері бірде біреуі үшін әлі
сотталмаған ... ... ... ... қылмыстарды немесе қылықтарды
жасауы деп түсінеді. Басқа ... екі ... бар ... ... ... үшін ... ... өтпеген екі қылмысты жасаған тұлғаның қылмыс
жасауын түсінеді.
Кейбір авторлар заңды біркелкі түсіну ... ... ... рет ... ... ... бас ... ұсынады.
Ауырлататын (сараланған) белгі ретінде бірнеше рет жасаудан бас тарту
теория және ... ... бұл ... ... ... ... мүмкіндік береді деп негізделеді. ... ... ... ҚК ... ... ... ... беріп, екіншіден, ұғымдық аппатартқа нақтылық және ... ... ... бірнеше рет жасау терминін түсінуге байланысты
біркелкіліктің жоқтығын ... Бұл ... оны ... ұғымдардан
ажыратуға мүмкіндік беретін ерекшеліктер тән.
Қылмыстардың көптігінің нысаны ретінде ... рет ... ... ... ... белгісін қоюға болмайды. Себебі, соттылық
қылмыстардың көптігінің ... ...... ... ... рет жасауды алғашқы қылмысы үшін сртталғаннан кейін жаңа
қылмыс жасау жағдайлары деп тану ... ... ... ... ... ... Заң ... позициясын алып қарасаңыз ол
бұл ұғымдарға әртүрлі мазмұн бере отырып ... ... ... Мыслы, 175 б. Десек те, сот тергеу тәжірибесінде, бір ... ... ... ... ... ҚР ҚК 175 бабының 2 бөлігінің б
тармақшасымен сараланады. Яғни, бірнеше рет жасау мен ... ... ... ... олар ... ұғымдар ретінде қарастырылған.
Бірнеше рет жасау қылмыстың саралайтын немесе құрылымдық белгісі
ретінде тек ... ... іс ... ... Заң ... ... ... қылмыс құрамдарында басқа саралайтын белгілермен қатар
қолдану барысында осындай маңына және мазмұн берген. ... да, ... үшін ... ... ... екі ... одан да көп қылмыстарды
жасауды бірнеше рет ... деп ... ... бұл ... ... жасау мен қылмыстардың нақты жиынтығының арасындағы шек жойылады.
Саралайтын белгі ретінде бірнеше рет жасаудан бас ... ҚК ... ... ... қазіргі болмысынан үлкен айқындық бермейді.
Бұл ұсынысты жүзеге асыру кері нәтиже беруі мүмкін.
Заңнаманы талдау көрсетіп отырғандай, бірнеше рет ... ... ... ... ... ... қылмыстарды жасаудың қоғамға қауіптілігінің
жоғары ... баса ... ... ... ... Егер ... ... орын алған реттерде рецидив, ал біртектес қылмыстарды жасау
барысында жиынтық ... ... ... ... ... және оның ... ... 12 б. 1 б. сәйкес, қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... адам ... ... үшін сотталмаған немесе заңмен ... ... ... ... ... екі немесе одан да көп әрекеттерді
жасау қылмыстардың жиынтығы деп танылады.
Қылмыстық құқық ... ... ... Н.А. Стручков, А.М.
Яковлев, А.С. Никифоров, В.П. Малков және т. б. еңбектері арналған.
Қылмыстық ... ... ... жиынтығына байланысты
қалыптасқан біркелкі көзқарас жоқ.
Н.А. Стручков қылмыстардың жиынтығын «тым болмаса біреуі үшін ... ... ... және олар үшін ... ... ... ... әртектес қылмыстьық іс-әрекеттердің болуы»,- деп
анықтайды [67, 15 б.].
Г.Т. Ткешелиадзе қылмыстардың жиынтығын «кінәлімен ... ... ... бір ... ... ... арқылы екі немесе одан да көп
қылмыс құрамдарын, екі қылмыстан кем емес қылмыс үшін ... ... ... ... деп көрсетеді [ 3, 12 б.].
М.И. Блум «қылмыстардың жиынтығы деп – ... үшін үкім ... бір ... ... ... қылмыс құрамы бойынша әртүрлі екі немесе
одан да көп қылмыстарды жасау», - деп таниды [68, 36 ... ... ... ... жиынтығын тек
әртектес қылмыстар құрайды деп көрсетілген, ал шын мәнісінді ... ... ... да құрылуы мүмкін. ... ... ... әртүрлі қылмыс құрамдарын жүзеге асыруы
белгісімен сипатталынған, ... ... адам ... құрамын емес қылмыстық
заңның әртүрлі баптарында ... ... ... ... ... ... жиынтығы бір немесе әртүрлі мезгілде жасалыну
сияқты жеке белгімен сипатталынған.
Біздің ойымызша қылмыстардың жиынтығының ... ... ... ... ... ... ... адамның бірде-біреуі үшін
сотталмаған, заңи салдарлары жойылмаған не болмаса ... ... ... үшін ... ... жоқ, ... ... әртүрлі
баптарымен қарастырылған, екі немесе одан да көп ... ... [49, 45 б.]. ... ... ... ... тән
негізгі белгілер толық көлемде бейнеленген деп айта аламыз да, қылмыстардың
жиынтығын сипаттайтын келесі белгілерді бөліп қарастырамыз:
1) адамның екі ... одан да көп ... ... жасалынған іс-әрекеттердің қылмыстық заңның әртүрлі баптарымен
немесе баптардың бөліктерімен ... бұл ... ... ... ... жасалуы, яғни олар сот
қарауының пәні болып табылмайды немесе бірде-біреуі үшін адам ... ... ... екі ... одан да көп қылмыстарды жасауы әрбір қылмысқа
жеке, дербес сипаттың тән екендігін білдіреді. Яғни, екі немесе одан да ... егер олар ... ... ... баптарында немесе баптардың
бөліктерінде көзделген болса қылмыстардың жиынтығы ретінде сараланады. 1959
ж. ... ... ... 37 ... ... ... ... түрлі баптарымен көзделуі керек деп көрсетілді. Сәйкесінше, сот-
тергеу тәжірибесінде ... ... ... ... қиыншылықтар
туындады. 1997 ж. Қазақстан ... ... ... ... ... екі немесе одан да көп іс-әрекеттер
қылмыстық ... ... ... ... баптардың бөліктерінде көзделген
болса қылмыстардың жиынтығын құрайда деп ... ... тек заңи ... жоймаған және сот қарауының пәні ... ... ... ... ... ... ... түрлі баптарында немесе
баптардың бөліктерінде көзделген екі іс-әрекеттің біреуі бойынша ескіру
мерзімі ... ... ... ... беру ... орын ... ... болмаса немесе тараптардың татуласуы, ... ... ... сот ... ... ... жиынтығы
болмайды. Қылмыстардың жиынтығы жиынтыққа кіретін іс-әрекеттердің тұлғаның
олар үшін сотталғанға дейін жасалуын білдіреді.
Қылмыстық құқық ... ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Қылмыстардың идеалды және нақты жиынтығы қылмыстық заңның түрлі баптары
немесе баптарының бөліктерінде көзделген
Қылмыстың ... ... деп ... бір ... ... ... әр ... баптары, тармақшалары, бөліктері бойынша
сараланатын екі немесе одан да көп қылмыстардың ... ... ... ... ... деп ... әр түрлі іс-әрекеті арқылы
қылмыстық заңның әр түрлі бабына ... ... ... ... ... белгілі бір қылмыстар үшін кінәлі адам сотталса немесе
қылмыстық заңмен көзделген негіздер бойынша жауаптылықтан ... ... ... ... ... кіре ... Бұл ... жаза
тағайындау кезінде ескерілуі мүмкін. ... ... ... ... ... жаңа ... ... белгілерінің (бірнеше рет
жасалуы, бұрын екі және одан да көп ... ... ... ... ... болып табылады.
Адамның қылмыстардың біріне қылмыстың бірнеше рет жасалуын көздейтін
бір баптың (баптың бөлігінің) күші ... ал ... ... ... баптарының күші қолданылатын бірнеше қылмыстарды жасауын да
қылмыстардың жиынтығы ... ... ... Мұндай жағдайларда қылмыстың
бірнеше рет жасалуын құрайтын бірнеше әрекетті ҚК бабының бұл қылмыстардың
осы саралаушы ... ... ... ... ал жасалғаны үшін ҚК басқа
баптарымен жауаптылық ... ... ... - ҚК тиісті баптары бойынша
саралануы қажет.
Қылмыстардың жиынтығы кезінде кінәлі адам ҚК 12-бабына сәйкес ... ... үшін ҚК ... бабы ... ... ... бойынша қылмыстық
жауаптылыққа тартылады. Бұл сот дәлелденді деп таныған ... ... ҚК ... бабы ... ... ... ... саралауға жататынын
білдіреді [69].
Барлық жасалған қылмыстардың белгілері неғұрлым қатаң жаза көздейтін ҚК
баптарының ... ... ... жағдайларда ғана қылмыстар
жиынтығы ҚК бір бабы ... ... ... ... ... ... саралануын
қамтамасыз ету мақсатында әрбір нақты ... ... ... ... ... ... жасалу ретін, себептерін, мақсатын, кінәнің
нысанасын анықтап, сондай-ақ қылмыстық заң ... ... ... және ... ҚК бір ... жауаптылық көзделген
бір әрекеттің белгілерінің жиынтыққа кіретін басқа бір қылмыс ... ... ... ... диспозициясын қамтитын-қамтымайтынын
анықтаған дұрыс. Бұл орайда, қылмыстың белгілері деп, объект объективтік
жағын, субъект ... ... ... ... ... ... құрамын құрайтын белгілердің қылмыстың саралаушы белгілерінен
ерекшелігі қылмыс құрамы белгілерінің ең ... ... ... ... деп тануға мүмкіндік бермейтіндігінде, ал қылмыстың
саралаушы ... ... ... осы ... ... ... төменірек жауаптылық көздейтін заң нормасы бойынша саралауға
негіз болады (жай ... ... бір бабы ... ... ... ... ... қылмыстан қылмыстардың идеалды жиынтығының ара-жігін ашу кезінде
қол сұғушылық жасалған объектілердің бір немесе бірнеше қылмыстық-құқықтық
нормаларда ... және осы ... ... келтірілген
зардаптарды анықтау қажет, сондай-ақ жасалған ... ... ... ... ... ескеріледі.
Бір бапта көрсетілген объект басқа бапта көрсетілген объектінің бөлігі
болып табылмаған ... ҚК әр ... ... көрсетілген заңмен
қорғалатын бірнеше объектілерге қол сұғуды әрбір объектіге ... ... үшін ... ... ҚК ... ... ... қылмыстардың
жиынтығы ретінде саралаған дұрыс деп ойлаймыз. Қол сұғу нысаны бойынша
өзара ... ... де ... ... ... керек
(мысалы, белгілі бір адам ерекше құндылығы бар ... ... ... ... ... ... ... ҚК 180-бабы бойынша, басқа әрекет - ... да ... бабы ... саралауға жатады).
ҚК бірнеше баптарында объектісі көрсетілген әрекетті саралау кезінде
(жалпы және ... ... ... ... ... және ... ҚК 12-бабының үшінші бөлігіне сәйкес тиісті арнайы
норма ... ... ... әр ... қоғамдық қауіпті зардаптар қолдануға жататын
қылмыстық заңның бір нормасымен көзделмесе және әр ... ... ... ... болса да, әрекетті де әрбір қылмыс үшін
жауаптылық белгілеген ҚК ... ... ... ... жиынтығы
ретінде сараланады.
Жасалған әрекетте ауырлатылған құрамды жасағаны үшін ... ҚК ... ... ... ... ... адам ... аса қатыгездік) және сонымен қатар осы әрекетті жеңілдететін мән-
жайлар бойынша (мысалы, жан күйзелісі жағдайында) ... үшін ... ... ... да ... анықталған кезде қылмыстар жиынтығы болмайды.
Мұндай жағдайларда әрекет осы қылмысты жасағаны үшін қатаңдығы ... ... ҚК бабы ... ... жатады (мысалы, жан
күйзелісі жағдайында аса қатыгездікпен адам өлтіру ҚК ... ... ... жатады).
Белгілі бір қылмысты жасағаны үшін қылмыстық жауаптылықты жеңілдететін
әр түрлі саралаушы белгілер ҚК бірнеше баптарында көзделген ... ... ... ... ... ҚК бабы бойынша саралауға
жатады. (Мысалы, қажетті қорғаныс шегінен тыс және жан ... ... ... ҚК ... ... ... ... бір адам жасаған, жиынтыққа кіретін ... ... жағы ... ... ... ал ... қылмыстың
субъективтік жағы абайсыздықпен сипатталса (мысалы, бір адамды ... және ... ... ... өлтіріп алу), онда жасалған
қылмыстар тіпті объектісі, объективтік жағы және ... ... ... ... ... өзінде әрбір әрекет ҚК қасақана және
абайсыздықпен жасалған қылмыс үшін жауаптылық көздейтін тиісті ... ... ... ... ... ... қылмыстардың бірін тек арнайы субъектінің
жасауы, ал басқа қылмыстарды - өзге адамдардың жасауы ... ... ... онда мұндай қылмыстар осы қылмыстар үшін жауаптылық ... ... ... ... жеке ... тиіс.
Егер қылмыс субъектісі қылмыстардың бірін жасау кезінде орындаушы, ал
басқа қылмыстарды жасау кезінде - ... ... не ... ... ... ... да ... саралауға жатады. Мұндай
жағдайларда ұйымдастырушы, арандатушы немесе көмектесуші ретінде қылмысты
жасауға қатысқан ... ... ... ... ҚК 28-бабын және
жасалған қылмыс үшін жауаптылықты көздейтін ҚК ... ... ... қолдану қажет, ал адамның орындаушы ретіндегі әрекетін ҚК тиісті бабы
бойынша дербес сараланады.
Егер жасалған қылмыстардың бірі басқа қылмысты жасаудың ... ... ... ... және қылмыстардың екеуінің де ... ... ... ... ... көрсетілсе, онда жасалған әрекет
неғұрлым ауыр ... үшін ... ... ҚК бір бабы ... ғана
саралауға жатады. Бұл орайда, қатаңдығы төменірек қылмыс үшін жауаптылықты
көздейтін бап ... ... ... ... ... ... контрабанда
жасау кезінде қызмет бабын асыра пайдалану ҚК ... ... ... ... ... ғана ... ... қылмыстың басқа қылмыспен ұштасуы қылмыстардың өзара байланыстығын,
бір қылмыстың басқа қылмыстың ... ... ... ... ... адам ... ... орындауға (арасында уақыт
өткізіп немесе өткізбей) бағытталған әрекеттерді жасайды.
Қылмыстардың нақты жиынтығы кезінде ... ... ... ... ... әрекеттерімен жасалғанда), сондай-ақ ... ... ... (бір ... не ... ҚК екі және одан да ... ... қылмыстардың белгілері болғанда), ҚК 12-бабына сәйкес,
әрбір қылмысты ҚК тиісті бабы ... ... ... әкеп ... ... біртектес емес қылмыстарды кінәлі бірнеше сабақтас
әрекеттер арқылы жасаса және олардың ... ... ... қылмыстың
бірінші қылмыспен ұштасып жасалуы деген саралаушы белгісі бойынша саралау
үшін негіз болып табылса (мысалы, алдымен жәбірленушіге қатысты ... ... ... ... ... ... әрекеттер
жасау, содан кейін оны өлтіру), әрбір қылмыс ҚК тиісті бабы бойынша дербес
саралауға жатады.
Бірінші қылмыс ... адам ... одан ... екінші қылмысты
(мысалы, ұрлау) жасауды жеңілдету мақсатында жасалса не кінәлі бірінші
қылмысты ... ... ... кейін осы қылмысты жасыру мақсатында
басқа қылмыс (мысалы, адам өлтіру) ... ... ... ... сараланады.
Егер іс бойынша қолдануға жататын қылмыстық заңның нормасы, қылмыстар
жиынтығын көрсете келе, ... ... ... ... ... ... және ... әрқайсысынан қоғамдық қауіпті
зардаптардың ... ... онда ... ... тұтастай алғанда осы
саралаушы белгілері бар неғұрлым ауыр қылмысты ... үшін ... ҚК ... бабы ... саралауға жатады (мысалы, ... ... және бұл ... денсаулыққа ауыр зиян келтіру).
Адам аяқталған қылмыстарды және қылмыс жасаудың белгілі бір сатысында
соңына дейін жеткізілмей ... ... ... ... ... бір бап ... саралануы мүмкін емес. Мұндай жағдайларда
аяқталмаған қылмыс ҚК 24-бабының тиісті бөлігі және ҚК ... ... ... ... ... ал аяқталған қылмыс - осы қылмыс үшін
жауаптылық көздейтін ҚК бабы ... ... ... жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, қылмыстық заңды қолдану
кезінде қылмыстардың жиынтығы ... және ... ... ... ... ... Қылмыстардың нақты жиынтығы белгілі бір ... ҚК ... ... әр ... ... (баптарының
бөліктерінде) көзделген қылмыс құрамы бар екі және одан да көп ... ... ... ... ... ... ... бір әрекетінде ҚК екі және одан да көп баптарында ... ... ... кем ... екі әр ... ... белгілері болады және барлық жасалған әрекет тұтастай алғанда
қылмыстық заңның осы нормаларының бірде ... ... ... ... жиынтығы көптік қылмыстардың бір түрі болып табылады
да, басқа да көптік қылмыстардың нысандары сияқты бір ... әр ... ... ... жасағанын білдіреді.
Бұл қылмыстар қылмыстық заңның әр түрлі баптары мен бөліктеріне сәйкес
келеді. ... ... ... ... ... ... іс ... жатады. Сондықтан да, нақты жиынтық ретінде тану үшін істелген
қылмыстардың заңмен қудалану мерзімдері өтіп кетпеуі керек.
Қылмыстардың жиынтығына ұқсас ... да ... ... ... деп ... және басқа кезде толық аяқтап жасағанда немесе
керісінше болғанда. Бұл ... бәрі бір ... ... сондықтан
қылмыстарды жеке-жеке бөліп, заңның әр түрлі баптарымен қарастыру керек.
Егер, кінәлі ... ... ... ... ... ... қосылып
жасаса, ол қылмыстың қоғамға қауіптілігін дұрыс ... ... ... ... ... ... анықтаудың кейбір
критерийлерін белгіледі. Қылмыстың жиынтығының екі түрі болады:
1) бір-бірімен байланысқан қылмыстардың жиынтығы.
2) бір адаммен қайталанып істелген әр ... ... ... ... ... ... дұрыс ажырату үшін
В.П. Малков мынандай түсініктер енгізген:
1. Қылмыстардың жиынтығы ... бір ... ... қылмыстың
істеліуіне жағдай туғызуы. Мысалы мылтық немесе суық қаруды ... ... ... ... ... қылмыс жасау үшін біреуінің екіншісін істеуге көмектесуі
есептеледі. Мысалы: үкіметтің немесе коллективтің меншігін ұрлау жатады.
3. Бір ... ... ... ... ... жауапкершіліктен
қашқанда істелсе. Мысалы: тұтынушыларды алдау, жол ... ... ... жол ... ... ... ... қашып кету, бұзақылық
жасап полиция немесе басқа күзет адамдарына қарсылық ... ... ... төндіру.
4. Қылмыстардың нақты жиынтығына басқа қылмыстың түрі, уақыты мен
істелген орны ... ... ... ... ... оның құнды заттарын
ұрлап алу. Көлікті ұрлап алып, әдейілеп оның ... ... ... ... ... істеудің ниеттері бір, бірақ әр түрлі уақытта істелуі.
Мысалы: қылмыскер алдымен тонайды, кейін ... ... ... ... ... ... деген ұғым қылмыстық заңның 12 бабының 2
бөлімінде берілген. Қылмыстық құқық теориясы мен ... ... ... ... деп - қылмыскердің қылмысының заңның бірнеше
баптарына сәйкес келген кезін айтады.
Қылмыстың ... ... ... ... ... істегендегі шынайы
шындылығын көрсетеді. Қылмыстың нақты жиынтығын түсіну үшін оны бірнеше
топқа ... бір ... ... нақты жиынтығы;
2) әр түрлі обьектілі қылмыстың нақты жиынтығы.
Бір обьектілі қылмыстар тек бір ... ғана ... Әр ... қылмыстардың жиынтығы сот-тергеу ... кең ... ... ... жасалған уақытта біз оны әр түрлі ... ... деп ... ... бойынша қылмыстарды саралау.
Идеалды жиынтық бойынша қылмыстарды саралау-қылмыстық құқықтағы ең
өзекті мәселелердің бірі болып ... ... ... құру және ... ... ... ... саралау қызметінен басқа, оның статистикалық есеп беру
арқылы көрініс тауып, ішкі істер органдарының ... әсер ету орны ... тағы ... ... ... біріңғай есепке алу ... оның ... анық ... ... ... ... мазмұнын ашатын бірден-бір ресми құжат осы.
Ол мынандай көрініске ... 6.1 (бір ... ... ... бір ... ... бір әрекетпен орындалған (идеалды жиынтық бойынша) екі әртүрлі
қылмыстарды жасау; бұл ретте еңң ауыр қылмыс ... ... ... пен ... ... ... ... идеалды жиынтық
түсініктемесінде айырмашылықтар ... және ... ... ... ... сараланбаған және қосымша карточкалар алға ... жол ... Бұл ... ... көрінісі мен олардың
ашылуына әсеер етеді. Сонымен қатар, идеалды ... ... ... ... ... ... ... теріс пайдаланушылығы орын
алуы мүмкін. Идеалды ... ... ... саралау мәселесі көптеген
заңгерлердің жұмыстарында да өз көрінісін тапқан. Солардың кейбіреулеріне
берілген көзқарастар ең ... ... ... түсінігінің мәнінен шығады.
Біздің ойымызша, бұл жерде екі не одан да көп ... ... ... ... бір ... ... түсіну керек.
Осыған орай, жасалған іс-әрекетті ... ... ... ... мына ... Қылмыс қаралған ретте жеке қылмыс болып табылатын әдіспен жасалса;
2. Қылмысты жасау ... ... ... ... ... ... болса;
3. Жасалған қылмыста бір мезгілде басқа қылмысқа қатысушылық белгісі бар
болса;
4. Жасалған қылмыс бір мезгілде басқа қылмысқа ... ... ... Қылмыстың жеке қылмыс әдісімен жасалуы
Бұл қылмыстар: идеалды жиынтықтың біробъектілі және ... ... ... ... ... ... ... зардаптарға қатысты кінәнің
түрлі нысандарынан пайда болады деп әділ ... ... ... В.Г.
Малков біртектес кінә нысаны бар біробъектлі (бірдей) идеалды жиынтық : ... ... ... және бір кінә ... шегінде соның түрі не
сол ниетінің бағытында айырмашылықтары болса (бір ... ... ... ... ... ... ... абайсыздықтың
түрлері (бір зардапқа байланысты қылмыстық менмендік,екіншісіне қатысты
қылмыстық ... 2) ... бірі ... ... болса, екіншісі
соған оқталу болған жағдайларында тууы мүмкін деген қарсы ... ... ... ... ... ... ... алынды. Осы мәселеге
толығырақ тоқталайық. Мүлікті қасақаналықпен бүлдіру мен ... ... ... ... ... ... негізін Жоғарғы Сот Пленумының «Қоғамдық немесе мемлекеттік
мүлікті ұрлау жөніндегі сот ... ... 11.07.72 ...... ... ... мысал. Онда: «Мемлекеттік не қоғамдық мүлікті
қасақана жою мен бүлдіруге ұласатын әрекеттердің соңғысы ... ... ... ие болса,онда қылмыстың жиынтығы бойынша саралануы тиіс»,-
деп көрсетілген. Жоғарғы Сот өз түсініктемелерін өте ... ... ... ... не қоғамдық мүлікті» деген сілтемеге назар
аударайық. ... ... ... ... ... ... тұтастығы
бұзылмаған мүлікті айтып отыр, мысалы, өнімді қоймадан ұрлау және ... ... ... үшін ... ... ... жағып жіберу. Қылмыстағы
нақты жиынтықтың классикалық түрі. Тат баспайтын металлдан жасалынған
түтікті ... ... ... пышақтың көмегімен кесіп
алу нәтижесінде оның бұзылуы туған әрекеттер - біз анықтағандай идеалды
жиынтық жағдайларында ... ... ие ... болып табылады және
біз көріп отырғандай бұл әділ берілген тұжырым емес. ... ... не ... ... ... ... пальтоның былғары
жағасын оны қасақана бүлдіре ... ... ... ... ... саралай қоймас.
Мұндай салдардың болуы сотпен бағаланады және келтірілген зиянның орнын
толтыру міндеті немесе нұқсанды азаматтық іс ... ... ... ... қосымша жазалар тағайыдалуына мүмкіндік береді.Бұл ретте,
біртұтас ... жүзі анық және ... ... ... ... ... жиынтық жөнінде сөз қозғау аса қажет емес. В.П. Малков
айтқан ... бірі ... ... ал екіншісі соған оқталу» деген
екінші жағдайға тоқталайық. Осы теория авторының өзі ... ... ... ... екі не одан да көп ... жасау идеалды
жиынтық» деп танылады дегенімен,бірінші және екінші ... те ... ... ... ... ... табу ... Бір әрекетте екі не одан да көп
қылмыстарды ... ... ... бұл ... ... ... ... емес. Мәселен, тұлғаның әйелі мен оның ашынасының
өміріне қатты жан күйзелісі ... қол ... В.П. ... ... оны ... ... ретінде мойындауға мүмкіндік туғызатын жағдай
болып табылады.
Ниет ... ... ... ... ... ниет ... жүзеге
асырылған (аяқталған қылмыс), ал оның ... ... ... ниет
жүзеге асырылмаған (аяқталмаған қылмыс). Осыған ... ... КСРО ... ... 27.06.75 ж. ... кісі ... ... бойынша сот
тәжірибесі » туралы № 4 қаулысында көзделген. Оның 12 ... бір ... ... кісінің өміріне оқталу аяқталған қылмыс ретінде қарауға
жатпайды, ал екі не одан да көп адамды ... ... ниет ... тыс ... ... ( ҚК 96 б. 2б. «а» т.). Бұл
жағдайларда әрекеттерді ҚК 24б. 3б. және 96б. 2б. «а» т., ... ... ... талдау жүргізейік. РСФСР ҚК 102 бабы ... ... үшін ... тең дәрежеде ... екі «а», ... ... Олардың айырмашылығы неде?
Кінәлінің әрекеттері бір ниеттен шығып және әдетте, бір уақытта жасалуы
тиіс ... ... ... біз ... ... РСФСР Қылмыстық
кодекске комментарий жазған авторларға берілген бұл ескертпе аз уақыт өткен
соң жасалынатын адам ... ... де ... ... ... негіз
болды. Бірақ, мұнда әңгіме қайталану жөнінде болмақ. Осыған орай «аз ... ... қиын ... ... тағы да ... ... кез ... пара алу, ұрлық, қарақшылық ... ... ... қайталануына қатысты уақыт ешбір артықшылықтарды
бекітпейді, және соған сәйкес, бұл жағдай ҚР ҚК 96б. «а» т. ... ... ... ҚК 96б. 2б. «а» және «е» тармақтарын тек екі
не одан да көп тұлғаларды ... ... ... саралауға тәжірибелік
қолдануын жеңілдететінін айтуға болады.
Сөйтіп, біреудің өміріне қол сұғу мен ... ... ... қайта жасауды қаулыда көрсетілгендей ҚК 96б. 2б. ... ... ... ... бұл ... ... ҚК 24б. ... 96б. «а» т., 103 баптарымен саралауға жол жоқ. Алдыңғы тарауда біз
қылмыстардың біреуі аяқталмаған ... ... ... ... ... деген пікірді дәлелдеуге тырысқан болатынбыз. ... ... ҚК 102 б. «и» т. мен 15, 102 және ... ... емес. Ол ҚР ҚК 96б. «и» т. және 24 ... ... асуы ... ... тыс ... ... өлім зардабы ... ... бір ... ... өлтіру мәселелеріне қатысты
сауалдар ұқсас түрде шешіледі.
В.П. Малковпен келтірілген мысал 104 б. көзделген талаптардан біршама
ерекшеленеді. Осыған орай ең кем ... екі ... ... ... ҚК 104б. ... ... ... мен соған ұқсас қылмысты
жасауға ... ... ... ... тілеп тұрып, кінәлінің еркінен (аяқталған
қылмыстарда) тыс біреуіне тілеген өлім зардаптың тумауы.
ҚК 104б. мен 15б. оларды бірдей ... ... ... ... ... екінші жағдайда жеке қылмыстар жөнінде мәселе көтеріліп
отыр. Аталған жағдайларда жасалғанды осы бап бойынша саралау КСРО ... ... ... ... ... ... мүлдем әсер
етпейді, өйткені ҚК 104 бабында саралау белгілері жоқ. ... ... ... 17 т. ... ... ҚК 102 «д», «ж», «з», «и», ... көзделген аяқ асты пайда болған қатты жан күйзелісі
жағдайында ... кісі ... ... ... адам ... ... тиіс.
Біздің ойымызша, біробъектілі идеалды жиынтық тек түрлі кінә нысандары
жағдайында пайда болуы мүмкін.
Әртүрлі ... ... ... кінәлінің әрекетімен екі не одан да
көп объектілерге нұқсан келтірілгенде орын алады. Оған бірдей де, ... ... ... ... Бір ... ... зерттеуге ұласып жүрген
классикалық мысалдың бірі - жәбірленушісі ішінде ... ... үйді ... адам ... ... табылады. Мұнда идеалды жиынтықтың барлық
белгілері бар: қасақана адам өлтіру (ҚК 96б.), біреудің мүлкін қасақана ... ... (ҚК 187б.). ... біз заң ... ... ... ... тартудың басқа да мүмкіндіктері бар деп санаймыз. РСФСР ҚК ... ... жеке ... ... ... ... бүлдіру мен жою
қылмысын тек жәбірленушіге келтірілген нұқсан ... ғана ... ... ... да ... Үлкен залал келтірмейтін адам өлтіру
қылмысын елестету мүмкін емес. Ол жәбірленушіге емес,оның туысқандары ... ... ... ... де, ... де ... ... аурулар мен ауытқулар) сипатталады.
Жанама нұқсан: қоғамға, еңбек ұжымына, достарына келтіріледі. Дәл осы ҚК ... 4 т. жаза ... үшін де ... қою қоғамға қауіпті қылмыс ... ... ... мен ... обьектілерге қауіп төндіреді. ҚК 102 б. «д» т. көзделген
ретте – ҚК 39 б. 4т. ... ... ... адамдардың өміріне қауіп
төндіру жолымен жасалған қасақана кісі өлтіру ... ... ... ... соттың үкімінде келтірілген зиянды азаматтық іс жүргізу
жолымен орнын толтыртқызу шешімі орын ... ... ... ... ... ҚК 104 б. ... ... болады.СССР Жоғарғы Сот
Пленумының 27.06.75 жылғы «қасақана адам өлтіру қылмыстық істері бойынша
сот тәжірибесі» ... № 4 ... ҚК 102 б. «д» ... ... жасалды: «Басқа тұлғаларға дене жарақаттары жасалған ретте,ол ҚК
102 б. «д» т. сараланудан басқа, қасақана дене жарақаттарын келтіргені ... ... ҚК ... саралануға жатады». Біз мұнымен келісе
алмаймыз, өйткені бұл ... ... оған ... ... де ... үлгісі болып табылады. Заң шығарушы көп адамдарға төндірілетін
қауіпті ... ... ... ... сол ... «з» ... жәбірленушінің өлімін қоса туғызған ауыр дене жарақаттарына
дейінгі ... ... ... ... ... ... ... бұрыннан-ақ өз орнын тапқан.
Заң шығарушы жеке жағдайларда идеалды жиынтық бойынша ... ... ... жататын қателіктер тапты. Мысалы, бұзақылықтың
идеалды жиынтығын және онша ауыр емес дене ... ... ... ҚК 206
бабымен,ал бұзақылық пен қасақана кісі өлтіру ҚК 102 б. «б» ... ... ... ... ... екі бап ... саралау
тек бұзақылық пен ауыр дене жарақаттарын ... ... ... ҚК 206 б. 2 т. ... ... мөлшері ауыр дене жарақатын
келтіргені үшін жаза тағайындауға жеткіліксіз ... Егер ... ... ... ауыр дене ... ҚК 206 б. 3 т. ... жасалса, онда қылмыстық заңның 2 бабы бойынша саралау қажеттігі
түсіп қалады. ҚК нормаларына ... ... ... ... жасау әдісін
қосу қылмыстық заңды қамтамасыз ету мен анықтаудың ... ... ... ... ... лауазымды тұлғалармен жасалған жалпықылмыстық
қылмыстарды саралау жөнінде сауалдар туады. Біз мұндай ... ... ... қылмыстар оны басқа қылмыс түрлерінен ерекшелейтін үш
негізгі белгіден ... ... ... яғни лауазымды тұлғаның болуы;
- Орындап отырған қызмет мүдделеріне қарсы ... ... бұзу ... ... ... теріс пайдалану;
- Мемлекеттік аппарат пен оның ... ... ... Жалпы қылмыстық қылмысты лауазымды тұлғаның жасауы және оның өз
қызметін басқа ... ... ... қылмыстың
жасалғанын куәландырады.
Тек осы үш белгі болған ретте ғана оны қылмыстық жауаптылыққа тартуға
негіз жеткілікті деп санауға ... ... ... ... қылмыстарды жасай отырып,тұлға
мемлекеттік аппараттың қызметіне емес,жалпы адамдық құндылықтарға ... ... ... ... ... ... ведомствоның беделіне келтірілген
моральдық нұқсан жөнінде болып отыр, бірақ, мұны кез ... ... кез ... ... ... ... ... жалпықылмыстық қылмыстарды жасау тек лауазымды тұлғаның ... ... ... ... ... яғни қызметтік
жағдайын теріс пайдаланушылықтан туады деген ... ... ... ... ... алмаймыз.
Әрекеттердің бағытын сипаттайтын екі белгіні үшіншісінің байланысынсыз
есепке алу, әдетте тек қылмыстық репрессияны артынан ілестіретін ... ... ... жол ... ... ... ... жалпықұқықтық қылмыстар (соның
ішінде, лауазымдық ... ... ... осы ... ... қарастырған ҚК баптарымен саралануы тиіс.
Саралауды өзгерту аталған белгілерді саралаушы ретінде ... ... ... (баптарымен) жүргізілуі мүмкін.
Кінәлінің әрекеттерін ... ... ... саралау тек
қылмыстардың нақты ... ... ғана ... ... ... ... ішінде қателіктер ерекше орын алған, әсіресе: егер, тұлға
қылмыстық ниетін жоспарлаған обьектіге қатысты емес, керісінше бағытталуы
нәтижесінде: объектідегі ... ... ... ... ... жағдайда, тұлға өз әрәкетін бағытталып отырған объектіге ... ... ... ... ... ... ... Екінші
жағдайда, сыртқы күштердің әсерінен бір объектінің екіншісімен ... ... біз ... ... ... ... және ... қатысты аяқталған қасақана қылмысты көре аламыз. Ал ... ... ... қатысты оқталу және ... ... ... ... ... Осы реттерде біріңғай қылмыстар үшін
жауаптылық кінәлі ниетінің бағыты мен қолсұғүшылық бағытталған ... ... ... ... ... ... қарай бірдей
анықталуы тиіс.
Қылмысты жасау құралдары ретінде ... ... ... ... ... ... нашақорлық, қатты әсер етуші, улы,
радиоактивті, жарылғыш ... атыс ... ... ... ... ... ... Осыған ұқсас жағдайларды саралау кезінде ешбір
қиындықтар туғызбайды. Мысалы, СССР-ң Жоғарғы Соты Пленумының 26.09.75 ... ... әсер ... улы ... ұрлау мен заңсыз жасау және
айналымға шығару» туралы № 7 қаулысы пайда табу ... ... ... улы заттарды сату РСФСР ҚК 154 және 226 баптары ... ... ... ... В.П. ... ... айналымынан
шығарылған нашақорлық, улы, қатты әсер етуші ... ... ... ... да ... ... мекемелерінің арнайы тағайындалымы бойынша
берілуі тиіс деген пікірімен келісуге болады.
3. ... ... бір ... ... ... ... ... топтағы қылмыстар өте кең тараған. Осындай мысалдардың бірі РСФСР
Жоғарғы Соты Пленумының 31.03.61 жылғы «мемлекеттік ... ... ... ... қарау жөніндегі сот тәжірибесі» туралы № 2 қаулысы
бола алады.
Онда «жеке тұлғаға заңсыз зейнетақы ... ... ... зейнетақыны алуға құқық беретін жалған құжаттарды беру» қылмысы
көрсетілген. Лауазымды тұлғада пайдакүнемдік ... ... ҚК 175 ... 93 б, 17 баптарымен саралануы керек. Осыдан ... ... ... ... ... ... ... тұлға екі қылмысқа да
қатысушы ... ... ... анық ... ... ... «жеке тұлғаларға мемлекеттік зейнетақыларды алуға
құқық беретін жалған құжаттарды берген лауазымды ... осы ... ... ... ақшалай заттарды өз ... ... үшін ҚК 175 б. және 93 ... ... тартылуы тиіс.
4. Жасалынған қылмыс бір мезгілде басқа қылмысты жасауға дайындық ... ... ... СССР ... Сот Пленумының 20.09.74 жылғы
«атыс қаруларын оқ-дәрілерді,жарылғы заттарды ұрлау және атыс қаруларын
немқұрайлы ... ... №7 ... ... атыс ... заттарды ұрлау және оларды басқа ... ... үшін ... не жасап шығару. атыс ... ... және ... ... ... ... үшін ... сақтау немесе жасап шығару
қылмысының аяқталған ... ... ... Осы ... ... Заң ... Үлгілі Қылмыстық кодексті (АҚШ) ала тұруына болар еді.
Оның 1 б. 1.07 т. былай ... ... бір ... артық
келесідей әрекеттерінен басқа сотталуы мүмкін емес: в) басқа қолсұғушылық
жасауға даярланған нысанда немесе қолсұғушылық сөз ... ... ... ... пен жауаптылықтың жауапылықты дараландыру
қағидаларына ... ... ... бар не жоқ ... ... заң ... ... құрамының белгілеріне тәуелді. Мұндай белгілердің ... қосу ... ... ... өзгертеді. Заң шығарушы осындай
тұрақты белгілерді ... ... ... ... ... ... ... шарттар бойынша ҚК Ерекше бөлімі нормаларының ... ... ... ... бұл ... өзі ... болуы тиіс:
ҚК әртүрлі баптарымен қамтылатын белгілері осы баптармен сараланады. Мұндай
жағдайларда жаза қарастырылып ... ... үшін ең ... ... ... ... қосымша белгілерді ауырлататын мән-
жайлар ретінде қарастырады.
2.3 Қылмыстың қайталануы және оның ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа
алдыңғы қылмысы үшін ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауын түсінді. Рецидивтің мұндай ... ... ... ... ... құқықтың доктринасында фактілік
рецидив идеясының авторы В.С. Утевский болып ... Ол ... ... алғаш рет сотталған тұлғалардың бірталайы ертеректе де
өзге ... ... ... ... ... бірнеше жылдар бойы
жасаған, бірақ бір рет ... ... деп ... ... ... ... ... қылмыскерлерді рецидивистер ... ... ... ... көз ... үшін ... ... сот хроникасын қараудың өзі жеткілікті.
Б. С. Утевскийдің көзқарасын қарастырылып отырған мәселе бойынша 1960
жылы М.Я. Гинзбург пен М.А. Стручков ... [15]. Олар ... ... ... одан да көп ... қылмыстар үшін соттылығы бар тұлғаны
есептеді. Бірақ бұл ... ... деп ... ... ол ... ... ашып ... Кез келген екі рет сотталған адам
қоғамға қауіпті емес. Қауіпті тұлға деп жүйелі түрде ... ... ... ... ... ... паразиттік көзқарасы және ... ... ... ... мүдделерін тікелей қарама-қарсы қоятын, бірінші рет
қылмыс ... ... да ... рет ... бұл адал ... ... ... қаламайтындықтан
формальды заңи белгісі болып табылады.
Сол себепті рецидивті анықтауда көптеген ... ... ... ... ... ... бөлу керек.
Б.С. Никифоров арнайы рецидив ретінде бірнеше рет абортты, жүйелі түрде
жалған құжатты жасауды жатқызуды қарастырды.
Кейінгі жылдары фактілік рецидив ... С. ... ... ... ... ... ... бас тартуды ұсынды.
Оның ойынша соттылық институтын жою жалпы және аса қауіпті рецидивті
дұрыс анықтау үшін рецидивист деп алғашқы ... үшін ... ... ... ... көп ... жасаған адам ретінде танылды.
Соңғы жылдары бұл көзқарас криминологиялық рецидив атымен оқытылуда.
А.Ф. Зелинскийдің тұжырымы бойынша рецидив бұл ... ... үшін ... өзге де ... ... ... ұшыраған кінәлідегі соттылықтың
болуына байланыссыз тұлғаның жаңа қылмыс жасауы деп танылады.
Бірақ фактілік рецидив ... ... ... мен сот - тергеу
практикасында қолдау тапқан жоқ және сонымен қатар, қылмыстық заңда көрініс
тапқан ... ... ... ... ... ... басым қолдауға
ие болды.
Легальды рецидив концепциясы А.М. ... П.Ф. ... ... В.Н. ... Ю.М. Ткачевскийдің, Е.А. Фроловтың, Ю.И.
Шутовтың және өзге де ... ... ... ... былай жазды, біздің заңнамамен танылған рецидив түсінігі
заңдық рецидив концепциясына негізделген, яғни алдыңғы ... ... ... анық ... бар ... екі немесе одан да көп қылмыс жасау
жағдайлары [2, 12б.].
Рецидивтің түсінігінде легалдық рецидив концепциясының ... ... ... ... ... ... жаңа қылмыс жасаған тұлға толық
немесе ... ... ... ... ... ... өтегені болып табылады
деп ойлады.
Ю.И. Шутов қылмыстық рецидивпен ... ... ... ... рецидив бұл толықтай немесе соттың ... ... ... ... өтеген жаңа қылмыс тұлғасы деген қорытындыға келді.
Бұл көзқарасты Р. Галиакбаров, М. ... Б. ... ... ... бұл ... қандай да болмасын өтеп жатқан немесе өтеп ... бар ... ... жасаған тұлға деп жазды [8, 7 б.].
Бұл көзқарас қылмыстық ... ... ... ... жылдарды бұл көзқарас А.А. Пионтковскиймен, ал соңына келе
М.Д. Шаргородский мен де айтылған.
1924 жылы А.А. ... ... ... бойынша рецидив ретінде
бірдей және ұқсас ... ... өтеп ... ... жасау болып
танылады деп жазды [70, 624 б.].
1958 жылы М.Д. ... ... ... ... да ... атап өтті. Ол былай деп ойлады, қылмыскер өзінің жаңа ... ... ... өтеп болғаннан кейін және алғашқы қылмысы үшін
толық түрде жазасын өтеген деп танылады ... ... ... сот - ... ... және қылмыстық
заңнама бұл көзқарасты қабылдамады. Қылмыстық құқықта қылмыстық рецидив
ретінде ... ... ... ... ... ... үшін
соттылығынан айырылмаған шешуші мағынаға баға берілмейді.
Криминалистер қылмыстың рецидиві ретінде қайта ... ... ғана тану ... ойды қорғады, ал абайсызда жасалған қылмыстар
рецидивті құра алмайды.
Ю.М. ... ... ... ... ... ... үшін
тағы да қасақана қылмыс жасалған жағдайда ... анық ... ... ерекшелігі болып екі немесе одан да көп нақты қылмыстарды жасау
табылады деп жазды [71, 13 б.]. Ауыр ... ... ... олардың
біртектілігіне қарамастан сол сияқты қылмысы үшін ... ... ... қарастырылмайды. Қауіпті болып табылмайтын қылмыс сотталған
тұлғаның қылмыс ... ... тек ... туралы сөз болуы мүмкін. Ю.М.
Ткачевскийдің ойы бойынша рецидив деп тану үшін кәмелетке ... ... ... ... ... көп ... және де ... рецидив болып қасақана қылмыс
рецидиві болып табылады. Сот-тергеу ... ... ... сирек кездеседі. Сол себепті заңнамада рецидивтің анықтамасына оны
құрайтын қылмыстардың қасақаналық сипатын ... 1997 ... ҚР ... негізді болып табылады.
Жоғарыда аталғандай басқа да көзқарас қорғалады. Оған сәйкес рецидивті
қасақаналық та, абайсыздық та қылмыстар құра ... 1997 ... ҚР ... бұл ... ... ... ... сияқты
абайсыздық қылмыстардың рецидивінде де қылмыскердің әрекетінде ... оған ... ... ... мен мемлекеттің мүддесіне
немқұрайлылық немесе жеңілойлылық ... анық ... ... С.В. Голик және И.Я. Мирончик тұлғада соттылық атағының болуы
жағдайында жаңа ... ... ... жеке ... ... ие ... ... адамдаи жазылған тиісті ережелер мен ... ... жоқ, ... ол ... ... ол ... ... алдын алу ережелерін сақтауға тұрақты теріс қатынастылығын
көрсетеді деп айтты.
Осылай, 1997 жылғы ҚР ҚК-те ... ... ... ... ... соттылығы бар тұлғаның жаңа қасақана қылмыс жасауы деген көзқарас
заңи түрде бекітілді.
Бұл ... келу ... ... қылмыстардың сексен пайызынан астамы
қасақана жасалатындықтан негізді болып ... ... ... ең ... және де ең ... қоғамдық қауіптілікке қасақана қылмыстардың
рецидиві ие болады.
Жоғарыда айтылғандай қазіргі күшіндегі заңнамаға сәйкес рецидивтің кез
келген ... ... ... ... ... жаңа қылмысты қасақана
жасаған тұлғаның бұрынырақта қасақана ... ... үшін ... табылады. Бас бостандығынан айыруға немесе өзге де қылмыстық ... ... ... санына, сонымен қатар, бұрынғы және қайта
жасаған қылмысының онша ауыр емес орташа ауырлықтағы, ауыр немесе аса ... ... ... ... ... жай, ... және ... болып бөлінеді.
ҚР ҚК-тің 77 бабының 1 бөлігіне сәйкес қылмыс жасағаны үшін сотталған
адам соттың айыптау үкімі заңды күшіне енген ... ... ... ... алып ... кезіне дейін сотты болған деп есептеледі.
Соттылық түсінігі ... ... ... ... ... Көп ... басым көпшілігі соттылық ретінде сотталғаны
үшін заңда анықталған қылмыстық құқықтық және жалпы құқықтық ... ... ... ... соттың айыптау үкімімен тұлғаның сотталу
фактісін ... ... ... ... ... Соттылық
түсінігінің түсіндірмелері бар, мысалы оны ... ... ... ... ... ... ... соттылықты – тұлғаның қылмыс жасағаны үшін соттың
қандай да бір жазалау ... ... ... ... қылмыстық
құқықтық жағдайы деп санады. Бұл анықтаманың кемшілігі ... ... ... ... құқықтық жағдайы неде екендігі анықтау емес.
В.Д. Филимонов ... ... ... ... үшін ... ... бір
жазаға соттау фактісін қалыптастыратын заңмен белгіленген құқытарының
жүзеге аспауы деп ... ... та ... ... ... да толық
қолдануға жатпайды, себебі соттылықтың болмысы тек қана құқықтардың жүзеге
аспауы ғана ... ... ...... ... ... туындайтын
нақты соттылықтың нәтижесі.
Басқа да көзқарастар бар, бұрынырақта жазасын өтеген тұлғаны рецидивист
деп тану үшін ... ... ... факт. Шынында да, соттылық – беделге
нұқсан келтіретін факт ... ... ... ... ... ... тұлғаның беделін түсіру болып табылмайды.
Кейбір авторлар соттылық ретінде заңда белгіленген жазаны ... ... ... және ... ... ... шектеулерді
түсінеді.
Рецидивті қылмыстың қайталануының өзге де нысандары мен ... ... келе ... жалпы сипаттарын атап өту керек.
Оларға рецидив пен өзге де қылмыстардың ... тән. ... ... ... ... ... ... қылмыстармен қатар біркелкі
қылмыстар жасайды. Мұнда біртекті және әртекті қылмыстар сияқты рецидив
нақты (реалды) ... ... ... ... ... келе ... авторлар біркелкі
қылмыстық әрекет ... ... ... ... жатпайды деп
тұжырымдады. Бұл туралы А.А. Пионтковский былай ... ... ... бір
тұлға бірнеше әрекеттер нәтижесінде олардың біреуі үшін сотталмаған немесе
ол әрекеттер олардың ... үшін үкім ... ... ... ... бірнеше әртектес қылмыстарды жасаған ... орын ... ... егер ... ... ... ... – ол анық түрде қайталануы,
егер әртүрлі қылмыс жасаса – қылмыстардың жиынтығы (егер бұл ... ... үкім ... ... ... деп атап ... ... біртектес қылмыста ретінде объект, субъект, субъективтік
жағы сияқты біртектес белгілермен сипатталатын әрекетті ... Ол ... ... ... қылмыстардың белгілеріне, сонымен қатар
берілген қылмыстың құрамына заң ... ... ... ... ... ... (арнайы ниет, қылмысты жасау әдісі, орны, уақыты,
шарттары және т.б.).
Осылай келе А.М. Яковлев ... ... ... тең ... ... қылмыстар ретінде заңда негізгі құрамы құрастырылған
қауіптілігі төмен және ... ... ... ... деп ... 8 ... қауіпті рецидивтің және аса қауіпті рецидивтің түсінігіне
заңи анықтама 1997 жылғы Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің ... ... ... 13 ... 1 ... ... қылмыстың рецидиві – ... ... үшін ... бар ... ... ... ... деп
танылады.
Қылмыстық рецидивтің барлық қылмыстық рецидивтің түрлеріне ... ... деп айта ... Осы ... қылмыстық рецидивті білу үшін
бұрын міндетті түрде сотталғандығы, бұрынғы қасақан істеген ... ... ... ... ... ... соңғы қасақан қылмысты ... ... ... ... ... келе кез ... қылмыс рецидиві келесі белгілермен
сипатталады.:
1) тұлға жаңа ... ... ... ... ... ... бірінші және келесі қылмыстардың қасақан сипатталуы;
3) бұрын сотталғаны үшін ... ... ... ... ... салынған айыпты қоғамдық қауіпті әрекет (іс-
әрекет немесе әрекетсіздік) қылмыс деп танылады (ҚР ҚК ... ... ... заңнамасына сәйкес қайсібір ... ... ... да бар, ... ... ... болмағандықтан
қоғамдық қауіпті емес, яғни жеке адамға, ... ... ... ... және зиян ... қаупін туғызбаған іс-әрекет немесе
әрекетсіздік қылмыс болып ... (ҚР ҚК ... ... ... ... ... қылмыстар оның әрқайсысы тікелей
немесе жанама кінәнің екі нысанымен жасалады. ҚР ... ... ... сәйкес егер адам өз ... ... ... ... ұғынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптары ... ... ... ... ... алдын ала білсе және осы зардаптардың
болуын тілесе, қылмыс тікелей қасақаналықпен жасалған деп танылады.
Егер адам өз ... ... ... ... ... оның ... ... зардаптары болуы мүмкін екенін алдын ала
білсе осы зардаптарлың ... ... де, ... саналы түрде жол берсе, не
бұған немқұрайды қараса қылмыс жанама ниетпен жасалған деп ... ... ... ... егер ... ... жасаудың
салдарынан заң бойынша неғұрлым қатаң жазаға әкеп соқтыратын және адамның
ниетімен қамтымаған ауыр ... ... ... ... ... ... егер адам ... пайда болатынын алдын ала ... ... ... ... ... болдырмауға менмендікпен сенген
жағдайда немесе егер адам бұл ... ... ... ... ... алдын
ала білмесе, бірақ болжауға тиіс және болжай алатын ... ... ... ... ... ... ... қылмыс қасақана жасалған деп танылады.
Соеымен жоғарыда баяндалғандарды қорытындылай келе, келесі мәселелерге
тоқталуды жөн көреміз.
1917 жылғы Қазан төңкерісінен ... ... ... қылмысты белсенді
зерттеу оның заңдылықтарын қылмыскердің тұлғасын және оның жеке қасиеттерін
терең зерттеу, ... ... мәні ... ... әсер ... Бұл ... ... жұмысты 1923-1925 жылдары елдің әр қалаларында
құрылған, қылмыстылық пен ... жеке ... ... ... ... пен оның ... ... Бұл мекемелердің қызметін
бағалай келе М.Н. ... ... ... « Бұл ... он ... қылмыстылықты зерттеу жөніндегі ... ... өте көп ... ... ... біздің ғылымда бұрын болмаған»
[72, 610 б.]. Қазіргі ғылым 20 ... ... ... олар ... ... ... ... шешуде жол салды, сол сияқты
рецидивті және өзге де ... ... ... ... ... ... ... қылмастарды зерттеумен мынадай ... М.М. ... М.Н. ... В.И. Куфаев, Э.Я. Немировский,
С.В. Познышев, Б.С. ... ... Осы ... ... ... ғалымдарға қаншалықты маңызды, күрделі және сол сияқты көп қырлы
болғанына куә.
Сол ... ... ... күрделілігі оны шешуге деген бірінші
жолдың болмауы, ... ... ... ... ... ... мәні мен ... күрес шаралары жқнінлдегі әр түрлі
көзқарастардың болуына алғышарт болды. Көп жағдайда бүл ... ... ... ... болды.
Алдымен айтып кететін жайт, көптеген, ғалымдар, сөз жүзінде қылмыстық
құқықтың классикалық ... ... ... қол үзе отырып, іс жүзінде
қылмыскерді зұлымдық еріктің иесі ретіндегі дәстүрлі ... ... ... алға ... рецидивтің келесі мәнді белгілерін
түсіндіруге болады: алдыңғы қылмысы үшін жазаны өтелуі не оны ... ... ... ... ... қылмыс пен алдыңғы қылмыстың біркелкілігі не
болмаса қылмыстың бара-барлығы; соңғы қылмысы мен алдыңғы қылмысы ... бір ... өтуі [73]. ... ... белгісі ретінде
қылмыстардың бара барлығы мен ... оның ... ... ... ... ... ... құқықтықтағы сияқты негіздеу
қажеттілігі тән. Өз кезегінде 1922 ... ... ... ... ... өткендей алдыңғы қылмыс пен соңғы қылмыстың байланыстылығы мен
біркелкілігі рецидивтің ... ... тек осы ... «қылмыскердің
ерекше әлеуметтік қауіптілігн білдіреді» [74, 97 б.]. ... ... ... ... олар былай жазды: «Екі қылмыстың
аралығындағы өте ұазақ кезеңнің болуы ... ... ... зұлымдығы
мен интенсивтілігін болжауға кедергі болады». Осыдан шығатын ... ... ... ... ретінде «қылмыстық әрекет жасауға
деген әдеттің болуын дәлелдеу».
Көптеген кеңес ғалымдары класикалық мектеп идеяларында тәрбиеленді,
оларды ұзақ ... бойы ... ... жазаның түсінігі мен мәніне қатысты
қағидатты сұрақтарды теріске шығара отырып, өз ... олар ... ... ... ... ... ... Қылмыстық құқықтың
классикалық мектебінде пайда болған, кейбір ғалымдардың арасында ... ... ... талпынысы, көбіне жартылай сипатқа ие
болып және жеке тәртіпке қатысты сұрақтарды қамтыды.
Көп жағдайда Г.К. ... ... ... ... ... ... рецидивтің мәнді белгілерін атап көрсетті.
Бірақ та рецидивті құратын, қылмыстық сипаты ... ... ... ... Революіияға дейінгі рецидивтің концнпциясын сынай келе , ол
рецидивтің түсінігін бара барлығы мен біртектілігімен ... бір ... қате деп ... ... бұл ... ... ... келмейтінің «қылмыскердің әлеуметтік ... ... ... ... [75, 86 ... ... оған 1926 ... РСФСР ҚК-ң 47-48 ... ... ... береді : «Қылмыстық Кодекстің алғаш рет қылмыс
істеген тұлғаны, қоғамға қауіпті әрекетті ... ... ... ... қоя ... ... түсінігі жалпы бұрын қылмыс жасаған немесе
алдыңғы қылмысы үшін әлеуметтік қорғау ... ... не ... ... ... ... бұл жерде қылмыстардың біркелкілігі мен бара барлық
міндетті емес, былайшы айтқанда рецидивисті алдыңғы қылмысы үшін ... ... ... ... ... айыптау үкімі бар тұлғаның жаңа ... ... ... ... рецидивті былай түсіндіру
судьяға қай критериі бойынша «қылмыскердің қаншалықты қоғамға қауіптілігі»
туралы түсінікті қалыптастыруға көмектеседі [76, 41 ... ... Г.К. ... М.С. ... А.В. Вроблевский,
Б.С.Утевскийлердің барлығына «қылмыстың қайталануы» мен ... тән ... А.Н. ... ... ... ... ... «қылмыстың
қайталануы» мен «рецидив» түсініктері арасындда нақты шек ... ... ... ... ... ... қарағанда өзгеше
тұжырым ұстанды. Оның ойынша 1926 ... ... ... қылмыстыі қаыталануы
мен рецидив бірдей мазмұнға ие болды деді. Әрекетті саралауға әсер ететін
заңда ... ... ... ол ... ... ... ауырлататын жағдайларда, ол қайталану ... ... ... ... ... міндетті белгілері деп келесілерді есептеді
алдыңы қылмысы үшін әлеуметтік қорғау шарасын өтеуі; ... ... ... ... ... ... Ал қылмыстың қайталануы тек бір шарт
болғанда, яғни алдыңғы қылмысы мен ... ... ... ... ғана ... Оның ... қайталану фактісін анықтау үшін сотталу фактісін
немесе әлеуметтік қорғау шараларын өтеудің маңызы жоқ [77, 190 ... ... тобы ... мәні ... өзге ... ... М.М. Гроздинский бірқатар мақалаларында рецидив түсінігі
бара келе өз ... «жай ... ... ... ... ... айтқан [78,
58 б.]. М.М. Гроздинскийдің идеялары өзіндік болып келеді, оған нақтырақ
тоқталу ... ... ойы ... ... ... ... ... мектеп басты орынға әрекет жасаған адамды ... ... ... ... жазалау жүйесі қылмыстың ауырлығы мен
жазалау ауырлығы шамалас қағидатқа сәйкес құрылған. Ал ... ... ... ол ... ... ... сипатқа ие болады.
Қылмыскердің зұлымдық еркі өзінің табиғатынан біркелкі болатын ... ... ... деп ... ол ... ... мөлшерленді.
Осы негізде кінә туралы ілім қалыптасты. Қылмыскердің еркінің ... ... ... қара ... мысалы, жасалған қылмыстың
санына қарай алдыңғы қылмысы үшін сотталған кейін тағы да ... ... ... ... ... ... және сол дәрежедегі кінәләгін
көрсетеді. Сол себепті пеакция шараларына да әрекетті жасаушының кінәлілік
дәрежесіне ... ... ... ... ... ... ескі доктринасы өмірден жат, біркелкі
көзқарас болмады, рецидивке қатысты маңызды мәселелер әр ... ... ... туралы заңнаманы әр түрлі түсінуге алып келді.
М.М. Гроздинскийге қарағанда Б.С. ... ... ... ... анықтылық болмады. Егер М.М. Гроздинский рецидив
бірте-бірте өз орнын ... ... ... беру ... ... ... оны заңнамада қалдыруды айтып, бірақ оның функциялары туралы
ештеңе айтпады.
Рецидив онымен «тұлғаның қауіптілігінің күшейтілген ... ... және ... және ... ... үшін де жазалауды күшейту
қажеттілігін теріске шығарды.
Б.С.Утевский қалыптасқан дәстүрге ... ... ... ... ... қатысты мәселенің келісімділік жолын іздеді. Б.С.Утевский
«әдеттегі» ... ... М.М. ... өзгеше анықтады. Егер
М.М. Гроздинский «әдеттегі» қылмыскерді «кездейсоқ» қылмыскерден ажыратудың
негізгі критериі етіп кемінде екі ... ... ... ал Б.С. Утевский
болса кем дегенде үшінші соттылығы туралы фактіні атады.
М.М. Гроздинскийдің, Б.С. ... және өзге де ... ... ... ... мектебі құрған қылмыс пен жазаның мәні
туралы ... және ... ... ... ... шығарды.
Рецидив туралы дәстурлі ойларды қацта қарауға ... баға ... ... ... мардымды қателіктерге жол берді. Олар рецидив
концепциясының орнына «әдеттегі» қылмыскер концепциясы екі ... одан ... ... ... тұлғаның әлеуметтік қауіптілік кінә ... ... ... жазды: «мұндай құрылымда («әдеттегі»
қылмыскер құрылымы) әр ... ... ... ... ... етудің
төмен не жоғары шарасы не кінәнің өзге де нысанына жүгінуге ... ... ... құқықтың әлеуметтік мектебі ұсынған
«қауіптілік жағдай» теориясы болып табылады.
«Әдеттегі» қылмыскерлермен ... бұл ... ... ... ... ... ... қылмыскерлерге
қатысты анықталмаған үкімдер идеясын негізді деуге болмайды.
Мұндай тұжырымның пайда болу ... ... ... ... ... ... тұжырымның дағдарысы кезеңінде, қылмыс бұл
зұлымдық ерік, жаза кінә үшін кек, қылмыскер бұл- әлеуметтік ... ... қате ... қалыптасты және оның жасаған қылмысы оның еркінен тыс,
мемлекет оған әсер ете ... ... ... туралы алдын-ала
анықталған осы тұжырым ғылыми жағынан күдікті, «әдеттегі» ... ... үкім ... ... ... ... жайт, бұл ой өзінің дамуын 20 ... ... ... ол ... ... ... ... қайталаа сотталғандардың
салыстырмалы түрде өсті. 1928 ... ... ... пенитенциарлы
жұмысшылардың жиналысының нәтижесін қорытындылай келе Б.С. ... ... ... ... ... ... ... кәсіпқойларды
көрсете отырып былай жазды: «Крыленко сонша алысқа кетіп оларды қоғамнан
мерзімсіз шеттетуді айтады» [79, 32 ... ... ... ... ... ... Бұл ұсыныс профессор В.Г. Ширвиндттің тарапынан түсті. ... ... ... рецидивистерге анықталған үкім тағайындауды ұсынды,
сонымен «мерзімі өте келе бұл үкім ... ... да ... ... Б.С. ... ... ... мерзіммен анықталмаған үкімді
енгізуді керек деп есептеді.
Сол дәуірдің отандық ғалымдары «түзелмейтін» ... ... ... ... ... деп ... ... Көптеген, кез келген
қылмыскер түзеледі деді, ал бұл мақсатқа ... ... ... ... ... ... толы ... жүйесі болды. Бұл
көзқарасты С.В. Познышев келесідей ... ... ... ғылымында
түзелмейтіндер туралы мәселе болмау керек. Қылмыстық құқықта түзелмейтіндер
емес түзелмегендер болады… сот әрбір қылмыскерге, ... ол көп ... ... да, оның жақсы жаққа өзгеруі мүмкін деген сенімде болуы
тиіс» [80, 26 ... ... ... ... ... қылмысты және кеңес
мемлекетінің еңбекпен-түзеу саясатында өмір сүруінің бірінші күнінен бастап
шеткі ... ... ... бұл ой, ... ... практикалық
айналыстардар арасында басшылыққа ие ... ... 1928 ... ... ... ... ... куә болды.
Жиналысқа қатысушылар анықталмаған үкімді енгізудің қажеттілігі туралы
шешім қабылдады. Белгілі болғандай отандық ... ... ... ... ... ие болған жоқ. Бұл заң шығарушының қылмыскердің
түзелу ... ... ... ... кезектілікте болғанына куә.
Аталған жиналыста анықталмаған ... ... ... талқылау фактісі,
дауыс беруде қолдауға ие болуы, анықталмаған үкімдер туралы ойлар ... ... ... ... ... Бұл ... үлгілі жіне
сол мөлшерде қауіпті болуы мүмкін егер түзеу мекемелерінің ... ... ... ... және сот ... ... түзелуіне
сенбесе, ол оның зұлымдық еркін басу үшін оларға ... ... ... дайын екенін (не қолданып жатқанын) еселтетуге болады.
«Анықталмаған» үкімдер ойларынан бас ... келе заң ... ... ... ... ... қызметкерлері тарапынан қиянат қаупін
ескерсе ... ... ... ... де ... де, және оның
жазаны ары қарай өтеуден босатуы осы ... ... ... ... штаттарында анықталмаған үкім қолданылады, бұл мәні жағынан
қорқынышты.
«Әдеттегі» қылмыскер концепциясы мәнді кемшіліктерге ... ... оның ... ... ... ... зерттеу талпынысы
қайталап қылмыс жасағандарға қатысты олардың жеке басының қасиеттерін
ескеретін өылмыстық ... мен ... ... құру ... тиісті
тұжырымдар айтты.
Атап кететін бір жайт аса қауіпті рецидивист институтынң теориясының
негізі 1959 жылға ... ... ... ... рет ... ... бұл жайт, бұл ой Сталиннің культі ... ... ... ... ... ... ... асырылды. Мұндай болудың
себебі 20 жылдардың соңында Сталин қатаң репрессиялардың заң шығару базасын
қалыптастырды, ол тіпті ... ... ... ... ... «әдеттегі»
және «кәсіпқой» қылмыскер деген атақтары оларды қауіпті деп тану үшін ... ... ... ... ... ... заңға енгізуге жол бермеді
себебі бұл елде рецидивті қылмыстың жаппай құбылыс фактісін, ... аса ... ... бар ... мойындағандық болар еді.
Мұндайға Сталин саяси себептерге байланысты болмады. Аталған тезис мынаған
негізделеді ол дәуірді мемлекеттің ... ... ... ресми саясат
мынадай болды, комунизмге өту сатысында қылмыстылық ... және ... ... бар ... үшін ешқандай себеп жоқ [81, 77 б.].
1959 ... ... ... «аса ... ... ұғымын енгізу
Сталиндік кезеңге қарағанда ілгері қадам жасалды, бірақ ... ... тек ... ... көрсетілген, бұл аса ... ... бір ... ... ... ... айтсақ, қазіргі
таңдағы аса қауіпті рецидивист институтына келсек онда қылмыскердің жеке
басының қасиеттеріне ... ... жол ... Кейбір ғалымдар
рецидивтік қылмыстық құқықтың ... ... ... ... ... негізсіз тар деп есептеді. Бірақ бұл түсінік
шеңберінде ... ... ... ... ... ... оларды
зерттуге ғалымдар мүдделі еді, қылмыстың қайталануын түрлі әлеуметтік
әдістерді қолданып зерттеу «рецидив» ... ... алып ... ... қылмыстың қайталануын зерттеуде «рецидивтің» қылмыстық құқықтық
мынадай, ескіру мерзімін, жасалған қылмыстардың сипаты, ... ... ... үкімінің бар не жоғы сияқты мәнді белгілерін ... ... ... ... ... ... ... суреттеді:
«қылмыстық қайталану қылмыстық құқықта рецидив туралы ілімдерді дамытуда
негіз ... ... ілім ... ... іс-әрекетін жасаудан
туындаған фактісі формальды немесе қатаң заңдылық ... ... Бұл ... ... жеке басынаың, екінші жағынан оның ... ... ... ары қайталанбалы қылмыстардың зерттеу шеңберін сипаттай келе ол
была жазды: ... ... ... ... заңи ... ... әлеуметтік көзқарастар тұрғысынан ... сот және ... ... ісі ... ... ... қандай да қылмыс немесе құқықбұзушылық жасаған фактісін анықтаған
жағдайлардын барлығын аталған топқа жатқыздық, біздің ... ... ... ... және заңи ... рецидив түсінігінен
әлдеқайда кеңірек болып табылады» [82, 102 б.].
В.Н. Куфаев нақты криминалогиялық ... ... ... ... ... қазіргі кездегі кейбір криминологтар
қосып жүрген мағынада түсінді.
Б.С. ... ... ... рецидивтен ажырата отырып,
криминолог үшін де, ... үшін де ... ... жасаған
тұлғаларды кеңірек зерттеудің маңыздылығын баса ... ... ... ол былай жазды: «Криминолог үшін, әсіресе пенитенциарист үшін
кәсіпқой қылмыстылықты ғана ... ... ... ... ... ... немесе кәсіпқой қылмыскер екеніне қарамастан,
қайталанбалы құқықбұзушылық ретінде рецидивті де ... ... ... ... ... ... ... жалпы санын
анықтаудың алдымен бұл тұлғалардың арасына қауіпті қылмыскер- кәсіпқойлар
кіретін болғандықтан маңызды». «Пенитенциарист ... - ... бұл ... ... қорғау шараларын өтегеніне
қарамастан тағы да жаңа ... ... ... сотталғандардың санын
анықтайтындықтан қызықты, өйткені ол ... ... ... ... [83, 14 б.].
Ол кейінірек, кәмелетке толмағандардың және жасөспірімдердің
рецидивінің ... ... ... рецидивтің қылмыстық - құқықтық
түсінігі формальды және ... ... ... деп ... ... және жас ... атты ... ол: «Алдымен кімді
рецидивист деп санау керектігі туралы келісіп алу қажет. Алда біз ... үшін ... ... бар бас ... ... мен кәмелетке толмағандарды осы сөзбен түсінеміз. Бұрын бір
соттылығ бар ... ... ... ... саны ... ... ... мазмұны әлдеқайда кеңірек. Бірақ біз, дегенмен формальды
және қарапайым түсінікте болғанымен басшылыққа ... ... ... ... ... біз ... болса да қарапайым түсініктегі
рецидивистердің ... ... ... ... ... туралы Б.С. Утевскийдің көзқарасы қарама
қайшылыққа толы болғанын айта ... жөн. ... бұл ... ... қарама қайшылығы сол дәуірдегі отандық ғылым үшін үйреншікті
құбылыс.
Бір жағынан, Б.С. Утевский ... ... ... ... ... ... ... дәуіріндегі аздаған ғалымдардың
бірі, бұл оның азаматтық ерлігінің көрінісі болып табылады. Шынында, КСРО-
да ресми ... ... үн ... ... 1950 жылы ... ... бұл ... орын алып отырғандығы туралы жарияла үшін ... адам болу ... еді, ... жағынан, 1929 жылығы кәсіпқой ... ... болу ... және ... ... үшін ... ... маңыздылығын мойындай отырып,
сыныптандырылмаған кәсіпқой қылымыскердің әлеуметтік қауіптілігін ... ... ... ... таптық жауға теңеп, солармен ... ... ... ... ... 1928 ... ... жазалау
саясаты туралы Үкіметтің айтарлықтай реакциялық қаулысымен ... ... ... ... ... ... ... шара қолданылғаны
бізге белгілі-«әдеттегі бас бостандығынан айыру және физикалық жою».
Солай дей тұра 1937 жылы Б.С. Утевский буржуазиялық елдерде ... ... үшін ... ... ұқсас шараларды қатаң сыңғы алды,
бұл ... оның ойы ... ... ... күресте қажет болуы мүмкін.
Ол былай жазды: «Кейінгі тәжірибе классикалық ... ... ... кейін өзара келісімге келіп қолдау ... ... ... ... қауәпті қылмыскерлердің көбіне қарағанда,
буржуазияның саяси жауларына әлдеұайда ... ... ... және кәсіпқой қылмыстылықпен күрес шаралары туралы мәселеде
фашистер әлеуметтік мектептің реакциялық және канибалдық ... ... ... ... және қауіпті жағдай туралы ұсыныстарын ... Егер де ол ... ... қылмыскерлермен рецидивистердің
кһзін жою үшн ... ... ... ... ... пайымдауларының ешкімде күмән келтірмес еді.
Әлеуметтік мектеп тұлғаның қауіпті жағдайының негізі ретінде оның
биологилық ерекшеліктерін ескерген ... ... ... ... көрсеткен рецидивтік және кәсіпқой қылмыстылықпен ... ... ала ... Б.С. ... ... ... «Ломброзиандық
теориялар пайда болып, өз кезегінде рецидивистердің кішігірім тобын зерттеу
негізінде ... ... ... ... ... [84, 29 б.].
Отандық ғалымдар әлеуметтік мектептің осы ... және ... ... ... мен ... ... қатаң қуғындау
шараларын сынай келе, тұлғаның қауіпті жағдайын анықтай келе ... мен ... ... ... әрекеттері менкөзқарастары
қауіп төндіретін тұға – қауіпті болып табылады деген таптық бағалауды алды.
Бұл жерде тұлғаның қауіпті ... ... ... ... ол ... айтылмайды. Тұлғаның қауіпті жағдайы тудыратын ... ... ... ... ... ... байланысты парадокстық
жағдай қалыптасады, мұндай негіз ретінде әлеуметтік ... ... ... деп ... ... еді. Бірақ, бір саяси ... оның ... ... құрған тоталитаризм кезеңінде ғылымда тұлғаның
қауіпті жағдайының пайда ... ... ... туралы тұжырым
жасауы, ғалымың ... ... ... ... ... өтуі, оның қауіпті тұлға деп жариялай отырып, өзі осы ... ... ... ... қуғындау шараларын қолданумен ұласатын
кезеңде іс жүзінде мүмкін емес еді. Сол ... Б.С. ... ... ... пен ... ... және олармен күрес шаралары
туралы мәселелерді талқылау ... ... ... ... еді.
Осыған байланысты рецидивтік қылмыстылық пен рецидивистің ... ... ... ақырындап түйінделеді. Ал кейінірек 50-ші жыдардың
басында кейбір авторлар, соның ішінде қылмыстық құқық оқулығының ... ... және ... ... үшін ... жоқ және болған да
емес» деген ойлар айтты [85, 83 б.]. Бұл ... сол ... өмір ... ... ... күмән жоқ. Сол себепті, ғылымда рецидив ... ... түрі ... ... ... ауыз ... ... аталған мәселені
терең зерттеуге шақырған жеке-жеке дауыстар ғана шығып отырды. Тағы сол
Б.С.Утевский 1937 ... ... ... ... ... ... көрініс табатынын жақсылап талдау қажет еді,
рецидивтің әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға бөгет болуы
мүмкін»- деп жазды. ... ... ... ... көрсетілген
рецидивтің болмысы туралы және оның түсінігің мазмұны туралы ... ... ... ... 1956 жылғы КСРО және Одақтық
республикалардың қылмыстық заңнамалардың негізі де 1959 ҚазССР ... ... ... ... түрлерін бөліп көрсеткенімен (қайталану және
жиынтық), қылмыстық рецидивтің түсінігі болмағандығы кездейсоқ емес.
Қылмыстың қайталанбалылығы - ... ... - ... ... ... түрі.
Қылмыстың қайталануы түсінігі ҚР ҚК 13-бабында беріледі. Оған сәйкес
бұрын жасалған қасақана қылмыс үшін ... ... ... ... қылмыстың қайтлануы деп танылады.
Қылмыстың қайталануы қылмыстың көптігінің түрі ретінде кінәлі ... ... ... үшін сотталудан кейін жаңа қылмысты
жасайтындығымен сипатталады. Оның ... ... үшін ... – оны ... ... рет ... ... мүмкіндігін беретін
қылмыстың қайталануының өзіне тән белгісі.
Қылмыстың қайталануының түрлеріне: ұқсас ... ... ... ... әртүрлі қылмыстардың қайталануы жатады.
Сондай-ақ жалпы, арнайы, қауіпті, аса қауіпті қылмыстың қайталануы ... ... ... дегеніміз - бұрын сотталған ... ... жаңа ... ... ... қайталануы деп бұрын сотталған адамның жаңа ұқсас
немесе біртекті қылмысты жасауы танылады.
Қауіпті ... ... ... ҚК 13б. 2б. ... сәйкес қылмыстардың қайталануы қауіпті деп:
а) тұлғаның ол үшін бас ... ... ... ... жасаған кезде, егер бұрын ол тұлға қасақана қылмыс жасағаны үшін
екі рет бас бостандығынан айрылған болса;
б) тұлғаның ауыр ... ... ... егер ол ... ауыр ... ... ... танылады.
ҚК 13б. 3б. сәйкес аса қауіпті қылмыстың қайталануы ... ... ол үшін бас ... ... сотталатын қасақана
қылмысты жасауы, егер бұрын бұл тұлға ауыр қылмыстары немесе орташа ауыр
қасақана ... үшін бас ... ... ... үш рет ... ... ол үшін бас бостандығынан айыруға сотталатын ауыр ... егер ... осы ... екі рет ауыр ... ... үшін ... айыруға сотталса немесе аса ауыр қылмысы үшін ... ... аса ауыр ... жасауы, егер ол бұрын ауыр немесе аса ауыр
қылмысы үшін сотталған болса.
Сонымен қатар, ... ... ... ... (бір
реттік), күрделі (көп рет жасалған) түрлері анықталады.
Қарапайым (бір рет жасалған) қылмыстың қайталануы дегеніміз бұрын тек
бір рет қана ... ... ... жасауы.
Күрделі (бірнеше рет жасалған) қылмыстың қайталануы деп бұрын екі рет
немесе одан артық сотталған ... ... ... ... әдебиетте пенитенциарлық қылмыстың қайталануы да ерекше
аталады, оның мәні ... адам бас ... ... ... ... рет жазасын өтейтіндігінде жатыр.
Тұлғаның он сегіз жасқа дейін жасаған қылмыстары үшін сотталғандықтары,
сондай-ақ осы ... ... ... ... ... немесе
жойылған сотталулар қылмыстың қайталануын тану кезінде есепке алынбайды.
Қылмыстардың қайталануы Қылмыстық Кодеспен ... ... ... ... қатаң жазаға әкеледі.
Қылмыстың қайталануының ... ... ... ... ... ол жазаны тағайындау кезінде жауапкершілікті ауырлататын ... ... (54- ... «а» ... ... саралауға ықпал етеді;
- қылмыстық жауапкершіліктен босату мүмкіндігін болдырмайды;
- жазаны тағайындаудың неғұрлым қатаң тәртібін көздейді (59-б.);
- айыптаушы үкімді орындаудың ... ... ... (75-б.);
- соттылықты орындау және алып тастауды тоқтатады (77-б);
- жазаны өтеудің неғұрлым қатаң тәртібін талап ... ... ... бір ... ... ... қауіпті немесе аса қауіпті
деп таниды (13-б.).
2.4 Қылмыстық құқықтағы нормалардың бәсекелестігі және көптік қылмыстар
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... түрі ... табылатын, құқықтағы коллизияны
қарастыруымыз керек.
Коллизиялардың түрлерін жіктеу бірнеше негіз ... ... ... ... ... ... ... арасындағы, салааралық және ішкі
салалық коллизияларды бөлуімізге болады.
Құқықаралық коллизиялар әртүрлі ... ... ... ... ... пайда болады. Осыған байланысты, халықаралық ... ... ... ... ... ... ұлттық және
шетелдік қылмыстық құқық нормаларының коллизиясын бөлуімізге болады. Бұл
коллизиялар халықаралық құқықтың зерттеу пәніне жатады.
Салааралық ... ... ... ... ... әкімшілік сияқты әртүрлі құқық салаларының
ережелерінің арасында туындайтын қатынастарды білдіреді.
Барлық салааралық коллизиялар: ... және ... ... ... және ... нормалардың коллизиясына,
реттеуші және қорғаушы нормалардың коллизиясына бөлінеді.
Ішкі салалық коллизиялар бір салаға ... ... ... ... ... Қылмыстық құқықтың құрылысына байланысты, олар Жалпы бөлім
нормаларының коллизиясы, Ерекше бөлім нормаларының коллизиясы, ... ... ... ... ... деп ... қасиеттеріне байланысты ... ... және ... деп ... ... ... ... екі немесе ... ... ... ... Кей ... оларды уақыттық деп те
атайды. Коллизияның бұл түрі және оны шешу ... ... ... және ... ... ... шешіледі.
Кеңістіктік коллизиялар, әртүрлі аумақтарда қолданылатын, екі немесе
одан да көп қылмыстық-құқықтық нормалардың арасында пайда ... ... ... ... ... күшінің мемлекеттің аумағының
шеңберінде ғана ... ... ... ... ... яғни бір ... екі ... одан да көп мемлекетте жасалуына
байланысты; үшіншіден, мемлекеттің ... ... ... ... коллизиялар, жалпы және арнайы, арнайы және ... ... ... [86, 57 ... бір ... тиісті нормалардың арасында, құқықтық ... ... ... туындайды. Осы мазмұндық
коллизияларды қылмыстық-құқықтық нормалардың бәсекелестігі деп атайды.
Қылмыстық құқық ғылымында ... ... ... ... ... жоқ, қылмыстық-құқықтық нормалардың бәсекелестігінің ұғымы
қылмыстық заңда да көрсетілмеген.
Нормалардың ... ... В.Н. ... ... ... көзқарасымыз бойынша дұрыс ретінде қарастырылады. Яғни,
«бәсекелестік – жасалынған бір қылмыста бірмезгілде екі немесе одан да ... ... ... ... [6, 210 ... Герцензон: «Жасалынған қылмыс үшін жазаланушылықты бірдей мөлшерде
қарастыратын екі ... одан да көп ... ... болуы» деп
көрсетеді [87, 21 б.].
В.А. Сергиевскийдің пікіріне сүйенсек: «Қылмыстық-құқықтық ... ... - ... 6ip ... 6ip қылмыстың белгілері
Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің екі ... одан да көп ... сай ... яғни ... 6ip ... ... ... қамтуын айтамыз» десе, Б.А. Куринов: ... ... ... құқықтық нормалардың бәсекелестігі деп - ... 6ip ... ... ... ... ... әртүрлі
баптарымен қамтылуы», деп көрсетеді [13, 165 ... және ... ... ... ... ... ... нормалардың бәсекелестігімен тығыз байланысты. ... ... ... ... ... ... де ... К. деген ет комбинатының бастығы басқа азаматпен мәміле
жасайды. Мәміледе К. 459т. дайындалмаған eттi ... ... ... орай, ауданның жоспар беруі 32 пайызға өседі, яғни К. өз ... ... ... кереғар пайдаланады, оның бұл әрекеті
пайдакүнемдікпен және ... жеке ... ... үшін ... ... 6ipгe ... көрінеу жалған мәліметтер енгізіп отыр. ҚР ҚК төменде
көрсетілген қызметтік жалғандық жасау және (314 бап), ... ... ... бап), яғни өзінің жеке мүддесі үшін мемлекетке ... ... ... ... - ... ... ... олардың біреуін таңдау.
Сонымен, қылмыстық-құқықтық нормалардың бәсекелестігінің ... ... жеке ... ... ... ... Осыған байланысты, қылмыстық-құқықтық нормалардың бәсекелестігінің
келесі түрлерін бөліп көрсетуімізге болады:
- құрамдас қылмыстарды жасау ... ... ... және ... ... бәсекелестігі;
- ауырлататын белгілері бар қылмыстарды жасау барысындағы жалпы және
арнайы ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің ауырлық
дәрежесіне байланысты ... ... ... ... ... бәсекелестігін мазмұны мен көлеміне
байланысты екі түрге бөледі: а) ... және ... ... ә) бөлік және тұтас нормалардың бәсекелестігі [6, 211 б.].
Б.А. Куринов қылмыстық-құқықтық нормалардың бәсекелестігін үшке ... а) ... және ... ... бәсекелестігі; ә) арнайы
нормалардың бәсекелестігі; б) бөлшек және тұтас нормалардың ... 182 ... ... ... ... ... алты түрін
көрсетеді: а) ... және ... ... ... ә) ... бәсекелестігі; б) одақтық және республикалық маңыздағы
нормалардың бәсекелестігі; в) ... ... ... ... г) шет ... ... заң нормасымен ұлттық қылмыстық
заңның нормасының ... д) ... ... заң ... ... ... ... [49, 182 б.].
Біз Б.А. Куриновтың пікірімен келісе ... ... ... үш ... ... ... және арнайы нормалардың бәсекелестігі.
Нормалардың бәсекелестігінің бұл түрі Қылмыстық кодекстің 12 ... ... ... ... де, ... ... баптың жалпы және арнайы
нормаларының белгілеріне сәйкес ... ... ... болмайды да,
қылмыстық жауаптылық арнайы норманы қарастырылған бап ... ... ... ... арнайы құрамы өзінің белгілері бойынша жалпы
құраммен ... ... де, ... ... ... ... біреуінің ерекшелігіне байланысты дербес нормада қарастырылған.
Мысалы: Қызмет өкілеттігін тepic ... (307 бап) - ... ... есептелінеді, себебі өкілеттілікті ... ... ... қамтып тұр. Ал қызметтік жалғандық жасау(314 бап) - тек ... ... ... ... ... белгілерін көрсеткендіктен,
арнайы норма ретінде қарастырылады.
Немесе, ҚК 96 бабының 2 ...... ... ... ... ... ... объектісінің белгілеріне байланысты, қол сұғушылықтың
арнайы құрамдары бөлінген: Қазақстан Республикасы Президентінің өміріне ... (ҚК 167 б.), ... ... ... ... ... қол сұғу
(ҚК 340 б.).
Қызмет өкілеттігін теріс пайдаланғандығы (ҚК 307 б.) үшін ... ... ... ... ... ... ... органдарының қызметкерлері тарапынан қызмет өкілеттігін теріс
пайдаланудың арнайы топтары бөлінген.
Арнайы нормалар қылмыстың затының белгілері, қылмысты жасау ... т.б. ... ... ... ... ... түзілу процесі алуан түрлі: ... бір ... бір ... ... ... ... түзіледі.
Малыхин жалпы және арнайы норманың бәсекелестігінің әр түрлігін төртке
бөліп айқындайды: а) ... ... яғни ... мүлікті ұрлау
мақсатында шабуыл жасауға ұшыраған адамның ... мен ... ... ... ... ... ... ауыр зиян келтірсе ... ... ... ... ... өз ... ... қамтиды,
екінші қылмыстық құықтық норма тек қана ... 6ip ... ... ... ... соңғысы арнайы сипатта. б) белгілі 6ip көрсетілген
баптың тармақтарына байланысты норма бәсекелестігі сараланады. ... ... ... ... ... бірінші тармақшасы адамдар
тобының алдын - ала сөз байласуы бойынша. Бірінші ... ... ... көрсетілген, яғни жалпы норма екінші бөлігінің тармақшасында
құрамның саралануы көрсетілген, яғни арнайы норма, в) әр ... ... ... қылмыс құрамының сараланған және олардың 6ip - бірімен
негізгі ... ... ... адам ... ... құрамы
қамтылады, яғни жалпы норма, ал ... жаңа ... ... ... арнайы норма, г) негізгі ... ... ... ... ... ... Мысалы, жалпы норма 96-бап,
арнайы норма 96-бапты 2-бөлімінің «н» тармағы.
Жалпы және арнайы нормалардың бәсекелестігінің бір түрі ... ... ... ... және ... ... ... болады. Бұндай бәсекелестік барысында әр уақытта арнайы
нормалар қолдануға жатады.
Жалпы және ... ... және ... ... ... ... ... нормалардың қатарына жасы толмағандардың қылмыстық
жауаптылығының ерекшелігін белгілейтін Қылмыстық ... VI ... Бұл ... ... ... салыстырғанда жазаның түрі және
мөлшеріне, қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру ... ... ... жазадан босатуға байланысты елеулі шектеулерді
білдіреді. ... ... және ... ... коллизиясын болдыртпас
үшін, келесі ереже қолданылады: айрықша норманың әрекеті жалпы және арнайы
норманың ... ... ... ... ... арнайы нормалардың бәсекелестігі – оларда қарастырылған жазаның
жеңілдігіне немесе ауырлығына ... ең ... ... ... ... нормалардың бәсекелестігіне екі ауырлататын, екі жеңілдететін
және ауырлататын немесе жеңілдететін құрамдардың бәсекелестігін жатқызамыз.
Екі ... ... ... ... бәсекелестігі.
Ауырлататын мән-жайлар көрсетілген ... ... ... ... ... ... қарастырылғандардың ішіндегі ең
қауіпті белгілері бар норма қолданылады. ... ... ... ... бар адам, қайта он төрт жасқа толмаған жәбірленушіні зорлайды.
Кінәлінің әрекетінде, бір мезгілде ҚР ҚК 120 ... 2 және 3 ... ... ... бар. ... ... приоритет
әруақытта ең ауыр мән -жай ... ... ... ... жеңілдететін мән-жай көрсетілген нормалардың бәсекелестігі.
Бұндай жағдайларда ең жеңілдететін мән-жай көрсетілген ... ... және ... мән-жайлар көрсетілген нормалардың
бәсекелестігі барысында жеңілдететін норма ... ... ... жеңідететін мән-жайлар көрсетілген нормалар бәсекелестігінің дұрыс
шешілмегендігі келесі мысалдан көрінеді.
Я-ның үйінде қонақта ... ... ... ... ... төбелес
шығарып, ерте үйіне кетіп қалады. Әйелін күтіп ... ол ... ... ... ... мен ... ... жеке интимдік әңгімені естиді.
Үйінен ... ол ... мен ... ... ... ... ... қатты күйзеліп, қабырғада ілулі тұрған шананы ала салып, әйелі мен Я-
ның басынан ... ... Шана ... қалған соң, инеағашты ала ... ... ... ... ... ... жарақаттардан оның әйелі
мен Я қайтыс болған. Ивановтың әрекеті ауырлататын жағдайда кісі өлтіру
ретінде, ҚК 96б. 2б. «д» ... ... ... ... ... ... ҚК 98 бабы бойынша саралануы тиіс.
3. Тұтас және оның бөліктерінің бәсекелестігі барысында, іс-әрекет ... ... ... ... ... ... біреуі жасалынған іс-
әрекетті толығымен қамтыса, басқасы оның тек жеке бір бөлігін ғана қамтиды.
Бәсекелестіктің бұл түрі жеке жай және жеке ... ... ... ... Яғни, бір қылмыс басқа қылмыстың міндетті ... ... ... ... ... Мысалы, қарақшылық (ҚР ҚК
179б.) барысында, меншікті иемдену кезінде, азаматтардың өмірі ... ... зиян ... және оның ... ... барысында тұтас норма
қолданылуға жатады.
Берілген анықтамадан сот тәжірибесі өңдеп шығарған ауытқу бар: егер
бөлік ... ... ... ... ауыр ... ... іс-әрекет
қылмыстардың жиынтығын құрайды.
Қылмыстық құқықтық нормалардың бәсекелестігінде ... ... ... ... ... қағидаларды ұстанғанда ғана жүзеге
асырылады:
1. іс-әрекетті тез ... ... мен ... ... ҚР ҚK ... және ... ... қолдана білу.
Жалпы және арнайы норма. Қылмыс құрамы 6ip ғана ... - 6ip ... ... ... ... ... қызмет жөніндегі
жалғандық. Басқа жағдайларда ҚK 6ip бабында қылмыс құрамының 6ip немесе
бірнеше түрі ... ... ҚК ... ... ... ... билікті немесе қызметтік өкітеттілікті асыра пайдаланудың
үш құрамы көрсетілген баптың бірінші бөлімінде осы қылмыстың жай түрі ... ... ... осы ... ауыр-немесе өте ауыр түрлері
көрсетілген; ҚР ҚК Ерекше ... ... ... диспозицияларында
жекеленген қылмыс құрамдары көрсетілген. ... ... осы ... ... ic-әрекет істеуді құқыққа қайшылық деп атау қалыптасқан.
1960 жылға дейін қолданылған ҚK ұқсастығы бойынша, яғни, ... ... ... ... ... де ... көрсетілген соған
ұқсас жақын нормаларды қолдануға жол ... еді. ... өзі ... ... осы мәселеде бейберекетсіздікке кетушілікке әкеп соғады. ҚР 1995 ... ... ... орай жаңа ҚK ... ... ... қолдануға жол берілмейді делінген. Адамның қылмыстық құқықтық норма
тыйым салған ic-әрекеттерді ... ... ... ... деп ... қайшылықта норма бәсекелестігі, яғни жалпы және арнайы норма
түрінде ... ... ... түрлік белгілері дегеніміз - барлық қылмыстарға
ортақ, олардың қоғамға қауіптілігі және құқыққа ... ... ... деп көрсеткен [17, 98 б.]. Түрлік ... ... қана ... қылмысқа тән белгілер қылмыс ... ... да олар ... құрамынан тысқары болады да, осыған байланысты
оның ... ... үшін ... ... ... біреудің мүлкін
ұрлағанда (ақша, зат, құжат т.б) немесе ол ұрлықты қашан болғаны ... әсер ... ... ... сол немесе басқа қылмыстық міндетті
белгілері болып табылады. Осы түрлік белгілердің 6ipeyi жоқ ... ... ... болмайды. Мысалы, басқа ... ... ... ... - оны жасырын ұрлау. Егер басқа біреудің мүлкін алу ... ... ашық ... ... асырылса, онда ұрлық емес, басқа қылмыс құрамы -
тонау болады. Қылмыс ... 6ip ғана ... ... ... Бұл ... ... бәсекелестігі болмайды. Толық және бөлшек
нормалардың бәсекелестігі қылмыс құрамының элементтерінде қаралады. ... ... ... ... ... жағы. Қылмыстың
объектісі бойынша, мысалы абайсызда адам өлтіру (101-бап) 1997 жылғы ҚК
бойынша абайсыздықта адамға өлім ... адам ... ... жатпайды,
ол өз алдына жеке қылмыс болып табылады. Бұл жерде, оның адам өлтіруден
негізгі айырмашылығы ... ... ... кінә нысанынын өзгешелігінде.
Екінші, еңбекті қорғау ережелерін бұзу (152-бап) осы бапты 2-бөлігі
абайсызда адам өлтіруге әкеп ... ... ... яғни екінші норма арнайы
болып табылады, осы ретте бәсекелестік кезінде көрсетілген баптардың ... ... ... объективтік жағы бойынша ... ... ... ... (179-бап) объективтік жағы -адамның
өмірі мен денсаулығына қауіпті күш көрсетумен немесе ... ... ... мен қорқытумен ұштасқан шабуыл жасау арқылы белгіленеді. Осыған
оғай қарақшылықтың объективтік жағы негізінен екі ... ... ... және күш ... ... жүзеге асырылады. Тонау (178-бап) объективтік
жағынан белсенді әрекет күйінде бөтеннің мүлкін ... - ашық ... салу ... ... ... ... жақты белсенділігін В.Н.
Кудрявцев үшке бөліп қарастырады:
- ic-әрекетте тек ғана ... ... ... яғни екі ... ... көп ... ... қылмыстық зардап, белгіні 6ip нормадан көрініс тапса;
- белгіні 6ip норма, қарама-қайшылықты ic-әрекеттен көрінсе.
Ал субъектісі және ... жағы ... ... ... және ... ... бәсекелестігі жалпы және ... ... ... ... ... ... төмендегі норма бәсекелестігін
ұсынамыз: пара алу және осы бапты 3-бөлігі жауапты мемлекеттік лауазымды
атқарушы адам жасаған ... ... ... ... және ... ... күш қолдану әрекеттері. Осы келтірілген мысалдардың
субъектісі арнайы субъект. Қылмыстың ... өзі ... және ... ... Eci ... заңда белгіленген жасқа толу және жеке адам
болу сияқты белгілер барлық қылмыстарға тән, ортақ белгілер. Бұл ... ... ... ... Жалпы субъектінің осы белгілері мен
қатар жекеленген қылмыстық құрамының ерекшелігіне қарай ... ... ... ететін адам қылмыстың арнаулы субъектісі болып табылады.
Мысалы, мемлекеттің қызмет мүддесіне қарсы қылмыстың барлығы дерлік арнаулы
мемлекеттік ... ... ... Бұл жерде мемлекеттік ... ... ... табылады. Әскери қылмыстарды тек әскери қызметшілер
істейді, сондықтан ... ... де ... ... ... болып
табылады.
Субъективтік жағының норма бәсекелестігі қылмыстық құқық теориясында
өте аз ... ... ... ... ... ... ... қылмыс істеуге тікелей байланысты жағының көрінici
болып табылады. Қылмыстың субъективтік жағының ... ... ... кінә, қылмыстық ниет, мақсат құрайды. Осы белгілердің жиынтығы
қылмыс істеген, яғни ... ... ... ... ... ... орын ... ішкі өзгерістер, оның санасы мен еркінің өзара
байланысын бейнелеп береді. Осы ... ... ... ... тигізетін маңызы зор. Сонымен норма бәсекелестігінде
қылмысты саралауды қорыта келсек, біріншіден, ... ... - ... ... ... ... ... пайдасы өте көп, сонымен қатар
қылмыстық құқықтық норма бәсекелестігінде ... ... ... тиіс:
бірінші талап - жасалған қылмыстық белгілерін ресмилендірген ... ... ... қажет;
екінші талап - қылмыстық заңның нормаларын дұрыс қолданып қолданыстары
қылмыстық құқықтық нормалардың жүйесін терең талдау қажет [88, 44 б.].
Норма ... ... ... қылмыстық құқықтың жүйесін
білмеуден жіберіледі. Ic-әрекетті дұрыс саралау үшін норма бәсекелестігінің
көлемі, мазмұны жағынан толық ... ... ... Ал ... рөлі ... құрамымен салыстырғанда норма бәсекелестігінің жалпы
және арнайы нормасынан айқындалады. Мәселен, (314-бап) қызметтік жалғандық
жасау ең көп ... екі ... ... ... бас ... жазаланады, ал (327-бап) өзінше билік ету үшін үш немесе бес жылға
дейінгі бас бостандығынан айыруға жазаланады, ал ауырлататын жағдайда ... ... ... бас ... ... ... Санкция норма
бәсекелестігінің сұрағы шешілгеннен кейін беріледі. іс - әрекетті ... ... ... ... ... үшін ... нақты мән - жайын, сондай-
ақ қылмыстың қылмыс емес әрекеттен, бір қылмысты екінші қылмыстан айыруға
мүмкіндік беретін құрам ... ... ... ... ... норма
бәсекелестігін саралауда маңызды рөл атқарады. Әрекетті неғұрлым толық, әpi
дәл ... ... ... ... хақ. Оның ... ... дәл
қазіргі тұста қылмыс құрамының элементтерін құрайтын барлық белгілердің
болуына байланысты ... ... ... ... жеке ... мөлшеріне қатысты. Алғашқысының өзіне екі жақты келу ләзім. Жоғарыдан
көрініп отырғандай, қылмысты ... ... ... ... ... ... 6ip баптың бөліктері, екіншіден, әртүрлі баптар
назарға ілінеді. Бір ... ... ... ... өтіп ... ... заттың нақтылануынан көрініс табады.
Қылмысты саралау мәселесі теория бойынша да, тәжірибе ... да, ... де ... ... бipi, ... ... заңның
тиімділігі де, бұл заң қолданылған адамның тағдыры да жасалған ... ... ... ... 6ipгe, Қазақстан Республикасы
Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімнің нормаларын қолдануда заңсыздыққа ... ... ... 6ipi. ... жат ... ... бермеу үшін сот тергеу ... ... ... ... ... әр түрлі теориялық пікірлерге толық, жан-жақты ғылыми талдау
жасап, осы қылмыстан сақтандыруға ... ... ... ... ... ... ... табылады. Нормалардың мазмұнына көз ... ... ... ... анықтау, яғни қылмыс ... ... ... ... ... Тәжірибе саласында 6ip тектес
норманың екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... ... келіп тіреледі де, оны ... ... ... ... өзі түсінікті. Норма бәсекелестігінде саралау
мәселесін дұрыс анықтаудың маңызды ... ... мәні ... қылмыстың барлық мән-жайын жан-жақты, толық, әрі әділ зерттеу
жөніндегі заң ... ... ... норма бәсекелестігінің ерекше
көрінісі болып табылады.
3 КӨПТІК ҚЫЛМЫСТАР БАРЫСЫНДА ЖАЗАНЫ ТАҒАЙЫНДАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Қылмыстардың ... ... жаза ... ... ... жаза тағайындаудың тәртібі новелла емес.
Әдеттегідей ҚР ҚК бұл тәтіптерді жеке ... ... (ҚК 58 ... ... екі ... кезеңнен тұрады. Біріншісінің басты мақсаты-
қылмыстың әр түріне қарай өтелуі тиіс жазаны анықтау болып табылады. Бұрын
жаза тағайындалмаған әреекттерге қатысты ... ... ... ... ... ... ... категорияларына байланысты жаза таңдауды
заңмен бекітілген жазаның жалпы бастамалары мен ... ... ... ... және ... тұлғалардың қатысуымен,
рецидив пен бірнеше мәрте қайталанған істердің ерекше ... ... ... ... ... ... алуы ... кезең мүлде басқа мақсатты: қорытынды,жалпы деп аталатын ... ... ... ды ... ... шара ... бір ... үшін тұлғаға тағылып отырған тек қана негізгі немесе
қосымша жаза ... ... ... жаңа ... қылмыстары үшін жаза
мәселесі немесе негізгі жаза тағайындалмаған ... сот ... ... ... бас ... негіздері ретінде қарастырады. Қылмыстың
жиынтығы бойынша жаза тағайыдаудағы ... ... ... ... ... а) ... пен ... даралануы принциптерін
сот органдарының одан да ... ... ... ... б) ... ... пен негізділікке қадағалау жасау; в) ... ... ... ... ... пен ... беру, шартты
түрде мерзімінен бұрын жазадан босату және т.б. ).
Сонымен қатар, ... ... ... қосу ... ... ... ... мен мүмкіндіктері туралы мәселе шешімін табады.
Қамаумен бас бостандығынан айыру, тәртіптік әскери бөлімде ұстау, ... ... ... ... ... ... ... немесе
қоғамдық жұмыстарға тарту бойынша заң шығарушы бас ... ... ... бір күн ... ... немесе әскери тәртіптік бөлімде ұстауға;е
кі күн бас бостандығын ... үш күн ... ... салу мен ... шектеуді;сегіз сағат қоғамдық жұмыстарды бекітті. Айыппұл салу,
белгілі бір лауазымды атқару немесе ... бір ... ... ... арнайы, әскери немесе құрмет атағынан,класстық шеңінен
және ... ... ... ... жағдайларда да орындаудың
дербес тәртібімен көзделеді. Мүлікті ... оны бас ... ... ... ... тәртіптік бөлімде ұстаумен, ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза тағайындаудағы жалпы ереже оның ... ... ... ... ... түрі мен ... ... оның түрі болып тым болмаса бір қылмысы үшін ... ... ... - заң шығарушының белгілеген шегінен шықпайтын
мерзімі танылады.
Аталғандардан басқа, ҚР ҚК ... жаза ... тек ... ... ... ... қатар қосымша жазаны да таңдауы мүмкін екендігін атап
өткен жөн.
Енді жазаның негізі, тәртібі, шектері мен ... ... ... ... ... Қылмыстың жиынтығы бойынша
жаза тағайындау тәртібі сотталушының бірінші іс бойынша үкім шыққанға дейін
басқа ... ... ... жайларда қолданылатынын заң шығарушы
атап бекітті. Бұл ережелерді қолдану тәртібінің ... ... ... ... ... үшін үкімнің болмауы фактісі емес, қылмыстық іс бойынша үкім
шыққанға ... жаңа ... ... ... ... үшін жаза ... тәртібінің ерекшелігі. Жазаның өтелген
не өтелмеген бөлігі мен оны қылмыстың жиынтығына қарай тағайындау жөніндегі
мәселе қылмыстық іс ... үкім ... соң ... іс ... үкім
шығарылғанға дейін адамның басқа қылмысқа кінәлілігі анықталған жағдайларда
туады. Бірақ, әдетте қылмыстық жиынтық ... жаза ... ... кіретін әрбір қылмыс үшін жазаны анықтауды меңзейді.
Жазаларды қосу ... ... Егер жаза ... қосуға
жататын болса, онда сот қылмыстардың жиынтығына сәйкес: қатаң емес ... ... ... ... қосу ... таңдауға
міндетті. Жазаларды толығымен қосу қағидасы аса ауыр қылмыс ... ... ... ... жататын басқа қылмыстарға
тағайындалған жазалардың белгіленген тәртіп ... ... ... ... түрінің мәні ауыр қылмыс үшін тағайындалған жазаға басқа
қылмыстар бойынша ... ... ... ... тек олардың бір бөлігі
қосылуынан айқындалады. Жаза-сіңіру кезінде түпкілікті ... ... ... ... қабылданған ҚР ҚК қатаңдығы кемірек жазаның одан
да қатаң ... ... тек ... ... ... және сол
ауырлықпен жүзеге ... ... жол бере ... қосу ... ... бекітпеген. Бірақ бұл, аталған мәселені шешуге бағытталған жалпы
әрекеттердің болуын қабылдамау деген ... ... ... ... ... әр ... үшін ... жауапқа тартылу міндеттілігін
негізгі ретінде санау қажет. Соған сәйкес, үкімдердің жиынтығы ... ... ... ... ... ... қосу
қағидасына артықшылық берген жөн. Ішінара қосу мен ... ... ... ... ... ... қосу белгілі бір себептерге орай, яғни
түпкілікті жаза таңдалатын қылмыс ... ... ... ... есепке
алынған болса, онда оларды қолдану жағдайға бағытталуы тиіс.
Түпкілікті жаза таңдау шектерінің ерекшеліктері. ... ... бұл ... ... тағылып отырған қылмыс санаттарына байланысты
сараланады. Егер олар аса ауыр емес ... ... ... ... жаза ең ... ... ... жазаның көлемі ең жоғарғы
мерзімнен және аса ауыр ... үшін ... жаза ... ... ... Егер ... жиынтығында жасағаны үшін ҚК-пен жиырма жылға бас
бостандығынан айыру немесе өлім жазасы не өмір ... бас ... ... ... бір ғана аса ауыр ... ... ... ішінара немесе толық қосу жолымен ... ... ... ... ... ... бес ... аспауы қажет. Қылмыстың
жиынтығы бойынша жаза тағайындау ережелерін ҚР ҚК 58б. реттеледі.
3.2 ... ... ... жаза ... да және тәжірибеде де күрмеуі көп, күрделі мәселелердің бірі
үкімдердің ... ... жаза ... ... ... Бір қарағанда,
қылмыстық құқықтың бұл институты да осы «жиынтық» ... ... ... ... және ... жалпы жазаны анықтауда ұқсас
ережелерді қолданатын басқа институтпен барабар сияқты. Мұнда да, онда да
заң шығарушы жауаптылықты жүзеге ... ... ... ... ... пайдаланылады. Соған қарамастан, екі жағдай да ... ... және әр ... қүқықтық негізге ие.
ҚР ҚК 60-б. 1-бөлігіне сәйкес, егер сотталған адам үкім ... ... ... ... ... ... жаңадан қылмыс жасаса, сот соңғы
үкім бойынша сот тағайындаған жазаға ... ... ... ... жазаның
өтелмеген бөлігін толық немесе ішінара қосады.
Мәтіннен көрініп тұрғандай, қатардағы ... ... ... ... ... айырмашылықтары көзге ұрады.
Біріншіден, үкімдердің жиынтығы негізінде қылмыстардың көптігінің басқа
түрі - ... ... ... ... бір адам ... да, ... өмірінің әр кезеңінде жасалған. Адам өмірінің адамдардың ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар. Бір кезде
бір сәттік көңіл күймен (ызамен, ... ... және ... ... ... ... ... өте келе өз маңызын жоюы мүмкін.
Мемлекеттің жасалған қылмысқа ... үкім ... ... ... ... ... кейін сотталушы өз санасында ... ... ой ... ... ... одан ... әрекеттерінде, әдетте, өзін-
өзі ұстауға тырысады деп жобаланады. Құқыққа қарсы мінез-құлықтардың
қайталануы ... ... ... ... қарамастан, көп
ретте қоғамға жат, теріс мінез-құлықты, бағынбаушылықты, қылмыстық-құқықтық
тыйымдарды елемеуді білдіреді. Ал адамның бірнеше қылмыс жасай отырып, ... ... ... ... реті - ... ... ... сұраныс, сөз жоқ, біріншіге қарағанда төмен болады. ... заң ... екі ... негізді түрде бөле-жара қарастырады ... ... және ... ... ... ... үшін ... кезде сот оның алдындағы бірінші
әрекет туралы үкімнің мән-жайлары мен нәтижелерімен шектеліп отырады. Олар
сот үшін басшылыққа алуға міндетті ... ие. Бұл ... ... қылмысқа
тікелей қүқықтық баға беруге және ол үшін тағайындалған жазаның дұрыстығы
туралы талқылауға мүмкіндігі жоқ. ... ... ол өзі ... өз ... ... және жиынтық жазаны анықтаған кезде соңғысының
кемшіліктерін түзете алмайды.
Үшіншіден, үкімдердің жиынтығында жазалардың орындалуының ... ... жаза ... ... ... ... оған ... санкциялардың барлық қажетті атрибуттарын - жазаның
түрлері, режимі, мерзімі, мөлшерін ... ... ... ... және ... ... шарасын анықтаған кезде жазаның
өтелмеген бөлігі жаңа негізгі жазаға толық немесе ішінара қосылады. ... ... (бір ... ... кезде) бір жаза - барлық іс-
әрекеттерге ортақ тағайындалған жаза өтеледі.
Қылмыстардың және үкімдердің ... ... ... ... ... шыға ... ... мазмұнына жан-жақты
тоқтала кету қажет. Айта кету керек, заңда бүған жеткілікті ... ... ... да бұл мәселе жеріне жеткізе зерттелмеген.
Үкімдердің жиынтығы - ... ... жаңа түрі ... ... Бұл, анығында, қылмыстардың біріншісі үшін сотталған және сол үшін
жазасын өтеп жүрген адам жаңа ... ... ... ... ... ерекше түрі кезінде ортақ жаза анықтаудың тәсілі. Үкімдерді
қосу бірі жүзеге асырылып, ... тек ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктерін білдіреді. А.И. Ворониннің ұсынысында
заңда үкімдердің ... ... ... ... түзеу мекемелері
режимінің түрін тағайындау және жазадан шартты түрде - мерзімінен ... ... ... ықпал ететіні жөнінде ештеңе айтылмаған.
Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза тағайындау ... ... ... сот үш ... ... ... алынған соңғы қылмысқа жаза тағайындалады;
одан әрі бұрынғы үкім бойынша жазаның нақтылы қандай ... ... ... ... ... ... немесе мөлшерін жаңадан тағайындалған жазаға
толық немесе ішінара қосады.
Қарапайым құқықтық норманы түсіндірудегі мұндай шырғалаң, жалпы алғанда,
сот ... ... ... ... сондықтан да түрлі
жазаларды біріктірудің механизмін дұрыс ... ... ... ... ... ... қанша дегенмен, қосылу жолымен емес, қосу жолымен
біріктіріледі, өйткені ... ... әр ... ... маңызы,
мәртебесі бар. Олардың әрқайсысының жиынтықтағы рөлі мен ... тек ... ... ... ... ... ... кез келгені - бірінші
қылмыс үшін тағайындалған да, екінші қылмыс үшін анықталған да жаза ... ие ... ... ... ... адам ... кісі өлтіргені үшін
сотталған, одан кейін ... ... ... ... мекемесінен қашып
шыққан. Сөз жоқ, адамды өлтіргені үшін тағайындалған жаза ... ... ... ... Бұл ... кісі өлтіргені үшін тағайындалған
жазаның өтелмеген бөлігі жеңілірек қатаң жазаға ... ... ... ... тіреп, дағдарыс тудырады. Анығында бірінші жаза да
жиынтық үшін өте ... және оның ... мен ... жалпы жаза тәуелді
болып келеді. Бұл - соттың жазалардың діттеген мақсатына жетуі үшін қосымша
күш-жігерді талап ... ... бір ... отырғанымыздай, заң шығарушының үкімдердің жиынтығы бойынша жаза
тағайындауға қатысты «қосылу» терминін пайдалануы түрлі ... ... ... ... пікірталастар тудырады. Басқа бір даулы
мәселе өтелмеген, қосылған, ... ... ... ... есептеу
сәтіне байланысты бас көтереді. Мысалы, егер адам бірінші үкімді шығару
кезінде немесе ... ала ... ... ... ... болса. Бұл ретте
үкімде жазаның жалпы жиынтық мерзімі немесе мөлшері анықталады және ... ... бір ... ... ... ол ҚР ҚК 62-б. 4-бөлігі және ҚР ҚІЖК
380-б. 1-б. 7-тармағы ... ... ... алу жолымен ескеріледі.
Бірінші үкім ... ... ... ... ... ... бас
қатырудың ешқандай мән-маңызы жоқ. Сондай-ақ өтелген жазаның қандай бір
бөлігін жаңа жазаға қосу үшін ... да ... ... ... ... ... жауаптылықты күшейту үшін талап етілетін
жазаның белгілі бір мерзімін (мөлшерін) анықтау критерийі ... ... ашып ... және ... ... ... жиынтығы
кезіндегі жауаптылықтың түпкілікті шарасы қорытынды нәтиже туралы мәселе
тек жазаларды тағайындау негіздеуші факторларды ... ... ... себепті барлық тағайындалған жазалардың қосындысы ретінде
көрініс беруі тиіс.
Тәжірибелік тұрғыдан мұндай ... ... ... ... айыпты адам бірінші рет 10 жыл бас бостандығынан айыруға сотталды
делік, оның жаңа қылмыс жасаған сәтке 3 жылын, үкім ... ... ... және оның ... ... ... ... 4 жылын өтеген. Жаңадан соттаған
кезде оған екінші аса ауыр ... үшін 15 жыл бас ... ... Жазаны үкімдердің жиынтығы бойынша анықтай отырып, сот
нақтылы қайталануға (жай ... ... ... ... ... ... барлық жазаларды толық қосуға шешім қабылдады.
Енді, ҚР ҚК 60-бабының диспозициясын басшылыққа алатын ... 15 ... ... ... 7 ... 6,5 не 6 жыл бас ... ... керек. Анығында, үкімде біріншісіне қарағанда екінші қылмыс неғұрлым
қауіпті екендігін, соған сәйкес айыпкердің оған қатысы да қауіпті ... айта кету ... Одан әрі ... жазаны толық қосу жолымөн, нақтылы
өтелген мөрзімді есепке ала отырып, 25 жыл (10+15) бас ... ... ... ... ... ... әр ... мәртебесі бойынша бірдей
жазаларды қосу ... ... ... ... біз ... ... ... өтеміз, оның ішінде - жоғарыда аталғандар да ... ... ... ... жаза ... ... тағайындалатын реттегі тәсілдермен, яғни толық немесе ішінара қосу
не сіңіру жолымен анықталуы тиіс. Бұл ... ... ... ... алуды
бөлшектеп емес, толықтай, жиынтық бойынша тағайындалған мерзім немесе
мөлшерге жай қосу ... ... ... Айта кету керек, заң шығарушының
өзі ... ... ... ... ... бір ... қосылу, екінші
жағынан сіңіру ретінде қарастыра ... ... ... ... (ҚР ҚК ... ... жәнө үкімдердің жиынтығы бойынша жаза тағайындау көбіне-көп
қылмыстардың қайталануы және бірнеше мәрте жасалуы ... ... ... ... ... ... ерекшелігі іс-
әрекеттердің көптігін есептеуге ... ... ... ... болып табылады. Қылмыстардың көптігінің бірден бірнеше
жағдайының ... ... ... ... екінші мәрте қылмыс
жасау түрі ретіндегі қайталану, қайталану белгілерінсіз жай ... ... ... болуы жауаптылықтың түпкілікті шарасын анықтау кезінде
белгілі бір келеңсіздіктерге әкеп ... ... да ... ... ... келе отырып, барлық қажетті іс-әрекеттерді ретімен
және ... ... ... салмақтай отырып, орындау қажет болады.
Қылмыстардың қайталануы мен бірнеше мәрте жасалуы ... ... ... ... сондай-ақ ауырлататын мән-жайлар болуы себепті, олар
жекелеген іс-әрекеттер үшін жеке жаза тағайындау кезінде ... ... Жай ... ... белгілерінсіз) жиынтық жазаны анықтаған
кезде ескеріледі. Үкімдердің жиынтығы кезінде нақ осы жай қайталану, ... ... орын ... ... қауіпті қайталануы кезінде
қылмыстардың көптігі (қайталануы) факторы соңғы қылмыс үшін жаза ... бір рет ... Егер ... ... ... жасалуында
қайталану белгілері болмаса, ол екі үкім бойынша ... ... ... ... тиіс [89, 140-151 ... тәжірибесінде бірнеше қылмыс жасаған адамның бірнеше ... ... одан ... ... үшін ... жағдайлары жиі ұшырасады.
Мұның себептері әр қилы болып келеді, ... ... дер ... және ... ... ала тергеудің шырғалаңы мен ... ... ... бірі ... ... қалған қоса қатысушының болуы
және т.б. Қалай дегенде де, жеке соттау фактісі көп ... ... ... ... ... ... мәжбүрлі шара болып табылады.
Міне, осы жерде бізді қоғамға және ... ... ... жоғарылатылған немесе керісінше ... ... ... ... ... ... тұрғыда келу қаупі алаңдатады.
Бірінші жағдайда соттың ақпараттың жоқтығы себепті ... ... ... ... ... екінші жағдайда соттың ауырлататын мән-
жайлар жөнінде мәліметтері жоқ. Айтылған проблемалар, өкінішке орай, ... ... ... ... үкімдермен жаза тағайындау ... орын ... ... бір ... ықпал етеді.
Біздің ойымызша, мұндай қателіктердің негізгі себебі аталған жайлардың
үкімдердің жиынтығымен біршама ұқсастығы болып ... ... ... ... жеке ... және ... (біреуден көп) үкімдердің болуы;
Екіншіден, тағайындалған жазалардың жеке орындалуы элементінің болуы;
Үшіншіден, жазалардың (өтеліп жатқан және жаңадан тағайындалған) түрлі
бөліктерін біріктірудің (қосу және ... ... ... ... ... ... ... бір дәрежеде тәуелді
болып келуі, соған сәйкес бірінші сот орындаған әрекеттерді ... ... ... ... ... ... ... келіп өзі
қабылдаған шешімдерінің өрісінің шектелуі.
Дегенмен осы екі жай заң ... ... де, ... ... ... ... өз алдына дербес қарастырылады.
Біріншіден, олардың қүқықтық зардаптары әрқилы ... ... ... бойынша түрлі үкімдермен соттау кезінде бір соттылық
пайда болады, орындауға бір ... жаза ... ал ... жиынтығы
бойынша - бірнеше жаза орындалуы тиіс.
Екіншіден, мүнда қылмыстарды анықтаудың әр түрлі ережелері ... ... ... ҚР ҚК 58-б. 6-б. ... сай ... ... мерзіміне есептеледі, ал үкімдердің жиынтығы бойынша ҚР ҚК 60-бабы
негізінде - өтелмеген жаза қосылады.
Үшіншіден, қылмыстардың жиынтығы бойынша жеке ... ... ... қосылмайды, жиынтық жазаға есептеледі. ... ... ... алу ... ... үкім ... ... өтелмеген бөлігін жаңадан
тағайындалған жазамен қосу жүзеге асырылады.
Бұл мәмілелерді ... ... жаза ... ... ... келуге әкеп соғады. Айталық, ғылымда жаңа жаза тағайындау кезінде
бұрынырақта ескерілмеген мән-жайлардың ... және ... ... түрлі көзқарастар бар.
Бірқатар авторлар айтылған жайларда бірінші үкімді жаңадан ашылған мән-
жайлар бойынша жою керек және ... ... ... істі бір ... ... ... бір ғалымдардың пікірінше мұндай шешім тек өзі үшін ... ... ... ... ... ... ... түрде
өзгертетін біліктілік дәрежесін өзгерту қажеттілігі жағдайында ғана өзін-
өзі ақтайды.
Үшінші бір ... ... бір ... ... жиынтығы
бойынша түпкілікті жаза тағайындамай-ақ орындау қажет деп біледі.
Дегенмен де, соңғы ашылған қылмыс үшін жаза ... ... ... ... ... ... үкімнің күшін жою туралы және істерді
бір ортақ іске біріктіру туралы ... ... қоя ... жоқ. ... ... ... жаза тағайындау бастапқы
үкімнің күшін жоймай, егер сотқа бүрыннан ... емес ... ... ... ... түрде ықпал ететін және оларды қолданудың мүмкін
еместігі тұрғысынан айналып өте алмайтын ... ... ... ... ... ... Соңғысына мысал ретінде үкім шығару кезінде
сотқа ... ... ... бірге айыпкердің сотталып
отырғанынан да неғұрлым ауыр қылмыс ... ... ... ашылуын келтіруге болады. Немесе, қылмыстың ... ... ... ... ... ... қылмыс барынша қоғамдық қауіпті
бола түсетін, сөйтіп, ауыр қылмыстар дәрежесіне өтетін ... де ... ... ... ... ... ... кетейік.
Мысалы, бостандығын шектеу түрінде жазасын өтеп жатқан адамға жаңа үкім
бойынша 5 жыл ... бас ... ... ... 30 жыл ... ... айыруға жаза тағайындалады. Мұндай жағдайларда сотқа алдыңғы
үкім бойынша жазаның өтелмеген бөлігін жаңа үкім ... ... ... ... ... ... тура келеді», - деп жазатын
К.Ж. Балтабаев пен С.М. Рахметовтің ... ... ... ... ... ... ... үкімдерді қосу кезінде есепке алынған
қылмыстардың бірі ... ... ... ... ... ... ... келіп іс-әрекеттің көптігі факторына байланысты қылмыстық
жауаптылықты күшейтудің ешқандай қажеттілігі болмаған жағдайларда керек.
Айтылғандарды мынадай ... ... де ашып ... ... Айталық,
айыпты адам бірінші үкіммен бас бостандығынан айырумен байланысты емес
жазаға сотталған және оны өтеу ... жаңа аса ауыр ... ... да, ... ... ... өлім ... кесіледі. Екі үкімнің жиынтығы бойынша
жаза тағайындау ... ... ... ... ... екі ... қосу
талабы бұл жерде тіпті де орынсыз, белгілі бір дәрежеде ... де ... ... жеке ... сіңіру немесе тағы басқа кез келген ... ... тек ... қажет. Осыған байланысты ҚР ҚК 60-бабында көрініс
тапқан құқықтық норманы жетілдіре түсу үшін екі ... ... ... қосумен бірге жазаларды сіңіру тәсілін қолдануға жол берілуі
керек және екіншіден, ерекше ... өмір бойы бас ... ... өлім ... ... ... ... күшейтудің ең жоғары
мерзімімен (30 жыл бас бостандығынан айыру) шектемеу керек.
Соңғы үкімде ... және ... ... ... ... бір айыпты
адамға әрқилы құқықтық ықпал ету құралдарын пайдалану жағдайы өте күрделі
болып келеді. ... ... ... және нақтылы соттау, жазаларды түрі
бойынша, ... ... ... бойынша ажырату және т.б.
Айталық, шартты түрде соттау кезінде және екінші рет соттау ... жаңа ... ... және ... жеке ... ... жалпы алғанда төмендетпейтін, ... да ... ... қажеттілігі жоқ болса, жазаның шартты түрдегі
шарасын қолдану ... ... ... ... ... ... қолдану
қажет. Егер жазаның жалпы мерзімі немесе мөлшері нақ осы жаза түрі ... заң ... ... белгіленген ең жоғары шектен
аспайтын болса қосу теориялық түрғыда мүмкін болса да, ... іс ... ... әкеп ... себепті, ол соттың сотталушыға
көзқарасын өзгертуінен көрініс табады, өзін-өзі ақтамаған болып шығады.
Сот жаңадан соттау ... ... ... ... шарасын қолдану
мүмкіндігін таппаған жағдайда, ол өзінің үкімімен алдыңғы шарттарды дәлелді
түрде ... ... жаза ... Бұл ... ҚР ... соты
Пленумының арнайы түсініктемесі бар, онда: ... ... ... ... ... ... жағдайында сот үкімдердің жиынтығы бойынша ... ... ... ... кезінде ҚК 64-б. 4-бөлігінің талаптарын
ескеруге міндетті. Бұл орайда ҚК ... ... сот жаңа ... үшін
жаза тағайындаған кезде алдыңғы үкім бойынша шартты түрде соттаудың күшін
жою ... ... ... ... қолданылады. Егер сот абайсызда
жасалған немесе ауырлығы онша емес қасақана ... ... ... ... кезінде алдыңғы үкім бойынша шартты түрде соттауды сақтау
мүмкіндігі туралы ... ... ... жаза тек жаңа қылмыс үшін
тағайындалады» - деп атап ... ... ... ... қиын,
өйткені қарастырылып отырған мысалда әр ... ... мен ... ... ... ... орын алған. Біздің ойымызша,
бұрынырақта қолданылған жазалау шарасының шарттылығына ... ... ... ... ... және онымен бір жиынтықта
қарастырылуға тиіс, ал жазалау шарасының шарттылық сипаты барлық ... ... ... болса да, бірінші қылмыс үшін нақты жаза, ал екіншісі
үшін шартты жаза тағайындалатын, керісінше жағдайлар ... ... ... бұл ... ... адам бірінші үкім бойынша бас
бостандығынан айыруға, түзеу ... ... ... ... ... ... болса, ал екінші үкім бойынша ҚК 63-бабын қолданумен ... ... сот ... ... ... қосу ... ... жеке орындалуға жататынын атап көрсетуге тиіс. Бұл ретте шартты
түрде соттау қолданылған үкім бойынша сынақ мерзімі, ... үкім ... ... мекемеде орындалып жатқанынан қарамастан, оның заңды күшіне
енген сәтінен бастап есептеледі", - деп жазылған.
Мұндай түсініктеме жазаны жеке ... ... ... ... ... ... Жазаларды қосу қағидасын анықтауда шырғалаңға ұрынбас үшін
мұндай мүмкін болар жағдайлардан бас тарту және ... ... ... ... алып ... жөн. Өйткені, шартты түрде соттаудың
негізі, қанша дегенмен, көтермелеу шарасында ... ... ... ... ... үкімнің орындалуы кезеңінде жаңа қылмыс жасаса, үкімнің
орындалуын кейінге қалдыруды қолдану туралы мәселе де ерекше маңызды. ҚР ... 4-б. орай ... ... жаза ҚР ҚК 60-б. ... ... Сот мұндай жағдайда жазаның орындалуын кейінге қалдырудың күшін
жою туралы мәселені жаңа үкім ... ... ... ... жасамай-ақ
шешуге кепілдік береді. Одан әрі ол: "Жаңа қылмыс жазаны өтеуді кейінге
қалдыру мерзімі өткеннен және ҚК 72-б. ... ... ... ... үшін тиісті мекемеге жіберу тура-лы сот қаулысы заңды күшіне енгөннен
кейін жасалса сот жаңа қылмыс үшін ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... ... жаза тағайындау ережесін қолдануға
міндетті. Егер жаңа іс бойынша үкімді шығару сәтіне заң ... ... ... ... босату немесе оны соттың жазасын өтеу үшін
тиісті мекемеге жөнелту ... ... ... ... сот жазаны тек жаңа
қылмыс үшін тағайындайды. Мұндай жағдайларда, басқа орындалмаған үкімдердің
болуы ... ... ... ... мәселе ҚР ҚІЖК 453-455 баптарында
көздөлген тәртіппен шешілуі мүмкін", - деп атап ... ... ... ... ... жаза ... кезінде
үкімде алдыңғы үкім бойынша жазаның өтелмеген бөлігінің түрі мен ... оны ҚК 60-б. ... жаңа үкім ... ... ... ... ... және көрсету қажеттігі жөніндегі түжырымы даулы болып
келеді. Оны анықтау. ... ... ... ... ... үшін ... жиынтық жазаның есебіне алу үшін. Сондықтан да, ... бұл ... ... одан арғы түсініктемесі пайдалы болып табылады
[90, 93-101 бб.].
ҚК-тің 60-бабына ... ... ... ... жаза ... жағдайда орын алады, егер сотталған адам үкім шығарылғаннан ... ... ... ... ... жаңадан қылмыс жасаса.
Үкімдердің жиынтығының белгілері болып:
адамға жаза тағайындауға болатын , үкімнің болуы;
жаза сотталушымен әлі толық өтелмеген болса;
тағайындалған соттың ... ... ... ... өтеп ... дейін жаңа
қылмыстың жасалуы.
Үкімдердің жиынтығы кезінде бұрыңғы ... ... үшін ... ... жаңа ... ... Бұл ... кінәлінің қоғамға
қауіптілігі жоғары екендігін дәлелдейді. Сондықтан заңмен қатаңдығы жоғары
жазаның тәртібін тағайындауға әкеп соғады.
Қайта жасалған қылмыс үшін ... ... ... және ... ... қойған жазаның өтелмеген бөлігінен үкім-дердің жиынтығы ... жаза ... ... ... ... егер үкімдердің жиынтығы бойынша түпкілікті жаза ... ... ... ... ... ... бөлімінде осы жаза
үшін көрсетілген мерзімнен немесе мөлшерден аспауы тиіс.
Ал ... ... ... бас бостандығынан айыру түріндегі
түпкілікті жаза 25 жылдан аспауы тиіс.
Егер үкімдердің жиынтығында қылмыс жасаған үшін ... ... ... 20 жылға дейін айыру немесе өлім жазасы заңмен көрсетілген
қылмыстардың біреуін жасаған деп ... үкім ... ... бас
бостандығынан айыру түріндегі үкімдер жиынтығы бойынша түпкілікті жаза ... ... ... Бірдей сондай-ақ әр түрлі жазаларды (олардың ... ... ... ... 58-бабы және 61-баптарымен белгіленген
тәртіптермен жүргізіледі.
Осыған орай, үкімдердің жиынтығы кезінде сот ... ... ... тағайындайды:
1. қайта жасалған қылмыс үшін жаза анықталады;
2. бұл ... сот ... ... ішінара бұрын тағайындалған үкімнің
өтелмеген бөлігін қосады.
Үкімдердің ... ... жаза ... ... ҚК-тің 58-бабында
көрсетілген тәртіппен (қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза ... ... бұл ... ... қосу ... ... ... 58-бабында жазаны сіңіру принципі де көрсетілген).
Екінші ... бас ... ... ... ... ... ... кезінде ең жоғарғы мерзімдерді қамтиды.
Жазалар, сонымен бірге қосуға жатпайтын қосымша жазалар ҚК-тің 61-бабына
сай өзіндік толықтырылады. Солардың ... ... ... бір ... ... немесе белгілі бір қызметпен айналысуға, арнаулы, әскери,
құрметті атағынан, сыныптық шенінен, дипломатиялық ... ... және ... ... айыру, сондай-ақ мүлікті
тәркілеу. Іс бойынша үкім шыққаннан кейін ... ... ... өтеп ... адам бір емес екі ... одан да көп ... жасаса. Мұндай жағдайда
қылмыстардың жиынтығы және үкімдердің жиынтығының жиыны орын алады. Сот
біріншіден, ... ... ... жаңа ... үшін ... керек. Содан кейін жаңа ... ... ... ... ... сот ... 60-бабында көрсетілген тәртіптерді
қолдана отырып бірінші үкім бойынша жазаның өтелмеген бөлігін ... ... ... ... ... ... ... жаза тағайындау
Қылмыстық жазаның және оның нәтижелігін зерттеудің ... ... және ... ... ... ... қайталануының түсінігінің мәселелерін зерттеу қылмыстардың
қайталануы кезінде тағайындалатын жазалардың сұрақтарынсыз толық емес ... ... жыл ... Н.С. ... осы ... ... деп ... «Сонымен,
қылмыстардың қайталануын әлеуметтік құбылыс ретінде зерттеу үлкен мүддені
көрсетеді, себебі қылмыс жасаған тұлғаның қылмысын салыстырмалы ... ... ... бағасын ғана емес, сондай-ақ жазаның жекелеген түрлерінің
салыстырмалы артықшылығын көрсетеді». Кешірек Б. ... ... деп ... «Қылмыстың қайталануының және мамандырылған қылмыстардың мәселесі
қылмыстылық сұрақтарының ... ... ... ... ... әр жаңа қылмыстық жүйенің немесе ... ... тасы ... ... [91, 45б.]. Б. Утевскийдің логикасымен
келіспеу өте ... егер ... ... ... ... ... егер оны жасайтын тұлғалардың саны қылмыстылық құрамының барған сайын
үлкен орнын алуы көрінсе, онда бұл қылмыстық кодекстер мен ... ... ... және ... жаңа ... ... ... Карпец қылмыстық жазаның нәтижелігінің ... ... ... ... қарастырған [92, 20 б.]. ... ... ... ... ... ... ... отырып
Г.А. Аванесов былай деп айтқан: «...Біз ... ... ... ... ... және түзелу функциясының аргументі деп содан
сотталған ... саны ... ... [93, 163 б.]. ... ... ... өзінің зерттеуінің нәтижесі туралы ақпарат берген
болатын. Ол жалпы және қатаңдатырылған режимдегі колониялардағы соттылығын
өтеп жатқан ... ... ... ұзақ ... ... ... ... жасайтын тұлғалар саны соншалықты кемігенін ... оның ... ... саны мен ... үшін ... жаза
мөлшері арасында корреляциялық тәуелділік бар [93]. Б.С.Утевский осыдан 70
жыл бұрын осыған қарсы ой ... Ол, ... ... ... ... ... жаңа қылмыс жасауы оның жаза өтеу мерзімінің
ұзақтығына байланысты мүмкін» [94, 36 ... ... ... ... қайталануымен көресудің бір
құралы болып жазаның мерзімін ұзарту табылады [95, 104 б.]. Ал ... ... ... айтады. И.С. Ной: «Қылмыстардың қайталануымен
күресуде жазаның мерзімін ұзарту өте ... ... ... Ол ... ... бойындағы осы қылмыс түрелерінің тұрақты саны дәлелдейді.
Бірақ олармен күресу жолында қылмыстық ... ... және ... ... айыру мекемелеріндегі тұру жағдайлары қатандандырылуы
қолданылды. Бұнын өзі де ... ... деп ... [96, 83 б.]. Осыған
ұқсас көзқарастар басқа да көптеген ... ... ... ... айтылғандай, қылмыстардың қайталануы кезіндегі жазаның мөлшері мен
түрі қылмыстың қайта жасалуының мүмкіндігін азайтады, яғни әсер ... оған ... жасы да әсер ... себебі қылмыскер өте ұзақ
мерзімді жаза өтегенде осы мекемеден жасы үлкен интелегентті кісі ... яғни ... ... баға бере ... кісі болып шығады. Осының
өзі қылмыстылықпен күресудің бір түрі болып табылады [98, 42 ... ... ... ... түсінігінің мәселелерін
зерттеуде оған тағайындалатын жазамен байланыстыру керек екендігін
көрсетеді. ... да ҚР ... ... қайталануы үшін
тағайындалатын жазаның жүйесін ескеру қажет, себебі оның негізіне әр түрлі
теориялық ... ... ... мен ҚР ҚК-дегі қылмыстардың ... ... ... ... ... ... ... қайталап жасаған
адамдар үшін тағайындалатын жазаға деген ғалымдардың көзқарасы ... ... ... кетейік.
Кеңестік дәуірде көптеген зерттеушілер қылмыстық жазаның мәні ... ... ... ... қолданған. Бірақ та осы зерттеулер өте
қатты саясаттандырылған болатын: ... ... ... ... ... ... ... дауласу кезінде
Маркске, Энгельске, Ленинге нұсқау бұлтырпайтын дәлел ретінде қолданылды.
Саяси көзқарасты теориялық қарсыласқа жабыстыру төңкерістен ... ... ... ... тәсіл болып табылды (тек ... ... ... ғана дамымады). Сондықтан жалпы қылмыстық
жауаптылықтың заңнамалық ... ... ... ... орын алғаны
көрініп тұратын, сонымен бірге бұл мемлекеттің қай даму кезеңінде болмасын
қылмыстардың қайталануы үшін де тағайындалатын жазаларға ... Ал ... ... ... ... ... олар шетелдіктерге нысаны
бойынша ұқсас болғанмен негізі басқа екендігін айтуға ... ... осы ... сол ... жетістіктерді объектитвті түрде
бағалауға және ... ... ... мүмкіндік бермегені.
Бейтарап талдаудың нәтижесі бойынша көрініп отырғандай, рецидивистерге
тағайындалатын жазаның мақсаты мен ... ... ... және ... ... кеңестік ойлардың мазмұны ... ... бір ... және ... ... ... екенін көрсетті. Осы
сияқты қылмыстық заңнаманың өзгеруі туралы да ... ... Айту ... ... ... оларға тағайындалатын жазаның заңнамалық
жүйесінің негізіндегі теориялық нұсқаулықтар әр ... бір ... ... ... ... ғана айырмашылықпен бір-бірінен ерекшеленеді.
Сол ... және де ... ... ... ... осы ... шешуде сипатталатын ерекшелік болып әр мемлекетте сол уақытта
үстемдік етіп отырған көзқарастың әсері. Ресейде ... ... ... ... ... ... көптеген мемлекеттері (тек қана олар
емес) өзінің қылмыстық заңнамаларын құрастыру негізіне қылмыстық құқықтың
классикалық ... ... ... ХІХ ... ... ... еткен
классикалық мектеп қылмыскерді емес қылмысты бірінші орынға шығарды және
барлық жазалау жүйесі ... ... ... мен қылмыстық жауаптылық
ауырлығы арасындағы тепе-теңдік қағидатын басшылыққа алды; ал қылмыскердің
тұлғасы болса екінші ... ... ... жағдайлар толығымен
елемелінген жоқ, бірақ соның өзінде ... және оның ... ... және ... ... қағидаттарын зерттеу туралы сөз
болмады. М. Гродзинский байқағандай классикалық мектептің алдында мынадай
мақсат ... ... ... ... ... ... еркі ... осы соңғысы өзінің табиғи бірлігімен ... ... ... ... ... ... [78, 50 б.]. Кінәлілікті анықтауда ... ... ... ... ... осы ... ... зұлымдық еркінін» неғұрлым көбірек немесе азырақ орын алу
туралы қорытынды жасауға көмектесті. ... ... ... ... ... ... ... қарастырды. Қылмыстың
қайталануының фактісі классикалық мектеп үшін үлкен ... ... ... ... ... ... адам оған сот ... немесе
жазаны өтеу түріндегі ескерту қарамастан ... оның ... ... ... сәйкес қылмыскердің қауіптілігі туралы ... ... оның ... ... ... екендігі туралы айтылды.
Осының тікелей салдары ретінде рецидивистерге тағайындалатын жазаның ... ... ... және де мұнда көптеген схоластикалық дау туды. Ол
даудың басты себебі рецидивистер үшін ... ... ... ... ... ... туралы болды. Жазаның жалпы ... ... ... яғни ... үшін ... жаза ... тек ... үшін ғана ескерту емес, сондай-ақ ол ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің заңнамалары бекіткендей, соның ... ... ... да ... ... ... ... деп
бағалады. Оның басты себебі феодалистік кезеңдегі сот ... ... тек қана ... заң ... ... бекітіп қана қойған жоқ,
сондай-ақ соттың өз бетінше қарауын шығарып ... ... ... ... оған шек ... ... ... даму кезеңінде қылмыскердің
түзелуі туралы ойға орын болмады.
Ресейде ХVIII ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... ... ... ... ауқымды дамуы басталды. Ең
басында бұл теория өте қатаң деген жазаларды ойлап табуға бағытталды. Н.Д.
Сергеевский байқағандай ... ... ... ... де ... [99, 102 б.]. ... та ХVIII ... сонында осы утилитарлы теория
негізінде қылмыстық сот төрелігінің ізгілік ... ... Ол ... жеңілдетуге бағытталды. Ізгілік теориясының қарқынды дамуы ХІХ
ғасырдың ортасында қылмыскердің түзелуі ... ... ... ... ... Бұл тұжырым тәжірибеде де белсенді қолданыла бастады. 1867 жылы
Н.С. Таганцев ... деп ... ... ... ... ... ... факультативті құқығы болуы керек: сот жасай алады, бірақ
жазаны күшейтпеуі керек.
Жазаны күшейту ... әр ... ... ... бірақ біз Ортоланмен
келісеміз, ол жазаның бір ... ... ... ... ... ... үшін ... әсер етпейді. Қайталану үшін жаза ... ... ... ... ... ... ... оның қолданылуының сол
немесе басқа ерекшелігін өзгерту болып табылады» [100, 62 б.].
Мына ескерту ... сол ... ... яғни жүз жыл ... ... түсінгеніндей, жазаны күшейту қылмыстың қайталануымен күресу
тәсілі болып табылмайтынын, сондай-ақ жазаны өтеу жағдайының ... ... ... ... аса маңызды емес екендігі.
Сол кездеде А. Лохвицкий байқады: қылмыстың қайталануы кезінде «...жаза
тек қана ... ... ... ғана емес, сондай-ақ қылмыскердің
адамгершіліксіздігінің дәрежесін ескеруі керек. Әділеттіліктің нағыз талабы
болып, жазаны қылмыскердің адамгершіліксіздігіне ... ... ... [101, 176 б.]. ... ... А. Лохвицкий жаза тағайындау
кезінде қылмыскердің тұлғасын ескеру ... ... ... ... ... идеясын, бірақ бұл идеяны тұжырымдамасы
оған тиесілі емес. Жауапкершілікті ... ... ... зерттеулер жүргізілген, ол криминалистер мен пенитенциаристердің
Халықаралық Одағының ғылыми конгрессінің ... ... ... ... ХІХ ... ... жартысында Ресейде алдыңғы
классицизмнен ауытқу байқалады, енді жаза ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ қылмыскердің адамгершілігінің
дәрежесі де ... ... ... басқа айтатын болсақ, ... ... үшін ... ... ... ... ... үшін кек қайтаруды алса, ал енді неоклассицизм осымен қатар
қылмыскердің түзелуі идеясын қарастырады.
Осы уақытта ... ... ... ... ... ... деп ... болады. Ғалымдар классицизм идеясының нәтижелігі
туралы, яғни қылмыстылықпен күресу барысындағы, соның ішінде қылмыстардың
қайталануымен күрестегі ... ... ... ... Бұл күмәндану
көптеген мемлекеттердегі қылмыстық ... ... ... ... көптеген мемлекеттерде қарқынды өсіп
келе ... ... Осы ... ... жасалған қылмыстық
заңнаманың мүлтіксіздігі туралы ... ... ... ... ... ... ... жазалардың өсіп келе жатқан қыллмыстылыққа
қарсы нәтижесіздігін көрсетті. Бұдан басқа қылмыстардың ... ... ... ... ... ХІХ ... соңы мен ХХ ғасырдың
басында көптеген мемлекеттерде, ... ... ... де, ... ... өсуі ... осы жағдай алғаш қылмыс жасаған
қылмыскерлерді шығарып ... ... ... ... қайталануының үлкен дәрежесі әрқашан ... ... ... 1857ж. – 30%, 1878 ж. - 40%, 1885 жылы - 51%
рецидивистер құрады), ... ... ... ... ... ХХ ... ... да көрініс тапты: Англиядағы бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... ... 1921 жылы 54,4%, 1922 жылы - 57%, 1923 жылы - 59%, 1924 жылы – 62 ... 1924 жылы ... бас ... ... ... ... (еркектер мен әйелдер) жалпы саны жалпы түскен адамдар
санына қатынаста 67,7% құрады.
Германияда 1887 ... 1911 ... ... ... қылмыс
жасағандардың саны 60% өссе, рецидивистер саны - 300% өсті. Егер 1887 ... саны ... ... ... адамдар санынан үш есе аз болса,
1911 жылы олардың саны ... ... ... ... әр түрлі штаттарда соталғандардың
жалпы санының 42-ден 53% дейінгісін рецидивистер құрады.
Ресейде осы даму көрініс тапты: жалпы сотпен сотталған 100 ... ... тен ... 1908 жылы – 18,3%, 1909 жылы – 19,3%, ... – 21,4%, 1911 жылы – 21,9%, 1912 жылы - 23%. ... ... ... ... бекітулермен сотталған 100 адамның сол жылдары ... 15%, 18,8%, 19,9% ... ... даму ... ... ... ... да сақталды, 1927-1928
жылдары рецидивистер 20-дан 30% аралығындағы санды қамтыды [79].
Басқа ... ... ... ... даму заңдылықтарын және сонын
ішінде адамның тұлғалық мазмұнын, яғни оның психикасы және оның биологиялық
жағынан ... жаңа ... даму ... ... ... ал ... ... қылмыстық құқықтың әлеуметтік
мектебін ... ... ... ... ... ... оған ... керегі жоқ. Ч.Ломброзо мектептің ... оның ... ... ... ... идеялар өткен жүзжылдықтың 60-шы
жылдары туды) ойынша қылмыскер болуға ... ... ... ... ... деді. Қылмыскер – ол атавистік тұлға. Ол ... ... ... осы ... оны ... адамнан ажыратуға
болады. Ч.Ломброзо ойынша, физикалық жетілу тікелей адамгершілік дәрежесін
сипаттайды, ал ... ... адам ... ... Қылмыстылық талғамдар қан арқылы беріледі. Қылмыстылықтың
себебі адамды өзінде ... ... ... ... ... ... ... үлкен әсер етеін қорытынды жасауға алып
келді (Ч. Ломброзо - Италиядағы Э. ... ... Ф. фон ... Б. ... ... Д.А. ... т.б. ізбасарлары қылмыскер
болып ... ... ... қан ... ... ... адамның өзі екендігіне өздері сенбеді; олар басқа да
себептер туралы айтты, соның ішінде әлеуметтік тәртіп те бар).
Ч. ... ... ... ... Э. ... мен Р.
Гарофалло дер кезінде тұлғаның қауіптілік жағдайы ... ... Осы ... ... бостан еркіне негізделген қылмыстық
жауапкершілікті мақұлдамайды. Олардың ойынша қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... негізделі керек. Ол
мынадай қорытындыға алып келді: қылмыскерге қарсы қолданылатын қорғаушылық
тәсілдер оның ... ... ... оның ... ... ... ... енді әділет органдарының міндеті болып қылмыстық
кінәлілікті анықтау емес, ... осы ... ... ... фактіні анықтау, екіншіден, тұлғаның жеке басының ерекшелігін ескере
отырып әлеуметтік қорғаушылық ... ... ... Осы ... ... ... ... керек және ұзақ мерзімге
бас бостандығынан айырумен физикалық ... ... ... ... ... рецидивистерге қатысты превентивтік қамау және анықталмаған үкімдер
туралы идея дамып дәлелдеме табады. ... ... ... ... алып ... Егер ... ... түбірленген
қылмыскерлердің бір тобы болса, және оларға ... бір ... жаза ... ... ... ... егер біз ... тұлға ертең қылмыс жасайтындығында күмәнді болсақ, онда ... ... жаза ... ... ... мектеп үстемдік етіп тұрған кезеңде дамыған қылмыстылықтың
нығаюы, оның рецидивистер және ... ... ... ... ... ... басты себебі болды. Олар
жұмысының бірінші ... ... ... және ... ... айрықша көңіл бөлді. Дәл осы ... Б.С. ... ... тұлғаның қауіпті жағдайы туралы
идея өзінің көрінісін ... [102, 102 ... ... ... ... идеясы жақтастарының тәсілдері негіз
салушы классикалық мектептің идеяларына қарсы келгендіктен олар оны ... ... ... ... ... 1893 жылы ... К. Штосс. оның
жасап шығарған швецарлық қылмыстық жатқызуының жобасы бойынша қылмыстардың
қайталануы ... ... ... ... яғни превентивті қорытындыда
беріледі. Ол қорытынды негізгі жазамен қосы тағайындалады. Хиппель өте ... ... ... ... екі ... да бағытталды. Жаңа мектеп
осы арқылы маңызды практикалық талаптарды ... ... ал ... ... кек алушылық сипатын жүзеге асырды. Оның себебі ... ... ... ... одан тыс ... ... Осыған
байланысты, 1909 жылғы тәжірибелі жоба екі жақпен де әрі ... ... ... ... ... ... ... мақсатты көрсетті,
Штосс – жолды» [81, 212 б.].
Осының негізінде ХІХ ғасырдың соңында ... ... ... ... утилитарлы теория кек алу жүйесінен еш айырмашылығы
болмады. Ол сол ... ... ... өсуі, соның ішінде
қылмыстардың қайталануының өсуінен болды деп ... 1899 ... ... пенитанциарлық съезде австриялық заңгер Ф.фон
Листтың айтқаны кездейсеқ емес, ол қазіргі ... ... ... екі
мәселеге келіп тірелетінін және оның жедел шешілуі ... ... ол ... ... ... және ... ... құтқару. Он бір
жыл өткеннен кейін С.В. Познышев қылмыскерлерді ... ... ... үшін барлық әрекеттерді жасады. Оның ... ... ... тек ... ... болады. Сондай-ақ ол
еріктің еркіндігі және кек алу ... ... шыға ... Ч. ... Э. ... ... әлеуметтік қорғау теория қатты сынады [103, 13-
15 бб.].
19717 жылғы төңкеріске ... орыс ... ... ... ... ... түзелуі және қылмыстардың қайталануы кезіңдегі жазаларды
міндетті түрде ауырлатудан бас тарту туралы ... ... ... ... мінезін өзгерту туралы ой жатыр. Солай, 1912 жылы
С.В. Познышев былай деп жазды: «Жазаны өтеу фактісі мына ... ... егер ... жасалған қылмыс үшін тағайындалатын жазалаушылық
шараның ... ... [104, 631 ... ... теория, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... әсерін сезбеуі
мүмкін емес еді. ХІХ ғасырдың аяғы – ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... қауіптілік жағдайы туралы ... ... ... ... жылға таман Ресейдегі классицизм теориясы мен ... ... ... ... ... ... ... жетті. Осы жылы
қылмыстардыңқайталануы ... ... ... үкімдер туралы мәселе
және тұлғаның қауіпті жағдайы туралы мәселе Мәскеудегі орыс ... ... ... ... ... ... баяндамасының талқылауына қатысқан П.И. Люблинский,
тұлғаның қауіпті жағдайы және ... ... ... ... ... ... ... айтты. Осы ойында ол жалғыз
болмады.
Осы съездің құжаттамасында орыс тобының көрсетілген ... ... ... ... «... ... ... (рецидивистерге
байланысты қауіптіліктің квалификацияланған нысаны туралы) тек бір текті
үш ... кем емес ... ... орын алуы ... ... болуы
қылмыскердің қылмыстылыққа деген бейімдігін көрсетіп оған жаза тағайындау
кезінде ескеріледі» [105, 136 б.].
Осыдан анық ... ... ... дейінгі кезеңде көптеген
ресейлік криминалистер тұлғаның қауіпті жағдайы және рецидивистерге ... ... ... ... ойды ... бірақ ол жылдары олар
оның жүзеге асырылуын ... ... сол ... сот ... жүйе ... емес еді. Түсініксіз үкімдер теориясын жақтаған
В.Д. Набоковты сынай отыра П.И. Люблинский дәл осы жайлы айтқан: «Мен ... ... ... ... тым ерте екен деп ... [105, 136 б.].
1917 жылғы төңкерістен кейін анықталмаған үкім туралы қылмыстық-құқықтық
теория жақсы ... яғни ... ... ... қарастырыла
бастады. Зерттеулердің белсенділігі тек қана ... ... ... ... ... болған жоқ, сондай-ақ ол З. Фрейд пен Ч.
Ломброзоның қылмыскердің жеке ... ... ... ... де
анықталады.
Тұлғаның қауіптілік жағдайы ... ... ... ... келесі
мәліметтер көрсетеді. Төңкерістен кейінгі бірінші ... ... ... ... ... мен ... ашылған болатын (1918
жылы – Петербургте, 1922 жылы – Саратовта, 1923 жылы – Мәскеуде, 1924-1924
жылдары – ... ... ... 1925 жылы – ... ... – Ростов-на-Донуда, Бакуда, Тифлисте ашылды). 1925 жылы ... ... ... және жеке ғылыми орталық ретінде
Қылмыстылық және ... ... ... Мемлекеттік институт
құрылды. Осы жерде тұлғаның қауіпті жағдайы туралы мәселеге ... ... ... ... ... ... ... жиырмасыншы
ғасырдағы ресейлік ... ... ... ... ... алысқа итеріп тастағаны туралы тұжырымдайды
[106, 8 б.], бірақ ... ... ... ... ... ... Шынайы
мәліметтер бойынша 1917 жылдан 1929 жылға дейінгі аралықтағы ... Ч. ... ... тұлғаның қауіпті жағдайы туралы
теорияны қолдаған болатын. Оның өзі, ... ... ... және Р. ... ... ... болғаннан айтатын болсақ марксистік
көзқараста болмаған. Ломброзианшылардың ... ... ... сынын шақырды, мысалға, 1929 жылы С.Я. Булатов кеңестік
криминалистердің Ч.Лоброзоның методологиялық ... ... ... ... орынға қылмыскердің тұлғасы шығарылды, себебі қылмыскердің
тұлғасы арқылы ғана қылмыстылықтың ... ... ... ... ... тұлғасын зерттеу, бақылау әрекеттері жүктелді.
Ол былай деп ... «Бұл ... ... ... ... табылады. Мосздравотдел негізінде құрылған кабинеттегі
қызметкерлері сол мекеменің ... Ал ... ... ... ... ... ... бойынша мәтінді жариялау үшін міндетті
түрде «қылмыстылық - әлеуметтік ауру» деген ұйқас керек ... [107, ... ... жылдары кеңестік зерттеушілер ... ... ... ... да, ... ойларына және зерттеу
нәтижелеріне толық қол жеткізді, және де олардың ең озық ... ... сай ... де ... ете ... жылы М.Ю. ... (1919 ... РСФСР қылмыстық құқығының негізін
салушылардың авторы, ал 1918 жылы – ... ... ... ... ... ... ... биологизацияға қарсы
шықты [108, 9 б.].
1923-1924 жылдары М.М. Гродзинский өзінің мақаласын жариялайды. Ол
қылмыстардың ... ... ... ... зерттеуге
арналған. Ол классикалық бағыттағы өкілдердің жаза ... ... ... ... ауырлатуы мен механикаландырылуын қатты сынап,
бұлай ... ... ... жаңа ... ... ... еді деп
атйқан. Тұлғаның қауіптілік жағдайы туралы ... ... ... М.М.
Гродзинский, рецицидивис ұғымымен қатар қалыпты және ... ... орын алу ... деп ... ... ... ... қылмыстық
бейімділік туралы айтпайды деді. Сондықтан, қалыпты болып бір ғана мықты
антисоциалогиялық бейімділігі бар ... ... ... ... ол ... қылмыскерлерді бөліп көрсетуді ұсынды. Жаза
туралы сөз айта отырып, М.М. Гродзинский ... және ... ... ... үкім ... қолдады [109].
20-шы жалдардың соңында Б.С. Утевскийдің бірқатар еңбектерінде тұлғаның
қауіпті жағдайы, қалыпты және ... ... және де ... ... ... ... ... туралы идеяның
көрініс табуы байқалады. М.М. ... ... ... ... ... ... ... арқылы дәлелдейді, ол
бойынша қылмыстардың қайталануының өсуі және осымен күресу ... ... ... ... ... ... Б.С. Утевский мынадай
қорытындыға келеді; қылмыстардың қайталануы ... ұғым ... ... ... ... және мамандандырылған қылмыскерлер ұғымына
беруі керектігін және оларға анықталмаған үкімдердің тағайындалуын және ... бас ... ... орындарында ұстау қарастырылуы керек деген
ой ... ... ... тұлғаның қауіпті ... ... ... ... ... және ... қатар қажырлы немесе ... ... ... және олардың әрқайсысына әртүрлі әсер ету тәсілдерін қолдануды
ұсынды. Егер қалыпты және мамандандырылған қылмыскерлер үшін ұзақ мерзімге
бас ... ... және ... ... ... ... онда қажырлы
қылмыскерлерге – тузеу сипатындағы әрекеттерсіз арнайы бас ... ... одан да ... ... ... ... ... Қажырлы
қылмыскерлерге қатысты еңбек ету оларды түзеу үшін ... онда ... ... ... ... өтеу ... ... табылады [110, 47-52 бб.].
Ресейдегі төңкерістен кейінгі жылдардағы ... ... ... идеяның кең ауқым алуы туралы жиырмасыншы жылдардың соңында болған
Бүкілодақтық пенитенциарлық ... ... ... болады. Б.С. Утевскийдің хабарлауы бойынша, ... ... ... түзелмейтіндігі туралы
хабарлай отыра, огларды қысқа уақыт аралығында қоғамнан шеттету ... Е.Г. ... ... қылмыскерлерге анықталмаған үкімдерді
қолдануды, ал А.А. Жижиленко болса осы ... үшін ... ... яғни ... ... ... олар ... айналады деген тұжырыммен ... Б.С. ... ... ... ... үшін анықталмаған үкімдердің ең
төменгі шегін қолдануды ұсынды [79, 30-35 бб.].
20-шы жылдардың ... ... және ... ... мәселесі саяси мәселелер қатарына жатқызылды. 1928 жылы 26 наурызда
КСРО үкіметімен жазалау шаралары ... ... ... Онда ... ... ... ... «азғын-тозғын
профессионалдар мен рецидивистер» ... ... ... ... ... олар ... абайсызда жасаған
(бірінші рет немесе жағдайлардың ауыр ағымына байланысты) және әлеуметтік
қауіпті емес ... ... ... профессионалдардың әлеуметтік
қауіптілігі көрсете отырып, оларды таптық жауларға теңеп, соларға сияқты
«репрессияның ең қатал» ... ... ... [79]. ... осы ... ... саясаттандыру басталады, сондықтан енді заңи ғылым
сола бастады. 1931 жылы Д. ... Г. ... М. ... «таптық
күрестің дамуы қылмыстың әлеуметтік қауіптілігіне әсер етеді және оны
өзгертеді» деп ... ... ... бастап отандық ғалымдардың қылмыстардың қайталануының
табиғатына және түсінігіне, ... жаза ... және ... ... ... ... өзгере
бастайды. Мысалы, тұлғаның қауіптілік жағдайы туралы және қалыпты ... ... ... ... ... ... ... Б.С. Утевский, бірнеше жыл өткеннен кейін ... ... ... 1937 жылы ол ... деп жазған: «Қылмыстық
рецидивистермен күресуге қолданылатын тәсілдерді, ... ... ... қолдануға болады. Келесі практикалардың зерттелуінің қорытындысы
бойынша ... ... ... ... мектеппен, содан соң
классикалық мектептің ... ... ... ... ... ... қолданды» [102, 29 б.]. Осы жерде ол буржуазиялық
мемлекеттердегі қылмыстардың қайталануы мен профессионалды қылмыстылықпен
күресу ... ... ... ... ... ... мына
мемлекеттерге қарағанда «қылмыстардың қайталануының саны азаюда және
қылмыстардың абайсызда қайталануы ... ... және енді ... ... ... жағдай идеясымен байланыстырмай жасау керек
[102, 30 б.].
Келесі жылдары отандық теория мен заңнамада қылмыстардың ... жаза ... ... ... дәстүрі бойынша шешіле
бастады – ол жай ... ... ... ... ... ... ... қайталануы және тұлғаның ерекшелігіне байланысты
жеке құрамдары анықталып, оларға жаза тағайындау жүйелері қарастырылды.
Бірақ РКФСР ҚК ... ... ... ... ... ... ... көрсетілмеген. РКФСР ҚК қылмыстардың қайталануын қылмыстардың
жиынтығынан бөліп қарастырп, олар үшін тағайындалатын ... ... ... ... ... асып түсетін шектерде белгіледі. Бұл мына
білдіреді: яғни соттылығы жойылмаған адамның тағы да сол ... ... ... қауіптілік дәрежесі сотталмағанға дейін бірнеше қылмыс
жасаған адамға қарағанда өте қауіпті.
1997 ... ҚР ҚК 1959 ... ... ҚК ... ... үшін ... ... жаңа ережелерін бекітті. ҚР ҚК
жаңалығы болып, қылмыстардың қайталануы жағдайында қылмыс ... ... ... ... орын ... Бұл ... ... кейбір қылмыс құрамына «тұлғаның бұдан бұрын сотталғандығы»
және «тұлғаның бұдан бұрын екі немесе одан да көп рет ... ... ... ... көрініс тапты, осыған байланысты санкцияда
жазаланушылықтың ауырлатылуы туралы нұсқау бар. ... ... ... ... ҚК осыған ұқсас белгі өте сирек қолданылды (мысалға, ... ... да ... ... ... ... ... қолданылды
(144-бап, 145-бап, 147-бап және т.б.). Ал ... ... ... де, ... де ... келуі мүмкін еді.
Екіншіден, ҚР ҚК 59-бабының 2 бөлігіне сәйкес жаза ... ... ... ... жай ... жағдайында жасалған қылмыс
үшiн жазаның мерзiмi мен ... ... ... үшiн ... ең қатаң
жаза түрiнiң ең жоғары мерзiмi мен мөлшерiнiң екіден ... ... ... ... ... ...... бірінен төмен, ал
қылмыстардың аса қауiптi қайталануы жағдайында – ... ... ... керек. Осы жағдайда қылмыстың қайталануы кезінде жазаны ауырлату
соттың міндеті болып табылады, бірақ ол оның факультативті ... ... ... ... екі ... ... ... қайталануы
кезіндегі жаза тағайындауда соттың формальді қолданылуын тоқтатуда. Сот
жаза тағайындау кезінде ... ... ... ... ... және ... ... жасалған қылмыстардың қауіптілік дәрежесін
басшылыққа алу керек (ҚР ҚК 59-бап 1-бөлігі).
Сонымен, ... ... ... ҚР ҚК ... 2-тармағы
бойынша жазаның ең төменгі шегін белгілейді. Ал жазаның ... шегі ... ... ... ... ... екінші тұжырым ҚР ҚК 59-бабында 3-тармағында көрсетілген: сот ҚР ҚК
59-бабының 2-тармағында көрсетілген ең ... ... ... ... ... ол тек ... ... орын алғанда ғана жүзеге
асырылады.
Осы байланыста айтатын бір жайт, ҚР ҚК 74-бабына сәйкес ... ... ... ... сотталу мерзімінде абайсызда қылмыс жасаса (яғни,
соттылықтың орын алуы кезінде) ол оның ... ... жоюы ... Осы ... ... ... ... табылады: осы жағдайда абайсызда
қылмыс жасау ... ... ... ... ауырлықтағы
қасақана істелген қылмысқа теңестіріледі.
Сол сияқты, ҚР ҚК 64бабы сәйкес, шартты ... ... ... ... ... ... ... соттылығын жою немесе ... ... ... ... ... ҚР ҚК ... 4 ... қосымша
тұжырым келтіруге мүмкіндік береді: «бұл ережелер абайсыздықпен ... ... ... ... абайсыз қылмыстардың кейін
және керісінше қайталануы кезінде қолданылмайды, егер тұлға олардың ... үшін ... ... ... ... жаза осы ... ... тағайындалады».
ҚР ҚК 60-бабының 3-тармағына қосымша тұжырымдама орынды болып табылады:
«егер ... және ... ... ... ... ... ал екіншісі қасақана және керісінше болса, қорытынды ... ең ... үшін ... ... ... ... ... аспауға
тиіс».
Осыны ескере отырып абайсызда қылмыс жасаған ... ... ҚК ... ... ... бас ... ... мерзімін
бірінші рет бас бостандығынан айыру орындарында жеке ... ... ... ол бас ... ... мерзіміне байланысты
емес.
Айтылған жаңалықтар, заңнаманың абайсызда қылмыстарға және оны жасаған
тұлғаларға қатысты басқа қатынастың пайда болғанын ... ҚК ... ... ... жиынтығы бойынша жаза тағайындауда көзге
көрінетін тағы бір сәйкессіздікті атап өту керек. Жоғарыда аталғандай, ҚР
ҚК 58-бабымен істелген ... ... ... ... ... әр түрлі тәртібі көрсетілген. Бірақ та шешімсіз келесі ... ... егер ... қылмыс ауырлығы шамалы, ал екіншісі ауыр
қылмыс қатарына жатса, не аса ... не ... ... ... ... ... мөлшерін қалай анықтайды? Заңда бұл сұраққа тікелей жауап
жоқ. Соның ... осы ... ... ... ... ... ... құқық оқу құралдарының авторлары көрсеткендей, «қорытынды жазаның
мөлшері қылмыскердің пайдасына анықталу ... ол ҚР ҚК ... ... ... [112, 340 б.]. ... ... ... әр
түрлі көзқарастар ұстанған. Сұрақтың маңыздылығына ... оны ... шешу ... ... ... мынадай жағдайлар кездеседі, қылмыстардың жиынтығы
қылмыстардың реттілігін анықтайды: ...... ... ... және ...... орташа қылмыс; бірінші – ауырлығы орташа,
екінші – ... ...... ... ... Ауырлығы шамалы
қылмыстардың ауырлығы одан да ... ... ... әр ... ... ... та осындай қылмыстың байланысы орын алғанда жазаның
тағайындалудың процесін заң ... ... бұл ... ... ... немесе логикалық талдау жүргізу арқылы шешуге болмайды.
Егер бір қылмыс ауырлығы шамалы қылмыстар категориясына ... ал ... ...... ... ... қатарына (немесе үшіншісі – ауыр
немесе керісінше), онда ... ... үшін ҚР ҚК ... ... ... жаза мөлшерін ішінара немесе толығымен қосылуы арқылы
шекті мөлшері ... ... ... жиынтық жазаның мөлшері жоғарғы
шекті мөлшерінен асуы мүмкін, ол 20 жыл бас ... ... да ... мүмкін.
Ал ауырлығы шамалы қылмыстар үшін жаза ше? Бұдан ... ... ... ... ... қарастыруға болмайды. ҚР ҚК 58 б. 3 ... ... ... ... ... тұлғасының
әлеуметсіздендірілу процесін ескереді, ол ... ... ... ... ... ... орташа, ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасаса жағдай
дәлелдейді.
Қылмыстық Кодекстің 54-бабының 1-бөлігінің «а» тармақшасымен жазаны
ауырлататын мән-жай ... ... ... мәрте жасалуы,
қылмыстардың қайталануы» ... деп ... ... ... Кодекстің 54-бабының 2-бөлігінде «егер
ауырлататын мән-жай осы Кодекстің Ерекше бөлімінің тиісті ... ... ... ... болса, ол өздігінен жаза тағайындағанда
қайталап ескерілмеуі керек» деп ... ... жаңа ... Кодекс
құқықтық мағынасы бар бір және тура сол мән-жай екі рет ескерілмеуі тиіс
деген ережеге негізделеді.
Осы ... ... сот ... қайталануы, қылмыстардың
қауіпті қайталануы және қылмыстардың аса қауіпті қайталануы орын алған
реттерде ... ... ... ... ... ... ... ретінде
ескеруге құқылы ма деген сұрақ туындайды, себебі, осы ... ... ... ... ... ... ... үшін Қылмыстық
Кодекстің Ерекше бөлімінің бабымен көрсетілген, сәйкесінше ең ... ... ... ... ... жартысынан, үштен екісінен және
төрттен үшінен төмен емес минималды мөлшерінің міндетті ... ... ... шешуде, сірә, Қылмыстық Кодекстің 59-бабының 3-
бөлігіндегі Қылмыстық Кодекстің Ерекше ... бабы ... ... ... ... қарастырса, онда Қылмыстық Кодекстің 59-бабының 2-
бөлігіндегі ереже жаза тағайындағанда қолданылмайды деген нұсқауға да ... ... ... отырып, 54-баптың 1-бөлігінің «а» тармақшасы
мағынасындағы ауырлататын мән-жай ретіндегі қылмыстардың қайталануы жаза
тағайындағанда ... ... 59 ... ... ... ... көреміз. Әйтпесе, бұл Қылмыстық Кодекстің қылмыстардың
қайталануы жайлы ережелерін бір және тура сол ... үшін ... ... ... да, ... ... ... 1-бөлігінің «а»
тармақшасынан жазаны ауырлататын ... ...... ... алып ... ... тармақшада тек «қылмыстардың бірнеше мәрте жасалуы»
нұсқауын қалдыруға болады, өйткені, Қылмыстық ... ... ... қылмыстардың көптігінің осы түрі орын алған ретте жаза ... ... ... ... ... ... жаңа ... жасауы соттылықты жоятын
мерзімді үзеді ме деген сұрақ нақты ... Бұл ... ... ... ... ... және аса ... қайталануында
жасалған іс-әрекетке баға беру үшін қағидатты ... ... ... 77-бабының 3-бөлігінде көрсетілгендей соттылық
мынадай жағдайларда жойылады:
а/ сынақ мерзімінің ... ...... сотталған тұлғаларға
қатысты;
б/ жазаны өтегеннен кейін бір жыл өтуіне байланысты – бас бостандығынан
айыруға қарағанда, жазаның неғұрлым ... ... ... ... ... өтегеннен кейін үш жыл өтуіне байланысты – онша ауыр ... ... ... қылмыстары үшін бас бостандығынан айыруға сотталған
тұлғаларға қатысты;
г/ жазаны өтегеннен кейін алты жыл өтуіне ... – ауыр ... бас ... ... ... ... қатысты;
д/ жазаны өтегеннен кейін сегіз жыл өтуіне байланысты – ... ... үшін бас ... айыруға сотталған тұлғаларға қатысты.
Қылмыстық Кодекстің 77-бабында, ... ... ... ... мерзім өткенге дейін тұлғаның жаңа ... ... ... ... ереже қарастырылмаған.
1959 жылғы КазКСР Қылмыстық Кодексінің 57-бабының 4-бөлігінде
мынадай ... ... оған ... «Егер соттылықты жоятын мерзім
өткенге дейін жазасын ... ... тағы да ... ... болса,
соттылықты жоятын мерзім үзіледі. Бұрынғы қылмыс бойынша соттылықты жоятын
мерзім соңғы қылмыс үшін фактілік жазаны ... ... және ... ... ... жағдайларда тұлға соттылықты жоятын мерзім өткенге дейін ... ... ... ... ... үшін ... болып есептеледі».
Қылмыстық Кодекстің 69-бабымен қарастырылған, ескіру мерзіміне
қолданылатын қылмыстық жауаптылыққа тарту ... ... ... ... өтуіне дейін тұлғаның жаңа қылмыс жасау фактісін бағалауға жаңа
көзқарас белгілейді.
1959 ... ... ... ... ... 2-бөлігіне
сәйкес, ескіру мерзімдері өткенге дейін заң бойынша екі ... ... бас ... ... тағайындалуы мүмкін болған ретте тұлғаның
жаңадан қылмыс жасауы ескіру мерзімін үзетін және осы жағдайда ... жаңа ... ... сәттен бастап басталатын. Жаңа Қылмыстық
Кодекстің ... ... ... жаңа ... ... ... істелген қылмыс үшін ескіру мерзімдері ... ... ... ... ... ... ... жайлы ереже алынып
тасталынған.
Бұл соттылықты жоятын мерзім өткенге дейін тұлғаның ... ... ... қайталанудың сол және өзге де түрінің белгілері орын алған
ретте/ жасауында да ... ... ... ... ... үзіліс орын
алмайды деп болжауға негіз береді, ал бұндай жағдайларда әрбір қылмыс ... ... ... ... ... және әр ... уақыттарда
жойылады.
Сондықтан да, соттылық институтындағы 1959 жылғы ... ... ... ... ережені қайта қалпына келтіру қажет,
оған сәйкес: ... ... ... мерзім өткенге дейін жазасын өтеген
тұлға тағы да қылмыс жасайтын ... ... ... ... үзіледі.
Бұрынғы қылмыс бойынша соттылықты жоятын мерзім соңғы қылмыс үшін ... ... ... және ... кейін қайтадан есептеледі.
Бұл жағдайларда тұлға соттылықты жоятын мерзім ... ... ... үшін, олардың неғұрлым ауыры үшін сотталған болып есептеледі».
Бағана айтылып өткендей, заңда ... ... ... ... ... Кодекстің 55-бабымен реттеледі.
55-баптың 1-бөлігінде қылмыстың қоғамдық қауіптілігінің дәрежесін
айтарлықтай кемітетін қылмыстың ... мен ... ... ... ... кезіндегі немесе одан кейінгі оның мінез-құлқы және
басқа да мән-жайлармен байланысты тыс ... орын ... ... ... ... ... осы қылмыстың ашылуына белсенді түрде ат
салысқанмен тең ... ... осы ... ... ... ... ... ең төменгі шектен төмен тағайындалуы мүмкін екендігі
немесе ... бұл ... ... ... жеңіл жаза түрін тағайындау
мүмкіндігі немесе міндетті ретінде көрсетілген ... жаза ... ... ... ... сәйкес, ережеден тыс болып жекелеген
жеңілдететін мән-жайлар да, ... ... ... ... ... да
танылуы мүмкін. Осы айтылғандарға орай, жасалған ... ... ... ... және аса қауіпті қайталануының
белгілері орын ... ... осы ... үшін заңда көзделгеннен неғұрлым
жеңіл жаза тағайындау ережесі ... ма ... ... ... ... ... «а» ... сәйкес қылмыстардың
қайталануы жазаны ауырлататын мән-жай ретінде танылатындығына қарамастан,
бәрібір де ... ... ... ... ... ... қайталануына заңда көзделгеннен неғұрлым жеңіл жаза тағайындау
ережесі қолданылады.
Қылмыстардың ... ... ... ... 1-бөлігін
қолданумен ең төменгі ... ... жаза ... соттың кінәліге
істелген қылмыс үшін заңда көзделген неғұрлым ... жаза ... ... жартысынан төмен жазаны таңдауын білдіреді.
Қауіпті қайталануда сотталғанға ең төменгі ... ... ... істелген қылмыс үшін қарастырылған неғұрлым қатаң жаза түрінің
максималды мерзімінің үштен екісінен кем емес жаза анықтауды болжайды.
Аса қауіпті ... ... ең ... ... төмен жаза
тағайындау оны істелген қылмыс үшін қарастырылған неғұрлым қатаң жаза
түрінің максималды ... ... ... кем емес ... ... ... қылмыстардың қайталануы, қауіпті қайталануы және
қылмыстардың аса қауіпті қайталануы орын ... ... ... ... ... ... қатаң жаза түрінің орнына /максималды мерзімнің
жартысынан, үштен екісінен, төрттен үшінен кем ... ... ... ... түрі ... ... Бұндай жазалар мынадай болуы мүмкін: шақыру
бойынша әскери ... өтеп ... ... ... сондай-ақ қатардағы
және сержанттық құрамдағы лауазымдарда шарт бойынша әскери қызметін ... ... ... ... ... ... ұстау, қамау, әскери
қызмет бойынша ... ... ... және ... ... қайталануы жағдайында /қауіпті және аса ... ... ... жаза ... ... ... оның қолданылуы
міндетті болып табылатын кезде қосымша жазаны қолданбаудан көрініс табуы
мүмкін. Алайда, ... ... ... ... ... заңмен
көзделгеннен гөрі неғұрлым жеңіл жазаны анықтаудың ... ... ... тиіс.
Қылмыстардың қайталануы жағдайында жаза ... ... мен оның ... ... Қазақстан Республикасы Қылмыстық
Кодексінің 13-бабымен және қылмыстардың қайталануы жағдайындағы жауаптылық
негізі мен шекті ... ашып ... ... Республикасы
Қылмыстық Кодексінің 59-бабымен реттеледі.
Қылмыстың қайталануы – адамның сотталғаннан кейін қайта қылмыс ... ... аса ... екендігінің белгісі, сондықтан да заңда қылмыс
қайталанған жағдайда жаза тағайындаудың арнайы ережесі ... ... ... ... ... ... жаза ... отырып, сот
бұрын жасалған қылмыстардың санын, сипатын және қоғамдық ... оның ... ... ... ықпалының жеткіліксіздігіне
себеп болған мән-жайларды, сондай-ақ жаңадан жасалған ... ... ... қауіптілік дәрежесін ескеруге тиіс [112, 147 б.].
Қылмыстық Кодекстің 59-бабының 1-бөлігінде ... ... ... қылмыстардың қайталануы, қауіпті қайталануы және аса қауіпті
қайталануы жағдайында жаза тағайындау кезінде бұрын ... ... ... және ... ... ... оның ... жазаның
түзетушілік ықпалының жеткіліксіздігіне себеп болған мән-жай, сондай-ақ
жаңадан жасалған ... ... мен ... қауіптілік дәрежесі
қылмыстың қайталануы жағдайында жазаның түрі мен ... ... ... ... рөл атқарады. Қылмыстың қайталануы қылмыс істеген
адамның іс-әрекетінің ... ... және ... тұлғасын
сипаттайтын белгі болып табылады [113, 232 б.].
Ал, Қылмыстық Кодекстің ... ... ... қайталанып жасалған
қылмыс үшін жаза тағайындаудың ерекшелігі көрсетілген, яғни, Қазақстан
республикасы Қылмыстық Кодексінің ... ... ... ... ... қылмыс үшін жазаның мерзімі мен мөлшерін бекітеді.
Мәселен, баптың осы бөлігіне сәйкес:
- қылмыстардың ... ... ... ... үшін ... мен мөлшері жасалған қылмыс үшін көзделген ең қатаң жаза түрінің ең
жоғары мерзімі мен мөлшерінің үштен бірінен төмен;
- ал ... ... ... ...... ... ал ... аса қауіпті қайталануы жағдайында – үштен екісінен
төмен болмауы керек.
Бірақ та қылмыстардың қайталануының ... ... ... осы
Кодекстің Ерекше бөлімінің бабында (бабының бөлігінде) айқындаушы ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ осы
Кодекстің 59-бабында көзделген ерекше мән-жайлар ... ... ... ... ... немесе аса қауіпті қайталануы кезінде жаза
Қылмыстық Кодекстің 59-бабының ... ... ... ... ... ... Кодекстің 169-бабындағы қарулы ... үшін ... жаза 15 ... ... бас ... ... ... Қайталанып жасалған қылмыстың түрлеріне байланысты осындай
тәртіппен көтеріңкі жаза мөлшері мен түрін белгілеу бұрын ... ... ... ... тағы да қасақана қылмыс істеп түзелу
жолына түспегендерге берілген ... жаза ... ... ... үшін ... жаза ... қажеттілігі өзінен-өзі түсінікті [114,
241-242 бб.].
Қылмыстардың қайталануы жағдайында жаза ... ... ... ... Сотының 1999 жылғы 30 сәуірдегі «Қылмыстық
жаза тағайындаған кезде ... ... ... ... №1 ... ... былай деп белгіленген:
Егер бұрынғы үкім бойынша Қылмыстық Кодекстің 63-бабын, яғни, шартты
түрде соттауды қолдану арқылы ... адам ... ... ... ... ... ... онда сот қылмыстың қайталануы туралы мәселені шешкен
кезде Қылмыстық Кодекстің 64-бабының, ... ... ... ... күшін
жою немесе сынақ мерзімін ұзартудың 4-бөлігіндегі талаптарды, атап
айтқанда, ... ... ... адам ... ... ... абайсызда қылмыс
жасаған не кішігірім ауырлықты ... ... ... ... ... ... күшін жою немесе оны сақтау туралы мәселені сот жаңа қылмыс
үшін жаза тағайындалған ... ... ... ... ... түрде
ескеруі тиіс. Бұл орайда қылмыстың қайталануын анықтаған кезде Қылмыстық
Кодекстің 63-бабы бойынша бас ... ... ... ... егер сот жаңа ... үшін жаза ... кезде бұрынғы үкім бойынша
шартты соттылығын жою туралы шешім қабылдаған ... ғана ... Егер сот ... ... онша ауыр емес ... қылмыс туралы істі
қараған кезде бұрынғы үкім ... ... ... қалдыру туралы
тұжырымға келсе, онда Қылмыстық Кодекстің 63-бабы бойынша ... ... ... ... ескерілмейді.
- Соттар тиісінше қылмыстардың қайталануы кезінде, аяқталмаған ... ... ... ... ... ... ... тағайындаған кезде осы адамдарға белгіленген жаза ... ... ... ... Бұл ... ... Кодекстің 5-бабының үшінші бөлігіне сәйкес, яғни,
әрекеттің қылмыстылығын немесе ... ... ... ... ... ... осы ... жасаған
адамның жағдайын өзге де жолмен ... ... кері ... ... ережеге сәйкес, Қылмыстық Кодекстің 59-бабының екінші
бөлігіндегі ережелер Қазақстан ... ... ... ... ... жасалған (1998 жылғы 1-қаңтарға дейін) қайталау, қауіпті
қайталау немесе аса ... ... ... ... үшін
қолданылмайтынын ескеру керек. Егер қайталауды құрайтын соттылықтар
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің күшіне енгенге ... одан ... ... қылмыстар құрайтын болса, онда Қылмыстық
Кодекстің 59-бабының екінші бөлігіндегі тәртіп тек 1998 ... ... ... ... қылмысы үшін соттылығын ескере ... ... ... үшін ... ... орын алған
жағдайда жазаның ең жоғары ... ... ... 56-бабында
көрсетілген мерзімдер мен көлемдерден аспауға тиіс. Яғни:
- аяқталмаған қылмыс үшін жаза ... ... ... ... ... дейін жетпеген мән-жай ескеріледі;
- қылмысқа дайындалғаны үшін жазаның мерзімі мен мөлшері осы Кодекстің
Ерекше ... ... ... үшін ... бапта көзделген жазаның
неғұрлым қатаң түрінің ең жоғары ... ... ... ... керек.
- қылмысқа оқталғаны үшін жазаның мерзімі мен мөлшері осы Кодекстің
Ерекше бөліміндегі тиісті ... ... ... үшін көзделген жазаның
неғұрлым қатаң түрінен ең жоғары мерзімінің ... ... ... ... керек.
қылмыс жасауға дайындалғаны үшін және қылмыс жасауға оқталғаны үшін
өлім жазасы мен өмір бойы бас ... ... ... ... ...... сотталғаннан кейін қайта қылмыс
жасауы, қоғамға аса ... ... ... ... ... жағдайда жаза тағайындаудың арнайы ережесі ... ... мәні ... ... ... бойынша жаза тағайындай
отырып, сот бұрын жасалған қылмыстардың ... ... және ... ... оның алдындағы жазаның түзетушілік ықпалының
жеткіліксіздігіне себеп ... ... ... ... ... сипаты мен қоғамдық қауіптілік дәрежесін міндетті түрде ескеруге
тиіс [116, 86 ... ... ... ... ... ... ... қайталануы жағдайында жасалған қылмыс үшін жазаның мерзімі мен
мөлшері, жасалған қылмыс үшін ... ең ... жаза ... ең ... мен ... ... ... болмауы қажет [117, 240 б.].
Қылмыстардың қауіпті қайталануы жағдайында тағайындалатын жаза жасалған
қылмыс үшін көзделген ең қатаң жаза ... ең ... ... мен
мөлшерінің үштен екісінен, ал қылмыстың аса қауіпті жағдайында – төрттен
үшінен төмен болмауға тиіс деп біз ... ... ... Мысалы, қасақана
жасаған бұрынғы қылмысы үшін сотты болған адам Қылмыстық Кодекстің 175-
бабының ... ... ... ... ... ... ... балама ретінде берілген бес түрлі жазаның сот
айыпкерге ең қатаң ... – бас ... ... тағайындай алады. Бұл
жағдайда қылмыстың жәй қайталануы орын алғандықтан, Қылмыстық Кодекстің ... ... ... сот ... бір жыл алты ... үш жылға дейінгі
мерзімге бас бостандығынан айыруды тағайындай алады. Егер сотталғанның
әрекетінде қылмыстардың қауіпті қайталану ... ... – екі жыл үш ... жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын тағайындай алады.
Егер Қылмыстық Кодекстің Ерекше бөлімінің қолданылып отырған нормасы
соттылықтың болуын ... ... ... қарастырса, мұндай қылмыстардың
қайталануында сот жазаны Қылмыстық Кодекстің 59-бабының екінші бөлігінде
көзделген ... ... ... ... сот жаза ... ... ең аз мөлшеріне қатысты ауқыммен шектелмейді. Бұл, мұндай
жағдайларда қылмыстың қайталануы қылмыстық заң ... ... ... ... да жаза ... ... оны қайта
есепке алудың қажеті жоқ. Сонымен қатар қылмыстардың қайталануы болып және
Қылмыстық ... ... ... ... мән-жайлар орын алса, бұл
жағдайда да жаза Қылмыстық Кодекстің 59-бабының екінші ... ... ... ... тағайындалады. Қылмыстық Кодекстің ... ... ... беру үшін мына ... ... ... Қылмыстық Кодекстің 175-бабы 3-бөлігінің «в» тармағы бойынша бұрын
екі немесе одан көп ... бар адам ... ... (кез ... немесе қорқытып алушылық үшін сотталды. Мұндай адамға жаза
тағайындау ... ... ... ... ... ережені
ескереді (қылмыстардың қайталану белгісі бола ... да), ... ... үш ... он жылға дейінгі мерзімге бас ... ... ... ... ... тағы да мына бір ... ... қылмыстардың қайталану
белгісі бар жағдайда адам Қылмыстық Кодекстің 175-бабының 1-бөлігі ... ... сот іс ... ... ... ... ерекше мән-жайлардың бар екендігін анықтады. Бұл жағдайда да
сот айыпталушыға жазаны Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... яғни, Қылмыстық Кодекстің
175-бабының 1-бөлімінің санкциясында көзделген жазалардың бас бостандығынан
айыруға қарағанда жеңілдеуін тағайындай ... Егер бәрі бір ... ... ... тағайындалса, ол алты айдан үш жылға дейінгі
мөлшерде болуға тиіс [118, 101-102 б.].
Қазақстан ... ... ... ... ... ... өзі ... жауаптылық пен жазаны ауырлататын
мән-жай ретінде танылады. Бұған қосымша, қылмыстық заңмен ... ... жаза ... арнайы тәртіптері реттелген және олар
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің арнайы баптарымен ... 184 ... ... ... үшін ... ... деңгейдегі қылмыстық
жауаптылықтың көзделетіндігі 1959 жылғы Қазақ ССР Қылмыстық ... ... ... Бұл ... жаза тағайындау кезінде «қылмыстың кәсіби
қылмыскермен ... ... ... рет ... жасап тұрған тұлғамен
жасалуы» ескерілуі тиіс ... баса ... ... ... ... да жаза ... ... қылмыстың кәсіби рецидивист қылмыскермен
жасалуы ... ол ... ... рет ... ... ... ... қайталануының әлеуметтік маңызы қайталап қылмыс жасаушының
жеке басының қоғамдық қауіптілігі дәрежесінің оның ... ... жаңа ... ... ... қоғамға жат мінез-құлықтардың
болуына байланысты өсуімен түсіндіріледі, бұл мән-жағдай өз ... ҚР ... ... ... ... алғы шарты есепті оған барынша
қатаң жаза тағайындауды негіздейді.
Қылмыстың қайталануының құқықтық ... ең ... ҚР ҚК ... ... ... ... ауырлататын мән-жай болып табылатындығымен
айқындалады. Екіншіден, ҚК-тің бірқатар баптарында өзара ұқсас қылмыстарды
кәнігі қылмыскердің жасауы, ... ... ... іс-әрекеттің қоғамдық
қауіптілік дәрежесін арттырмайтындығына қарамастан, қылмыс ... ... ... ... ҚР ... Соты ... 1994 ... мамырдағы №1 «Қайталанушы қылмыстар туралы қылмыстық істерді соттардың
қарау тәжірибесі туралы» Қаулысында ... ... ... және нақтылы өтелген жазалар туралы, жазасын өтеуден босату
негіздері туралы мәліметтерді тыңғылықты және жан-жақты тексеру, ... жеке басы ... ... да ... ... ... ... аударылған.
Сот тәжірибесі қашанда қайталап қылмыс жасаушылардың жауаптылығын
күшейту жолында болды. ... ... ... Қаулыда: «бұрынырақта
сотты болған адамдарға жаза тағайындау туралы мәселені шешу кезінде соттар
табанды түрде түзелу жолына ... ... және ауыр ... ... ... ... негізгіз жеңіл жаза шараларын қолдану
жағдайларына жол бермей отырып, жазаны жеке даралау ... заң ... ... ... - деп атап ... ... үшін ... күшейту қажеттілігіне әлеуметтік
ахуалдың лепті ықпалы болып отыр. Мәселен, Д.А. Лидің мәліметтері бойынша,
әлемдік деңгейде тіркелген ... ... ... 100 ... алып
қарайтын болсақ, кәнігі қылмыскерлердің ортақ ... ... 25 ... ... Қазақстан Республикасында бұл үлес 28 пайыздан 33 пайызға
дейінгі аралықты құрайды. Бұл ретте кәнігі ... ... ... ... жасай отырып, қылмыстық іс-әрекетке басқа адамдарды тартады,
кәмелетке толмағандарға және ересек азаматтарға теріс ... ... ... ... т.б. Аталған және басқа да мән-жайлар қылмыстың ... жаза ... ... ... ... ... ... реттеу
қажеттігін алдыға тартты.
Сонымен қатар ҚК 52-бабының 3-бөлігі соттарды жаза тағайындау кезінде
қылмыстың сипаты мен ... ... ... ... жеке ... бірге оның қылмыс жасағанға дейінгі және одан кейінгі мінез-құлқын,
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды, сондай-ақ
тағайындалған ... ... ... ... және оның ... оның ... адамдардың тіршілік жағдайына ықпалын ескеруге
міндеттейді. Заңның бұл талаптары ... ... және ... ... жеке басы ... ... ... есепке ала отырып, жазаны
жеке даралауға мүмкіндік береді [120, 37-39 б.].
Соттың ... жеке ... ... ... ... қайталап жасаушыға қатысты өзіндік мән-мазмұнға ие болады. ... ... ... ... ... өте жоғары қоғамдық
қауіптілік дәрежесінің көрсеткіші болып табыла ма, жоқ па, ... ... ... Қылмыстардың қайталануы, әдетте, айыпкердің қоғамға қарсы
көзқарастары және мінез-құлықтарынын, өте ... ... ... ... мақсаттарына жетуді барынша ... ... да ... ... ... ... ... барынша
қатаң жазалау шараларын қолдануды талап етеді. Белгілі бір топқа жататын
кәнігі қылмыскердің ... ... ... ... ... ... және аса қауіпті қайталануы), әлбетте, ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін есепке алу
соттың айыпкерлерге әділ жаза ... көп ... ... ... жеке басының қоғамдық қауіптілігін ең алдымен оның
жасаған қылмыстарының, жаза тағайындалып отырған және ... ... ... ... шыға ... бағалау қажет. Сот кәнігі қылмыскердің
бұрынғы соттылықтары туралы мәліметтерді оқып-білуге ... бұл ... ... ... ... ... ... т.б. сипаттайтын үкімдердің
және басқа да құжаттардың ... ... ... ... ... және ... да ... және іс жүргізу құжаттарында
айшықталған нақтылы мәліметтерді сот дәлелденген, процеске ... ... ... ... ... Сот, ... ... және басқа құжаттарда айыпкердің жеке басына қатысты берілген
баға-пайымдарға ... ... оған ең ... ... - ... баға
айыпкердің жеке басының ... ... ... келе ... ... ... ... берілген.
Айыпкердің жеке басының қоғамдық қауіптілігін бағалауға оның жасаған
қылмысы ғана емес, сондай-ақ оның жеке басын ... ... да ... ... етеді, мәселен, жас шамасы, жасалған қылмыстарға қарым-
қатысы, еңбекке қатысы, отбасылық жағдайы, денсаулық жағдайы және ... сот ... ... ... (ҚР ҚК ... және ... ҚК ... мән-жайлары өзінің мазмұны бойынша жасалған іс-әрекеттің
немесе айыпкердің жеке басының қоғамдық қауіптілігін сипаттайды. ... ... ... ... ... ... ... баптарында қылмыс белгілерін дәрежелеуші мәмілелер ретінде айшық
тапқан, заң осыдан келіп санкцияларды ... Бұл ... ... ... дәрежелейтін мәліметтерді ауырлататын мән-жайлар
ретінде ескеруді жоққа шығармайды, өйткені мұндай ... ... ... ... ... ... ... сай, жазалау шарасына да түрлі дәрежеде
ықпал етеді.
Кәнігі қылмыскердің жеке ... ... ... ... ... үкім ... кезде есепке алған (жас шамасы, еңбек ... ... ... ... ... ... ... т.б.). Бұл,
дегенмен, қылмыстардың қайталануы жағдайында жаза ... ... ... алу ... ... шығармайды. Бірақ келтірілген мән-
жайлардың үлес салмағы қылмыстардың қайталануы себепті өзгерістерге ... ... ... қылмыскердің бұрынғы сіңірген еңбектерінің, оның
кәмелетке толмаған балаларының немесе басқа да ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың
қайталануы фактісімен жоққа шығады. Өйткені, қылмыстың қайталануы аталған
мән-жайлардың кәнігі қылмыскердің түзелуіне және жаңа ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қылмыстарды бірнеше рет жасау қоғамға қарсы көзқарастар мен дағдылардың
тұрақтылығынан ... ... ... сай неғұрлым ұзақ мерзімді және нәтижелі
жазалау-тәрбиелеу шараларын қолдануды қажет етеді. Кәнігі ... ... ... ... ... және бір айрықша белгісі оның бір
текті қылмыстарды бірнеше рет ... ... ... ... бұл ... ... ... қауіптілігінің бұлтартпас дәлелі және ұзақ
мерзімді жаза ... және ... ... ... ... режимін
тағайындауды талап етеді.
Жазаның түрін және мөлшерін анықтаған кезде айыпкердің жеке басы туралы
мәліметтер ескеріледі. Жаза тағайындау ... жеке ... ... оның ... ... тұспал келеді. Оның сипаты деп ... ... ... ... ... Адамның сипаты әдетте
қоғамға, ұжымға, қоғамдық пайдалы еңбекке және оның нәтижелеріне, ... және т.б. ... ... ... көрініс
табады.
Соттың жаза тағайындау кезінде айыпкердің жеке ... ... ... ... ... ... сот ... әрекет жасаған
адамның жеке басын сипаттайтын түрлі ... ... ... ... ... білдіреді.
Алдында айтылып кеткендей, адамның қоғамдық ... ... ... ол ... ... ... ... Сонымен қатар
айыпкердің жеке басының сипатын жан-жақты ашып көрсету және оған ... ... ету ... ... үшін ... жеке ... ... оқып-зерделеу қажет. Бұл мақсатқа тек қылмыскердің әлеуметтік-
психологиялық сипатын талдау арқылы ғана жетуге болады.
Қылмыстардың ... ... жаза ... ... ... ... ... мінездеме - қылмыскерді түрлі әлеуметтік
рөлдердің субъектісі, қоғамдық жеке ... ... ... ... ... мәліметтер - жынысы, жас шамасы, ... ... ... ... және ... ... қатар оның
кәсіптік білім-білігі мен шұғылданып жүрген іс-әрекетін, еңбекке, қоғамдық
міндеттемелерге көзқарасы-қатысын; отбасылық байланыстарын, ... ... ... ... ... қажет. Әсіресе
сотталушының байланыстары мен таныстарының сипатын, оған ықпал ете алатын
қоршаған ортаға, адамдарға деген ... ... ... соттылықтың болған-болмағандығын анықтап алудың маңызы ... ... ... ... ... өмір ... ... деген көзқарасын анықтау да қажет.
Қылмыскердің жеке басының психологиялық мінездемесі - оның ішкі ... одан ... ... ету ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктерін оқып-білу үшін ... ... ... олардың өз іс-әрекеттерінде басшылыққа алатын ой-
жоспарларының, мүдделерінің бағыттылығы, табандылығы, идеалдары, адамшылық
қасиеттері;
б) ... ... ... ... ... жеке басының ерекшеліктері.
Мәселелердің осы тобын зерттеу мінез-құлықтың нақтылы себеп-салдарларын,
қылмыс жасаудың негізгі мақсатын, адамның ... ... ... және ... ... ... етеді. Қылмыскердің жеке басын
психологиялық тұрғыда ... үшін ... ... ... бұл ретте оның қылмыс жасауына ықпал еткен немесе керісінше, ... ... ... ... пиғылы мен ерекшеліктері, сондай-ақ олардың
қылмыскердің ерекшеліктері жүйесінде қандай орынға ие екендігі анықталады,
өйткені нақ осы сипаттар жаза ... ... ... ... етеді.
Басқаша айтқанда, айыпкердің жеке басын есепке алу қылмысты екінші
қайтара жасау ... ... ... ... ... одан ... ... болып табыла ма немесе қылмыс оның мінез-құлқының теріс
жақтарымен байланысты болса да, нақ сол адам ... ... ... емес пе деген мәселені анықтап алу керек. Бұл ... ... егер сөз ... ... ... ... ... төмендегідей дерек-
дәйектерді ескеру қажет: бұрынырақта жасалған қылмыс үшін жазадан босатуға
негіз, бұл жазаны өтеудің ... мен ... ... ... үшін ... ... орындау сәтінен жаңа қылмыс жасағанға
дейінгі өткен уақыт, бас ... ... ... босатылғаннан
кейінгі өзін-өзі ұстауы, т.б. Жалпы, кәнігі қылмыскердің жеке басын ... ... ... мән-жайларды үш топқа бөлуге болады:
Қылмыс жасау алдындағы кезеңдегі айыпкердің жеке
басын сипаттайтын мән-жайлар (айыпкердің әлеуметтік-пси-
хологиялық мінездемесін талдау: ... ... ... от-
басына және ұжымға қатынасы, қоғамдық өмірге қатысы,
айыпкердің соттылығы болған ба, бұрынғы қылмысының
сипаты және т.б.);
Қылмыс жасаудың себептері мен жағдайларына ... ... ... адами тұрғы-
да қалыптасуының жағдайлары, жаңа қылмыс жасауға негіз
болған сыртқы ... ... ... ... ... мен ... мән-жайлар; қылмыстың сипаты мен ауырлығы, оны жасаудың себеп-
салдарлары мен мақсаты.
Жазаның өтелген бөлігінің ұзақтығын есепке алмауға болмайды. Егер ... ... үшін ... ... ... ... ... кейін жаңа қылмыс
жасаса, бұл жағдай аталған адамға қатысты ... ... жаза ... және ... ... үшін оған ... шеңберінде барынша
ұзақ мерзімді жаза тағайындау қажеттігін білдіреді. ... ұзақ ... ... ... ... өтеп, сонда да болса жаңа қылмыс жасау
жағдайы санкция ... тек ... ... ... қана ... ... ... ба-рынша қатаң режимдегі түзеу колониясында өтеуді
тағайындау туралы ойға жетелейді.
Жаза мерзімі ... ... шеше ... ҚР ҚК 53 және 54 ... ... жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды соттың
назардан тыс қалдыруына болмайды. ... ... ... ... оның ... бас ... ... мерзімін анықтау кезінде
соттың құқығы ғана ... ... ... ... де, өйткені заңда сот
жауаптылықты жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды ескереді деп ... кету ... ... ... ... ... үлгілік
тізімі және жауаптылықты ауырлататын ... ... ... ҚР ҚК ... жаза ... ... соттың заңда
көзделмеген мән-жайларды да ... ... ... ... ... айтылған.
Егер жеңілдетуші мән-жайлар қылмыс ... ... ... ... онда олар ... ... ... өзінен-өзі
жаза тағайындау кезінде қайталап ескеріле алмайды. ... ... ... де ... ... сипатты мәліметтер
жатқанына қарамастан, ерекше мән-жайлардан айыра білу қажет. Істің ерекше
мән-жайлары жайында ҚР ҚК ... сөз ... Сот ... ... ... жеке ... ... отырып және аталған қылмыс үшін
заңда көзделген неғұрлым жеңіл жаза тағайындау ... тани ... ... ... ... ... ... мұндай жеңілдетуге баруы
мүмкін. Бұл ретте ерекше мән-жайлар үғымы бірнеше ... ... ... ... ... ... жағдайында тиісті баптың
санкциясы шеңберінде жазаның неғұрлым жеңіл түрін тағайындау адамшылық және
әділдік қағидаларына қайшы келген болар еді. ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда да пайда болуы мүмкін.
Аталған баптарда бұл орайда ешқандай ... ... ... ... ... ... ... ҚР ҚК 55-бабының қолданылуы мүмкін. Дегенмен
жалпы ескерту пайымы бірқатар жағдайларда, мәселен айыпкердің ауыр ... және ... жеке ... ... ... ... сот аталған баптарды қолданудан бас тартады.
Егер, керісінше, іс бойынша тек жауаптылықты ауырлататын ... ... онда сот ... ... отырып ҚР тиісті бабы санкциясының
ең жоғары мөлшеріне жақын немесе тіпті соған сай келетін жаза тағайындауға
хақылы. ... ... ... ... құрамының элементтері
болып табылатын жағдайларда, оларды заң шығарушы бап санкцияларында алдын
ала ескерген деп саналады да жаза ... ... ... ... ... ... де, ауырлататын да мән-жайлардың барлығы
анықталса, сот оларды жиынтық түрде ескеруге ... және ... ... нақтылы мерзімін тағайындайды.
Жазаны қолдану дегеніміз оны соттың тағайындауын, сондай-ақ жазаны
орындайтын ... ... және ... ... оны ... ... ... тағайындау және орындау қылмысты қайталап ... жеке ... тән ... ... анықтауды және
талдауды керек етеді. Кәнігі қылмыскерлердің түзеу мекемелерінде және ... ... ... ... ... ... ... айналасындағыларға деген теріс пиғыл, жат көзқарас, имансыздық,
қылмыстық ... ... өмір ... орай ... құбылыс деп қабылдау
сияқты психологиялық ерекшеліктер сипаттайтындығын көрсетіп отыр.
Қылмыстардың қайталануы жағдайында ... ... ... ... ... бар. Бұл ... ... жауаптылықты жүзеге
асыруды тек мемлекеттің белгілі бір органдарының заңда көзделген шараларды
іс жүзінде қолдануы деп ... ... ... ... ықпал ететін
қылмыстық-құқықтық шаралар, әлі де жетілдіруді қажет ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырудың айыпкерді жазасын өтеусіз соттау сияқты ... ... ... ... ... ... соттау дәйегінің өзі, адамды
кәнігі қылмыскерлер қатарына жатқызу болса да, өзін-өзі ақтай алмайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Зерттеу ... ... ... ... ... мен
қорытындыларға қол жеткізілді:
1 Көптік қылмыстар бір адамның бірнеше қылмыс жасауы, кем дегенде екі
қылмыстың болуы, әр қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... үшін процессуалдық кедергілердің болмауымен
сипатталынады.
2 Қылмыстардың ... ... бөлу ... ... ... және құқыққа қайшы іс-әрекеттердің құрылысы қалануы қажет. Қоғамға
қауіпті және құқыққа қайшы іс-әрекеттердің ... екі ... ... ... ... ... ... нәтижелерді туындататын бір іс-
әрекет, не болмаса дербес қылмыс ... ... бар және ... көп ... іс-әрекеттермен сипатталынады.
3 Бірнеше рет ұғымы екі – сандық және сапалық ... ... ... ... ... ... екі немесе одан да көп
қылмыстардың жасалуы барысында орын алатындығын көрсетсе, ...... ҚК бір ... ... оның ... қарастырылған қылмыстардың
жасалуын білдіреді.
4 Қылмыстылықпен күрес жүргізудің тиімділігін арттыру, ... ... ... қамтамасыз ету үшін заң шығару
үрдісін ары қарата жетілдіру қажет.
Алға қойылған мақсатты ... ... ... ... ... алға ... мақсаттар толық шешілді деп санауға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... және осы ... жазылған ғылыми еңбектерді
зерттеу негізінде алынып, қорғауға шығарылып отырған тұжырымдармен толықтай
сәйкес келеді.
Қойылған мақсаттарды мейлінше ... шешу үшін ... ... мен
тәжірибелік деректер кеңінен пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының нәтижелерін қолдану туралы нақты ұсыныстар:
1 Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексінің 11 б. 1 б. ... рет ... ... – Осы ... Ерекше бөлімінің белгілі
бір бабында немесе бабының бөлігінде көзделген екі немесе одан да ... ... ... ... ... рет ... (ҚР ҚК 11 б. 2 б.) – «Осы ... Ерекше бөлімінің түрлі
баптарында көзделген екі немесе одан да көп қылмыс ... осы ... ... жағдайларда ғана бірнеше рет жасалған деп танылуы
мүмкін»,- атты белгісін алып тастау ... ... ... ... кодексінің 103 б. 2 б. ... ... оны ... осы Кодекстің 96 бабында көзделген ... ... атты ... алып ... ҚК 103 б. 2 б. «к» ... рет ... деп ... осыған орай ҚК 104 б. 2 б. ... 175 б. 3 ... осы ... ... ... қажет.
3 Қылмыстық кодекстің 13 бабын «Қылмыстың ... деп ... ... ... қайталануы» терминінің орнына қолдану қажет.
4 Заңгерлерді дайындайтын ЖОО-да «қылмыстық құқықтағы көптік қылмыстар
институтының теориялық және ... ... атты ... курс ... Бұл өз ... құқық қорғау органдарына мамандар дайындауда кәсіби
біліктілікті қалыптастырады.
Зерттеу жұмысының қорытындыларын тәжірибеге ... ... ... мен ... ... ... ... тиімділігін арттыруға байланысты заң шығармашылық және құқық ... ... ... ... ... ... жеткізілген нәтижелерді осы бағыттағы ... да ... ... ... ... ТМД ... және отандық заң
ғылымында зерттелініп жүрген мәселелердің біріне жатады. ... ... ... ... түрлі қырын сөз ететін бірқатар ғылыми
зерттеулер жүргізілді. ... ... Н.А. ... ... по ... ... и ... атты 12.00.08 –
қылмыстық құқық және ... ... ... ... заң ... ... ... дәрежесін алу үшін дайындалған
диссертациясын (Алматы, 2002); Е.А. Ештаевтың «Рецидив ... ... ... Республики Казахстан» атты 12.00.08 – қылмыстық құқық
және криминология; қылмыстық-атқарушылық ... ... ... ... ... ... дәрежесін алу үшін ... ... 2007) ... ... ... негізінен
аталған институттың жекелеген сұрақтарын қарастырып, жаза тағайындау ... ... сөз ... ... ... жұмысымыз жеке
зерттеу пәні ретінде ... ... ... теориялық-құқықтық
аспектілерін алып, Қазақстандық заң ғылымында кешенді түрде, толықтай алғаш
рет қарастырып отыр.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... мен ... атты ... ... Н.Ә. ... халыққа жолдауы // Справочная правовая система
«Юрист». – 2009. - 6 ... ... А.М. ... ... по ... ... праву
– М.: Гос. Юрид. Изда-во, 1960. – 120 с.
3 Ткешелиадзе Г.Т. Ответственность при совокупности преступлений по
советскому ... ... ... ... ... - ... 1961. - 25 ... Криволапов Г.Г. Множественность преступлений по советскому уголовному
праву – М.: Академия МВД СССР, 1974. – 32 ... ... ... ... Федерации. Общая часть / Под ред.
Б.В. Здравомыслова. – М.: Юристъ, 1996. – 512 ... ... В.Н. ... ... ... преступлений – М.: Юристъ,
1999. – 304 с.
7 Красиков Ю.А. Множественность ... ... ... – М., 1988. – 96 ... ... Е.А., Галиакбаров Р.Р. Множественность преступных деяний как
институт советского уголовного ...... ... ... – 20 ... Зелинский А.Ф. Квалификация повторных преступлений – Волгоград, ... 56 ... ... Б.М., ... И.М. ... ... // Курс
уголовного права. Общая часть. Том 1: ... о ...... 1999. – 497-532 ... ... А.В. Российское уголовное право. Общая часть – М.:
Издательство БЕК, 1996. – 560 ... ... ... ... ... ... - М., 1936. – 120 с.
13 ... Б.А. ... ... квалификции преступлений – М.:
Издательство МГУ, 1976. – 124 с.
14 Рогов И.И. ... ... // ... ... Общая
часть. – Алматы: «Қазақ университеті», 2005. – 146-155 с.
15 ... Н.И., ... Н.А. ... изучения советского
уголовного права // Советское государство и право – 1981. - №7. – ... ... В.П. ... ... и ее ... по ... праву. – Казань: Издательство Казанского университета, 1982. –
176 с.
17 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. ... ... ...... Жеті
жарғы, 2001. – 352 б.
18 Каиржанов Е.И. Уголовное право. (Общая часть) – Алматы: Арда, 2006.
– 248 с.
19 Уголовный ... ... с ... и ... на 15 апреля
1996. Учебное издание. – 1996. – 140 с.
20 Қазақстан ... ... ... – Алматы: «Норма-К»,
2008. – 172 ... ... А.В. ... уголовное право. Общая часть – ... БЕК, 1996. – 560 ... ... ... ... часть / Отв. ред. И.Я. Козаченко, З.А.
Незнамова. – М.: ИНФРА М – ... 1998. – 516 ... ... А.П. ... преступление и товарищеский суд. ... ... ... ... ... 1966. – 56 ... Ткачевский Ю.М., Крылова Н.Е. Амнистия, помилование, судимость //
Курс уголовного права. Общая часть. Том 2: ... о ... - ... 1999. – 400 с.
25 Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... және ... // ... ... система «Юрист»
26 Курский Д.И. Избранные статьи и речи. – М., 1948. – 86 с.
27 Булатов С.Я. ... ... по ... ... ... ... – 1959. - №5. – С. ... Крылова Н.Е. // Курс уголовного права. Общая часть. Том 1: Учение ... – М.: ... ... 1999. – С. ... ... материалов по истории социалистического уголовного
законодательства (1917-1937гг.) – М.: ... ... НКЮ ... – 371 с.
30 Сборник документов по истории уголовного законодательства СССР ... ... ... И.И. ... – М.: ... ... литерауры, 1953. – 463 с.
31 Уголовное право. Общая часть – М.: ... ... ... ... 1948. – 575 ... Уголовное законодательство СССР и союзных республик – ... ... ... ... 1957. – 531 ... ... ... постановлений Пленума Верховного Суда СССР 1924
– 1957гг. – М.: 1958. – 540 ... ... ... ... – М., 1937. - ... ... ... право / Под ред. М.Д.Шаргородского, Н.А.Беляева.
– Л.:Издательство Ленинградского университета, 1960. – 587 ... ... А.Б., ... Б.С. ... кодекс. Комментарий / Под
ред. Е.Г. Ширвиндта. – М.: Издательство народного комиссариата внутренних
дел, 1928. – 523 с.
37 ... ... по ... уголовного законодательства СССР и
РСФСР. ... гг. / Под ред. И.И. ... – М.: ... 1953. – 463 ... ... ... по ... социалистического уголовного
законодательства (1917-1937 гг.) – М.: ... ... НКЮ ... – 371 ... ... постановлений Пленума Верховного Суда СССР. 1924-1963гг. –
М.: Издательство Известия Советов Депутатов Трудящихся СССР, 1964. – с.
40 Уголовное ... СССР и ... ... – М.: ... 1957. – 531 ... ... М.Д. ... против жизни и здоровья – М.:
Юридическое издаельство Министерства юстиции ... 1947. – ... ... А.А., ... В.Д. Курс ... ... ... часть. Том 1. – М.: ... ... ... 1955. – 799 ... ... к ... ... Казахской ССР / Под ред.
В.Н. ... Г.Ф. ... - ... ... 1980. ... ... Уголовное законодательство Союза ССР и союзных республик. В двух
томах. – М.: ... ... ... ... 1963. -
Т.:1. – 655 с.
45 Курс ... ... ... ... ... / Под ред.
Н.А.Беляева, М.Д. Шаргородского. - Л.: – ... ... 1970. – 671 ... ... А.И., ... Ю.Н. Особо опасный рецидив как квалифицирующий
признак // Правоведение – 1975. - №5. – С. ... // ... ... суда ... – 1976. - №4. – ... ... Ю.Н. ... преступных деянии (вопросы квалификации
пресуплений и назначения наказания): автореф. ... ... ... ... ... 1974. – 25 ... Малков В.П. Совокупность преступлений. – Казань: издательство
Казанского университета, 1974. – 308 ... ... К.А. ... ... ... ... в советском уголовном
праве. – Воронеж: Издательство Воронежского университета, 1988. – 192 с.
51 Караев Т.Э. Поворность преступлений. – М.: ... ... – 104 ... Кафаров Т.М. Проблема рецидива в советском уголовном праве. – Баку,
1972. – 102 ... ... А.М. ... с ... ... – М.: Государственное
издательство юридической литературы, 1964. – 150 ... ... ... - ... ... Академии наук СССР,
1976. – 250 с.
55 Алиев Н.Б. ... и ... ... по советскому
уголовному праву. – Махачкала, 1978. – 105 ... ... И.И. ... за ... в ... по советскому
уголовному праву. - Минск: Высшая школа, 1964. – 150 ... ... П.Т. ... ... ...... ... богатств в СССР // Проблемы социалистического законодательства на
совеременном этапе ... ... ... Межвузовксая научная
конференция . – Харьков, 1968. - С. 199.
58 ... А.А., ... В.Д., ... В.М. Курс ... права. Особенная часть. – М.: Госюриздат, 1959. - Т.2 - 811 с.
59 Ожегов С.И. Словарь русского ... 4-е ... - М., 1961. – ... Даль В. ... ... живого великорусского языка. – М., 1980. –
600 с.
61 Уголовное право. Общая часть – М.: Манускрипт, 1992. - 200 ... ... Н.Ф. ... ... последствий для уголовной
ответственности. – М., 1958. – 200 ... ... ... ... ... Суда СССР (1924-1986). –
М., 1987. – 250 с.
64 Кригер Г.А. ... ... ... имущества.
– М: Государственное юридическое издательство, 1971. – 120 с.
65 Сборник постановлений Пленумов ... ... СССР и ... ... ... – М., 1995. – 150 ... ... Л.Л., Савинов В.Н. Квалифицирующие обстоятельства:
понятие, виды, влияние на квалификацию преступлений. – ... 1989. ... ... ... Н.А. ... ... при совокупности преступлений. –
М.: Госюриздат, 1957. – 56 с.
68 Блум М.И. Понятие и признаки ... ... / В ... уголовного права и процесса. - Рига, 1969. – С.52-54
69 «Қылмыстардың ... рет ... және ... ... туралы»
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 11
Нормативтік қаулысы // ... ... – 2006. – 26 ... ... А.А. ... ... РСФСР. Часть общая. - М., 1923.
–С.624.
71 Ткачевский Ю.М. Давность в советском уголовном праве. - М., ... ... ... М.Н. ... ... – М., год. - С. 610
73 Корнецкий // Еженедельник советской ... – 1924. - ... ... ... Советских Республик /Тексты и ... под ... ...... Гос. ... ... 1924.
– С. 97
75 Рогинский Г.К. Уголовный кодекс РСФСР. - Л., 1928. - С. ... ... Д.А. ... Г.К. ... М.С. Уголовный Кодекс РСФСР
/Постатейной комментарий. изд. 4-е. – ... -С. ... ... А.Н. ... учение о составе преступления. - М., 1957 г. -
С.190
78 Гроздинский М.М. Рецидив и привычная преступность // ... и ... М., 1923. ... - С. ... Утевский Б.С Вопрос о рецидивистах – профессионалах на Всесоюзном
совещании пенитенциарных работников //Административный вестник. – 1974. ...... ... В.С. Учебник уголовного права: Очерк основных начал ... ... ... ... - М., 1923. - ... ... Ю.И. ... о рецидиве преступлении в Российском уголовном
праве: история и ... ... д-ра ... ... - ... 1998. ... ... Куфаев В. Рецидивисты (повторно ... // ... ... - М., 1924. - ... ... Б.С. Сколько у нас преступников- профессионалов и что ... ... // ... ... – 1974. - №4. - С. 14
84 Утевский Б.С. Рецидив и ... ... ... ... // ... ... – 1937. - №2. - С.29
85 Советское уголовное право. Часть общая. - М., 1952. - ... ... Н.Е., ... А.В. ... право современных
зарубежных стран. - М., 1997. - С. 57
87 Герцензон А.А. ... ... – М., 1974. – С. ... ... А.Ш. ... ... ... құқығындағы қылмысты
саралаудың жалпы түсінігі мен маңызы: заң ғыл.канд.дисс. - Алматы, 2003. –
44 б.
89 Бекбергенов Н.А. Назначение ... по ... ... ... дисс. канд. юрид. наук. – Алматы, 2002. – С.140-151.
90 ... Б.З. ... ...... 2005. – С. ... ... Н.С. О ... преступлений. – М., 1952. - С. ... ... И.И. Об ... ... наказания // Соц.
законность. - 1966. - № 5. - С. 20.
93 Аванесов Г.А. О ... ... ... ... в исследованиях по исправительно-трудовому праву // Материалы
Всесоюзного семинара ... ... ... ... университетов, юридических институтов, высших ... ... ... ... ... ... ... СССР –
6 – 10 февраля 1967 г. - М., 1968. - С. 163.
94 ... Б.С. ... ... в ... институте по
изучению преступности и преступника //Административный вестник. - 1927. - №
13. - С. ... ... Б.С. О ... и ... // ... и ... - 1957.
-№ 5. - С. 103-104;
96 Ной И.С. – Уголовная политика и законодательство // Конституция СССР
и дальнейшее укрепление законности и ... - М., 1979. - С. ... ... А.М. ... как объект уголовной политики ... и ... ... - М., 1978. - 120 ... ... Ю.И. ... ... во времени. Уголовно-правовые и
криминологические ...... 1984. – С. ... Русское уголовное право. Пособие к лекциям ... ... ... - СПб, 1913. - С. ... ... Н.С. О ... преступлений. – М., 1952. - С. 62.
101 Курс ... ... / ... ... ... – М., ... С. ... Утевский Б. Преступность и рецидив. – М., 1956. – С.56
103 Познышев С.В. ... ... ... ... ... ... ... науки уголовного права. - М., 1923. - С. 13-15.
104 Познышев С.В. Основные начала науки уголовного права. ... ... ... ... 2-е ... и доп. - М., 1912. С. ... Русская группа международного союза криминалистов. - М., 1984. - С.
136-139.
106 Ной И.С. Сущность и функции уголовного ... в ......... ... С.Я. ... Ломброзо в советской криминологии //
Революция права: Журнал секции ... ... и ... ... - 1929. - № 1. - С. ... Козловский М.Ю. Пролетарская революция и уголовное право
// Пролетарская ... и ... - 1918. - № 1. - С. ... Гродзинский М.М. Профессиональная преступность и Уголовный Кодекс.
– М., 1985. – 124 ... ... ... ... ... ... / Под ред. В.Д.
Меньшагина. – М.: ... ... 1963. - ... Карницкий Д., Рогинский Г., Строгович М. Уголовный ... ... ... Изд. 4-ое. - М., 1954. - С. ... Уголовное право Российской Федерации. Общая ... ... ... ... ... ... ... по специальности
«Юриспруденция» /Под ред. Заслуженного деятеля науки ... ... ... наук, профессора Р.Р. Галиакберова. - Саратов, 1997. - С. 340.
112 Алауханов Е.О, Рахметов С.М. ... ... ... ... 1999. – 147-148 ... Каиржанов Е. Уголовное право Республики Казахстан (общая часть).
Издание 3-е, дополненное. – Алматы: Компьютерно-издательский центр ... 2003. – С. ... ... А.Н. ... ... ... бөлім. Оқулық. - Өңд. толықт.,
4-бас. – Алматы: Жеті жарғы, 2007. – 241-242 бб.
115 Қазақстан Республикасы ... ... 1999 ... 30 ... жаза ... ... ... заңдылықты сақтауы туралы» №1
нормативтік қаулысы // Егемен Қазақстан. - 1999. – 30 ... ... С.М., ... Б.А. ... понятие, цели, виды,
порядок и назначение: Учебное пособие. – ... Жеті ... 1999. – С. ... ... ... Республики Казахстан. Общая часть. Ответственные
редакторы: проф. Рогов И.И., доц. Баймурзин Г.И. – ... Жеті ... – С. ... С.М. ... Б.А. Кулмуханбетова., А.А. Нурымбетов. НАКАЗАНИЕ:
Учебное и ... ...... ... 1998, - С. 101-102.
119 Е.Ә. Оңғарбаев., А.А. Смағұлов. Қазақстан Республикасының Қылмыстық
құқығы. Оқулық. – Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2005, - 184 б.
120 Ештаев Е.А. ... ... по ... ... ... ... канд. юрид. наук. - Алматы, 2007. – С. 37-39.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 169 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
Контрабанданы үшін қылмыстық жауаптылық78 бет
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Қылмысты саралау және оның ұғымы82 бет
Ұйымдасқан қылмыстық топтардың психологиялық ерекшеліктері туралы5 бет
Қазақстан инновациялық мектептерінде қосымша білім бағдарламалары негізінде оқытуды бейіндік саралаудың дамуы (1992 – 2005 жж.)31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь