Баланың ес процесі және жеке адамның сенсорлық құрылымы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
І. Тарау. Баланың ес процесі және жеке адамның сенсорлық құрылымы.
1.1.Ес жөнінде жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.7
1.2. Естің теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8.9
1.3.Ес түрлері және оның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10.11
1.4. Ес процестері және есте сақтау заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14.19
ІІ. Тарау. Баланың жас ерекшеліктеріне байланысты ес процестерінің дамуын зерттеу.
2.1.Сәбилік және ерте балалық шақтағы ес процестерінің
дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20.21
2.2. Мектепке дейінгі кезеңдегі баланың ес процесінің дамуындағы іс . әрекеттің ықпалын психологиялық тесттер арқылы алмастыру ... ... ... ... 22.24
2.3. Бастауыш мектеп кезіндегі баланың ес процесінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25.28
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29.30 Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Зерттеудің мақсаты: Баланың ес процесі және жеке адамның сенсорлық құрылымы, яғни біздің әрбір толғанысымыз, әсерленуіміз бен әрекет қылығымыз санамызда біршама уақыт (ұзақ-қысқа) сақталып, қажетті жағдайларда қайта жаңғыртуға келетін іздер салатыны баршаға мәлім. Осыдан, өткен тәжірибемізден қалған іздерді жадымызда қалдырып, сақтап, кейін бұрын білгендерімізді жойып алмастан, оларды қайта танып, жаңғыртумен ақпарат топтауымыз ес деп аталуы, сонымен ес бір-бірімен ұштасқан дара бөлектерден құралған күрделі психикалық процесс екендігі, ес балаға өте қажет жан құбылысы екендігі, оның арқасында субьекті жеке басының өмірлік тәжірибесін жинақтап, сақтап, соңғы пайдасына жаратуы осы жұмыстың басты мақсаты болып табылады.
Зерттеудің міндеті: Баладағы ес процестері және есте сақтау заңдылықтарын анықтауда жантану ғылымы, осыдан, өз алдына келесі мәселелерді шешу міндетін белгілейді: санадағы өткен тәжірибе іздері қаншама уақыт сақталуы мүмкін екендігі, есте қалдырудың ұзақ немесе қысқа болуы неліктен болатыны, ес іздері қандай өзгерістерге түсуі мүмкіндігі, естің адам танымына ықпалы қандай болу керектігі, өткен ғасырдың 80-жылдары неміс психологі Г.Эббингауз ойлаумен байланысты болмаған таза ес заңдылықтарын ашуы: мағынасыз әріп буындарын жаттай отырып, материалды есте қалдырудың негізгі шектерін белгілеуі, ал психиатр Э. Крепелина аталған тәсілді психикалық ауытқуы бар сырқаттардың есте қалдыру (жаттау) әрекетін тексеру үшін қолдануы, бала есінің бекуі және қайта жаңғыруымен байланысты негізгі заңдар Г:Э: Мюллер еңбектерінде жария етілуі осы жұмыстың басты міндеті болып табылады.
1. Алдамұратов Ә.Қызықты психология. А, «Қазақ университеті», 1992 ж
2. Алдамұратов Ә., М. Мұқанов. Психология пәнінен лабораториялық практикалык сабақтар. Бірінші бөлім. А, 1978; Екінші бөлім.1979 ж
3. Әбдірахманов А., Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша-қазақша
сөздік. Алматы, «Мектеп», 1976 ж
4. Жарықбаев «Жантану негіздері» Алматы, 2002 жыл.
5. Мухина В.З. «Детская психология» М. 1976г.
6. Мұқанов М. Жан жүйесінің сыры. ҚМБ. Алматы, 1964.
7. Мұқанов М. Ақыл-ой өрісі. Алматы, «Қазақстан» баспасы.1980.
8. Люблинская «Детская психология» М. 1996г.
9. Линден Ю. «Обезьяны, человек и язык» Москва 1981год.
10. Обухова «Этап развития» детского мышленения» М.1992г.
11. Психология. Адамзат ақыл – ойының қазынасы ІУ. том А, 2005ж.
12. Петровский А.В. «Педагогикалық және жас ерекшеліктер психологиясы» Алматы, 1987ж.
13. Сәбет Балтаұлы Бап – Баба «Жантану негіздері» Алматы, 2001жыл.
14. Эльхонин «Детская психология» М.1979г.
        
        Жоспар:
Кіріспе.....................................................................
....................................................2
І. Тарау. Баланың ес процесі және жеке адамның сенсорлық құрылымы.
1.1.Ес ... ... ... ... және оның
ерекшеліктері.......................................................10-11
1.4. Ес процестері және есте сақтау
заңдылықтары.....................................14-19
ІІ. Тарау. Баланың жас ... ... ес ... ... және ерте балалық шақтағы ес процестерінің
дамуы.......................................................................
..........................................20-21
2.2. Мектепке дейінгі кезеңдегі баланың ес процесінің дамуындағы іс ... ... ... ... ... ... Бастауыш мектеп кезіндегі баланың ес процесінің
дамуы.......................................................................
..........................................25-28
Қорытынды...................................................................
..................................29-30 Пайдаланған әдебиеттер
тізімі......................................................................
....31
Кіріспе
Зерттеудің мақсаты: Баланың ес процесі және жеке ... ... яғни ... ... ... әсерленуіміз бен әрекет қылығымыз
санамызда біршама уақыт (ұзақ-қысқа) ... ... ... ... келетін іздер салатыны баршаға мәлім. ... ... ... ... ... ... ... кейін бұрын
білгендерімізді жойып алмастан, оларды қайта ... ... ... ес деп аталуы, сонымен ес бір-бірімен ұштасқан дара бөлектерден
құралған күрделі психикалық ... ... ес ... өте ... ... ... оның арқасында субьекті жеке басының өмірлік тәжірибесін
жинақтап, сақтап, соңғы пайдасына ... осы ... ... ... ... міндеті: Баладағы ес процестері және есте ... ... ... ... ... өз ... ... шешу міндетін белгілейді: санадағы өткен тәжірибе іздері
қаншама уақыт сақталуы ... ... есте ... ұзақ ... ... ... ... ес іздері қандай өзгерістерге түсуі ... адам ... ... ... болу ... ... ғасырдың 80-жылдары
неміс психологі Г.Эббингауз ойлаумен ... ... таза ... ... ... әріп ... ... отырып, материалды есте
қалдырудың негізгі шектерін белгілеуі, ал психиатр Э. ... ... ... ... бар ... есте қалдыру (жаттау) әрекетін
тексеру үшін қолдануы, бала есінің ... және ... ... ... ... Г:Э: ... ... жария етілуі осы
жұмыстың басты міндеті болып ... ... ... жас ... ... ... ... зерттеуде психологияның әдістерін: байқау әдісін,
әңгіме әдісін, анкеталық әдістерін, тест ... ... ... Ес ... ... ... ... табу
және есте сақтау заңдылықтарын анықтау.
Практикалық қолданылымы: Баланың жас ерекшелігіне ... ... ... ... және ... есте ... ... ету.
І. Тарау. Баланың ес процесі және жеке адамның сенсорлық құрылымы.
1.1.Ес жөнінде жалпы ... ес ... және жеке ... ... ... яғни ... ... әсерленуіміз бен әрекет қылығымыз санамызда біршама
уақыт ... ... ... жағдайларда қайта жаңғыртуға келетін
іздер салатыны баршаға мәлім. Осыдан, өткен тәжірибемізден қалған ... ... ... кейін бұрын білгендерімізді жойып ... ... ... ... ... ... ес деп ... Сонымен
ес бір-бірімен ұштасқан дара ... ... ... ... Ес адамға өте қажет жан құбылысы. Оның ... ... ... ... тәжірибесін жинақтап, сақтап, соңғы пайдасына жаратады.
Баланың алғашқы кездегі ес зерттеулері көбіне саналы іс-әрекетпен
байланыстырылды, ал 19 ғ. аяғы мен 20 ғ. ... ... ... ... ... енді талдау аймағына есте сақтаудың жалпы табиғи, адамға да,
жануарға да бірдей механизмдері алынды. Бұл ... ... ... психологі Торндайк жануарлар-дағы ... ... ашып ... Бұл үшін ол ... ... жол ... одан ... дағдылардың бірізді беку процесін байқады.
20 ғ. Алғашқы он жылдығында ес ... ... жаңа ... ... еніп ... И.П. ... ашқан шартты рефлекстер әдісімен байланысты болды. Есте
қалдыруға ықпал жасаушы жаңа шартты байланыстардың пайда ... мен ... ... осы ... жаңалығына орай белгіленді. Бұл кезеңге
дейінгі психологиялық зерттеулер естің ең ... ... ... ... естің ең жоғары, адамға өз өмірінің қалаған кезеңін жадқа түсіріп,
оны пайдалануға ... ... ... және ... ... ... тарапынан қарастырылып, олар естің табиғи формаларына ... да ... ... ... деп ... Сондықтан да естің жоғарғы
формаларының пайда болуы мен даму ... ... ... тэртібінде тіпті де қойылмады. (А.Бергсон)
Естің жоғары формаларының жүйелі зерттелуі орыс ғалымы Л.С.Выготский
есімімен байланысты. Ол 20-жылдар аяғында өз ... ... ... ... ... ... мәселені қозғай отырып, олардың
әлеуметтік негізге ие ... ... ... түрі ... ... ... Ұлы ... ізбасарлары А.А Смирнов және П.И.Зинченко естің
саналы іс әрекетпен байланыстылығы жөніндегі ... әрі ... ... ... ... алға қойылған мақсатқа тәуелді болатынын дәлелдеп әрі
күрделі материалды есте қалдырудың тәсілдерін ... ... ... әрі толықтырды.
Ес психологиясын зерттеудің біршама нәтижелі болуына қарамастан, естің
физиологиялық механизмдері мен өзіндік табиғаты көпке ... сыр ... мен ... есті ... ... ... ... аспады.
Кейінгі 30-жыл ішінде ғана бұл ғылым ... ... ... ... Бұл ... зерттеулер нәтижесінде есте қалдыру, сақтау ... ... ... ... ... байланысты екені
анықталып, оның РНҚ (рибонуклейн қышқылы) ... ... және ес ... ... ... екінші ағзаға егуге
болатыны дәлелденді.
Ақырында, ес іздерін сақтауға қажетті ми аймағын табуға және ... мен ... ... ... ашуға ниеттелген
зерттеулер жарық көрді. Қазіргі күнде ес ... тану ... және ... негіздердегі ізденістерге сүйенуде. Осыдан адам
есі - біртекті қарапайым қызметтен ... ... ... ... ... сан ... П.Линдсей мен Д.Норман естің бір-біріне ұқсамас 3
типі болатынын алға тартады: 1 ... ... ес. ... ... ... ес.
Қысқа мерзімді ес жоғарыда баяндалған жүйедегіге қарағанда материал
басқаша тұрақтайды. Бұл ... есте ... ... ... ... ... болмай, оқиғаның қандай да бір шағын баламасына ... ... ... ... ... оны ... дыбыстар жүйесінде
қабылданбай, біртұтас сөздер қалпында дыбыстар жүйесінде қабылданбай,
біртұтас сөздер қалпында еске ... ... ... ... ... деген 3-4 бірлігі немесе кейінгі элементтері ғана қабылданады.
Саналы, ерік күшін қосумен сол ... ... ... ... ... ... оны есте біршама ұзақ ... ... ... ... ... ... ... қайталанбайды, ол секундке жетпей, жойылады
да, ұзарта сақтауға келмейді.
Ұзақ мерзімді ес. Баршаға белгілі ... осы ... ... мен атам заманда жүз ... ... ... ... арасында айтарлықтай өзгешелік бар. Осыдан, ұзақ мерзімді ес
-жадта сақтау жүйесінің маңызды әрі күрделі түрі. Жоғарыда келтірілген 2 ... ... ... өте ... ... -шағын уақытқа жұмыс
істесе, екіншісі -материалдың кіші бір бөлігін ғана ... ... ... ұзақ ... ... уақыты да, қамту көлемі де шексіз. Бірнеше ... ... бәрі ұзақ ... еске ... Ұзақ мерзімді еске
байланысты қиыншылық- бұл санадағы ақпаратты іздестіріп, таңдап, қажеттісін
таба білу. Ал ... ... ... ... оны ... ... емес. Солай болса да сана ... ... ... ... шыға ... таңданбасқа болмайды.
Бірақ ұзақ мерзімді естің де аймақ көлемінің шегі барын мойындамасқа
болмайды, себебі ол өлшем мимен байланысты. ... ... ми ... ... ... ал ... нейрон аса көп санды ақпарат сақтауға
қабілетті. Бірақ әрбір жеке адам миының есте ... ... ... ... ... ... ... ес. Бұл ес жүйесі біздің сезім мүшеміз қабылдаған дүние
көріністерін толық әрі дәл ... ... ... ... жолмен еске
түскен қоршаған орта ақпараты есімізде өте қысқа мерзімге ғана орнығып, 0,1-
0,5 сек. ... ... ... ... 4 ... ... кейін одан келген сезімнің қалайша
өшетініне мән беріңіз; қағу тоқтаған соң да, болған ... ... ... ... барып, соң жойылады да, кейін тек қаққы әрекеті болғаны ... ... ... жұма тұрып, кейін сәл мезетте ашумен, қайта ... ... ... ... ... бейнесі нақ күйінде көз
алдыңызда біраз сақталып, кейін жайымен жойыла бастайды.
3.Қалам не сұқ ... көз ... ... ... ... оның ... сағымы ерігенін байқайсыз.
1.2. Естің теориялары.
Ес механизмдерін психологиялық зерттеу тарихы басқа психикалық ... ... гөрі ... ... ... ... кең етек алған естің
ассоциатив-тік теориясы. Бұл теорияның мәні: дүние ... мен ... есте ... мен ... ... ... бірі бөлектенген күйде
емес, өзара байланысты топталған не тізбектелген (Сеченов) қалыпта жүреді.
Осы процеске ... мида есте ... мен ... ... ... ... жүйке байланыстары түзіледі. Мұндай байланыстар психологияда
ассоцияциялар деп ... ... бірі ... уақыт пен
кеңістіктегі қатынас бейнесінен, яғни ... ... ... ұқсастығынан туған бейнеден, яғни ұқсастық ассоцияциясы, ... ... ... ... төртіншісі себеп
-салдарлы қатынастардан туындайтын каузальдық ассоцияция. Бұл бағыттағы
теорияны ұсынып, дамытқандар : ... Юм.Д. ... ... ... ... теориясы. Адам миының құпиялары көп жағынан әлі ашылар
емес. Ол өте құрылымды. Осы күрделі ақуызды жиынтықтың жаңа ... ... оны ... алу ... қазіргі күндегі психология онда жүріп жататын
құрылымдық немесе химиялық өзгерістермен байланыстырып отыр. Бұл теория-ның
негізгі мәні мынада: есте қалдыру мидың ... ... ... да ... ... ... қуатын арттырады. Бұл үшін қолайлы ес іздерін іске
қосатын жүйке тізбегі болуы шарт. ... ... орай ... ... ... ... ... арқылы бір жасушадан екінші-
сіне беріледі. Аксонның жасушамен тоғысқан жері синапс деп аталады. Синапс
негізінен екі түрде ... ... бірі ... ... Сонымен
қысқа мерзімді не ұзақ мерзімді ... ... де ... ... ... жүйке элементтерінің бір-біріне әсерінен туындайды. Айырмасы қысқа
мерзімді ес белгілі нейрондардың уақытша электрлік белсенділігінен болады
да ұзақ ... ес ... ... ... келіп шығады.
Естің биохимиялық теориясы. Нәсілдік негізде жатқан химиялық ... ... сол ... есте қалдыруға ықпалы жоқ па деген ой пайда
болады. Әр ағза үшін тән болған генетикалық ... ДНК ... ... ... ... ал оны тасымалдау басқа
(РНК) нуклейн қышқылының молекуласымен орындалады. ДНК ағзаға тән әр жаңа
генетикалық есті өзінде сақтайтындықтан, оның өзі ... РНК ... де ... ... ... деген болжам жасалды.
Эксперименттер нәтижесінде тэнді құрайтын молекуланың химиялық құрылымы
тіршілік иесінің ... ... ... ... ... ... ... туындатты: үйрету барысында өзгерген РНК молекуласы жаңа
пайда болған дағды жөніндегі мәліметті өзінде сақтай ма не ... ... ... ... ... әрекетті орындауға үйретілгенді. Оның
жүйке жүйесінің бір ... РНК ... ... ... кейін ол
игерілген білікті екінші жануарға өткізу үшін жаңа ағзаға ... ... РНК ... қабылдаған екінші жануар (жалпақ қүрт)
алғашқысының дағдысын қайталап берді.
1.3. Ес түрлері және оның ерекшеліктері
Есте қалдыру және қайта жаңғырту үшін ... ... ... ... әр ... ... негізгі үш өлшемге сәйкес болуы шарт:
1) әрекеттегі басымдау болған ... ... ... ... ... ... ... және сөз-логикалы болып бөлінеді;
2) іс-әрекет мақсатына орай ес-ырықты жэне ырықсыз болуы ... ... ... рөлі мен ... тәуелді жатталып, сақталу
мерзімінің мөлшеріне байланысты қысқа ... ұзақ ... және ... естер ажыратылады.
Қозғалысты ес әрқилы қимыл-қозғалыстар мен ... ... ... ... сақтап және қайта жаңғырту. Кейбір адамдарда осы ес ... гөрі ... ... ... ... ... ... қайталай алмаса да, бимен көрсетуге шебер. Ал ... ... есі ... ... Бұл ес түрінің әрқандай ... ... ... ... жазу әрекет-терінің қалпына түсуіне
және т.б. маңызы өте үлкен. Қозғалысты ес болмағанда, біз ... ... ... ... жаңадан үйреніп баруымызға тура келер еді. Жақсы
дамыған ... ес ... ... ... ... ... мен
«бармағынан өнер тамғанынан» көрінеді.
Сезімдік ес. Әдетте, ... бен ... ... ... қаншалықты тиімді не зиянды, ұнамды не жағымсыз
орындалып жатқанын көңіл-күйімізбен танытамыз. Осында, көңіл-күй есі ... мен ... өте ... ... ие. ... ... есімізде
сақталған сезімдік әрқашан бізді әрекетке ынталандырады немесе ... ... тап ... ... ... ... адамның көңілін аулау, оқыған кітабыңыздың кейіпкерімен қосылып,
толғанысқа түсуінің осы сезімдік еске негізделген.
Бейнелі ес ... ... ... ... ... дыбыстар,
дәмге негізделген жад іздері. Ол көру, ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Егер қору, есіту естері әрбір жете дамыған ... ... ... ... ... онда сезімдік, иістік пен
дәмдік естер адамның кәсіптік қасиеттеріне жатады. ... ... ... ес ... ... ... орай қарқынды дамып, кейде кемістігі
болған ес ... ... ... ... деңгейлерге көтерілуі
мүмкін, мысалы, соқырдың денесімен сезінуі, ... ал ... ... ... сезгіштігі т.б.
Ес мазмұнына біздің ой-өрісіміз кіреді. Ой тілсіз өрнектелмейді,
сондықтан ой тек ... ғана ... ... ... ... ... эр ... тіл формаларымен берілетіндіктен, оны қайта жаңғырту
материалдың тек ... ... ... не ... ... ... асуы ... Егер кейінгі жағдайда жадқа алатынымыз
мағыналық өңдеуге түспейтін болса, онда оның өзгеріссіз жадталуы логикалы
емес, механикалық жаттауға ... ... есте ... мэн ... сигналдық жүйеде.
Сондықтан да, қарапайым формадағы қозғалыс, бейнелі жэне эмоционалды естер
жануарларда да байқалатын болса, мағыналы ес түрі ... ғана тән ... ес ... ес ... ... арқа сүйей отырып, оларға
жетекшілік етеді және өз ... ... ... ... ... ... Оқу процесіндегі шәкірттің білім игеруі мен ... осы ... еске ... ... ... ес ... жэне ырықсыз болып бөлінеді.
Арнайы есте қалдыру не еске түсіру мақсаты болмаған психикалық процесс-
ырықсыз көрініс ... ал егер бұл ... ... бағдарланған болса,
ырықты сипатқа ие. Кейінгі жағдайда есте ... мен ... ... арнайы
мнемикалық (жаттау, еске түсіру) әрекеттерге орай жүзеге келеді.
Ырықсыз не ырықты болудан ес дамуының бірізді, кезекпен ... ... ... Адам өмір тәжірибесінің көбі ырықсыз ес ... ... ... ... ... -ақ қажетті болған тұрмыстық
біліктеріміздің қоры қалыптасады. Бірақ іс-әрекет барысында адамның өз ... ... алу ... де ... қалады. Бұл жағдайда іске
ырықты ес қосылады да, осыдан бізге керекті болған материалды алға ... ... ... ... еске ... жылдары зерттеушілер назары есте қалдырудың бастапқы кезеңіне
сыртқы әсерлер іздері бекігенге дейін өтетін процестерге аударылуда. ... ... есте ... ... ол субьекті тарапынан тиісті дэрежеде
өңделіп игерілуі тиіс. Ал бұл үшін ... ... ... ... яғни
сырттан түскен әсерлердің басы бірігетін уақыт. Бұл процесс-жаңа ғана болып
өткен оқиға енді жоқ ... біз оның ... ... шуы кете ... ... процестер тұрақты болмайды, жойылып
та кетеді, бірақ тәжірибе топтастыру механизмдерінің қызметінде үлкен роль
ойнағандықтан, ол есте ... ... және ... ... үшін қажетті
естің ерекше формасы ретінде-қысқа мерзімді ес деп ... Бұл ес ... да ... ... аз уақыт аралығында ғана сақтау
мүмкіншілігіне ие.
Нақты қызметтік ес адамның нақты іс-әрекет ... мен ... ... жэне ... ... ... іске ... да бір күрделі әрекетті орындау үшін оны бөлшектеп алуымыз керек,
кейін ... эр ... ... ... ... ... өтеміз. Осы
екі арадағы нәтиже сол ... ... ... тұрады, ал ақырғы
көзделген мақсатқа жақындаған сайын есіміздегі ... ... ... өз ... ұмытылып, естен шығып, келесі әрекет бөлігінің
ақпаратына орын босатқандай болады. ... ... ... ... ... әртүрлі, мысалы, балақай жеке әріпті қинала ... ... ... тіпті маман болса, кітап беті мазмұнын тұтастай қабылдауы
мүмкін.Қызметтік ... ... ... нәтижелі болуы адамның ниетті
жаттығуларына байланысты.
1.4. Ес процестері және есте ... ... ... Есте ... ... ... ... әрекет, яғни мақсаты болмаған, арнайы ... ... ... Бұл ... ... ми қабығындағы кейбір қозу іздерінің
санада ... ... Ми ... ... ... соңында бекімі әр
деңгейде болған із қалдырады.
Өмірде кездестіргендердің көбі адам есінде ырықсыз орнығады: төңіректегі
заттар, құбылыстар мен ... ... ... ... ... салған кітап мазмұны т.б. ал енді олардың әрқайсысының жадталуы
бірдей емес. ... адам үшін ... ... ... қызығулары
мен қажеттіліктеріне орай және ... ... ... байланысты
заттар мен оқиғалар жеңіл есте қалады. Тіпті еріксіз есте ... өзі ... ... ... ... ... берік не әлсіз болуынан.
Ырықсыз есте қалдырудан адамның алдына мақсат қоюынан болатын ... есті ... білу ... ... есте ... ... ... үшін адам арнайы тәсілдер қолданады, күрделі ақыл ой ... Оқу ... ... есте ... көп ... ... алу
формасында орындалады, яғни оқу материалы толық әрі ... ... ... ... ... алуды мақсат етіп қою маңызды роль ойнап, ол
есте қалдыру үшін болған барша іс-әрекеттің мәнін ... ... ... ... ... ниеттелмеген есте қалдыруға қарағанда анағұрлым өнімді
келеді. Өмір барысында біз қабылдайтын заттың көбі алдымызға қойған ... ... есте ... ... ... егер алға осы ... ... оны іске асыру үшін қажет болған шаралар орындалып барса
есте қалдыру тиімді нэтижеге жетіп, ... ... ... Бұл ... ... ... ... ( тұтастай жаттап алу) жеке, ... де ... жөн. ... бір ... ... ... ой ... есте қалдыру мақсаты тұрса, екіншіде сөзбе-сөз жаттап алу, ал
үшінші бірде-деректерді тізбектей ... ... ... болатын да, есте қалатын да ең алдымен біздің іс- әрекетімізбен
тікелей ... ... ... ... біздің мақсатты
әрекетіміздің мазмұнынан тыс, ырықсыз есте ... ... ... ... ... ... ырықты есте қалдырудың болмағанынан ойда қала
бермейді. Қалай болғанда да ескерілетін жәйт: біздің жүйелі білімдеріміздің
көбі ... ... ... ... болады, жинақталады. Мұндай
ниетті әрекеттің басты мақсаты-қажетті материалды есте сақтап қалу. Есте
қалдыру және ... ... ... ... ... мұндай
әрекет мнемикалық әрекет деп аталады. Мнемикалық әрекетте адам өзіне
ұсынылған ... ... ... ... оны есте ... ... ... жағдайда адам өзіне есте қалдыруға ұсынылған нысанды
басқалардан айыра біліп, қосымша әсерлерге ... ... ... ... материал шеңберінен ауытқымауы қажет. Мнемикалық әрекетің таңдамалылығы
осында. Материалды жаттап алу, оны есте сақтау жэне жатталғанды еске түсіру
мақсатында өткендегі-лерді ... ... ... айрықша
формасы болып саналады.
Механикалық және мағыналық есте қалдыру. Есте ... ... ... ... ... ... ... материалының мағынасын толық түсіне
білуіне тәуелді. Механикалық жаттауда сөздер, заттар, ... ... ... негізіндегі ретімен, қандай да бір өзгеріссіз, сол
қалпында есте орнығады. Мұндай есте ... ... адам ... ... ... пен ... ... өзара жақындығына сүйенеді. Ал
мағыналы есте қалдыруға келетін болсақ, ол ... ... ... ... ішкі ... ... ... яғни мұндай естің
астарында екінші сигналды жүйенің жалпыланған байланыстары жатады. ... есте ... оның ... ... әлде ... тиімді келеді.
Механикалық жаттау тиімдігі шамалы, көп ... сан ... ... етеді; мұндай жолмен жатталғандар қажетті кезінде еске түсе
бермейтіні де бар. Ал ... ... ... ... тыс ... азат
етіп, үлкен де нық нәтижелерге кенелуіне жол ... және ... есте ... ... ... ... ұғу
үшін әртүрлі әдістерді қолдануға болады. Игерілетін материалдың өзекті ... ... ... ... ... өрнектеледі. Жоспардың әрбір атамасы-
мәтінінің белгілі бөлігінің жалпыланған ... ... Бір ... өте ... материалдың негізгі мағыналарының логикалық бірізді
тізбегі құрылады. Мәтінді қайта жаңғырту кезінде қажетті материал жоспар
тақырыбы төңірегіне ... оны еске ... ... ... ... ... ... білімі жоспарсыз есте қалдыруға тырысқан
шәкірттердің білімінен анағұрлым артық та берік болатыны сөзсіз.
Материалда ұғудың пайдалы ... яғни ... ... ... ... бір-біріне ұқсастық пен ерекшелікті тани білу. Мұғалім
көп жағдайда балаларға жаңа ... ... оны ... ... осылайша ол жаңа материалды оқушыларда қалыптасқан
білім жүйесіне ... ... ... болуы оның нақтылығында. Бұл үшін жалпы ережелер
мен ... ... ... өмірде кездесетін есептер мен
мәселелерді шешу, байқаулар мен дәрісханалық жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... Бұл білім, ... ... өте ... ... Бірақ мұндай іс-әрекет өнімді болуы
үшін қайталау ... ... ... сай ... ... ... және ... болуы лазым (мысалдар келтіру, сұрақтарға жауап беру,
схема сызу,таблица түзу, көрнекі құрал жасау т.б.). ... ... ... ... жүйе ... ... ... түсінуге нәр
береді.
Қайталанудың әртүрлі формада іске асуы, игерілетін материалдың өмірмен,
күнделікті тұрмыстық ... ... ... есте ... қамтамасыз етеді. Енжар қайталаудан пайда шамалы. Қайталау
уақытын реттестіріп барған жөн. Уақытқа байланысты ... екі ... ... және ... ... материал бір отырыста жатталады да, оның қайталануы
үздіксіз, бірнеше рет орындалады. Мысалы, оқушының ... ... алуы ... ... ... болса, ол сол мәтінді 12 рет ... ... ... ... ... Ал ... ... мәтінің әр оқылу
арасы бірқанша уақытпен ажыратылады. Бөлшектенген қайталау ... ... ... пен қуат үнемделеді, білім игерілуі мен жадта
қалуы берік ... ... да ... мұғалімдер оқу материалын бүкіл
жыл бойы қайталап баруға тырысады, бірақ жиі ... ... үшін ... ... ... ... ... отырады, өткен
материалды жаңа байланыстарға қосып тұрады.
Есте сақтау. Бала есіне қалдырғанды біршама уақыт аралығында есте сақтап
тұру қабілетіне ие. Есте ... ес ... ... ... ретінде өз
заңдылықтарына бағынады. Есте сақтау динамикалық және ... ... ... ... есте ... мезетті қызметі есте орын иеленіп,
ал статистикалық - ұзақ мерзімді есте ... ... ... ... ... материял өзгеріске түсе бермейді, ал тұрақты есте,
керісінше, ... ... ... ... есте ... ... сырттан үздіксіз келіп жатқан
жаңа ақпараттардың әсерінен ұдайы қайта жасалып жатады. ... ... ... ... ... өтуі ... есте ... кейбір бөліктері жойылады, бірінің ... ... ... орналасу кезегі өзгеріске түсіп, қажет бір жалпылыққа
келтіріледі. Бұның ... ... ... ... ... Ақпараттың
сақталғаны және оның өзгеріске түскенін естің келесі екі ... ... ... мен ... ... және ... жаңғырту қандай да нысанды тану сол объекті қабылдау
кезінде көрінеді, яғни объектің ... ... ... ... ... қиял ... негізінде іске асырылады.
Затты не құбылысты тани отырып, біз оны белгілі бір категориялар тобына
жатқызамыз. Тану ... ... және ... орай ... ... ... Танудың ең төменгі дәрежесі адамның алдындағы затты дэл біле
алмай, тек шырамытуынан білінеді. Ал аса ... тану ... ... зат ... ... ... болмаған жағдайда байқалады; толық
тануда субъекті қабылданып жатқан нәрсені қалтқысыз белгілі топқа жатқызып,
онымен қандай жағдайда кез болғанын ... бере ... ... оны ... ... айғақтар келтіреді. Қайта жаңғыртудың танудан өзгешелігі ол
танудан соң іске асады немесе тіпті тікелей танусыз-ақ, одан тыс ... ... ... да ... ... ... ... танудан гөрі
күрделірек келеді. Мысалы, оқушы мәтінді қайта оқи отырып оңай ... ... ... болып, мәтінді тікелей көрмесе, ол, әлбетте, біраз ... ... ... ... өз кезегімен еске түсіру арқылы
жүргізіледі, бұл жағдайда іске белсенді еріктік әрекет қосылады.
Материалды еске түсіруде ... ... ... ... үлкен.
Сұрақтар баланы негізгі мақсатқа жетелеп, материал мәтінді ... ... ... ... Кейде сұрақтар орынсыз қойылып, екі
ұшты болса, баланың материалды еске ... ... ... ... есінде әрдайым сақталғаны жөн. Қайта жаңғырту ырықты және
ырықсыз орындалуы мүмкін. Еске ... ... ... ... адам алдына күні бұрын еске түсіруді мақсат етіп қойады, ол үшін ой
толғанысына ... ерік ... ... Ал ырықсыз жаңғырту өздігінен жүріп
жататын процесс, оның ... ... ... уақыт пен кеңістікте
болған ұқсастық, сыбайластық немесе қарама-қарсылық байланыстары жатады.
Қайта жаңғырту ... ... ... ... ... ... қайта
жаңғыртуда аралық байланыстарды еске түсірудің қажеті болмайды (мысалы,
көбейту ... ... ... беру). Жанама қайта жаңғыртуды адам
байланыстырушы аралық тетіктерді пайдаланады, ... ... ... ... ... бар ... ... бейнелер сезімдер мен эрекеттер
кіреді.
ІІ. Тарау. Баланың жас ерекшеліктеріне ... ес ... ... және ерте балалық шақтағы ес
процестерінің ... ... бала ... ... ... айға ... Бала көптеген
жануарлардың төліне қарағанда дәрменсіз болып туылады. Оның ... ... ... ... ... ортаға бейімделулері
біршама шағын мөлшерде болады. Олар түрлі физиологиялық функциялардың өтуін
реттеуші: сору ... ... және ... ... ... ... ... рефлекстері, жармасу және сүйену рефлекстері,
аттап басу ... және т. б. ... ... бәрі ... есте ... ... сияқты туылатын сәтке қарай тиісті мөлшерде дамып жетілетін
жүйке және ми қабығы асты нерв ... ... ... ... ... ... мен ... жалпы,
жіктелмеген қимылдарымен жауап қайтарады. Үлкен ми сыңарларының қабығы ... ... ... нерв клеткаларының тармақтануы жок, дерлік,
өткізгіш жолдар сақтағыш миелин қабықтарымен қапталмаған. Бұл ... ... ... және ... ... пайда болуының қиындауына
жеткізеді. Туа біткен мінез-құлықтың көптеген ... ... ... ... ... күштілігін білдіреді, өйткені ол адамға тән жаңа
тәжірибені игерудін, ... жаңа ... ... ... ие ... Жаңа ... кезеңдегі мидың қалыпты жетілуінің
қажетті ...... ... қызмет атқаруы. Егер бала
сенсорлық оқшаулану жағдайына түссе (тиісті ... сырт ... оның ... күрт ... Жаңа ... ... дамуының айрықша
ерекшелігі сол, оның соматикалық ... ... гөрі ... ... тезірек қалыптасады, соның ішінде әсіресе көру, есту ... ... ... ... ... Осының
негізінде бағдарлау рефлексі дамиды және сан алуан шартты ... ... ... ... жаңа туған балаларда алғашқы он күн
ішінде тамақтану қалпына байланысты шартты рефлекс пайда ... ... айда ... ... шартты рефлекстер жасалады.
Бағдарлау рефлексінің дамуы көру мен есту қабілетінін жинақталуынан
көрінеді, бұл ... ... ... ... ... Егер ... алғашқы күндерінде баланың ұйқысы және сергектік күйлері әлі ... ... ал ... ... ... ... олар бөлініп, сергектік
неғұрлым мазмұнды, белсенді сипат алады.
Пайда болған психикалық белсенділік ырықсыз ... ... ... ... ... айға қарай балада үлкендерге көңіл аударудың
ерекше ... ... ... ... ... ... қоршаған дүниемен
жанасудың қажетті ... ... ... қайнар көзі
ретінде бөліп қарайды. Біртіндеп баланың ересек адамнын ... ... ... деп аталатын, арнайы эмоциялы-қимыл реакциясы
қалыптасады. Жадырау комплексі кол мен аяқтың ... ... Бала ... ... ... ... тесіле қарап, оған жымиятын
болады. Жадырау комплексінің ... ... жана ... ... соңы,
нәрестелік кезеңнің басы деп есептелінеді.
2.2. Мектепке дейінгі ... ... ес ... ... іс ... ... ... тесттер арқылы алмастыру.
Баланын ес процесінің дамуын зерттеу.
Мектепке баратын баланың ақыл-ойының оралымдылығын, логикалық ойлауының
көрініс ... ... ... хабардарлығын, кеңістікті
бағдарлауын, зейіні, қабылдау, есте ... ... ... үшін
қолданылатын тестер алуан түрде жасалған. Оларды ... ... ... ... ... қатар сол зерттелінген қасиеттер дамытылады.
Сондықтан, тапсырманы орындауға қиналған балаларға ең ... ... ... ... ... ... дағдыны қалыптастырып алу
керек. Бала жаттығуды орындауға ... соң оны ... ... дейін
толық орындатуға болады.
Нәтижені бағалау.
Баланың салған суретін ... балл ... ... ... ... жүзеге асады:
10 балл - Бала берліген уақыт аралығында ... бір ... ... ... салды, ол ұшы - қиыры жоқ фантазияның, ... ... ... ... ... ... әсер қалдырады өйткені оның
бейнелері мен детальдары өте ұқыпты өңделген.
8-9 балл - Бала ... ... ... ... және шеберлікпен
салған, бірақ кескіні жаңаша формада емес. ... ... ... балл - Бала ... ... қана ... ... элементтерін
қосып салды. Бұл көрермендерде анық ... ... ... ... ... ... балл - Бала өте ... ерекшеленбейтін, фантазия нашар көрсетілгне
сурет салды және детальдары онша ... ... балл - ... ... ... бала ... ... таппады және жеке-
жеке сызықтар мен штрихтар сызды.
Дамудың деңгейі туралы қорытынды.
10 балл - Өте жоғары.
8-9 балл - жоғары.
5-7 балл - ... балл - ... балл - өте ... ... және ... қой".
Бұл әдістеменің көмегімен баланың зейін көлемі бағаланады. Ол үшін
стамулды материал, 10 с ... ... ... бар ... алдын
ала 8 кішкентай төртбұрышқа бөлінеді. 2 нүктесі барлар жоғары жаққа, ал
төменге 9 ... ... ... ... ... ... балаға
мынадай нұсқау беріледі.
"Біз екеуміз қазір зейінге байланысты ойын ойнамыз. Мен саған нүктелері
бар карточкаларды кезекте - кезек көрсетемін, ал сен осы ... ... орын ... ... шығасың алдыңғыға қарап"
Кейіннен болмаса 1-2 сек 8 карточкалар көрсетіледі және 15 сек ішінде
көрген нүктелерге бос карточкаларға ... шығу ... Бұл ... ... ... ... ... еске түсіріп, қойып ... ... - Бұл ... ... ... - ... сай ойынның нақтылығы.
Баланың ойлап тапқан ойыны критерийлер белгілермен 0 ден 10 ... ... ... Жалпы алынған баллдар саны негізінде фантазияның
даму деңгейі туралы қорытынды жасалады.
Даму деңгейі туралы қорытынды.
10 балл - өте ... балл ... балл - ... балл - ... балл - өте ... диагностикалау әдістері.
Адам есі көп сапалы. Оның барлық түрлері мен ерекшеліктерін бір уақытта
бағалау қиын, егер тек қана еске диагностика жасалынбай адамның ... ... ... ... ... ... байланысты
практикалық психодиагностикада естің аз бөлігімен шектелуге тура келеді.
Олардың ішінде тану ... ... есте ... ... ... ... ... және есту есі, сонымен қатар есту процесінің динамикасы бар.
" Суреттерді есте сақта" әдістемесі.
Бала суретті тоғыз фигураны есте ... (13 а ... ... соң ... ... ... Ол ... жоғарыдағы көрсетілген әр фигурадан
басқа және 6 фигура бар. Бала суреттен тек ... ... 9 ... ... нәтижесінде алынған мәліметтерді өңдеу:
Егер бала 13 б суретінен 13 а - да ... 9 ... ... секундта аз уақыт жұмсаса 10 балл.
Бала 13 б суреттен 7 -8 ... ... ... 8-9 ... 5-6 ... ... 65-75 сек уақыт жұмсаса, 6-7 балл.
Бала 3-4 кескінді тануға 65-75 сек жұмсаса, онда 4-5 балл.
Егер бала 1-2 кескінді тануға 75-85 сек ... 2-3 ... бала ... бір ... ... 90 сек аралығында 0-2 балл.
2.3.Бастауыш мектеп кезіндегі баланың ес
процесінің ... ... жеті ... бала ... ... ашық және ... суреттеулерді, әңгімелерді дәл есте сақтайды. Бірақ мектеп
өмірі бастан-ақ балалардан материалды ... есте ... ... ... күн ... ... ... үй тапсырмаларын арнайы есте
сақтауы тиіс, ал одан кейін оларды ... ... ... ... немесе оларды сабақта еске тұсіре білуі керек. Балалар ең ... ... ... балады. Олардың біреуі материалды дәлме-дәл есте
сақтауды, екіншісі оны тек өз сөзімен айтып шығуды қарастырады және т. ... ... ... есте сақтауының табыстылығы олардың мнемикалық
міндеттердің сипатын тусінуіне, есте ... мен еске ... ... ... меңгеруіне байланысты. Алғашында балалар ең қарапайым тәсілдерді
қолданады — материалды мағыналық ... ... ... ... бөлу ... оны, әдетте, бірнеше рет ... Есте ... ... өзінің тексеруі тану деңгейінде ғана болады. ... ... ... ... бір ... да ... сияқты болып көрінгесін
жаттап алдым деп ойлайды. Аздаған ғана балалар есте еркін ... ... ... ... ... және үйде ... әрі ұзақ ... етеді. Мұндай жұмыстың бір бағыты балалардың мағыналық жағынан есте
сақтау әдістерін ... ... ... ... ... ... ... екіншісі — уақытпен белгіленген
еске тусіру тәсілдерін, есте сақтау нәтижелерін өзіндік тексеру тәсілдерін
қалыптастырумен байланысты. ... ... ... бөлу әдісі
жоспар жасауға негізделген. Ол балалар қандай да бір ... ... ... ... ... ... айтып беретін (әсіресе түсінігі
бойынша) ... ... ... ... ... мағыналық
бірліктердің салыстырмалылығын бірден көрсөткен жөн. Олар бір ... ... ... ... ... ... ... мазмұны туралы хабарлап
әңгімелеу, ал одан соң еске түсіріп, әңгімелеп айтылу мақсатына ... ... ... ... ... ... асырылатын болады.
Қең не тар жоспар жасау жөніндегі жұмыс балалар оқи және жаза ... ... ... жарты жылдығында үлкен орын алады. II—III ... ... ... және ... текстердің келемі жөнінен мол
материалмен жалғастырылады (мысалы, үшінші класс ... ... ... ... ... ... есептер шығарудың кең
жоспарларын жасайды). Енді оқушылардан тек қана мағыналық бірліктерді бөліп
көрсету емес, материалдарды қисынды етіп ... — оның ... ... және ... ... мен қорытындыларды жікке бөлу,
қандай да бір ... ... ... ... және т. б. ... Мұндай топтастыру текстің бір элементінен екіншісіне еркін өтумен
және ... ... ... ... ... ... жазбаша
жоспар түрінде белгілеп отырған дұрыс, ол ... ... ... ... ... ... ... олардың бөліктерін матастыру
ерекшеліктеріне де негіз болады. Алғашында жазба-ша ... ал одан ... ... ... сүйене оты-рып, оқушылар әр түрлі текстердің
мазмұнын дұрыс еске ... ... ... ... кіші мектеп оқушыларының еске түсіру әдістерін
үйренуі үшін де қажет. ... ... ... ... ... ... олар тұтас игергенше естіртіп немесе ойша қайталап
еске түсірудің мүмкіндіктерін көрсетеді. Үлкен ... ... ... бөліктерін еске тусіру уақыт бойынша белгіленуі мүмкін (тексті
түсіндірген сон дереу ... ... бір ... аралығынан соң қайталау).
Осы жұмыс процесінде мұғалім балаларға жоспарды пайдаланудың дұрыстығын
материалды еске ... ... ... ... ... беретін ерекше
компас ретінде көрсетеді. Материалды ... ... ... ... бөлімдерін салыстыру, жоспар құру кіші ... ... ... еске ... ... ретінде калыптасады. Бірақ балалар
оларды жетік меңгергеннен кейін бұл ... ... ... ... олар ... еріксіз есте сақтаудың негізі болады,
бастауыш оқытудың соңында да, одан ... ... да ... ... ... функциялар атқарады.
Еріксіз және ерікті есте сақтаудың арақатынасы оқу іс-әрекеті ішіндегі
даму процесінде түрліше. I ... ... есте ... тиімділігі еркін есте
сақтауға қарағанда жоғары болады, өйткені балалардың материалды түсініп
талдауымен ... ... ... ... әлі ... Оның
үстіне есептердің көпшілігін шешу үстінде оқушылар өздеріне әзірше дағдылы
және оңай емес, кеңінен ... ... ... ... ... ... ерекше ұқыптылықпен ойластырылады (бөлшек сан арқылы есептеуге
көшудің ... ... ... ... қандай ықыласпен және
мұқияттылықпен жүргізілетіні белгілі). Психологияда ... ... ... ... заты мен ... болып табылатын заттар есте
жақсы сақталады. Мұндай жағдайда барлық басымдылық еріксіз есте ... ... ... есте ... және ... ... тәсілдерінің қалыптасуына
қарай екінші және үшінші класс оқушыларының ерікті есте сақтауы, еріксіз
есте ... ... көп ... ... ... ... үстіне
математикалық және грамматикалық амалдарды орындаудың көптеген ... ... ... ... және ... бола ... Бұл
басымдылық бұдан әрі қарай да сақталу керек сияқты. Алайда ес ... ... ... жана ... жасалады. Оқушылар материалды
логикалық қорытудың жақсы қалыптасқан тәсілдерін ... ... мен ... ену ... олардың қасиеттерін кеңінен талдау
яғни есте сақтау үшін, екінші орынға шегінетін осындай мазмұнды қызмет үшін
қолдана ... ... ... да бұл кезде еріксіз есте ... биік ... ... ... ... ... талдау,
топтастыру және салыстыру процестерінде оқушылар іс-әрекетінің тікелей
заттары болды. Бастауыш окытуда логикалық ... ... ... ... ... жан-жақты пайдаланылуы тиіс. Оқыту процесінде есте
сақтауды жетілдіретін ... ... бірі ... Есте ... ... да ... және ... — кіші мектеп шағында сапалық ... ... ... ... ... ... мен ... етене
ұштасуы орнығады. Есте сақтау формаларының әрқайсысын ... ... ... жөн ... ... да бір ... ... оқығанда
көбінесе ерікті есте сақтау пайдаланылады). Ерікті есте сақтау ғана оқу
материалын толық игеруге ... деп ... ... ... ... егер ... ... ұғыну құралдарына сүйенсе, еріксіз есте сақтаудың
көмегімен де болуы мүмкін. Оқу материалын ... ... өте ... ... де сырт ... кейде бала мәліметтерді сорғыш сияқты сорып жатқандай
болып көрінеді. Шын ... бұл ... ... ... ... орындау үшін ерекше оқып үйрену керек, ... ... ... ... және салыстыруды талап ететін нәрселерді тікелей
есте сақтауға тырысқанда олардың есі ... ... яғни ... болып шығады. Оқу текстеріне сай келетін жұмыс істеу тәсілдерінің
қалыптасуы ... ... ... ... тиімді жолы болып көрінеді. І-
ден III класқа қарай оқушылардың көрнекі мәліметтерді есте ... ... ... айту ... есте ... тиімділігі
тезірек өседі, бұл ... ... есте ... ... ... түсіндіріледі. Бұл тәсілдер негізінен сөз құрылымы көмегімен
бекітілетін елеулі ... ... ... ... ... ... үшін ... үлгілерді есте ұстау маңызды. Сондықтан ерікті және
еріксіз есте сақтау әдістерін оқу ... екі ... — сөз ... ...... қалыптастыру керек.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда, баланың ес процесі және жеке адамның ... яғни ... ... ... ... бен ... қылығымыз
санамызда біршама уақыт (ұзақ-қысқа) сақталып, қажетті жағдайларда қайта
жаңғыртуға ... ... ... ... мәлім. Осыдан, ... ... ... ... ... сақтап, кейін бұрын
білгендерімізді жойып алмастан, оларды қайта танып, жаңғыртумен ақпарат
топтауымыз ес деп ... ... ес ... ... дара ... күрделі психикалық процесс екендігі, ес балаға өте ... ... ... оның ... ... жеке басының өмірлік тәжірибесін
жинақтап, сақтап, соңғы пайдасына жаратады
Баладағы ес процестері және есте сақтау заңдылықтарын анықтауда жантану
ғылымы, осыдан, өз ... ... ... шешу ... ... ... ... іздері қаншама уақыт сақталуы мүмкін екендігі, есте
қалдырудың ұзақ немесе қысқа болуы неліктен болатыны, ес ... ... ... мүмкіндігі, естің адам танымына ... ... ... ... ... ... ... психологі Г.Эббингауз ойлаумен
байланысты болмаған таза ес заңдылықтарын ... ... әріп ... отырып, материалды есте қалдырудың негізгі шектерін белгілеуі, ал
психиатр Э. Крепелина аталған ... ... ... бар ... ... ... ... тексеру үшін қолдануы, бала ... және ... ... ... негізгі заңдар Г:Э: Мюллер
еңбектерінде ... ... ... жеті ... бала ... ... ашық және эмоциялы
оқиғаларды, суреттеулерді, әңгімелерді дәл есте сақтайды. ... ... ... балалардан материалды еркін есте сақтауды талап етеді.
Оқушылар күн режимін, мінез-құлық ережелерін, үй тапсырмаларын ... ... ... ал одан кейін оларды өзінің мінез-құлқына басшылыққа ала
білуі немесе оларды сабақта еске тұсіре білуі керек. ... ең ... ... ... ... Олардың біреуі материалды дәлме-дәл есте
сақтауды, екіншісі оны тек өз сөзімен айтып шығуды қарастырады және т. б.
Бастауыш ... ... есте ... ... олардың мнемикалық
міндеттердің сипатын тусінуіне, есте сақтау мен еске түсірудің тиісті әдіс-
тәсілдерін меңгеруіне байланысты. Алғашында балалар ең ... ...... ... бірліктері бойынша сәйкес келмейтін
бөлшектерге бөлу кезінде оны, әдетте, бірнеше рет кайталау. Есте ... ... ... тексеруі тану деңгейінде ғана болады. ... ... ... ... бір ... да ... ... болып көрінгесін
жаттап алдым деп ойлайды. Аздаған ғана балалар есте еркін сақтаудың тиімді
әдістерін қолданады, Қөпшілігі мектепте және үйде ... әрі ұзақ ... ... ... жұмыстың бір бағыты балалардың мағыналық жағынан ... ... ... (материалды-мағыналық бірліктерге бөлу,
мағыналық топтау, мағыналық салыстыру), екіншісі — уақытпен белгіленген
еске ... ... есте ... нәтижелерін өзіндік тексеру тәсілдерін
қалыптастырумен байланысты болып келеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Алдамұратов Ә.Қызықты психология. А, ... ... 1992 ... ... Ә., М. ... ... ... лабораториялық
практикалык сабақтар. Бірінші бөлім. А, 1978; Екінші бөлім.1979 ж
3. Әбдірахманов А., Жарықбаев Қ. Психологиялық ... ... ... 1976 ... ... ... ... Алматы, 2002 жыл.
5. Мухина В.З. «Детская психология» М. 1976г.
6. Мұқанов М. Жан ... ... ҚМБ. ... ... ... М. ... өрісі. Алматы, «Қазақстан» баспасы.1980.
8. Люблинская «Детская психология» М. ... ... Ю. ... человек и язык» Москва 1981год.
10. Обухова «Этап развития» детского мышленения» М.1992г.
11. Психология. ... ақыл – ... ... ІУ. том А, ... ... А.В. ... және жас ерекшеліктер психологиясы»
Алматы, 1987ж.
13. Сәбет Балтаұлы Бап – Баба «Жантану негіздері» ... ... ... ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалар мен ата-аналарға арналған жұмыстар84 бет
Бала түйсігі және жеке адамның сенсорлық құрылымы25 бет
Жалпы психология213 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
Балалардың ақыл-ойын дамытуда сенсорлық тәрбиенің маңызы6 бет
Заманауи дегустациялық анализ ұйымы11 бет
Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеудегі - сенсорлық тәрбиесі8 бет
Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеудегі - сенсорлық тәрбиесі туралы4 бет
Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеудегі - сенсорлық тәрбиесі туралы ақпарат4 бет
Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеудегі - сенсорлық тәрбиесі туралы мәлімет8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь