Жеке тұлғаның дамуы, тәрбиесі және қалыптасуында іс - әрекеттің және қарым қатынастың алатын орны

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3 . 4 бет
І . Бөлім. ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫҢ ДАМУЫ МЕН ТӘРБИЕСІ
1.1 Жеке тұлғаның дамуы жайлы педагог . психологтардың
көзқарастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5 . 9 бет
1.2 Тұқым қуалаушылық, орта, тәрбие тұлғаның дамуындағы күрделі
процестер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9 .13 бет
1.3 Белсенділік оның түрлері және тұлға дамуындағы рөлі ... . ... 13.17 бет
ІІ . Бөлім. ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНА ӘСЕР ЕТЕТІН
ФАКТОРЛАР
2.1 Іс . әрекет және қарым . қатынас негізгі әсер етуші
факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18.25 бет
2.2 Жеке тұлғаның қалыптастырудағы оқулықтың рөлі ... ... ... 25.28 бет
ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29.30 бет
IV. Пайдаланылған әдебиеттер. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31 бет
V. Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 32.33 бет
Қоғамның ғылыми-техникалық, әлеуметтік – экономиклық дамуы өскелең, ұрпақтың интеллектуалдық, білімділік, жеке тұлғаны қабілеттерін жетілдіре түсуді талап етуде Елбасы Н.Ә.назарбаев өзінің Қазақстан халықына жолдауында болашақ, келесі ғасырға, жаңа мыңжылдыққа, халық болашаққа өтетін құндылықтар туралы айыпты; «Біз өзіміздің заманаларымыздың болашағын қандай күйде көргіміз келеді, осынақындап алатын уақыт жетті. Біз ненің іргесі турғымыз келетін, таңдап алған мақсатымызға алып келетін дамуымыздың траекториясы, даңғылы қандай болуға тиіс екенін оның білуге және ұғынуға тиіспіз».
Жеке тұлғаның ақыл ойын, танымдық үрдістерін жетірдірудің, әлеуметтендіру, адамгершілік, интеллектуалдық мәдение дамуының жоғары деңгейінің және кәсіби, біліктілігін қамтамасыз етуге бағытталған тәрбие бере отырып жан – жақты қалыптасқан саналы азамат қалыптастыру бүгінде біздің басты бағытымыз.
ХХ ғасырдың аяқ кезіндегі педагогикалық ой – тұжырымдардағы ізгілік идеялары, еркін білім беру, оқушының жеке тұлғалық күшін дамыту, өлең шығармашылық әлемуетінің дамуы басты рөл атқарып отыр. Енді осы идеяларды дамыту үшін лекцияның алдында оқытудың және тәрбиелеудің жаңа технологияларын қолдана отырып, жеке тұлға бойында жан – жақтылық пен саналық, шығармашылық ой – мазмұнылық қалыптасуы, дарындылық біртұтас ой жүйесін қалыптасуы, сонымен қатар ерік – жігер қасиеттерімен бірге батылдыққа, тапқырлыққа, тез бағдарлауға, алғыр, зерек және сергек болуына көп септігін тигізе отырып бүгінгі таңда ең бастымы сапалы азамат қалыптастыру.
Жеке тұлғаның қалыптасуына әсер ететін факторлар әрине ертеден зерттеліп келген тұқымқуалаушылық, орта тәрбие, бірақ тұлға мұнымен тұрақтанып қана қойған жоқ дамыды. Қоғам дамыды, мұнымен қатарласа тұлға дамыды. Жаңа идеялар пайда бола бастады, бірте – бірте іс - әрекетке ұласып ол жүзеге асты. Я.А.Каменский «Ұлы дидактика», деген еңбегінде тұлға дамуындағы дидактикалық ойындардың орны орасан зор екендігінің маңызын алып түсіндірді. Яғни дидактикалық ойындарды тұлға қалыптастыруда кеңінен пайдалана отырып оқытудың тиімділігін арттыруға болады. Ол оқушылардың яғни әрбір жеке тұлғаның танымдық белсенділік арттыруға үлкен жол ашады.
Әр түрлі іс - әрекеттік, дидактикалық ойындарға материалды таңдап алу кезінде мына жайттарды есепке алу керек:
- ойындарды пайдалануға оқу материалы мазмұнының мүмкіндіктері
- белгілі көлемі мен сипаты, оларды меңгерудің қолайлығы,
- ақыл – ой іс - әрекеті тәсілдерін қалыптастырудың алғы шарттары.
Ойынның мазмұны мыналарды қамтылуы тиіс.
1. Ойындар нақты, қысқа, қызықты, тартымды болуы міндетті.
        
        Жоспар
І. ... - 4 ...... ЖЕКЕ ... ... МЕН ТӘРБИЕСІ
1.1 Жеке тұлғаның дамуы жайлы педагог – психологтардың
көзқарастары
............................................................................
..........5 – 9 бет
1.2 Тұқым қуалаушылық, ... ... ... дамуындағы күрделі
процестер
............................................................................
............... 9 -13 бет
1.3 Белсенділік оның түрлері және тұлға дамуындағы рөлі..... ...... ЖЕКЕ ... ... ӘСЕР ... Іс - ... және қарым – қатынас негізгі әсер етуші
факторлар……………………………………………………………18-25 бет
2.2 Жеке ... ... ... рөлі ............ 25-28
бет
ІІІ. ... ... ... ... 31 ... ... 32-33 ... ... ... – экономиклық дамуы өскелең,
ұрпақтың интеллектуалдық, білімділік, жеке тұлғаны қабілеттерін жетілдіре
түсуді талап ... ... ... ... Қазақстан халықына
жолдауында болашақ, келесі ғасырға, жаңа мыңжылдыққа, ... ... ... ... айыпты; «Біз өзіміздің заманаларымыздың болашағын
қандай күйде көргіміз келеді, осынақындап алатын уақыт жетті. Біз ненің
іргесі ... ... ... ... ... алып ... дамуымыздың
траекториясы, даңғылы қандай болуға тиіс екенін оның білуге және ұғынуға
тиіспіз».
Жеке ... ақыл ... ... ... жетірдірудің,
әлеуметтендіру, адамгершілік, интеллектуалдық мәдение дамуының ... және ... ... ... ... ... тәрбие
бере отырып жан – жақты ... ... ... ... ... ... ... ғасырдың аяқ кезіндегі педагогикалық ой – тұжырымдардағы ізгілік
идеялары, еркін білім беру, оқушының жеке ... ... ... ... ... дамуы басты рөл атқарып отыр. Енді осы ... үшін ... ... ... және тәрбиелеудің ... ... ... жеке ... ... жан – жақтылық пен
саналық, шығармашылық ой – мазмұнылық ... ... ... ... ... ... қатар ерік – жігер қасиеттерімен бірге
батылдыққа, тапқырлыққа, тез бағдарлауға, алғыр, ... және ... ... ... ... ... бүгінгі таңда ең бастымы сапалы ... ... ... әсер ... ... ... ... келген тұқымқуалаушылық, орта тәрбие, бірақ ... ... қана ... жоқ ... Қоғам дамыды, мұнымен қатарласа тұлға
дамыды. Жаңа идеялар пайда бола бастады, бірте – бірте іс - әрекетке ... ... ... ... «Ұлы ... деген еңбегінде тұлға
дамуындағы дидактикалық ойындардың орны орасан зор екендігінің маңызын алып
түсіндірді. Яғни дидактикалық ... ... ... ... ... оқытудың тиімділігін арттыруға болады. Ол оқушылардың яғни
әрбір жеке тұлғаның танымдық белсенділік арттыруға үлкен жол ашады.
Әр түрлі іс - ... ... ... ... таңдап алу
кезінде мына жайттарды есепке алу керек:
- ойындарды пайдалануға оқу материалы мазмұнының мүмкіндіктері
- ... ... мен ... ... ... қолайлығы,
- ақыл – ой іс - әрекеті тәсілдерін қалыптастырудың алғы шарттары.
Ойынның мазмұны мыналарды қамтылуы тиіс.
1. Ойындар нақты, қысқа, ... ... ... міндетті.
2. Ойындардың тапсырмалардың әр түрлі тәсілімен орындалуын қадағалау
және оқытудың тәрбиелік ықпалын күшейтуге ықпал ету керек.
3. Ойындарда ... ... мен ... қарапайым болып,
олардың жасалуы мен дайындалуы тез әрі ... ... ... ... іс - ... ... ойындар дамытушылық –
баланың физиологиялық және психикалық (қабылдау, ес, ... ... ... ... ... ете ... көркем шығармаларды тиімді пайдалану оқушьшардың сана-сезімін
оятады, оларды жаңа өмір үшін ... ... ... ... ... көркем - өнер іс - әрекетінің бірнеше формалары бар.
Олар: әдебиет, ... ... ... ... сүюшілер клубы:
балалар шығармашылығының көрмесі мен сайысы; көркемөнер - ... ... ... ... табиғат, театр және кинотеатрлармен оқушыларды
таныстыру үшін эстетикалық сайыстар; ... және өнер ... ... ... кино және ... ... эстетикалық
тақырыптарға жүргізілетін пікірталастар мен әңгімелер т.б.
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... олардың басты шығармашылық еңбектерін жете
біле бермейді. Ал, осы жәйттер жөнінде кейбір мұғалімдеріміздің де ұғымының
ескелең өмір ... ... келе ... ... ... ... жас ерекшеліктерін ескере отырып, балаларды ... ... ... ... ... ... мәні өте зор.
Курстық жұмыстың мақсаты – жеке ... ... ... ... ... заман талабына сай әсер ... ... ... ... ... – жеке тұлғаның қалыптастырудағы қажетті
қазіргі әлеуметтік қоғамның мәнін ... ... пәні – ... ны ... әдіс тәсілдері, әсер
етуші факторлар.
Міндетері:
1. Жеке тұлғаны қалыптастырудың – ежелден ... ... ... идеялды ойлардың негіздерін оқып үйрену.
2. Жеке тұлғаны қалыптастыруға қажетті мұғалім және ортаның идеялық ой
– жүйесін ... Жеке ... ... заман талабына сай қосымша әсер ететін
факторларды анықтау.
І БӨЛІМ ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫҢ ДАМУЫ МЕН ТӘРБИЕСІ
1.1 ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫҢ ДАМУЫ ... ...... КӨЗҚАРАСТАРЫ
Адамның даму және қалыптасуы жайында осы уақытқа деиін әр түрлі
пікірлер мен ... ... орын алып ... Атақты грек
философтары Платон және Аристотель адамның дамуын, алдын - ала ... ... ... ... деп ... ... ... немесе бағынушылықты табиғаттың заңы дейді. Сондықтан олардың
пікірлері ойынша біреулер бағындырушы, ал екінші біреулер бағынушы ... ... ... ... ... және ... бірі —
преформистер. Преформизм — XVIII ғасырда биология саласында үстемдік еткен,
адамның ... ... ... ... ... ... Преформистер
ересек адамдардың барлық қасиеттері мен белгілері ана құрсағындағы сәбидің
организмінде болады, сондықтан жеке ... ... ... рет ... пайда
болған қасиеттердің өрістеп күшеюі мен сан қағынан артуы деп қарастырады.
Көптеген ғалымдар жеке ... ... ... ... ... роль ... деп ... Америка психологы Эдуард Торндайк (1874-
1949) баланың ... ... ... бала ... ... ... ... саймандары» өзгермейді, олар баланың дене
қасиеттерін, ақыл — ой ерекшеліктерін және ... ... деп ... ... Ол адам ... да ... ... тегіне байланысты деп
тұжырымдайды.
Америка философы, педагогы Джон Дьюи (1858-1952) өзінің даму теориясын
баладан туа пайда болған инстинкт және ... ... ... бойынша, адамда туысымен - ақ дайын ... мен ... ... ... ... Дьюи адам ... тәрбие арқылы өзгерту
мүмкін емес дейді. Австрия дәрігері Зигмунд Фрей адам ... - ... ... оның биологиялық тегіне байланысты деп түсіндіреді.
Прагматиктік ... ... және осы ... ... ағымдар экзистенциализм, неотомизм т.б. жоғарыда айтылған
көзқарастарды қуаттай ... ... ... ... ... ... Экзистенциализм жеке адамның ... оның өзін - ... ... ... ... ... жоқ деп ... ал
неотомизм даму процесін діни идеалистік тұрғыдан, демек, құдай жаратқан
адам жанының дамуы діни тәрбиенің ... ... деп ... ... ... және басқа да философтар мен педагогтар жеке
адамның дамуы мен қалыптасуындағы қоғамның ролін теріске шығарады.
Адамның жан - жақты дамуының әлеуметтік ... ... ... және XVII ғ.ғ. алғашқы рет байқаған гуманистер социалиялшылдар Томас
Мор және Томмазо Кампанелла. Мор жеке адамды ... ...... және міндетті оқу, оқуды ана тілінде жүргізу, балаларға ... ... ... ... ... ... оны ... ұштастыру болады деп
өзінің бұл пікірін «Утопия» кітабында сипаттайды. Кампанелла адам ... ... ... оның ... өмір ... байланысты,
сондықтан тәрбие процесінде балалардың ақыл - ойын, қабілетін дамыту ... ... ... ... ... ... ... басында қиялшыл социализмнің ілімін жасаушылар Ш.Фурье,
Роберт Оуэн және Сен - Симон балаларды Жан - жақты қабілетті ... ... ... қаруландыру, өмірге, еңбекке даярлау тәрбиеге ... ... Олар ... ... ... тәрбие жүйесін батыл сынап,
жеке адамның жан - жақты дамуына толық жағдай жасау үшін, ... ... ... ... ... ... ... жолмен жаңа қоғамға
айналдыруды ... ... ... және социал - қиялшылдар адамды жан - жақты,
жарасымды етіп дамыту ... ... мен ... жеке ... ... — адам қанау жойылғанда ғана қамтамасыз етіледі ... ... жан - ... ... және тәрбиелеу жайлы мәселелерді ең
алғашқы рет ғылыми тұрғыдан дәлелдеген К.Маркс, Ф. ... ... ... даму ... ... адам баласының прогресс жолымен алға басуының
мақсаты бақытты өмір ... жан - ... ... игілікті жағдай жасайтын
жаңа қоғамды орнату керек деген қорытындыға келді.
Даму—жеке адамды жетілдірудің өте күрделі және ... ... ... туа біткен белгілі идеялар мен түсініктер және өжет, жұмсақ
немесе байсалды мінез болмайды. Баланың адамгершілік, әуестік, ... ... ... ... даму процесінде қалыптасады. Өйткені, оның
өсіп жетілуіне белгілі әлеуметтік орта мен тәрбие әсер ... ... ... оның ... ... ... әлеуметтік жағдайларға байланысты. Сондықтан
оның мінезінде әр түрлі ерекшеліктер мен қасиеттер ... ... ... ... және сапалы білім береді. Оларды жоғары идеялық,
адамгершілік көзқарас рухында тәрбиелеп, жан - ... ... ... ... ... ... адал ... оқып, еңбек ету,
ұжымдық сияқты болымды қасиеттер қалыптасады.
Даму және тәрбие процесінде түрлі өзгерістер болып отырады. ... ... ... әр ... дене және ... ... арқылы
дамиды. Оларға организмнің өсіп - жетілуі, ақыл - ... ... ... ... ... ... өзгерістердің барлығы табиғи және
әлеуметтік ортаның, тәрбие мен озін - өзі ... ... ... ... орта мен ... ... әр түрлі дәрежеде әсер етеді.
Өйткені, баланың сыртқы әсерді қабылдауы, оның ішкі ... ... ... қабылдау процесіңце баланың санасында ішкі қайшылық
туады. Бұл дамудың қозғаушы күші.
И.П.Павловтың ілімі бойынша, даму—ішкі нерв ... ... ... ... ... ... ... шындықтың адамға ықпал
етуі.
Педагогика баланың дамуына өте нәзік, күрделі диалектикалық процесс деп
қарастырады. Даму процестерінің қозғаушы ... — ішкі ... ... ... сан ... сапа ... ... отырады. Мысалы,
баланың даму процесінде мынадай зандылықтарды байқауға болады: алғашқы
кезеңде бала тілінің ... ... ... ... және ... білуіне,
сөздік қорына байланысты. Әрине, тілдің дамуы ... ... ... ... ... Сексеннен астам сөздерді меңгергеннен ... ... ... ... - ... ... олардың сұрақтары мен
сөздеріне түсіне бастайды. Баланың ойлау, ... ... ... ... бірте - бірте өзгерістер пайда болады. Осының ... ақыл - ойы ... жаңа ... ... — әр ... ... тұтас процесс. Оның кейбір ерекшеліктерін
атап көрсетуге ... ... ... ең ... ... өсіп
жетілуіне байланысты. Ал, әр түрлі мүшелер (бастың көлемі, ... ... - аяқ және т.б.) бір ... өсіп ... Өйткені, организмнің өсу
қарқыны тұрақты емес. ... ... ... ... ... ... ... керісінше байқалып отырады. Мысалы, жыныс
мүшесінің жехілу кезеңінде осу күшейеді; соңынан баяулай бастайды.
Баланың жоғары нерв ... ... бас ... ... ... ... ... және синтездеу қызметінің жетілуіне ... ... ... және ... ... ... мен ... қиял мен
ойлаудың т.б. негізгі механизмі болады. Осы нерв процестері (талдау,
синтез) ... бала ... ... - ... мен қылығын табиғи және әлеуметтік
ортамен сәйкестендіру жолдарын іздестіреді. Жеке адам мен ортаның қатынасын
реттеуде екінші сигналдық система зор рөл ... ... нерв ... ... ... байланысты И.П.Павловтың айтуы бойынша тері, көз, құлақ
т.б. сезу мүшелері арқылы түйсіну, қабылдау, елестету ... мен ...... ... ... сөз, ... адам ... ғана тән,
екінші сигналдық системаға жатады. ... мен ... ... ... ... сөз. ... И.П.Павлов сөзді
сигналдардың сигналы деп атады. Екінші сигналдық система ... ... ... ... ... ... ... сигналдық система
бірінші системамен өзара әрекеттесіп, ойлау іс - әрекеті және ... және ... ... ... ... де ... негізі
болады.
Бала организмі мен нерв жүйесінің даму негізінде, оның психикалық
қызметінің (түйсік, ... ес, ... ... тіл, ... ... т.б.)
дамуы жетіле түседі. Психикалық қызметтің негізгі механизмі мидың үлкен
жарты ... ... ... ... Психиканы айналадағы объективтік
шындықтың біздің нерв жүдемізде бейнеленуі дейміз.
Баланың әрбір даму кезеңінде жетекші іс - әрекеті ... ... ... ... ... ... және орындалу тәсілдерімен
сигитталады. Жетекші іс - әрекеті — ... ... ... мен таным немесе психикалық процестерін қалыптастыруға
бағытталған іс - әрекеті.
Таным іс - әрекеттерінің ... жаңа ... ... ... ... ... баланың түсінігі мен үғымы, білімі мен тәжірибесі артады,
ойлау операциясы да (талдау, ... ... ... ... ... түседі. Оқу мен тәрбие процесінде бала өйлау
операциясы арқылы өбъективтік ... ... мен ... анықтай
білуге, адам баласының бай тәжірибесін үйреніп, игеруге талаптанады. Әрине,
бала өз бетінше жаңалық ашпайды, ол ... ... ... ... ... ... ... оқулық және баска да
әдебиеттер арқылы қабылдап, меңгереді.
Ойлау әрекеті негізінде мектеп жасындағы балалардың дүниеге көзқарасы
қалыптаса ... ... ... ... ... ... балаларға тән,
(абстракті ойлауға) жоғары сынып оқушылары көшеді. Сөйтіп, олардың ой ... ... ... ... ... қабылдау, зейін, ойлау, сөйлеу
т.б.) дамуымен бірге баланың психикалық қасиеттері де (қабілет, бейімділік,
мінез) ... ... ... ... ... қабылдағыштық,
бақылағыштық, білуге құмарлық, тапқырлық, ізденімпаздық сияқты болымды
жақтары да жетіле түседі.
Іс - әрекеті ... әр ... ... жеңу үшін жеке ... өзін ... ... ... табандылық, төзімділік сияқты ерік
қасиеттері пайда ... Ал ерік ... - ... ... бір ... мен ... ... соғысы жылдары (1941-1945) халқымызға үлгі мыңдаған, жүз мыңдаған
совет азаматтарының (генерал Д.М.Карбышев, қазақ ... ... ... ... Мұса Жәлиль, фузин партизаны Фере Мсулишвили
т. б.) өшпес есімі тарихта мәңгілік болып қалды. Олар Отан үшін ... ... ... ерлік, төзімділік, шешімділік, табандылық
көрсеткен халық батырлары. Совет Армиясының генералы, ... ... ... ... ... 1941 жылы ауыр жаралы, ессіз қалыпта
Гитлер әскері тұтқынға алды. Неміс генералдары ... ... ... ... барлық жағдайды жасаймыз деп Карбышевке айлашарғы әрекет
жасады, жалған уәде ... ... ... генерал фашистерге сөзбен соққы
беріп, олардың ұсыныстарын ... бас ... ... ... Д. ... ... жыл ... лагерьде ұстап, айуандықпен азап
көрсетті. 1945 жылы ақпан айының 18 - ... ... суық ... ... ... өзінің көзқарасынан қайтпаған 64 жастағы
совет генералы Д.М, Карбышевті фашист қанішерлері қыс айында ұстіне суық су
құйып, қатырып ... ... ... ... ... тұтқында да
үлкен ерліктің үлгісін, табандылық және төзімділік қасиеттерін ... деп өз ойын тез ... ... бірден шешім қабылдауын айтады.
Табандылық дегеніміз адамның қандай қиыншылық кездессе де қажымай жеңіп,
өзін - өзі ... ... ... ... ... мақсатына жетуі болып
табылады.
Отанымыздың өндіріс саласындағы, ауьш ... ... ... ... пен өнер майдандарындағы еңбек ерлері, жаңалық ашып
отырған адамдар — ... ... ... ... еңбеккерлер.
Бұлардың моральдық қасиеттерін іс - әрекеттерінің нәтижелерінен ... ... ... ... - бұл оның іс - ... мен ... саналылығының өсіп жетілуі. Сананыңдамуы мен адамның қоршаған
дүниені жете түсінуін, яғни, оның табиғи, ... ... ... ... ... Ал сана ...... шындықтыл бейнеленуінің
жоғары формасы.
Сана адамның іс - әрекеті барысында пайда болады. Еңбек және ... ... адам ... және ... іс- ... қоршаған ортаға
жете түсшеді. Оның сана - сезімі ... ... ... адамның сыртқы
көріністері байқалады. Оларға өзін - озі бақылау мен ... ... ... ... ... жетілуге талаптану т.б. жатады. Сана - сезімнің
осындай сыртқы көріністерін ... ... және ... беру ісінде
психология мәліметтеріне суйеніп, еске алып отыруы қажет. Өйткені, сана мен
өзіндік сананың дамуы қоғамдық қатынастардын ... ... ... және ... ... мекемелерде, өндіріс орындарында т.б.) адам
баласының белгілі орын алып тәрбиеленіп, өсіп - жетілуінің ... ... ... жеке ... ... ... — оның нерв ... мүмкіншіліктерінің, пихикалық процестерінің, адамгершілік
қасиеттерінің, ... ... оқу ... адам ... материалдық және рухани байлықты игерудің және сол байлықты
келешекте жасаудың даму тарихы.
1.2 ... ... ... ТӘРБИЕ ТҰЛҒАНЫҢ ДАМУЫНДАҒЫ КҮРДЕЛІ
ПРОЦЕСТЕР
Баланың дамуына ықпал ететін факторларға тұқым қуалаушылық, әлеуметтік
орта, ... т.б. ... ... - ... ата - ... биологиялық ұқсастығын
елестетуі. Кейбіреулер баланың сыртқы пішініне қарап, бірден қалай ... ... ... ... деп таңданады. Әрине, бұл кездейсоқ нәрсе емес.
Өйткені, баланың шашы мен көзінің ... ... ... бет ... ... формасы, жүрісі мен өзін ұстау қалпы тұқым қуалау ... ... ... еске ... Бала ... ... жүйесінің функциялық қасиеттерін, алғашқы биологиялық қажеттерін, ал
кейде дауыс тембрі, ... ... ... ... ... ... ерекшіліктерді тұқым қуалау арқылы алады. Бірақ, өте ... ... ... ... ... өте ... ... жағдай.
Соңғы жылдары әдебиет беттеріндегі генеалогиялық жене ... ... ата - ... және ... ... ... бойынша
зерттеудің кейбір нәтижелері тұқым ... ... ... ... ... Мысалы, атақты ұлы композитор Иоганн
Себастьян Бахтың ұрпағы 300 жылдың бойында 20 - дан ... ... ... бұны бір ... ... ... ... болуына, ал екінші жағынан Бах үйелменіндегі ... ... ... ... байланысты деп қарастырған жөн.
Баланың орталық нерв жүйесіндегі туа біткен ерекшеліктерін жоққа
шығаруға болмайды. Ғылыми ... ... ми және ... органдарының
құрылысы мен функцияларындағы кейбір айқын ерекшеліктер әр түрлі арнайы
қабілеттердің ... ... ... ... ... ... ерекше цитоархитектоникалық аймақтарында нерв клеткаларының
жақсы дамығандығы байқалған. Ал музыка ... ... ... ... бөлігінде мұндай нерв клеткаларының топтануы болмайды. Әрине, бұдан
жеке адамның музыкаға ... ... ... ... ... ұғым ... адамның музыканы есту қабілетінің нашар болуы, оның ... ... ... әсер ... Сондықтан әр түрлі қабілеттерінің
компоненттерін белгілеп, олардың қайсысы нышан арқылы дамиды, ал қайсысы іс-
әрекеттерінің нақты ... мен ... ... жұмыстары арқылы
қалыптасады. Міне, осы жағын еске алып анықтаған жөн. ... ... ... ... адамның генетикалық фондысынан ажыратып
алып қарастыру ... ... ... қуалаушылық жайлы ғылымды генетика деп атайды. ... ... ... ... ... ... (ДНК)
мен белоктан туратын хромосомдары болады. Хромосомдардың өте уақ бөлшектері
геналар ұрпаққа ата - аналардың жыныс ... ... ... туа ... ... ... ... фондысы — денені
тік ұстап журу, тілдің дамуы, ойлануға, еңбек етуге қабілеттілік, музыкаға
бейімділік, тағы да ... іс - ... ... түрінде болады.
Организмнің анатомиялық, физиологиялық ... ... ... қажетті табиғи мүмкіншіліктерді нышан дейміз, Нышан өздігінен
дамымайды, оны ... және ... ... ... ... ... дене қасиеттері мен нышандардың ықпалын жоққа
шығармайды, бірақ оларды жеке ... ... ... ... ... ... жеке ... дамуы мен қалыптасуын тұқым қуалаушылыққа
байланысты, ал адамның ... ... және ... ... ... ... деп қарастырады.
Орта адамның дамуы - күрделі процесс. Адамның дамуына табиғи және
әлеуметтік орта ... ... ... орта – бұл ... ... адам тұрмысына қызметіне ықпал жасауы.Тропикалық ауа ... және ауа райы өте суық ... ... ... халықтардың
тұрмысында және іс - әрекеттерінде елеулі айырмашылықтар ... Ауа ... ыссы ... ... егін шаруашылығымен шұғылдан - са, ал ... ... ауа ... ... ... бұғы ... ... аулау
кәсібімен айналысады. Табиғат жағдайларына байланысты олардың мінез -
құлықтарында да ерекшеліктер байқалады. ... бұл ... ... қасиеттеріне, эстетикалық талғамдарына зиянды әсерін
тигізбейді; Әлеуметтік орта жеке ... ... - ... ... ... ... ... қатынас, адамдар, олардың көп қырлы іс ... пен ... ... ... белсеңді әсер ететін, өз өміріндегі
жағдайларды өзгерте алатын әлеуметтік ортадағы ... деп ... ... ... ... ... орта мен ... күрделі және
өзара әрекеттесуінің әсерінен адам ... іс - ... ... ... өзінің психдкасын белсенділікпен өзгертеді.
Біздің елімізде адамның қалыптасуы әлеуметтік ортаны құрайтын шындық
жағдайларында жүзеге асырылады. Әлеуметтік орта мен ... ... ... дүниеге көзқарасы, құлықтық, эстетикалық және осы ... ... ... ... ... орта ... ... жоспарлы түрде ықпал
жасамайды. Сондықтан ортада стихиялық жағдайлардың да болуы ... ... ... ... қатысы шамалы болса, онда орта адамның талабын
қаиағаттандырмайды. Сондықтан адам өзінің дамуы үшін қажетті материалдарды
осы әлеуметтік ортадан ... ... ... ... мүмкіншіліктердіны санды табиғат
береді. Бірақ ... ... ... оның ... ... ... бірі - әлеуметтік орта. Егер бала әлеуметтік өмірден тыс
қалса, онда оның даму ... ... ... ... себептермен Африка, Үндістан, Индонезия елдерінің ормандарында,
аңдардың үңгірлерінде, ... ... тыс, өмір ... ... ... ... ... ояту, қабілетін дамытудың мүмкін еместігіне ғылыми
мәліметтер ... бола ... 1920 жылы ... ... ... ... халықтардың хабарлауымен аңшылар қасқырдың кушіктерімен
бірге үңгірде үйықтап жатқан екі ... ... ... ... балалар
тәрбиелейтін үйге өкеліп тапсырган. Олардың біреуі екі жастағы, ... ... ... қыз ... ... Бұл балалардың қылықтары қасқыр
сықылды төрт аяқтап жүру, шикі ет жеу және ... ... ... ... ... ... Амала, ал үлкеніне Камала деп ат қойылды. Амала
бір жыл ғана өмір сүрді, ал Камала он жеті жасқа ... 1929 жылы ... Осы он жыл ... ... ... мен санасында қандай өзгерістер
болды? Үшінші жылы жас баладай аяғымен қаз тұруға үйренді, ал ... ... ... ... ... ... ... жылдары өз бетімен ... ... ... ... ішу, түнде ұйықтау секілді адамгершілік
әдеттер қалыптаса бастады. Бірақ, Камаланың ... ... тілі ... жеті ... дейін, болғаны, елу алты ғана сөзді үйренді.
Соңғы кезде (1972) ... ... ... ... ... ... ... ормандарда (тасадао тайпасы) ... ... сана – ... өте ... ... ... ... тіршілік өрекеттерінің де алғашқы қауымдағы жабайы
адамдардьщ өмір ... ... көру ... ... ... ... көп ... бойы қоғамдық өмірден қол үзген,
әлеуметтік ортадан тыс қалған жабайы адамдар. Мұндай ғылыми ...... мен ... ... ... ... түсіндіруде
негізті сүйеніш-тердің бірі.
Педагогика адам дамытуда әлеумеггік ортаның ықпалын мо-йындайды, оған
зор мән ... ... ... ... және ал-дын-ала анықтаушы фактор ... ... ... ... ... бірі ... Тәрбие
балалардың жас және дербес ерекшеліктеріне, дайындығьгмен даму дәрежесіне
лайық іске асырылады. Тәрбие арқылы адамдардың ... ... ... ... ... мен ... және формаларын
іздестіреді, оларды тиімді етіп ... ... ... ... ... ... бойынша мақсатқа бағыттала және үйым-дастырыла
жүргізіледі. ... да ... ... ... ... ... тарихында тәрбиенің ролін аса артық бағалаушылар да болды.
Джон Локк ... ... мен ... ... ... ... рөлін мойындай келіп, адам тәрбие арқылы
жетіледі деген сыңар жақ ... ... Локк ... бала ... - ақ ... сияқты тап-таза болады, сондықтан тәрбиеші ... деп, ... соны сол таза ақ ... ... ... Бұл жерде Локк
тәрбиенің рөлін аса дәріптеп, әлеуметтік орта мен түқым ... ... ... ... жете ... бала жаны не болса, соны жаза беретін таза ақ тақта емес,
оған емір жазатын әріптердің мәні ... мен жазу ... және ... өз ... байланысты деп жазды. Белинский тәрбиенің рөлін жоғары
бағалай келіп, адамиың дамуына түқым қуалаушылық пен ... ... ... жөн ... пен ... көзқарастары бойынша, адамды ... ... ... ... ... ... дәрменсіздіктен, кемістіктен,
кесірліктен құтқаруға болады. Демек, олар тәрбие арқылы адам ... ... және ... ... жөндеуге бдлады деген жорамалды
ойға келді.
Тәрбие арқылы халықтың тұрмысын жақсарту және оның таным ... ... ... ... ... ... жаңа демократиялық
коғамды қүрғанда ғана іске асы-руға болады деп қарастырады.
Тәрбие процесінде бала өзінің дамуына қажетті жағдайларды ... ... ... ... ... арқылы баланың түрлі іс-әрекеттерін
тиімді етіп ... оның ... ... ... ... ... ... табиғи және әлеуметтік ортаға көзқарасын
дамытады.
Тәрбие жұмыстарының сара ... ... ... ... ой-өрісі
кеңиді, эстетикалық сезімі мен ... ... ... ... ... ОНЫҢ ... ЖӘНЕ ... ДАМУЫНДАҒЫ РӨЛІ.
Адам белсенділігінің табиғатын тани ... ... және ... дәрежесі бойынша адамның қоғам мен ұжым үшін Павлов И. ... ... АН ... 1949, 479 бет. ... жете ... ... ... Белсенділік деп адамның іс-әрекеті үстіндегі
жағдайын айтады. Тіршілік және ... ... ... ... ... ... және өзін-өзі тәрбиелеу белсенділігі дамиды.
Бала белсенділігінің ең алғашқы формасының бірі қарым-қатынас жасау
белсенділігі. Бұл адамның бүкіл ... ... ... ... ... сәйкес басқа адамдар мен ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалар
ересек адамдардың әрекеттеріне үңіле қарап, ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерін ырықты немесе ерікті
белсенділік дейді. Бұл жастағы балалардың үлкендердің ... ... ... қатынас жасауға еліктеуі рөлді ойындарды ... ... ... балалардың ойындарында адамдардың еңбек іс-әрекеттері,
тұрмысы, ... ... ... көрсетіледі, ұжымдық өмір дағдылары
қалыптаса бастайды. Ойын ... ... ... де өзара
қатынасы өзгереді. Олар басқа балалармен ойнауға тілек білдіреді, еңбекке
байланысты ... ... ... өз ... ережеге
бағындыруға, керексіз әдеттерді тежеуге, ... ... ... ... ... ... ... арасында жолдастық, достық
сияқты жаңа қатынастарды туғызады. Олар ... ... ... ... болады. Бала еліктеу, қабылдау арқылы түрлі рөлді
ойындарды атқара ... ... ... ... қатынастарының мазмұнына
түсінеді.
Әр түрлі ойын баланың дүние танымын ... ... ... ... - қатынас белсенділігі әсіресе, мектеп жасындағы балаларда айқын
көріне бастайды. Ата-аналармен, ... ... және ... ... ... ... ор ... ерекшеліктер болады. V-VІ
сынып оқушылары қарым-қатынас жасау үшін ең алдымен өзіне дос және жолдас
болатын ... ... ... оқу жылы ... ... ... дамыта түседі. Сыныпта болатын түрлі іс-
шараларына ... ... ... ... Бұл ... ... ... өткізілетін жарыстарға, жорықтарға, басқа да түрлі іс-әрекеттеріне
қатысып ... ... ... ... ... ... ... өзара тілектестік және жолдастық сезімде болуы ... ... ... ... орай ұжым ... ... ... болымды нәтиже береді.
Ұжым өзінің әрбір мүшесінің өсіп-жетілуіне достық, жолдастық негізінде
жағдай жасап қамқоршы болады. Ал ұжымның қамқорлығын сезген жеке ... ... ... бірігіп кызмет етуге әр ... ... ... ... (VIII-XI ... ... өздерінің құрбы-құрдастарымен
қарым-қатынас жасап қана қоймай, олар үлкендермен араласып қатынас жасауды
қажет етеді. ... ... ... ... ... ... пәндерінен
балалардың білімі тереңдеп, ой-өрісі кеңиді. Олар өндірістік практика
кездерінде жеке ... ... ... ... ... ... балалардың үлкендермен достық қатынасының тууына білім және өмір
саласында сөз ... ... ... ... Балалардың үлкендермен
әңгімелесуі әр түрлі мазмұнда болады: біріншіден, әңгіме ғылым мен ... мен ... ... ... ... екіншіден, адамдар
арасыңдағы қарым-қатынас, жолдастардың сапа ... мен ... ... ... өмірге көзқарастарын әсіресе, мамандықты таңдап алуда
ойларын ортаға салып, халық шаруашылығының әр алуан ... ... ... ... ... және ... ... Осындай өзара қатынастардың
нәтижесінде балалар өнегелі еңбек озаттарына ... үлгі ... ... екен деп ... ... жасау белсенділігі жеке адам қасиеттерінің (марқабаттық,
қайырымдылық, қамқорлық, өзі үшін және ... ... ... ... жайлы жауапкершілік сезімі т.б.) қалыптасуына мүмкіндік туғызады.
Баланың даму барысында таным белсенділігі артады. ... ... ... жас) ... ... ... ... қарап ажырата бастайды,
олардың қүрылысын, пайдалану тәсілдерін білгісі ... ... ... ... ... ... таным ынтасы дейді. Балалар өте
байқағыш, әр нәрсеге үңіле қарайды, кейде терең ойға ... ... ... ... қалай ұстап түр? Жапырақтың түсі неге жасыл болады? Жаңбыр
қайдан пайда болады?— деген ... ... ... ... әрдайым
қойып, жауап күтеді. Мұндай ерекше сұрақтар балалардың ... ... ... ықыласын сипаттайды. Сондықтан да олар өзара
таласуды, пікір ... ... ... салыстырып дәлелдеуді, есеп шығаруды
жанындай сүйеді. Мектеп жасына ... ... ... «не үшін?»,
«қалай?» деп қоятын сұрақтары ... ... ... ... Олар осындай сұрақтарға ... ... ... ... ... күтеді, кейде олардың жауаптарына өзінше
қанағаттанбай шүболанады. Егер ересек адамдар балалардың сұрақтарын ... ... ... бағыт беріп отырса, олардың құмарлық,
талпынғыштық және бақылағыштық қасиеттерінің қалыптасуына игі әсер етеді.
Мектеп ... ... ... ... ... ... ... ерекше маңызы бар. Оқу барысында балалар түрлі ... ... ... ... мен заңдылықтарға терең ... ... ... ... ... білуге үйренеді. Оқушылардың
таным белсенділігі олардың шығармашылық іздену ... ... ... мен шеберлігіне байланысты. Мұны оқушылардың ауыл
шаруашылық ... ... да ... ... ... ... және ... сабақтарында алған теориялық білімдерін мектептердің
тәжірибе учаскелерінде, оқушылардың ... ... ... ... ... жұмыстың барысында ... ... ... ... ... ... Ал ... тәжірибелік жұмысқа қатысуы, қазіргі ауыл
шаруашылық ғылымының жетістіктеріне, олардың көзі - ... мен ... ... ... ... ... Егер ... ғылыми мақсатқа сай ұйымдастырылмаса, оқушылар жай ғана жұмыс істеп
жүргендей сезінеді. Осының салдарынан оқу ... ... ... ... мен ... байланысы болмай қалады.
Зерттеу мәліметтері (Ж.Қоянбаев) оқушылардың өзі істеген тәжірибелік
жұмыстарының ғылыми-теориялық ... ... ... дәлелдей алмайтынын
көрсетті. Жүгеріден мол өнім алуда микроэлемент бордың қандай маңызы бар? -
деген ... ... ... ... ... ... ... қарағанда,
тәжірибе мөлдектерінен мол онім алдық деп жауап ... Сор және ... ... гипс ... не ... топырақтың құнарлығы артады деген
екінші сұраққа, оқушы: гипс топырақтың ... ... ... жақсартады
деді.
Бұдан мынадай қорытынды шығаруға ... ... өзі ... ... ... мазмұнын меңгерген. Бірақ, оның сабақта
алған білімінің ... жағы ... ... ... ... ... ... сабағы мен бүршігінің өсу және ... ... ... ... қажетті түсінік ала алмаған. Өсімдіктің
өсу дәуірінде химия түздарының ... ... ... ... жоғары қабатында жиналатынын, гипс берілген сортаң топырақтың
сулы ерітіндісінде гипс молекуласы диссоциациясының әлсіз ... мен ... ... ... ... ... сілтілігі төмендейтініне
оқушы түсінбеген. Бұған қарағанда мұғалім ... ... ... ... ... олар ... ... химиялық процестің жүру жолдарын жете үғынбай, тек қана тәжірибенің
практикалық маңызын анықтай білген.
Әрбір тәжірибелік жұмыстың ... және ... ... ... оның ... ... ... терең аша білуі - оқушылардың
таным белсенділігін арттырудың басты шарты.
Жеке адам санасының қалыптасу барысында өзін-өзі тәрбиелеу белсенділігі
ерекше орын ... Бала даму ... ... ... мақсатын көздей
талаптанып әр түрлі әрекет ... ... ... талаптанушылығын қостап,
тәрбиеші оған үнемі көмек және бағыт беріп отыруы қажет. ... ... ... тарапынан берілетін түрлі тапсырмалар мен сабақ үстінде
айтылатын ғылыми ережелер сия беретін әшейін бос қуыс ... деп ... ... ... ... организм, ол шамшырақ, оның тұтанып жарық
беруі мұғалімнің тікелей басшылығымен ұйымдастырылатын өзін-өзі тәрбиелеу
ісіне ... ... бала ... әрі ... әрі субъектісі болуы
тиіс. Бала айналаны қоршап түрған дүниеге көз жіберіп, ... ... ... соған қатысын, өзінің ішкі дүниесін тани білуі қажет. Сонда
ғана ол тәрбиенің субъектісі бола алады.
Бақылау мәліметтеріне қарағанда, бала ... ... ... ретінде
ғана байқалады. Оның себебі әрбір мұғалім оқу және тәрбие барысында ... ... ... және ... ... ... ... көңіл
бөледі де, ал баланың тәрбие субъектісі екенін естен шығарады. Міне, осының
салдарынан бала көп ... ... және ... ... ол өзін-өзі дамыту,
тәрбиелеу мәселелерін жете түсіне бермейді. ... біз ... ... ... ... алу, өзін-өзі тәрбиелеудегі мүқтаждықтарын
қанағаттандырмайтының байқаймыз.
Оқушылардың өзін-өзі төрбиелеу ісін жетілдіру үшін ... жас ... ... еске ... ... ... барысында сана-
сезімін ояту, өз бетінше жұмыс істей білуге үйрету — ... ... ... ... ... онерге қызығушылық ынтасын, спорт
ойындарына қүштарлығын анықтайды, өзін-өзі ... ... ... ақыл-ой, құлық, еңбек, эстетикалық тәрбиесімен
ұштастырып алады. Мысалы, сен қай ... ... оның ... не? ... мәні ... оған қалай түсінесің? Сен ... ... ... ... ... не? Қандай мамандықты сүйесің, себебі не?
Адамдағы сұлулық және әсемдікті қалай түсінесің? т.б.
Міне, осындай ... ... ... ... мен ... ... ... жүргізілетін өзін-өзі ... ... ... ... ... кеңейтуге жол ашады.
Баланың өзін-өзі тәрбиелеу белсенділігін қоғамдық пайдалы жұмыстарға
байланысты тапсырмалар беріп, ... ... ... ... толып жатқан түрлері бар. Оларға: сынып старостасы, ... ... ... ... ... төрағасы болу, мектеп
кітапханасына көмек көрсету, шетелдер балаларымен хат жазысып түру ... ... ... жатады. Осындай тапсырмаларды сапалы етіп дер
кезінде орындап отыруға балаларды үнемі ... мен ... және ... төл ісі. ... жас ... мен жеке
қабілеттерін ескере отырып, барлығын тапсырмалармен, яғни, түрлі қоғамдық
іс-әрекеттерімен қамтамасыз ету керек. Егер ... ... ... есебінде
немесе көтеріңкі дауыспен берілсе, онда ол ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан мұғалім әр уақытта
өзінің ілтипатты және ұстамды болуын естен шығармай, ... ... үшін ... ... күш ... сенім білдіреді. Кейбір баланың
еріктік қасиеттері түрақсыз болады. Ол ... ... ... ... ... бас тартады. Мұндай сангвиник балаға көмек
бере отырып, оның намысына тимей, тапсырманы орындауын табандылықпен талап
ете білу ... ... ғана ... ісіңде жаңа қарқын туып, ол ... ... ... қажет екенін сезінеді.
Қоғамдық пайдалы тапсырмалар арқылы балалардың белсенділігін арттыру
мектеп бойынша дәстүрлі іске айналғанда ғана тиісті ... ... ... ... қүралдарының бірі - түрлі ... ... ... және ... ... ... ... кітаптар
мен кинофильмдер арқылы халықтың бостандығы мен ... үшін ... өлім ... бас иген ... ... іс-әрекеттерімен
танысып, өздерінше талдау жасайды, олардың өнегелі және ерлік қайраты ... бас ... ... ... ерлік көрсеткен азаматтар
көптеп саналады. Олардың ішінде өзінің халқы және оның келешегі үшін ... ... ... ... ... ... ұлдары Ахмет Байтұрсынов,
Сәкен Сейфуллин, Тұрар Рысқұлов, Шәкәрім Құдайбердиев, Жүсіпбек ... ... т.б. ... ... ... жазықсыз ұсталып, кінәсіз
каза тапты. Бұлар өздерінің мақсаттарын орындай алмай арманда ... ... ... ... ... мен ... жас ... ықпал жасайды, сана-сезісін оятады, толғандырады.
ІІ БӨЛІМ. ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНА ӘСЕР ЕТЕТІН ФАКТОРЛАР
2.1 ІС - ӘРЕКЕТ ЖӘНЕ ...... ... ӘСЕР ... ФАКТОРЛАР
Баланың дамуына іс-әрекетінің рөлі оте зор. Ол дамудың ... ... ... ... оқу, ... пайдалы жұмыстар, көркем өнері іс-
әрекеті, спорт т.б. ... жас ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру әдістері мен тәсілдері және
мотивтері де өзгеріп отырады. Мұны әр ... ... ... ... жасына дейінгі және кіші мектеп жасындағы балаларға тән және
олардың құмартып кірісетін іс-әрекетінің бір түрі — ... ... ... бар. ... шығармашылық, ақыл-ой, спорт ойындары т.б. ...... ... ... дамытудың сарқылмас көзі. Балалар
«дәрігер», «мүғалім», «суретші», «құрылысшы-инженер», «теңіз ... ... ... болып ойнағанда, олардың бейнесін есіне
түсіреді, әр маманның іс-әрекетіне тән ... ... ... ... ... ... ... Бұл жастағы балалар, әсіресе,
геолог, теңіз кемесінің капитаны, космонавт ... ... ... және
солардай болуды арман етеді. Мұндай шығармашылық ... ... ... ... ... ... дамытады. Ал өр түрлі ... ... беру ... ... онда олар ... ... мамандықты танудың беташары болуы да мүмкін.
Балалар ойын ... ... ... атқару үшін өздерінің
ойларын іске асыруға ... Олар ... ... ... геологтардың
іс-әрекеттерімен байланыстыра көз алдына былай елестетеді: бір ... ... ... ... ... барып, жайғасты. Олар табиғат
күшіне тотеп беріп, ауа райы аумалы-төкпелі белестерден өтіп, ... ... ... жер ... ... Геологтар па-
латкаларда түрып, түрлі қиыншылықтарды кездестіреді, мыса-лы, маса, шыбын-
шіркейлермен күреседі. Балалар алға ... ... ... ... ... ... мойымайтын тозімділік, батылдық, табандылық
сияқты тұлғалық қасиеттер қалыптасады.
Ақыл-ой және спорт ... да ... ... басты себептерінің
бірі. Ақыл-ой ойындары балалардың аңғарымпаздығын, ұғымталдығын, зеректігін
дамытады, ойлау теориясына ... ... ... ... ... ... ... қайраттылық, шешімділік, өзін-өзі
билеу, батылдық, ерлік, төзімділік ... ... ... қалып-
тастырады, денесін шынықтырады.
Мектеп жасындағы балалардың жан-жақты, үйлесімді ... ... оқу, ... ... ... ... және спорттық іс-әрекеттері
деп жоғарыда айтып кеттік.
Оқушылар іс-әрекеттерінің ең басты және жетекші түрі — оқу. Ол алдын-
ала ... ... мен ... ... мұғалімнің басшылығымен жүйелі
түрде іске асырылып отырылады. ... оқу ... ... ... ... ... ... дуниеге адамгершілік
көзқарасын бірте-бірте қалыптастырады. Оқудың барысында ... ... ... ... ... кеңиді, білімі тереңдейді, жауапкершілігі
артып, ол алдына ... ... ... ... ... он ... ішінде бірінші сыныптан он бірінші сыныпқа дейін даму жолынан өтіп,
нақты білім, саналы тәрбие алады. ... ... ... ... ... ... ... оқу орындарына түсуге қабілетті болып
шығады.
Адамның рухани дамуының көзі - еңбек. Ф.Энгельс еңбектің ... ... ... ... жағдайда адамды жаратқан еңбек деген ... Олай ... ... даму жоқ, ... кері ... ... ... - адамның көркі, бақыты, қоғам ... ... ... ... ету әрбір адамның әдетіне, ең бірінші өмірлік қажетіне
айналады. Еңбекке жарамды әрбір адам ... ... мен ... ... ... ... ... жасауға тиіс.
Жастарды еңбек сүйгіштікке, Отанның игілігі үшін жан ... ... ... ... өсіру — халық мұғалімдерінің ... ... ... ... жоспарлы түрде жүргізілетін еңбек —
баланы жан-жақты дамытып, қалыптастырудың күшті құралы. Бала жастайынан
еңбек ... ... Оны ... дағдыларына үйрету үшін үйелмен мен
мектепте еңбек төрбиесі қазіргі заман талаптарына сай ... ... ... ... түрлері бар. Олар: баланың өзіне-өзі
қызмет етуі, қоғамдық пайдалы еңбек, өнімді ... ... ... ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне сай іске
асырылады. Еңбек тәрбиесі жүйесінде оқушылардың өзіне-өзі қызмет етуінің
мәні зор. Олар үйде ... ... ... киімдерін тазалауға, кір
жууға үйренеді, үйді ... ... ... ісінде ата-аналарына көмектеседі.
Мектепте оздерінің еркімен көрнекі оқу ... ... ... ... ... ... міндетін атқарады.
Қоғамдық пайдалы еңбек түрлері оқу-тәрбие жұмыстарының мақсаттарына
сәйкес жүргізілуі ... ... мен ... ... табиғатты
қорғау, металл сынықтары мен макулатура жинау, жауынгерлердің, қоғам ... ... ... ... ауыл ... таратып, сату жұмыстары, зейнеткерлер мен мүгедектерді
қамқорлыққа алу оқушылардың ... ... ... ... (жолдастық, үлкендерді ... ... ... ... т.б ) ... ... ... қатысуының үлкен тәрбиелік мәні бар. Олардың
өнімді еңбек барысында жауапкершілік артады, іскерлік қабілеті дамиды. Ауыл
мектептерінің жоғары сынып оқушылары өндіріс бригадаларында ауыл ... ... ... өнім ... ... мен совхоздарға, өндіріс
орындарына нақты ... ... ... ... ... ... ... мекемелердің, өндіріс ... ... ... ... ... ... еңбекке қатыса отырып, бағалы
заттар жасап шығарады. Олар халықтың материалдық жағдайының дамылсыз өсе
беруіне зор ... ... ... аз да болса өздерінің үлес қосқанда-
рын біледі.
Сонымен, қоғамдық пайдалы және өнімді еңбекке тікелей қатысу оқушыларды
жауапкершілікке, ... ... қана ... ... дене ... ... дамытуға ықпал жасайды, сабақта алған білімдерін тереңдетіп
жетілдіреді. Егер еңбек іс-әрекеттері оқумен ... ... ... ... ... ... және ... өзінде
өзгеретін еңбектің күшіне баланың сенімі артады.
Тәрбие жұмысында оқушылардың көркем ... ... ... ... ... өнер іс-әрекеті баланың сезіміне, эстетикалық талғамына және
сеніміне өзінің ерекше құралы көркем бейнелер арқылы әсер ... ... ... ... ... ... көздері - әдебиет, театр, кино,
музыка, бейнелеу әнері (кескіндеме, графика, ... ... ... жаңа ... өмір қүру үшін ... ... ... бірі - әдебиет пен өнер. Әсіресе, музыка бүкіл халықтардың бір-
бірімен өзара қарым-қатынас жасауының, олардың өмір ... үшін ... ... ... ... ерекше орын алған «Париж коммунасы»
құлағаннан кейін 1871 жылы француз жұмысшы ақын Эжен Потье ... ... ал 1888 жылы ... Пьер ... ... ... ... осы уақытқа дейін өзінің күшін жоймай, халықаралық гимнге
айналды. ... ... ... ... бірін-бірі тани бастайды,
түсініседі, бейбітшілік үшін үн қосып бірігеді. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... пайдалану оқушылардың сана-сезімін
оятады, оларды жаңа өмір үшін күресуге төрбиелейді. Тәрбие жұмысының
саласында ... ... ... ... ... ... әдебиет, музыка, көркемөнер үйірмелері; музыканы ... ... ... көрмесі мен сайысы; көркем өнерпаздар үйірмесі;
көркемөнер галареясы, музей, табиғат, театр және кинотеатрлармен оқушыларды
таныстыру үшін ... ... ... және өнер ... ... музыка, кино жөне көркемөнер күндері; эстетикалық
тақырыптарға жүргізілетін ... мен ... ... мектептеріндегі оқушылардың барлығы дерлік ... ... ... ... басты шығармашылық еңбектерін жете
біле бермейді. Ал, осы ... ... ... ... де ұғымының
өскелең өмір талаптарына сәйкес келе бермейтіндігі мәлім. Міне, осыған
орай, жас ... ... ... ... ... ... үнемі таныстырып отырудың тәрбиелік мәні оте зор.
ІҮ-ҮІІ сынып оқушыларымен жүргізілетін әңгімелер үшін ... ... ... ... — күй атасы, «Менің ұнататын
композиторым», «Қазақ халқының ... ... ... ... өткізілетін әңгімеде мұғалім қазақтың ... ... ... ... ... ... ... басқүр
оюлар, ағаштан, сүйектен, мүйізден, күмістен, мыстан ойып жасаған түрлі
әсем заттар т.б.) ... ... ... ... онер саласында алатын
орнын түсіндіреді. «Қазақ суретшілері» тақырыбы ... ... ... ... ... ... ... «Соколов
-Сарыбай руднигі», М.Кенбаевтың «Шопан әні», Қ.Шаяхметовтың «Туған ауылда»,
А.Ысмаиловтың «Тың ... тағы да осы ... ... ... толық мағлүмат алады. УІІ-Х сынып оқушылары үшін эсте-тикалық
әңгімелерді әр түрлі тақырыптарға ... ... ... ... ... ... пайдаланудың мәні оте
зор. Мысалы, жазушылармен, композиторлар және суретшілермен кездесулер,
оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... газеттері, қолжазба журналдары т.б.)
көрмелерде корсету, байқау сайыстарын өткізу оқушылардың ... ... ... талғамын дамытады, болашақ мамандықты саналы түрде
таңдап алу жайлы ой туғызады.
Коркем өнер іс-әрекеттерінің ... ... ... ... ... ... педагогикалық үжымы ең алдымен оларға мүмкіншілігінше жағдай
жасаулары керек. Әрбір онердің түріне ... ... ... және ... ... ... олардың мұндай психикалық
ерекшеліктерін дамыта және ... ... ... жолдарын үнемі
іздестіріп отырулары қажет.
Қазақстан Республикасында спорт ... ... көп ... аударылады.
Үкімет спорт және дене шынықтыру мәселелерін үнемі өзінің қамқорлығына
алып, ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың дене шынықтыру сабақтары мен түрлі спорт, ... ... ... өзі ... ... тол ... Сабақ барысында оқушылар теориялық білім ... ... ... ... Оқыту барысында берілетін дене
тәрбиесі оқудан тыс ... ... дене ... және ... ... ... ... Осындай өзара байланысты
спорт іс-әрекетінің ... бала әрі ... әрі ... болып өседі.
Сонымен бірге оның эстетикалық талғамы және адамгершілік ... дене ... ... ... ... ... және ... Қарулы Күштеріне келешек қызмет етуге дайын
болуды қажеттілігіне саналы түрде ... ... ... ... кеңінен тараған спорттың түрлері
бірнеше секцияларға бөлініп жүргізіледі. Оларға волейбол, баскетбол, бокс,
күрес, шаңғы, коньки, турист, ... ... ... ... және ... ... ... қайық, бадминтон т.б. секциялары жатады.
Қазіргі кезде спорт жүмыстарын одан әрі ... ... ... ... ... Бұл ... ... физкультура мен спортқа кеңінен
қатыстыру үшін оқу орындарының, спорт қоғамдарының, ... ... ... қай ... ... қарамастан, нығайтып,
неғүрлым тиімді пайдалануды талап етеді.
Барлық іс-әрекеттерінің процесінде ... ... ... ... ол ... ... ... Оның нәтижесінде бала
бағыну мен басшылық және жауапкершілік ... ... ... ... пен ... түсіне бастайды.
Іс-әрекеттерінің процесінде баланың, мысалы, біреуді үнату немесе ... бір іске ... ... одан жиіркенушілігі, іс-әрекеттерінің
нәтижелеріне талдау мен ... және сын ... ... ... эмоциялық
жағы да дамиды. Демек, адам өз бойындағы бір динамикалық ... ... ... осындай эмоция туады. И.П.Павлов «Динамикалық
стереотипті жасап және ... ... ми ... ... нерв ... өзінің екі негізгі категориясында ұнамды, ұнамсыз және толып жатқан
градациялық күшпен өтіп жатқан ... деп ... ...... ... тұрғыдан жете ұғынып тиімді ұйымдастырылатын оқу
мен тәрбие іс-әрекеттері оқушылардың адамгершілік қасиеттерін, ынтасы ... ... мен ... ... ... ... зор
қазынасы.
Ойын – бала әрекетінің бір түрі, адамзат ... ... ... ... ... ... ойын ... жоғары бағалаған.
Балаа ойын арқылы ... ... ... ... ... ... ... түседі, атынм – түсінігін арттырады, еңбек ете білу ... мен ... ... – ақ ойын ... өз назарын
ударғанымен, тек ХІХ ғасырдың аяғында ғана ойын арнайы ... ... ... ... итальян оқымыстысы Д.Колоцца балалар ойыны туралы
материалдарды жүейге келтіріп, ойынның педагогикалық, ... ... ... ... Ал ... – психологтер К.Гроос, Э.Клапаред, А.Диваев,
Р.Гаупп, Н.Виноградов, В.Вахтерев және т.б ойын теориясын құрастырды және
ойын ... ... іс - ... ... түрі ... оның ... ... ашты.
Ойын мәселесінің кең, жан – жақты, салалы зерттелуіне, ... ... ... ... ... ойын ... ... көптеген ғылымдар саласында: әлеуметтік, ... ... ... ... т.б. ... қарамастан, әлі толық шешімін таппаған. Сондықтан бүін
ойын әрекеті ... бірі – ... ... оның ... жеке ... ... ... қалыптастырудағы мүмкіндіктері
жайлы тоқтала кетпекпіз.
Кеңес Одағының іскерлік ... ... рет ...... шешу үшін ... 1932 жылы ... инженерлік –
экономикалық институтында М.Бирштейннің басшылық етуімен Лигов ... іске ... ... үшін іскерлік ойыны өткізілді.
Бұдан кейін іскерлік ойындар 1950 жылдары экономикалық қатынастар, 1960
жылдары басқару және ... ... ... Ол ойын ... ... Г.Шедровксий еңбектерінде дамыды.
Г.Шедровский анықтамасына сәйкес іскерлік ойындарды ... ... жөн: а) ... ... ... ... (әрбір ойынға
қатысушы оның нақты ортадан басқа арманына сәйкес қиял ... ... ... Осы ... жеке ... үшін ... мен ойын ... туғызады; ә)
ойынға қатысушылардың субъективті іс - ... ... ... ... ... көрсету үшін ең жағымды жағдай қамтамасыз ... өз ... тек қана ойын ... ғана ... ... ... ... қатынастардың барлық жүйелерінде көрсетуге мүмкіндік
береді); б) іс - әрекеттің тапсырма түрінде берілуі (ойынның енжарлық ... ... ... ... «жеңісті» ұтыс бағытында ойналуы), б)
түсінуідің ... ... ... қатысушыларда теоиялық, әдісткемелік
тәжірибелік білім мен дағды қалыпты жағдайда қабылданылуымен, көлемді
ақпаратты есте ... ... ... ... г) ... ... – педагогикалық түрі (ойын үрдісінде әлеуметтік
тәртіптің белгілі бір ... іске ... ойын – бұл ... ұйымдастыру формасы, ол мұғалімнің
басқаруымен, оқушылардың өзіндік ұйым дастырушылығымен жоспарланған ойын
сценарийі ... ... ... ... ... асырылады.
Білім беру тәжірибесінде оқытудың ойын формасы оқытудың тәжірибелік
бағыттылығын мақсат тұтатын іскерлік ойындар ... ... ... және ... Оқу ... ... ... түрлері қолданылады: рөлдік, операциялық, ұйымдық іскерлік ойындар.
Іскерлік ... ... ... мәні ... ... ... – ойын ... ойлауды жандандыру, танымдық ... ... ... ... рух ... ... негізгі белгілері мынаған саяды:
1. Шешімін күтетін мәселелерінің болуы
2. Әлеуметтік, кәсіптік және оқу ... ойын ... ... Ойынға қатысушылар арасында рөлдерді бөлу және рөлдеріне сәйкес
белсенді өзара әрекетімен және мұғаліммен байланысының болуы.
4. Ойынға ... ... ... ... және ... шешімін
шығаруы.
5. Шешімдердің көп нұсқалығы.
6. Ойын соңында талдау жасу.
7. Қатысушылардың жоғары эмоционалдық ... ойын ... екі түрі ... 1) ... ... ... бағытталған жалпы танымдық тапсырмалар (міндеттер); 2)
арнайы тапсырмалар.
Іскерлік ойындарын ... ... ... ... ... бір ... материалға қажетті иллюстрацияларды іріктеу;
- дидактикалық материалдар дайындау;
- әр оқушыға тапсырма беру;
- оқушыларды рөлге, топтарға бөлу;
- міндеттерді белгілеу;
- мүмкін болатын ... ... ... оқушылардың қызығуы ояту.
Іскерлік ойындарының тәрбиелік міндеттерді шешуде үлкен үлесі бар: ... ойын ... ... ... ... ... ... міндеттерімен танысады; 2) тәрбиелік: іскерлік ойын барысында ұжымдық
түсініктері қалыптасып, әрқайсысының ойынға қатысу дәрежелері анықталады,
жалпы ... ... ... ...... ... ... ұжымдық талдау барысынды сыншылдық, ұстамдылық, басқаның пікірін
түсіну, ілтипат көрсету қалыптасады; 3) дамытушылық: ойын үстінде қисынды
ойлауы ... ... ... ... ... ... ... пікірталасқа қатысу білігі дамиды.
Іскерлік ойындарды ұйымдастыруда мынадай психологиялық – дидактикалық
жағдайларды көрсетуге болады:
- белсенділік – ойын барысындағы оқушының дене және ... ... ... бұл ойын ... негізгі ұстанымы
болып табылады;
- рөлдерді орындау – адам әрекетінің ойын негізінде моделденуі және
қайта жасалу құбылысын көрсетуі. ... ... ... ... ... даярлығына бағдарланушылығы болып
табылады;
- ... ...... ойын ... ... Ойынның ұжымдық
сипаты негізінде оқушылардың өзіндік қарым – қатынасы, достығы,
ұйымшылдығы, өз ойларын айту, ... ... ... ... кері ...... өзінің әрекетін өзі басқарып ойын барысында
тікенлей әсер етеді;
- мәселелік – ойындағы ойлаудың ... ... ... ... жету – ойын ... негізінде белгілі бір мақсатқа жету,
міндетті орындау;
- сайыс – ойындарға белсене қатыса ... ... ... жетуге
ұмтылысы түрінде көрінеді.
Іскерлік ойындарының негізгі міндеттері мынадай болады.
1. Оқылған материалды еске ... және ... ... ... ... ... ... қабылдау және жағдяттарға баға беру ... ... ... ... ... ... қалыптастыру.
4. Шығармашылығын дамыту.
Іскерлік ойынды өткізудің кезеңдері төмендегідей түзіледі.
1 – кезеңде: мұғалімнің тақырыпты таңдауы, мақсаттар мен ... ... ... ... құрылымын анықтау, сыыныптағы ойынға
қатысушылардың рөлдік қызметіндегі қасиеттерін ескеру, ойын барысындағы
әсер етуші жағдайларды ...... ... оқу ... талдау, мәслені шешудің әдіс ... ... ... ... ... алу және оны ойша ... өңдеу, сценарийді дайындау, рөлдерге бөлу.
3 – кезеңге: мұғалімнің оқушыларды ... ... ... ... ... ойынды ұйымдастыруы, оқушылардың рөлдік
қызметтерін орындауы, ... ... ... ... ... ... талдау, мұғалімнің қорытынды жасауы жүзеге асырылады.
Іскерлік ойындардың әлеуметтік мәні мынада: белгілі бір міндеттерді
шешу барысында білімдерді ... ... ғана ... ... ... күрделі шешімдер қабылдай білуге үйретіп, ұжымдағы өзара
қарым – ... ... ... Ең ... ... да ... ... арқылы адам баласы қоғамдық тәжірибені меңгереді, ... мен ... ... ... ЖЕКЕ ... ... РӨЛІ
Бүгінгі күн талабы оқушыларға білім беру ғана емес, заман талабына ... ... ... ... ... болашағы мектебінен басталады. Ертең осы елге ие
болып, ел тізгінін ұстар азаматтар бүгінгі мектеп оқушылары. ... ... бері ... ... әр бала өз ... ... ... тереңірек тануға мүмкіндік алды.
Бүгінгі жаңа дәуірдің, жаңарған елдің мұғалімге қойып ... ... ... Еліміздің президенті Н.Назарбаев 2000 жылы білім беру мен ғылыми
қызметкерлердің сиезінде «Бізге көп ... ... ... ... ... ... қажет» екенін ескертті. Олай болса, жеке тұлғаны заман ... ... өмір ... ... ... ... ортаның тәриенің әсерінен дамып
қалыптасатын индиивд екені ғылымда дәлелденген. Бұл ұғым ... ... ... ... ... бір ізге түсу, үйрену ... ... ... Демек, даму жеке тұлғада өз бетімен ата тек
белгілерін ... ... ... ... ... қалыптасу орта, тәрбие
әсерінен өзгеріске түсетін, жаңаратын күрделі құбылыс.
Халқымыздың ... ... зер ... бала ... ісінде
үлкенді сыйлауға, кішіні құрметтеуге, жақсыны ... ... ... ... өз ... іс - ... жасауға, шежірені үйретуге, туған
жерін қастерлеуге, ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаны қалыптастыру ісі ұлтымыздың баланы тәрбиелеу
тәжірибесі негізінде жүргізілуі ... ... ... Бұл ... ... авторлар да, оқулықпен балаларға білім беретін ... ... етіп ... жөн. ... ... мұны ескіге деп түсінуі мүмкін.
Қазіргі кезде жастар арасында ішімдікке салыну, нашақорлық, ... және ... ... әзір болу, тағы басқа келеңсіз жағдайлар кең
етек алып бара жатқаны шындық. Бұған тоқтам салу үшін ... ... ... шек қою, ... ... тағы басқа шаралар жүргізілсе
де айтарлықтай нәтиже ... ... ... ... ... ... қалыптасуында мектеп оқулығының орны ерекше.
Білім беру мен даму арсында диалектикалық байланыс бар екендігінде дау
жоқ.дұрыс ұйымдастырылған білім беру ісі ... ... ... ... ... ... әр ... оқу пәндерінің мазмұны арқылы оқушының
қызығуына, ойлауына, қабілетіне, іс - әрекетіне, ... ... ... ... ... ... Оқу ... атына сәйкес берілетін
білім мазмұны әр түрлі. Мысалы, бастауыш сыныптағы ана ... ... ... ... өз ана ... ... көмектессе, жоғары сыныптағы
география пәнінің мазмұны жер туралы, ... ... ... ... ... орта ... құбылыстардың мәнін түсінуге мүмкіндік береді.
Жастардың бойында ... ... ... ... тіл, туған жер,
дәстүр, ел тарихы т.б түсініктердің қалыптасуы гуманитарлық ... ... ... Еліміз тәуелсіз алған кезге дейін бұл пәндер
сол кездегі идеологияға баса назар ... Оқу ... ең ... ... ... ... қалыптасуында негізгі шешуші рөл
атқаратын орны бар экономикалық пәндер оқытылмады. Тарих пәнін ... ... көп ... ... География оқулығында КСРО өнеркәсібі,
әлеуметтік экономикалық жағдайларға көп тоқталып, туған ел ... ... ... аз болды. Сол түстағы басқа пәндер жөнінде де ... – жеке ... ... ... ... күн ... ... орнын толтыруды қажет етіп отыр. ҚР Президенті өзінің 2005
жылғы Жолдауында «Біз ... ... ... мен ... ... деп ... атап өтті. Бұл одан кейін Білім және ғылым
министрлігінде, бұқаралық ... ... жиі ... ... ... оқулықтарына әлі зәру. Кітапханалар, әсіресе, ауыл
мектептеріндегі кітапханалар оқу ... ... ... ... ... ... ... басылымдар алу күрделі жағдайда ... ... ... ... бүгіндер мектеп қажетті ақпарат ала
алмай отыр. Тәуелсіздікке дейін дәл осы мәселе (мектептер ... ... ... ... ... ... бен оқушы кез келген
басылымды мектеп кітапханасынан табатын. Оқулықтағы білім оқушыға ... ... ... ... мүмкіндік аз. Керісінше әр түрлі дін
өкілдері таратқан тегін кітаптарды республика тұрғындары кез келген жерден
тегін алады.
Қазіргі ... ... оқу ... әлі де ... ... ... Зерттеушілердің мәліметі бойынша Қазақстан Республикасында 5-
11 сынып оқулықтарында ең негізгі деп есептелінетін түсініктер 1300 ... дәл осы ... ... ... ... ... 600, АҚШ
оқулықтарында 300-дей екен. Сондықтан да болар, 2004 жылы қазан айының 12
жұлдызында өткен ҚР ... және ... ... ІІІ ... ... оқулық мәселесін айта кетіп «Зиянды дидактикалық материалдар,
толып жатқан орфографиялық стилистикалық қателері бар ... ... ... ... ... Орта және ... мектеп буынына академиялық
тілдің қандай қажеті бар...кейбір жоғары оқу орындарының ... ... ... ... ... жазылған...» деп оқулық
мәселесін өткір сынға алды.
Әрине, оқулық мәселесі ... ... де ... ... ... ... бірі болып келген. Жас ұрпақты жаңа заманға
лайық тұлға етіп қалыптастыруда оқулық негізгі құрал ... өз ... ... ... біздің пайымдауымызша, оқулық жаңа заман талабына
сай болуы керек. Ол үшін мына қағидалар орындалуы тиіс:
- оқулық ... ... ... ... 3-4 ... ... ... сапалы болу үшін тақырыптардың мазмұнымен
ғана айналысатын шығармашылық топ құру;
- оқулық құрастыршы авторлар ... 5-10 ... ... көбейтіп,
құрамына мектеп мұғалімдерін, әдіскерлер, суретшілер, ... ... ... ... безендірілуіне, қосымша құралдардың сапалы болуына мән
беру;
- оқулық құрастырушы авторлардан бөлек әдіскер топ ... әр пән, әр ... ... ... көрнекі құралдарды қоса
шығару.
Қазіргі шығып пайдалануда жүрген ... осы біз ... ... 1-2 адам ғана ... ... жүр. Нәтижесінде
жұмыстың шамадан тыс көптігінен тақырыптардың мазмұны, қосымша құралдар
сапалы болмай отыр.
Ал оқулық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... сапалы болуы оның ... ... ... ... болуын қарастыру керек.
Қорытынды
Жалпы бұл курстық жұмысты қорытындылайтын болсам, мен курстық жұмысты
«Жеке ... ... ... және қалыптасуында іс - әрекеттің және қарым
қатынастың алатын орны» атты тақырыпта жаздым. ... ... ... ... және ... әсер ... әуелде - аз зерттелген маңызды
факторлармен заман талабына сай ... ... ... ... ... ... ой – ... технологиялар аз емес.
Педагогикалық жалпы мәселелерінде тұлғаның дамуы, ... ... әсер ... ... қарастырылады, Бұл процесс өте күрделі; сипаты
жағынан ол оқыту тәрбиеден бірінші тұрғанымен тұлғаның даму ... ... ... – бір ... ... екі ... болып табылады.
Адамның дамуы және қалыптасуы жайында осы уақытқа дейін әр ... мен ... ... орын алып ... ... ... ... және Аристотель адамның дамуын, алдын – ала ... ... ... ... ... ... құл
болушылықты және бағынушылықты табиғаттық заңы дейді. Сондықтан олардың
пікірлері бойынша, біреулер ... ал ... ... ... ... ... грек ... жер формизмдік ой теориялары шындыққа
жанаспайды, дегенмен бұл теория сол ... ... сай ... ... еді. ... адам ... ... жоқ ол дамыды. Іс ... ... ...... ... ... тұлғаның дамуына әсер ететін маңызды факторлардың бірі –
іс - әрекет ... ... ... ... мойынсұнады. Іс - әрекет ойын,
оқу, еңбек деген түрлері тұлғаның жан – жақты ... ... ... ... сана – ... ... ... дамуына өте
үлкен әсер етеді. Соған ... ... ... ... ... ... қызығушылық танымын арттыру үшін әр түрлі іскерлік ойындар,
дидактикалық ойындар, ұлттық ... ... ... бұл әдіс
жасөспірімдер арасында де кеңінен торалған ... ... ... ... қабілетін дамыту, қарым – қатынас, педагогикада
басым болып есептеледі. ... ... ... ... ... ... күші ... тұлға екені белгілі. Өйткені біздің
заманымыздың электрондық, атомдық космостық деп ... ... өзі ... ойы.
Сана – сезімнің жетілгендігінің нәтижесі, бір сөзбен айтқанда, осының
бәрі адам ... ... ... ... ... ... жан – ... дамуын жүзеге асыру, білім алу кезіндегі ... өз ... ... ... ... ... мен мектеп
өмірінде үнемі достық мәселелердің бірі болып қала ... ... ... ... мен ... оның еңбегінің
жемістігін байқалады және тапқырлығының мәнін құрады. Ендеше оқушыларда осы
қасиеттің пайда ... ... ... ... ... ... бірі
болып саналады.
Жеке тұлғаның озық ойын, танымдық үрдістегін ... мен жан – ... ... ... ... ... үрдісінде оқушылардың ойлау қабілетін ескере отырып ойын әрекеттерін
ұжымды пайдаланудың мүмкіндіктері мол. ... ... ... ... ... оқу - тәрбие жұмыстарының мақсаттарына сәйкес жүргізілуі
тиіс. ... мен ... ... ... ... ... мен ... жинау, жауынгерлердің, қоғам мен ... ... ... ауыл ... ... сату ... зейнеткерлер мен мүгедектерді ... ... ... ... тәрбиелейді, адамгершілік қасиеттерін
(жолдастық, үлкендерді сыйлаушылық, ізгілік, ... ... ... -
қатынас т.б.) қалыптастырады.
Оқушылардың өнімді еңбекке қатысуының үлкен тәрбиелік мәні бар. Олардың
өнімді еңбек барысыңда жауапкершілік артады, ... ... ... Ауыл
мектептерінің жоғары сынып оқушылары өндіріс бригадаларында ауыл шаруашылық
дақылдарын өсіріп, жоғары онім алады. Колхоздар мен ... ... ... ... ... ... ... мектеп аралық
шеберханаларда түрлі мекемелердің, өндіріс орындарының ... ... ... ... ... ... қатыса отырып, бағалы
заттар жасап шығарады. Олар халықтың материалдық жағдайыиың ... ... зор ... ... ... аз да болса өздерінің үлес
қосқандарын біледі.
Сонымен, ... ... және ... ... ... қатысу оқушыларды
жауапкершілікке, іскерлікке үйретіп қана қоймайды, олардыңдене күштері мен
ақыл - ойын дамытуға ықпал жасайды, сабақта ... ... ... Егер ... іс - ... ... ... ұйымдастырылса,
баланың әлеуметтік тәжірибесі молаяды. Табиғатты және адамның өзінде
өзгеретін ... ... ... ... ... Қосымшалар
ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУ
Ғалымдардың айтуынша «шығармашылық қабілет» түсінігіне еніп ... ... ... бір ... ... ... емес.
Бұл мақсатты түрде ұзақ мерзімде жүзеге асатын жұмыс болғандықтан,
эпизодты ... ... ... ... біз ... бере ... Сондықтан мектепке дейінгі мекеніміздегі
педагогикалық ұжымымыз танымдық тапсырмаларды бір ... ... ... бағыттағы интеллектуалдық және шығармашылық ... ... ... бағытын ұстанып отырады. Сонымен қатар,
педагогтар, педагогтар репродуктивті, формальді – ... іс ... ... іс - әрекетке айналдырып қолдануды жұмыс тәртібіне енгізген.
Балаларын таным ... мен ... ... ... ... алдына мынадай шарттар қойылады:
Таным қызығушылығын дамыту шарттары:
- интеллектуалдық қысым интеллектуалдық тартыстар жағдайын туғызу;
- шығармашылық және зерттеу іс - ... бар ... ... ... ... мен ... ... қалыптасуына ықпал ету;
- балалардың танымдық бастамалары мен өз ... ... ... ... ... мақтау, мадақтау.
Таным белсенділіігін дамыту шарттары:
- әрбір бала үшін даму жұмысының траекториялары;
- әрбір баланың потенциалдық мүмкіндіктерін ... ... ... ... іс - ... ... беру үрдісінің ерекше формалары мен білім берудің спецификалық
мазмұнының сипатын беретін арнайы педагогикалық жағдайлар.
Шығармашылық ойлауды дамыту шарттары:
- шығармашылықтың ... ішкі ... ... ... ... іс - ... бағыт – бағдар беру.
Психологиялық және педагогикалық зерттеулер мен ... ... ... ... ... шығармашылық қабілетін ойын
негізінде мектепке дейінгі кезеңнен бастап дамып қалыптасатынын дәлелдейді.
Ойын ... ... ... ... ... ... түрде артады. Сондықтан қандай да болмасын ұйымдастырылған іс ... ... ойын ... ... ... жұмысымыздың барысында төмендегідей ... ... ... ... ... іс - ... бағыттары ең алдымен
педагогтың өзінің ... ... ... ... ... ... ең алдымен оның өзін - өзі ... ... ... Яғни ол ... кәсіби іс - әрекеттегі мүмкіндігін толық
аша білуге ұмтысылынан туындайды.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі – сараптама6 бет
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Тұлғаның танымдық іс-әрекетінің қарым-қатынас арқылы дамуы172 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Ірі қара шаруашылығының халық шараушылығында алатын орыны7 бет
Іс қағаздарының қоғамда алатын орны9 бет
Істерді алқалы түрде қарау принципінің сот қызметін ұйымдастыру принциптерінің арасында алатын орны мен мәні55 бет
Абай Құнанбаевтың Қазақстан тарихында алатын орны9 бет
Агроөнеркәсіптің кешенінің қалыптауы және халық шаруашылығындағы алатын орны5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь