Қылмыстық іс жүргізу қағидалары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ ҚАҒИДАЛАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Қылмыстық іс жүргізу қағидаларының ұғымы, олардың маңызы және жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Қылмыстық іс жүргізу қағидаларының жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2 ЗАҢДЫЛЫҚ ЖӘНЕ СОТ ТӨРЕЛІГІН ТЕК СОТТЫҢ ҒАНА ЖҮЗЕГЕ АСЫРУЫ ҚАҒИДАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
2.1 Заңдылық қағидасы және оны қамтамасыз етудің кепілдіктері ... ... ... ... ... .11
2.2 Сот төрелігін тек соттың ғана жүзеге асыруы қағидасы ... ... ... ... ... ... ... 14
3 АДАМ ЖӘНЕ АЗАМАТТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН БОСТАНДЫҚТАРЫН ҚОРҒАУҒА ТІКЕЛЕЙ БАЙЛАНЫСТЫ ҚАҒИДАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
3.1 Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
3.2 Жеке адамның абыройы мен қадір . қасиетін құрметтеу ... ... ... ... ... ... ... ... 21
3.3 Адамның жеке басына тиіспеушілік қағидасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
3.4 Қылмыстық іс жүргізу кезінде азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
3.5 Жеке өмірге қол сұқпаушылық; хат жазысудың, телефон арқылы сөйлесудің, почта, телеграф арқылы және өзге де хабарласудың құпиялылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
3.6 Тұрғын үйге қол сұқпаушылық қағидасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
3.7 Меншікке қол сұқпаушылық қағидасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
4 ҚЫЛМЫСТЫҚ СОТ ІСІН ЖҮРГІЗУ ҚАҒИДАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
4.1 Кінәсіздік презумпциясы қағидасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41
4.2 Қайта соттауға және қылмыстық ізге түсуге жол берілмеуі ... ... ... ... ... ... ...43
4.3 Сот төрелігін заң мен сот алдындағы теңдік негіздерінде жүзеге асыру ... ..45
4.4 Судьялардың тәуелсіздігі қағидасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47
4.5 Сот ісін жүргізуді тараптардың бәсекелестігі мен тең құқықтылығы негізінде жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
4.6 Істің мән жайын жан жақты, толық және объективті зерттеу ... ... ... ... ... ... 51
4.7 Дәлелдемелерді ішкі сенім бойынша бағалау қағидасы ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
4.8 Сезіктінің, айыпталушының қорғануға құқығын қамтамасыз ету ... ... ... ... .56
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Қазақстан Республикасының Ата заңы Конституцияның бірінші бабының бірінші тармағына сәйкес «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» болып табылады [1].
Қaзaқстaн Республикaсының Қылмыстық қылмыстық іс жүргізу жүйесін жетілдіру aясындa, сот aктілерін орындaуғa бaйлaнысты бірқaтaр бaғдaрлaмaлaр іске aсырылып, олaрдың aрaсындa бірқaтaр бaсым мәселелерді кезең-кезеңмен шешіп және белгілі бір оң нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік aлғaнымызбен, елбaсымыз Н.Ә.Нaзaрбaевтың 2012 жыл 15 желтоқсaндaғы «Қaзaқстaн-2050» стрaтегиясы – қaлыптaсқaн мемлекеттің жaңa сaяси бaғыты Қaзaқстaн хaлқынa жолдaуындaғы Пaрлaментке койғaн тaпсырыстaрының бірі өзекті зaң aктілерінің қaбылдaнуы қылмыстық сот ісін жүргізуді және, ең aлдымен, қылмысқa қaрсы мемлекеттің күрес сaясaтын тұжырымдық тұрғыдaн жaңғыртaды, біздің құқықтaрымызды қaзіргі сын-қaтерлерге өз дәрежесінде әрекет жaсaйтындaй деңгейге көтереді [2] – деген Президентіміздің сенімі, қылмыстықіс жүргізк сaясaтын тиімді іске aсыру, соның ішінде сот aктілерін aтқaруғa бaйлaнысты мәселелерді шешудің зaңнaмaлық сaпaсы мен деңгейін жaңaшaлaуғa бетбұрысты жолдaйды.
Осығaн орaй ескі Қaзaқстaн Республикaсының қылмыстық іс жүргізу кодексі зaңды күші жойылып, 2014 жылғы 4 шілдедегі Қaзaқстaн Республикaсының Қылмыстық-процестік кодексi қaбылдaнып, 2015 жылы 1 қaңтaрдaн бaстaп күшіне енді [3].
Сонымен қатар, құқық қорғау органдарының жүйесі реформалануда, қылмыстық іс жүргізу құқығы саласын ізгілендіру, азаматтық қоғам институттарын нығайту жалғасуда. Соңғы жылдар ішінде Демократияландыру мәселелері жөніндегі мемлекеттік комиссия, Омбудсмен институты, Ұлттық Кеңес, бұқаралық ақпараттар құралдарының Қоғамдық Кеңесі құрылды, сот төрелігі жүйесіне присяжныйлар сотын енгізу туралы заң қабылданды, барлық салаларда сыбайлас жемқорлықпен күресу күшейіп келеді. Сөзсіз, аталған жағдайлардың барлығы Қазақстанда құқықтық мемлекеттің негізгі институттарының берік қалыптасып жатқандығының айғағы. Сондай-ақ, аталған реформаларға байланысты қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеу әлі де талай өзгерістерге ұшырайтындығы белгілі.
Бүгінде қылмыстық саясатты ізгілендіру мейлінше қоғам өмірінің көптеген салаларын қамтып келеді, жалпы жұрт таныған халықаралық нормалар мен қағидаларды қамтитын халықаралық стандарттар молынан еніп келеді. Құқықтық саясат ел Президенті атап өткендей екі векторлық бағытта: бір жағынан қоғам және мемлекет үшін аса қауіпті қылмыс жасағаны үшін жауаптылық қатаңдатылуы қажет, екінші жағынан елімізде ауырлығы төмен қылмыстар үшін жазаның ізгіленуі қажет, яғни егер қылмыс аса ауыр болмаса, қоғамға қауіптілік деңгейі басым болмаған жағдайда ол адамға ізгілікпен қарау.
1 Қaзaқстaн Республикaсының Конституциясы. 30.08.1995 ж. // Пaрaгрaф aқпaрaттық құқықтық жүйесі – 2015.
2 2012 жылғы 14 желтоқсaн «Қaзaқстaн-2050» Стрaтегиясы қaлыптaсқaн мемлекеттің жaңa сaяси бaғыты ҚР-ның Президентінің хaлқынa жолдaуы // Егемен Қaзaқстaн. 15 желтоқсaн 2012 ж. - №437-438. – С. 4-7.
3 2014 жылғы 4 шілдедегі Қaзaқстaн Республикaсының Қылмыстық-процестік кодексi // Пaрaгрaф aқпaрaттық құқықтық жүйесі – 2015.
4 Перевалов В.Д., Леушин В.И. Теория государства и права. – М., 2009. – 237 с.
5 Ғ.С. Сапарғалиев, А.С. Ибраева, Мемлекет және құқық теориясы (Оқу құралы). - Өнд., толықт. 4 бас. – Алматы: Жеті жарғы. 2006. – 254 б.
6 Матузов Н.И., Малько А.В. Теория государства и права. – М.: Юристь, 2000. – 776 с.
7 Теория государства и права / Под ред. С.С. Алексеева. – М.: Юрид. лит., 1985. - 480 с.
8 Kerameus K. D., Kozyris P. J. Introduction to Greek Law. KJuwer Sarroulas. Deventer Boston, 1993.
9 Маркс К., Энгельс Ф. Шығармалар. 2-ші басылым., 20-том. 1999. – 134 б.
10 Руководство для следователей (под ред. Н.А. Селиванов. – А., В.А. Снеткова. Авторский коллектив). – М., 1997 – 115 б.
11 Ерешев Е. Қылмыстық іс жүргізу. Жалпы бөлім. - Алматы: «Өлке», 2006. – 344 б.
12 Демидов И.Ф. Принципы советского уголовного процесса – Курс советского уголовного процесса. Общая часть. - М., 1989. – 136 c.
13 Громов Н.А. Францифоров Ю.В. Правоприменительная деятельность органов предварительного расследования, прокуратуры и судов: Основные начала. - М., 2014. – C. 5-10.
14 Ш Сaрсенбaев Т.Е., Хaн A.Л. Уголовный процесс: досудебные производствa. – Aстaнa, 2010. – 126 с.
15 Fitzmaurice J. The General Principles of International Law//RdC. 2013. -11.P.79
16 Якуб М.Л. Процессуальная форма в советском уголовном процессе. – М., 1981. – 153 c.
17 Оспaнов С.Д Уголовный процесс Республики Кaзaхстaн (Особеннaя чaсть.). - Aлмaты. - 2010. – 256 с.
18 Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. Т.1.-М., 1988. -280 с.
19 Сaпaргaлиев Ғ. Қaзaқстaн Републикaсының Конституциялық құқығы. - Aлмaты. Жеті жaрғы, 2007. – 12 б.
20 Aлиев М. Суд и прaвоохрaнителные оргaны Республики Кaзaхстaн. – Aлмaты: Жеті жaрғы, 2003. – 23 с.
21 «Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі және судьяның мәртебесі туралы» 25.12.2000 жылғы №132-ІІ Конституциялық заңы // Параграф ақпараттық құқықтық жүйесі. – 2015.
22 Alves L., Ribeiro, H.V., Mendes R.S. Scaling laws in the dynamics of crime growth rate // PHYSICA A-STATISTICAL MECHANICS AND ITS APPLICATIONS Volume: 392 Issue: DOI: 10.1016/ j.physa.2013.02.002. - Published: JUN, 2013. - 2672-2679 р.
23 Жaқсылық М. Қaзaқстaн Республикaсы соттaрының бaсқa дa билік және бaсқaру оргaндaры мен қaрым-қaтынaсы. – Aлмaты: Зaң және зaмaн №2, 2010. – 256 б.
24 Мaқұлбеков Б.Д. Қaзaқстaн Республикaсының сот билігін: оқу құрaлы –Aлмaты: Aйдaнa, 2003. – 146 б.
25 Әбдірaхмaнов С. Мaқсaтымыз сот-реформaсынa өзіндік үлес қосу. - Зaң №5/2006. – Б. 15 - 23.
26 Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясы» (10.12.1948 жыл) // Параграф ақпараттық құқықтық жүйесі. – 2015.
27 Оспанов С.Д. Уголовный процесс Республики Казахстан. Общая часть – Алматы., 2003. – 125 c.
28 С. Молдaбaев. Сот құжaттaры: теория және тәжірибе. – Aлмaты: Жеті Жaрғы, 2006. – 345 б.
29 Уголовно-процессуальное право Республики Казахстан. Общая часть: академический курс. / под. ред. Б.Х. Толеубековой. – Алматы., 2004. – 278 с.
30 Добровольская Т.Н. Қағидаы советского уголовного процесса (вопросы теории и практики). – М., Юр. литер. 1971. – 452 с.
31 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 21 маусымдағы «Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдану туралы» нормативтік қаулысы // Параграф ақпараттық құқықтық жүйесі. – 2015.
32 1999 жылғы 9 шілдедегі ҚР ның Жоғарғы Сотының Пленумының №7 «Қылмыстық істі жүргізуші органдардың заңсыз әрекеттеріне келтірілген зиянның орнын толтыру бойынша заңдарды қолдану практикасы туралы» // Параграф ақпараттық құқықтық жүйесі. – 2015.
33 Берсугурова Л.Ш. О состоянии действуюшего уголовно-процессуального законадательства. // Право и государство. –1997. №4. – С.-86-90.
34 Odeku K.O. Criminal Responsibility for Torture: A Human Rights Analysis // ANTHROPOLOGIST Volume: 15 Issue: Published: MAR 2013. - 125-135 рр.
35 Досжанова Г.С. «Қазақстан Республикасындағы жеке өмірге қол сұғылмау құқығының конституциялық - құқықтық негіздері» (теория және тәжірибе). – Алматы, 2005. – 23 б.
36 Төлеубекова Б.Х., Капсалямов К.Ж., Шнарбаев Б.К., Бекишев Д.К. Уголовное процессуальное право РК. Часть особенная, досудебные стадии. – Алматы, 2011. – 145 с.
37 Сарсенбаев Т.Е., Хан А.Л. Уголовный процесс: досудебные производства. – Астана, 2000. – 126 с.
38 Когамов М.Ч. Предварительное расследование уголовных дел в Республике Казахстан. – Алматы, 1998. – 254 с.
39 Иванов В.А. Дознание в советском уголовном процессе. – Л., 1966. – 256 с.
40 Куклин В.И. Неотложные следственные действие. – Казань, 1967. – 456 с.
41 «Қылмыстық процеске қатысушы адамдардың мемлекеттік қорғау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 5 шілде 2005 жыл // Параграф ақпараттық құқықтық жүйесі. – 2015.
42 Campbell K. The Making of Global Legal Culture and International Criminal Law // LEIDEN JOURNAL OF INTERNATIONAL LAW Volume: 26 Issue: DOI: 10.1017/S0922156512000696 Published: MAR 2013. - 155-172 рр.
43 Қaзaқстaн Республикaсының Қылмыстық кодексi Қaзaқстaн Республикaсының Кодексі 2014 жылғы 3 шiлдедегі № 226-V ҚРЗ Кодексі // Пaрaгрaф» aқпaрaттaр жүйесі. – 2015.
44 Төлеубековa Б.Х., Кaпсaлямов К.Ж., Шнaрбaев Б.К., Бекишев Д.К. Уголовное процессуaльное прaво РК. Чaсть особеннaя, досудебные стaдии. – Aлмaты, 2001. – 145 с.
45 ГуценкоК.Ф., Ковaлев М.A. Прaвоохрaнительные оргaны. - М., 1997. – 271 c.
46 Odeku K.O. Criminal Responsibility for Torture: A Human Rights Analysis // ANTHROPOLOGIST Volume: 15 Issue: Published: MAR 2013. - 125-135 рр.
47 Пaридиновa A.Л. Мерзімінен бұрын шaртты түрде босaтудың күшін жою / Проф. Қaйыржaнов Е.І. 70 жaсқa толу мерейтойынa aрнaлғaн "Қылмыстылықпен күресудің қaзіргі зaмaнғa мәселелері" тaқырыбындaғы хaлықaрaлық ғылыми-прaктикaлық конференция мaтериaлдaры. – Aлмaты, 2003. – Б. 145-150.
48 Карев Д.С. Сущность и задача уголовного процесса. Учебник. –М.: «Уголовный процесс», 1998. – 176 с.
49 Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (1994 ж. 27 желтоқсан) (Жалпы бөлім) //Параграф құқықтық жүйесі. – 2015.
50 Уголовно – процессуальное право Республики Казахстан. Общая часть: Академический курс / под. ред. д.ю.н., профессора Б.Х. Толеубековой. Книга первая. – Алматы, 2005. – 339 с.
51 Гришаев С.П. Все о недвижимости. - М. «Бек», 2010. – 184 с.
52 Тыныбеков С. Т. Принцип обеспечения права подозреваемого и обвиняемого на защиту в уголовном процессе. – Алматы: Қазақ Ұлттық Университеті, 1997. – 236 с.
53 Max Kummerow, Joëlle Chan Lun. Information and communication technology in the real estate industry: productivity, industry structure and market efficiency Original Research Article Telecommunications Policy, Volume 29, Issues 2–3, March–April 2005, Pages 173-190 //Scopus http://www.sciencedirect.com
54 Томасевич Ф.Л. Производства дознания. – Саратов, 1964.- с .15.
55 Резник Г.М. Внутреннее убеждение при оценке доказательств. – М., Юр. литер., 1977. – С.35-39.
56 Влaсов В. Мировой суд кaк формa нaродного сaмоупрaвления - Российскaя юстиция. - 1995. - №7. – 21 с.
57 Головинскaя И.В. Является ли рaссмотрение мировым судьей уголовных дел чaстно-публичного и публичного обвинения упрощенной формой судопроизводствa. - Российский следовaтель. - 2007. - №14. – С. 6-12.
58 Ермошин Г.Т. Мировой судья в системе госудaрственной влaсти. Мировой судья – госудaрственнaя должность - Российскaя юстиция. 2008. - №5. – С. 58-64.
59 Мaми К.A Стaновление и рaзвитие судебной влaсти в Республике Кaзaхстaн. – Aстaнa: Елордa, 2001. – 235 с.
60 Нарикбаев М.С., Юрченко Р.Н. Актуальные вопросы применения нового уголовного и уголовно-процессуального законодательства РК. – Астана, 2009. – 164 с.
61 Берсугурова Л.Ш. О состоянии действуюшего уголовно-процессуального законадательства. // Право и государство. –1997. №4. – С.-86.
62 С.Е. Еркенов, С.И.Султанов Тергеу әрекеттерінің тактикасы. Профессор Е.И.Қайыржановтың редакциясында. - Алматы «Дәнекер», 2012. – 163 б.
63 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты пленумының 1999 жылғы 30-сәуірдегі «Қылмыстық жаз тағайындаған кезде соттардың заңдылықты сақтауы туралы» Қаулы // Параграф ақпараттық құқықтық жүйесі. – 2015.
64 Тертишник В.М. Криминально-процессуальное право. – Москва: «Юринком-Интер», 1999. – 574 с.
65 Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М., 1983. – 729 с.
66 Словарь по этике. – М., 2011. – 350 с.
67 Егебаев Ғ.K. Мемлекеттік айыптаушының соттағы сөзі. Оқулық. - Алматы, 2004. – 2596 б.
68 ҚР ның «Адвокаттық қызмет туралы» Заңы // Параграф ақпараттық құқықтық жүйесі. – 2015.
69 Уголовное право России. Общая и Особенная часть. Учебник. Под ред. В.П. Ревина. −М.: Юридическая литература, 2010. –813 с.
70 Нәрікбаев М.С., Юрченко Р.Н., Алиев М.М. Актуальные вопросы применения нового уголовного и уголовно-процессуального законодательства Республики Казахстан / Қазақстан Республикасының жаңа қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңдылығын қолданудың маңызды мәселелері/ - Астана, 2012. – Б. 231-139.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................3
1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ... ... ... ... іс ... қағидаларының ұғымы, олардың маңызы және
жүйесі......................................................................
....................................................6
1.2 ... іс ... ... ... ЖӘНЕ СОТ ... ТЕК СОТТЫҢ ҒАНА ЖҮЗЕГЕ АСЫРУЫ
ҚАҒИДАЛАРЫ..................................................................
.....................11
2.1 ... ... және оны ... ... Сот ... тек ... ғана жүзеге асыруы
қағидасы............................14
3 АДАМ ЖӘНЕ ... ... МЕН ... ... ТІКЕЛЕЙ
БАЙЛАНЫСТЫ
ҚАҒИДАЛАР...................................................................
..........................................18
3.1 Адам мен азаматтың құқықтары мен ... сот ... ... Жеке ... ... мен қадір - ... ... жеке ... ... ... іс ... кезінде азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын
қорғау......................................................................
......................28
3.5 Жеке өмірге қол ... хат ... ... ... ... телеграф ... және өзге де ... ... үйге қол ... ... қол ... ... СОТ ІСІН ... ... ... ... ... және ... ізге ... ... Сот төрелігін заң мен сот ... ... ... жүзеге
асыру......45
4.4 ... ... Сот ісін ... тараптардың бәсекелестігі мен тең ... ... ... ... ... толық және ... ... ішкі ... бойынша бағалау
қағидасы..................................54
4.8 Сезіктінің, ... ... ... ... ... жұмыстың өзектілігі. Қазақстан ... Ата ... ... ... ... тармағына сәйкес «Қазақстан
Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік ... ... оның ең ... ... – адам және адамның өмірі,
құқықтары мен бостандықтары» болып табылады [1].
Қaзaқстaн ... ... ... іс ... ... aясындa, сот aктілерін орындaуғa бaйлaнысты бірқaтaр
бaғдaрлaмaлaр іске ... ... ... ... ... ... шешіп және белгілі бір оң нәтижелерге қол ... ... ... ... 2012 жыл ... «Қaзaқстaн-2050» стрaтегиясы – қaлыптaсқaн мемлекеттің жaңa
сaяси бaғыты Қaзaқстaн хaлқынa ... ... ... бірі ... зaң ... қaбылдaнуы қылмыстық сот ісін
жүргізуді және, ең aлдымен, қылмысқa қaрсы ... ... ... ... ... ... құқықтaрымызды қaзіргі сын-
қaтерлерге өз дәрежесінде әрекет жaсaйтындaй деңгейге көтереді [2] – деген
Президентіміздің сенімі, ... ... ... тиімді іске aсыру,
соның ішінде сот aктілерін aтқaруғa бaйлaнысты мәселелерді ... ... мен ... жaңaшaлaуғa бетбұрысты жолдaйды.
Осығaн орaй ескі Қaзaқстaн Республикaсының қылмыстық іс жүргізу кодексі
зaңды күші жойылып, 2014 ... 4 ... ... ... ... ... 2015 жылы 1 қaңтaрдaн ... енді ... ... құқық қорғау органдарының жүйесі реформалануда, қылмыстық
іс жүргізу құқығы саласын ізгілендіру, ... ... ... ... ... ... ішінде Демократияландыру мәселелері
жөніндегі мемлекеттік комиссия, ... ... ... Кеңес,
бұқаралық ақпараттар құралдарының Қоғамдық Кеңесі құрылды, сот ... ... ... ... ... заң қабылданды, барлық салаларда
сыбайлас жемқорлықпен күресу күшейіп келеді. Сөзсіз, аталған жағдайлардың
барлығы Қазақстанда құқықтық ... ... ... ... жатқандығының айғағы. Сондай-ақ, аталған реформаларға байланысты
қоғамдық қатынастарды құқықтық ... әлі де ... ... ... қылмыстық саясатты ізгілендіру мейлінше қоғам өмірінің көптеген
салаларын қамтып келеді, жалпы жұрт ... ... ... мен
қағидаларды қамтитын халықаралық стандарттар молынан еніп келеді. Құқықтық
саясат ел Президенті атап өткендей екі ... ... бір ... қоғам
және мемлекет үшін аса қауіпті қылмыс жасағаны үшін жауаптылық қатаңдатылуы
қажет, екінші жағынан елімізде ... ... ... үшін ... ... яғни егер ... аса ауыр болмаса, қоғамға қауіптілік
деңгейі басым болмаған жағдайда ол адамға ... ... Бұл ... және кешірім жасау ізгілікке бағытталған оң қадамдардың бірі
болып отыр, ал Қазақстан Республикасының қылмыстық іс ... ... ... қылмыстық процестің қағидаларының маңызы ерекше.
Қылмыстықпен күресуде қазіргі уақытта қылмыстылықтың алдын алу алдыңғы
орынға қойылып, негізгі бастама ... ... ... ... ... ... алдын алуды тиімді ұйымдастыру, оның ішінде
қылмыскерлердің ... ... ... ... жаза ... ... іс жүргізу қағидаларын сақтауды ... ... аса ... ие ... Бұл ... ҚР Президенті 20.09.2002
жылы мақұлдаған №949 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... алдын алу және оны
болдырмау, онымен күрестегі табандылық, жедел-іздестіру ... ... ... ... ... ... көңіл аудару, ақпараттық
қамтамасыз ету мен ... ... ... көтеру басым бағыттар болуы
тиіс” деп нақты белгіленген.
Қағида қандай да бір теория, білім, ... және тағы ... ... ... ... ... ... Қағида бір нәрсенің
негізін, алғышартын білдірсе де, субъективтік ... ... ... ... ... жұмыстың объектісі айыпқа тартуды ... ... ... мүмкіндік беретін теориялық қағидаларды анықтау және
қылмыстық іс жүргізу қағидаларынна байланысты қатынастарды реттеу.
Дипломдық жұмыстың пәні қағида ... ... іс ... ... ... іс ... саласындағы қызметі болып табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міңдеті. ... ... ... мен
міндеті – кінәліге әділ жаза таңдау немесе қылмыстық іс жүргізу ... ... да шара ... ... ... ... проблемаларды кешенді түрде, кең тұрғыда талдау негізінде жаза
институтына қатысты ... ... ... ... ... және сот ... осыған орай кепілдемелер беру болып табылады.
Көрсетілген мақсатқа жету үшін ... ... шешу ... ... іс ... ... түсінігі және маңызын ашу
- Заңдылық және сот төрелігін тек соттың ғана жүзеге асыруы қағидаларын
зерттеу
- Адам және ... ... мен ... ... ... ... анықтау
- Қылмыстық сот ісін жүргізу қағидаларын талдау
Дипломдық жұмыстың әдістемелік негіздерін ... ... ... ішінде жалпы және жалпы ғылыми да (диалектикалық, жүйелік-құрылымдық,
институционалдық өлшеу, құрылымдық-функционалдық, социологиялық және ... да ... ... әдістер зерттеудің
методологиялық ... ... ... ... ... ... ... заңдары,
ережелері, шетелдік және отандық заңгерлердің ғылыми еңбектері, оқулықтар,
мерзімді басылымдардың мәліметтері құрайды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы зерттеу ... ... ... ... ... мен ... ... жұмыс кіріспеден 4 тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен құралған.
1. ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ ҚАҒИДАЛАРЫНЫҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
1.1. ... іс ... ... ... олардың маңызы
Қағида термині (латынша “principum”) түсініктемесінің үш мағынасы бар:
философиялық; затты-қолданбалы және ... - ... ... ... ... мынада: жалпы таным негізіне немесе әлде-
бір білім саласы негізіне алынған, заңдылықты айқындайтын және ... ... ... жүзінде талдап қорытылады.
Қағида ұғымының затты-қолданбалы мағынасы–осы қызмет өзіне сай келуге
тиісті негізгі, жалпы талапты ... ... ...... құбылыс мәнінің талданған, объективті орын алып отырған
ақиқатты және онда қолданылатын ... ... ... ... ... ... мен ... көңіл аудармастан
бұрын, нақты құқықтық сала негізделіп негізгі бастау алып ... ... ... ... ... ... «қағида», яғни «принцип»
деген термин латын сөздігінен туындаған және өз ... ... ... ... ... білдіреді [4, 123] Н.И. Матузов пен А.В. Мальконың
көзқарасы бойынша, құқық қағидасы - бұл құқықтың ... ... ... ... ... адамгершілік және ұйымдық негізін құрайтын бастапқы,
анықтаушы идеялар, ережелер, нұсқаулар [5, 349].
С.С. Алексеевтің пікірінше, құқық қағидасы – бұл ... ... оның ... және ... ... алға ... идеялар[7,
114]. Бір жағынан, олар құқықтың заңдылықтарын ... ... ... ... ... ... әрекет ететін және барлық субъектілерге
тарайтын жалпы нормаларды білдіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... мағынасынан туындайды.
Құқық қағидалары заң шығарушы үшін алға қоятын идеялар ... ... ... ... ... жолдарын анықтайды. Қағидалардың
арқасында құқық жүйесі адам мен ... ... ... мен
қажеттіліктеріне бейімделеді [8].
Ф. Энгельстің мына пікіріне ден ... ... ... және
адамзат тарихына қолданылмайды, олардан дерексіздендіріледі: табиғат пен
адамзат қағидаларға лайықталмайды, ... ... пен ... ... келсе, соншалықты ғана дұрыс болады» [9, 78].
Сонымен, «қағида» термині негіз, негізгі бастама ... ... ... ... ... және ... белгіленген бастама ережелер
қарастырылады.
Профессорлар Н.А. ... пен В.А. ... ... қылмыстық процесс қағидаларының мынадай анықтамасы келтіріледі:
«қылмыстық процесс ... – бұл ... ... ең ... мен заңдылықтары туралы негізгі, бастама идеялары» [10]. ... олар ... ... ... ... ... бағаланады.
Қандай да болсын ережелерді қылмыстық іс жүргізу құқығы категориясына
жатқызу үшін олар мына ... сай ... ... олар ... ... ... ... және сот органдарының
ұйымдастырылуы мен ... ... ... ... ... өз кезегінде, жеке-дара сипатты ережелер туындайды;
2. қағидалардың өздерінде адамдардың ерік берілген немесе міндетті іс ... ... ... және ... ... ... ... диспозиция, санкция) тұжырымдалуы тиіс емес;
3. негіз қалаушы айқындамаларға еркін мазмұн беруге ... ... ... ... құқығының заңдылықтарымен және ішкі логикасымен
объективті ... ... ... ... ... объективті және субъективті
негіздерді бірдей дәрежеде ұштастыруға тиіс ( мазмұн объективті, заң
сөзінің нысаны субъективті);
5. қағида ережелерінің ... ... ... тән ... тиіс
(құқық нормалары өзгертіледі , заңдар ауыстырылады , ... ... ... сипатта болуға тиіс;
7. қылмыстық іс жүргізу құқығы жүйесінде басым ... ... ... Қазақстандық ғалым Е.Е. Ерешевтің ойынша, қылмыстық іс жүргізу
қағидалары – қылмыстық сот ісін жүргізудің тәртібі негізделген және ... ... мен ... ... ... ... бастама
ережелер болып табылады [11, 123].
Бұл қағидалардың ... осы ... ... ... ... ... іс жүргізу қызметі осы қағидаларға негізделген және
олар қылмыстық процестің ең маңызды жақтарын ... ... ... іс ... ... осы қағидаларды басшылыққа ала отырып өз
қызметін атқарады және бұл ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық процестік кодексігыі (ҚПК-нің) 9-
бабында айтылғандай), бұл қағидаларды сақтамау, оның ... мен ... іс ... ... ... шешімдерді бұзуға және осы кезде
жиналған істің материалдарының заңды күші жоқ деп табуға әкеліп соқтырады
[3].
Сөйтіп, қағидалармәнінің ауқымды ... ... ... іс ... ... ... ... орталық, басты орын
алады;
2. олар өзара тығыз үйлесімді байланысты бастапқы, ... ... ... ... ... ... ... және нормативті сипатта
болады;
4. олар қылмыстық процестің мақсатын, оның табиғаты мен жүйесін түсінудің
кілті болып табылады;
5. ... ... ... ... ... даму ... олар ... жүрген заңдарды өзгерту мен толықтыруға ... ... ... ... ... ... ... қағидаларқұқық қалыптастыру қызметінде әлеуметтік бағдарлар функциясын
атқарады;
8. қағидаларіс жүргізу нормаларының дұрыс түсіндірілуіне жәрдемдеседі.
Қылмыстық процестің қағидаларын бастама ... ... ... ... ... ортақ пікір болғанымен, олардың заң актілерінде
тұжырымдалып көрсетілуі жөнінде ғалымдардың арасында пікірталас жоқ ... ... ... ... баян ... ... ... құқықтық идеялар да қылмыстық процестің қағидалары ... ... деп ... [12, 18]. Ал, ... ... ... ... қағидаларыне заң актілерде белгіленген бастама ережелер ғана
жатқызылуы керек екендігін қолдайды [13, 5]. Бұл ... ... ... ... іс ... ... және ... сақталуы
процеске қатысушылардың барлығына бірдей талап болып табылады. Олай
болмаса, ... іс ... ... қылмыстық процестің субъектілері
үшін міндетті бола алмайды.
1.2 Қылмыстық іс ... ... ... іс ... ... теориясында қағидаларды тұжырымдауға,
түсіндіруге байланысты мәселелерді зерттеп, дайындауға байланысты екі
тенденция қалыптасқан. Бір ...... ... ... тым ұлғайтылуы ұсынылады. Екінші жағынан – осы ережелер шеңберін
орынсыз тарылту ұсынылады. Екі тенденция да ... ... ... ... жүйе құрайтын факторлар табылған жағдайда ғана жоюға болады.
Қылмыстық сот ісін жүргізу қағидалары – ең ... ... ... ... ... ... мәні мен орны жүйе ... негізінде елеулі ықтималдылықтармен анықталады [14, 34].
Қылмыстық іс жүргізудегі қағидаларға қатысты жүйені құрайтын факторлар
ретінде мыналар алынған:
1) қағидаларды мақсаттар мен ... ... ішкі ... ... ... және ... ... бірлігі;
4) өзара байланыстылық және дербес те, бір мезгілде ықпал
жасау ... ... ... сот ісін ... мақсаттары мен
міндеттеріне жетуге бағдарлау.
«Қағидалар» категориясының мәніне жасалған талдау ... ... ... ... ... ... ... деп танылуы
қылмыстық іс жүргізу құқығы теориясының қазіргі жетістіктеріне ... сай ... ... ... береді [15, 79].
Іс жүргізу нысаны жөнінде қағидаларүш топқа ... ... сот ісін ... ... оның нысандарына қатысты талаптарды
білдіруші қағидатер;
2) сот ісін жүргізу тәртібіне, оның ... ... ... ... ... және сот қызметіне қатысты талаптарды ұштастыратын
қағидатер;
3) тікелей тергеу және сот қызметіне, оның мазмұнына қатысты ... ... [16, ... да ... ... ... ... қарамастан оның қылмыстық іс
жүргізу құқығының кез ... ... ... ... оның өзі ... ... мен ... заңдарына сәйкес келуі жөніндегі
талапқа қайшы келмейді.
Қылмыстық сот ісін жүргізу ... ... ... ... ... айқындалады. Бірақ Конституцияда
белгіленген ... ... ... сот ... ... ... ... болғандықтан, олар қылмыстық іс жүргізу қағидаларын
толық қамти алмайды.
Жаңа ҚПК-нің 10-31 баптарына сәйкес, қылмыстық ... ... ... ережелер жатады:
- заңдылық;
- сот төрелігін тек соттың ғана жүзеге асыруы;
- адам мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғау;
- жеке ... ... мен ... ... ... жеке ... тиіспеушілік;
- қылмыстық іс жүргізу кезінде азаматтардың құқықтары мен ... жеке ... қол ... ... қол ... кінәсіздік презумпциясы;
- қайта соттауға және қылмыстық ізге түсуге жол берілмеуі;
- сот төрелігін заң мен сот алдындағы теңдік негізінде ... ... ... ... сот ісін ... тараптардың бәсекелестігі мен тең құқықтылығы
негізінде жүзеге асыру;
- істің мән-жайын жан-жақты, толық және ... ... ... ішкі сенім бойынша бағалау;
- сезіктінің, айыпталушының қорғану құқығын қамтамасыз ету;
- куәлік айғақтар беру ... ... ... заң ... ... ету;
- жариялылық;
- қылмыстық сот ісін жүргізу тілі;
- іс жүргізу әрекеттері мен шешімдеріне шағымданудың еріктілігі[6].
Бұл аталған бастама ережелер ... ... және ... қайшы
келмейтін болғандықтан, олар қылмыстық іс жүргізу тәртібін тұтас сипаттап
көрсететін процесуалдық ... ... іс ... ... ... іс ... ... тұрғыдан түсіндіріледі. Олардың ішіндегі ең айқын үш бағыт бар хъ:
Бірінші ... ... ... М.Я., ... В.Т.) прнициптер жалпы
басшылық идеялар бола отырып, идеялар күйінде қалуы тиіс деп ... ... ... ... ... ... себебі құқық жүйелерінің
түгелдей бәрінде ... ... ... ... ... үшін (М.Л. ... Н.Н. ... қағидаларретінде тек
заңмен баянды етілген, анықтау, тергеу, прокуратура және сот органдарының
қызметін айқындайтын жалпы және бастапқы ережелерінің ... тән. ... ... ... деп ой қорытады: «Кеңестік ... іс ... деп, біз, ... идеяларынан туындайтын қағидаларды, қылмыстық
істерді тергеу. Қарау және шешу кезінде орындалуға тиісті ... ... ... сәтті атап көрсету қажет.
Қылмыстық іс жүргізу қағидаларының қазіргі ұғымына бәрінен де жақын
тұрған үшінші бағыт (П.С. ... М.С. ... М.А. ... ... сол ... тек ... орнықтырылған басшылық идеяларын ғана
жатқызады [18, 125].
Яғни қылмыстық іс жүргізу құқығының ... ... ... ... ... жүйесі жайында, сондай-ақ жалпы қылмыстық іс жүргізу
құқығының мәнімен орынды түрде туындайтын қағидалар ... ... ... ... ... ... іс ... құқығы дамуының қазіргі деңгейіне
барынша толық сай келеді.
2. ЗАҢДЫЛЫҚ ЖӘНЕ СОТ ӘДІЛДІГІН ТЕК СОТТЫҢ ҒАНА ... ... ... ... ... және оны ... ... кепілдіктері
Конституцияның, заңдардың және осыларға сәйкес ... да ... ... ... ... мемлекеттік және мемлекеттік емес
ұйымдармен, мекемелермен, лауазымды адамдармен және азаматтармен мүлтіксіз
сақталуы және орындалуы заңдылықты ... Бұл ... ... ... Конституциялық қағидалар– Конституцияда бекітілген
және конституциялық ... оның ... ... бағытын анықтайтын
құқықтық нормативтік идеялар. Сондықтан олардың мемлекет үшін, азаматтар
үшін айрықша маңызы зор. ... ... ... ... де, ... да ... заңы болып табылады.
ҚР-сы Конституциясының жоғары заңдық күші, ... ... ... мен ... да құқықтық актілердің ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
органдар, сондай-ақ азаматтар, олардың бірлестіктері Конституцияны сақтауға
міндетті екендігін білдіреді [19, 57].
Заңдылық мынадай қағидаларға ие:
1. Заңның ерекше ... ... ... қабылдаған заңның ең
жоғары күшке ие болуы. Барлық нормативтік құқықтық кесімдер заңды ... ... үшін ... Оған ... ... ... ... Заңды қолданудағы бірлік және бірыңғайлық. Заңдылық әр аймақтық болып
бөлінбейді. ҚР-да Конституция бекіткен ... ... ... ... адам ... қорғау бірыңғайлы, жүйелі
мағынада іс жүзінде асырылады.
3. Заңдарды жаппай сақтау және орындау. Бұл ...... ... ... әрбір адамның ішкі жан дүниесінің, ... ... ... ... пен мәдениеттіліктің тығыз байланыстылығы. Заңдылықты нығайту
репрессиялық тәсілдерге емес, мәдениеттілікті меңгеру, дамыту арқылы
іске асырылады.
5. Адам құқықтары мен ... ... ... ... адам
құқықтары мен бостандықтары тиімді қорғалады және қамтамасыз етіледі.
Қағидаларқылмыстық процестің негізін құрай отырып, оның басқа барлық
қасиеттері мен ... ... ... ... ... заңдылық қағидасы – қылмыстық іс жүргізу
процесіне әрбір қатысушының материалдық және іс жүргізу заңдарының барлық
талаптарын, соның ... осы ... ... ... ... сақтауға міндетті екенін білдіреді. Заңдылық қағидасынің мәнін
терең түсіну үшін ҚР-дағы құқықтық реформаның мемлекеттік бағдарламасының
ережесі ... ... оған ... ... ... ... ... адамдар « заңда тікелей көзделген нәрселерге ғана рұқсат етілген»
деген қағидаті ... де ... ... ... ... Бұл қағида қылмыстық
іс жүргізу қызметіне қатысушылардың бәріне бірдей қатысты.
Заңдылық қағидасы ҚР-сы Конституциясының ... ... ... Мәселен, 34-бапта әркім ҚР-ның Конституциясын және заңдарын
сақтауға міндетті екені айтылған. Ал ... ... ... ... ... және ... құқықтары мен бостандықтарына нұқсан
келтіретін заңдар мен өзге де ... ... ... ... жоқ [21]. Егер сот ... ... заң ... өзгеде нормативтік
құқықтық акт Конституциямен баянды етілген адамның және азаматтың құқықтары
мен бостандықтарына нұқсан келтіреді» деп тапса, іс ... ... және осы ... ... емес деп тану ... ұсыныспен
Конституциялық Кеңеске жүгінуге міндетті». ҚР-ның ҚПК Конституцияның
нормаларын 9, 10-баптарында бекіте ... сот, ... ... ... және ... ... істер бойынша іс жүргізу ... ... осы ... осы ... ... өзге ... құқықтық актілердің талаптарын сақтауға міндетті деп көрсетіп,
қылмыстық өндірісте заңдылық қағидасынің маңызын ашады. ... ... түсу ... ... істер бойынша іс жүргізу кезінде заңды
бұзуына жол берілмейді және ол ... ... ... ... ... деп ... ... олардың күшін жоюға әкеп соғады [1].
Сонымен қатар, ҚР-сы Конституциясының 83-бабында, ... кез ... ... ... мен жою жөнінде шаралар
қолданатындығы» айтылады. Демек, заңдардың, ... ... және ... да ... құқықтық актілерінің ҚР-сы
аумағында дәл және біркелкі ... ... ... мен ... ... және ... ... заңдылығына
жоғары қадағалауды жүзеге асыратын прокурордың қадағалауы заң ережелерінің
сақталуының негізгі кепілдігі болып ... ... ... ... ... ҚПК ... ... 10-бабының мазмұны – қылмыстық іс жүргізу құқығы көздерінің ... ... ... ... өзек ... ... ... шоғырланған көрінісі [3].
Заңдылық қағидасын қатаң ... ең ... ... іс ... тікелей міндеті екендігін ерекше айту қажет.
Қылмыстық процестегі заңдылық қағидасы мәнінің қажетті регламенті ҚР-сы
Президентінің «Қазақстан Республикасының ішкі істер ... ... ... бар ... ... ... ішкі істер органдарының қызметі
заңдылық қағидасыне негізделеді деп атап ... ... ол ішкі ... ... қызметіне араласуға заң өкілеттік ... ... ... ... жоқ екені жөніндегі кепілдікпен қамтамасыз
етіледі. Қолданылып жүрген заңдармен ішкі ... ... ... ... ... орындауға оларды
мәжбүрлеуге ешкімнің хақысы жоқ. Олардың қызметіне заңға қайшы ... ... ... ... ... деп ... (23-бап).
Егер қылмыстық іс жүргізу органдары заңдылық қағидасын сақтамаған болса
онда ҚПК-нің 10-бабына сәйкес, бұл іс ... ... ... заңсыз деп тануға және бұзуға жатады.
Осы айтылған шаралар заңдылық қағидасын қамтамасыз етудің маңызды
процесуалдық кепілдіктері ... ... ... ... ... қағидасын
қамтамасыз етудің басқада мынадай кепілдіктері бар:
1. қылмыстық іс жүргізудің барлық стадияларында заңдылықтың сақталуын
прокурордың қадағалауы,
2. жоғары саты ... ... ... ... соттардың шығарған
үкімдері мен қаулыларының заңдылығын ... іске ... ... ... ... ... және алдын
ала тергеу(анықтау) органдарының іс-әрекеттері мен шешімдеріне
шағымдану құқығы және ... ... ... ... ... ... қаралып шешілуге міндеттілігі.
Заңдылық қағидасыне тән бірқатар ерекшеліктер:
1. заңдылық қағидасы саяси ... ... ... ... діни ... бос; құқықтық нұсқаулар
мәнінің өзгеруіне байланысты қандай да болсын ... ... ... ... сол ... құқық қатынастарын
реттеп тұрған кезде олар ... ... ... ... ... ... процесте заңдылық қағидасынің қолданылуы қылмыстық іс жүргізу
құқығының нормаларын қолдануға өкілеттігі бар лауазымды ... ғана ... бұл ... өз ... ... ... құқық нормаларын қолданбайтын, тек орындайтын (сақтайтын)
қылмыстық процеске ... ... ... да ... қылмыстық процесте заңдылық қағидасынің нақты мазмұны сан алуан
(мысалы, соттың заңсыз шешімінің ... ... ... өзінің;
қадағалаушы прокурордың; жоғары ... ... ... ... ... ... іс ... қағидаларының мәніне қарасақ, әрбір заңдардағы
сияқты азаматтардың ... және ... ... ... ... ... тобын қалыптастырады деген ... ... ... қағидасы, мәні бойынша, барлық қалған қағидаларды
қамтиды және барлық қылмыстық-процессуалдық қарым-қатынастар үшін алғашқы
негізді құрайды ... ... ... қағидасының іс жүзінде сақталуы ... ... да ... ... ... ... ... келеді.
Өйткені, қылмыстық іс жүргізу прициптерін сақтау – ... ... ... іс ... органы аталған қағидалардың бірін бұзған болса, ол
заңдылық қағидасынің сақталмағандығын білдіреді.
Заңдылық ... ... ... негізі болып табылады.
Мемлекеттегі тәртіпті ... ... ... кепілі.
2.2Сот төрелігін тек соттың ғана жүзеге асыруы қағидасы
Қазақстан Республикасында сот билігі ... ... ... болып табылады және заңнаманы бұзуға байланысты қоғамда туындайтын
қағтығыстарды ... ... ... ... ... негізге
ала отырып, шешуді мақсат тұтады.
Сот қоғамдық өмірдің құқықпен реттелетін кез келген саласында қоғамның
жекелеген мүшелерінің арасында, олар мен ... оның ... ... ... ... ... функцияны жүзеге асыруға
арналған. Осындай төреліктің негізі ... заң ... ... ... сот әрекеттердің, азаматтардың ... мен ... орын ... ... ... заңдылығы немесе
заңсыздығы туралы шешім шығарады. Сот мемлекеттің атынан ... ... ... ... мен ... қарасатырады.
Мемлекеттік биліктің бір тармағы ... сот ... ... ... тән ... ... ... бар: 1) оның қызметі
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... 2) оның қызметі елдің ... ... ... 3) сот
органдарының шешімдері тек олардың құзіреті шеңберінде ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар, лауазымды ... үшін ... 5) сот ... ... пен ... ... жәрдемдеседі [21].
Сот билігінің маңызды өзіндік белгісі оның айрықшылығында, яғни ешбір
басқа билік тармағының - заң ... ... ... ... ... сот ... иеленбейді. Тек соттар ғана әділ сотты жүзеге
асырады, бұл ҚР ... ... ... ... 75-
бабында: «Қазақстан Республикасында сот төрелігін тек сот қана ... деп ... ... ... сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі
туралы» конституциялық заңында, сот төрелігін іске ... сот ... да бір ... жол ... және заң ... жауапкершілікке
әкеп соғады деп көрсетілген [21].
Сот төрелігі – соттардың заңдылық пен құқық тәртібін барынша ... ... және ... ... заңдарда белгіленген тәртіппен
сот отырысында қарау мен шешу жолымен ... ... ... [23, ... сот ... ... - әділ сотты жүзеге асыру, екіншіден,
адам мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын және заңды ... ... ... бір ... оның ... іштен бақылаудың ерекше
жүйесі болып табылады. Әділ сотты жүзеге ... ... ... Конституция
мен заңға ғана бағынатын болғандықтан, заң шығарушы, ... ... де ... ... ... бақылауды жүзеге асыруға құқығы
жоқ. Соттардың қызметін бақылау соттық қадағалау арқылы және прокурорлық
қадағалау арқылы жүзеге асырылады. Жоғарғы Сот ... ... ... ... қарастырған істерді қарастырады [24, 45].
ҚР-да сот жүйесін Республиканың Жоғарғы Соты мен ... ... ... ... сот ісін ... ... ... егжей-
тегжейлі реттемелейтін біртұтас азаматтық іс жүргізу, қылмыстық іс жүргізу
заңдары қабылданған және ... ... ... тек ... ғана ... ... ... мәні ҚПК-нің 11-
бабында егжей-тегжейлі регламенттелген. Бұл қағида мынаны білдіреді:
- соттың үкімі бойынша болмаса, ... де ... ... үшін кінәлі
деп таныла алмайды, сондай-ақ қылмыстық жазаға тартыла алмайды;
- соттың құзіреті және өкілеттігі, қылмыстық сот ісін ... ... ... ... және өз бетінше өзгертуге болмайды;
- сот төрелігін ҚР-ның ... ... ... және ... ... жүзеге асырады, қандай да бір атаумен арнаулы және төтенше соттарды
құруға болмайды;
- соттың өкілеттігін кімнің ... да ... ... ... әкеп ... ... ... жатпайтын іс бойынша шығарылған, сондай-ақ өзінің
өкілеттігін ... ... ... осы ... ... ... сот
ісін жүргізу қағидаларын өзгедей бұзған соттың үкімі мен басқа да шешімдері
заңсыз болады және ... күші ... ... ... іс ... ... ... мен басқа да шешімдерін осы
Кодексте көрсетілген тәртіппен ғана ... ... ... ... қарай
алады [3].
Бұл қағидатің маңыздылығын айта келіп, соттың қылмыстық істерді шешу
қызметін алдын-ала тергеу ... ... ... ... ... мен ... қылмыстарды тез және толық ашу міндеттерін
орындау барысында ... іс ... ... ... және ол
дәлелдемелер сотта істі қарау кезінде тараптардың қатысуымен ... ... сот ... ... асырылады.
Қылмыстық процесті жүргізуші мемлекеттік органдардың ішінде соттың
ерекше орны – оның қылмыстық істер ... сот ... ... ... жасаған адамды кінәлі деп тану және оған жаза тағайындау өкілеттігі
тек қана ... ... ... ... ... ... ... соттың басқа да
өкілеттіктері бар: есі дұрыс емес адамға ... ... ... қолдану; төмен тұрған сот қабылдаған үкімдер мен қаулыларды бұзу
немесе ... ... ізге түсу ... ... ... ... ... істің қаралуы кезінде қылмыстың жасалуына ықпал
еткен себептер мен жағдайлар, сондай-ақ алдын-ала тергеу (анықтау) ... ... істі ... сотта қарау кезінде жол берілген заң
бұзушылықтар анықталатын болса, тиісті ... мен ... ... ... қолдануларын талап ететін қаулы ... ... ... үкім ... анықталған әкімшілік құқық бұзушылыққа кінәлі жеке
немесе ... ... ... ... ... қылмыстық жауапқа тартылған
адамды қоспағанда, әкімшілік ... ... ... ... 59-бабы).
Сот өз билігін жүзеге асыра алатын болуы үшін заңды, тәуелсіз, құзіретті
және бейтарап болуы тиіс ( ҚПК-нің 57-бабының 2-бөлігі) ... ... ... сот ... ... ... ... орнатылған
тәртіппен сайлануларын немесе тағайындалуларын қажет етеді: ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президентінің ... ... ... ... облыстық және оған
теңестірілген соттардың судьяларын Жоғарғы Сот ... ... ... Республикасының Президенті тағайындайды; аудандық ... ... ... ... ... ... Әділет біліктік
алқасының кепілдемесіне негізделген ұсынуы бойынша ҚР-ның ... ... ... ... ... және ... ... заңдарда жазылған ережелердің сақталуы арқылы қамтамасыз
етіледі: судьялар сот төрелігін жүзеге асыру ... ... және ... мен ... ғана ... ешкімнің сот төрелігін жүзеге асыру
ісіне ... және ... ... ... ... ... ... жоқ;
судья қаралған немесе қаралып жатқан сот істерінің мәні жөнінде қандай ... ... ... емес.
Соттың құзіреттілігі Қазақстан Республикасы соттарының әрқайсысы өзіне
берілген өкілеттік шеңберінде және ... ... ... ... ... ... бейтараптығы сот қылмыстық істі айыптау және қорғау ... ... ... ... ... ... және
объективті зерттеу арқылы әділ шешуге тиіс екендігін білдіреді. Соттың
бейтараптығын ... ету ... егер ... ... ... ... осы іске ... болса, онда ол бұл істі қарауға қатыспауы тиіс [25,
15].
Сонымен қатар, сот қылмыстық істі қарау ... ... ... ... мен ... мүдделерін ескере отырып, олардың барлығының
да қылмыстық іс ... ... ... ... ... етуге
міндетті.
Соттың процестегі құқықтық жағдайының өзіндік ерекшелігі, сот ... істі ... шешу ... іс ... ... ... ... айқындалады. Мақсаттың философиялық мәні мынада: ол ... ... ... ... ... ... қояды. Сот өз
шешімінде әділ болуға тиіс, ... оның ... ... ... ... күштеу шарасы ретіндегі қылмыстық жазаны мемлекет атынан тек
сот қана тағайындайды. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... дегеніміз соттың үкімі бойынша тағайындалатын мемлекеттік
мәжбүрлеу шарасы» ... ... ... ... ... ... босату, қылмыстық жазаны жеңілдету де сот арқылы жүзеге асырылады.
3 АДАМ ЖӘНЕ АЗАМАТТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН ... ... ... ... Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын cот арқылы қорғау
Қазақстан ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарын сот арқылы қорғау мәселесіне үлкен мән берілген. Өйткені,
халықаралық құқықтың жалпы жұрт ... ... ... ... мүдделерін қорғау мақсатында сотқа жүгінуі – істі дұрыс шешудің ең әділ
жолы ретінде қаралады [6]. Осыған сәйкес, ҚР-сы Конституциясының ... ... деп ... ... өз ... ... сот ... қорғалуына құқығы бар».
Заң ғылымында адам құқығы, азамат ... жеке ... ... ... ұғым
бар. Оларға қысқаша түсінік берейік.
Адам құқығы – табиғи құқық, табиғи бостандықтар ... ... ... ... жоқ. ... ол ... ... мемлекет
бекітсе, онда ол адам сол мемлекеттің адамы болады.
Азамат ...... ... ... жүйеге келтіріліп мемлекеттің
заңдарында, нормативтік актілерде көрсетіліп, мемлекеттің ... ... сол ... ... ... ... құқығы – жеке адамның құзіреті, ... ... Жеке ... ... ... ... шет ел азаматы,
азаматығы жоқ адамдар, саяси-экономикалық, әлеуметтік ... ... ... оның ... және азаматтық тиесілігіне байланыссыз - ҚР-
сы Конституциясымен танылатын, кепілдік берілетін және ... ... Оны ... ... 1-бабында бекітілген «Адам, оның
өмірі, құқықтары мен бостандықтары – ... ең ... ... көреміз.
Халықаралық деңгейде адам мен азаматтың құқықтары алғаш рет 1948 жылы
Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының ... ... ... Мәселен, 7- бапта былай делінген: «Заң алдында жұрттың бәрі тең және
де заң арқылы алаланбай, бірдей тең ... ... ... адам ... ... ... ... және кемсітуге арандатушылықтың
барлық түрінен тең қорғалуға құқылы». Ал, 8-бапта: «Әр ... ... ... ... ... негізгі құқықтары бұзылған жағдайда, құқығын
құзіретті ұлттық сот арқылы тиімді түрде ... ... ... - ... ... ... ... басты жетістігі адам құқығы мен бостандығын
нақты қалыптастыру болып табылса, барлық мемлекет оны қорғап, оған ... ... ... ... ... ... да шет ... отырған жоқ.
Оған дәлел ҚР-сы Конституциясының 1-бабы.
Конституцияның ... ... ... ... ... Әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарын сотпен қорғауға құқығы
бар.
2. ... ... ... ол үшін ... ... ... ... алмайды.
3. Мемлекет заңда белгіленген жағдайлар мен тәртіп бойынша
жәбірленушіге сот ... қол ... және ... өтелуін қамтамасыз етеді.
Сонымен, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сот ... ... ... ... ... адам ... мен бостандығы ұғымымен
қабысып ... білу ... Яғни сот ... Қазақстан
азаматтарының ғана құқықтары мен бостандықтары шеңберінен ... ... ... тұратын азаматтығы жоқ адамдардың, сондай-ақ басқа
елдің азаматығы бар шетелдіктердің құқықтары мен ... ... ... ... ... олар өз құқықтары мен бостандықтарын
қорғауды сұрай алады. Басқа мемлекет аумағында ... ... ... ... сот ... ... сұрауға құқылы.
Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сот ... ... ... ... мынада:
1) өкілетті органдар қызметінің ресми сипаты ... ... ... Бұл ... ... ... тікелей туындайды, оған
сәйкес прокурор, тергеуші және анықтаушы істің ... ... және ... ... үшін ... көзделген барлық шараларды
қолдануға, айыпталушыны әшкерелейтін де, ... да, ... ... ... мән-жайларды анықтауға міндетті;
2) заң істің мән-жайын анықтау үшін қажетті барлық шараларды ... ... ... ... іс ... ... кез келген қатысушының жеке ... адам мен ... ... мен ... сот ... ... ықпалы органдар мен адамдарға байланысты емес ... осы ... орай ... мемлекеттік органдар функцияларды жүзеге
асырған кезінде өздері ұйытқы болуға, сырттан талап немесе ... ... ... ... ... тиіс;
5) бұл прицип, сондай-ақ қандай да болсын әрекет жасау құқығының болуынан
да ... ... сот ... ала іс ... ... ... тергеуге жіберуге құқылы;
6) адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сотта ... ... пен жеке адам ... ... ұштасады.
Сотпен қорғау қағидасынің құрамдас бөлігі – заңда көзделген соттылықтың
өзгертілмейтіндігі. Оның кепілдіктері мыналар:
1. істі бір соттан екіншісіне берудің ерекше ... істі бір ... ... тек ол сот ... ... ... ... сатыдағы соттың қарауына жататын істі төменгі сатыдағы ... ... ... ... ... емес сот ... іс ретінде
жою;
3. айыпталушыға заңмен көзделген соттылықты өзгертуге оның келісімін алу
қажеттігі( ҚР-сы Конституциясының 77-бабы) [1]. Бұл ... ... ... ... ... енгізеді. Қазақ КСР қылмыстық-
процессуалдық Кодексінде бірінші инстанция сотының үкімі екі мәрте
күші жойылған істі екінші ... соты ... ... қабылдай
алатын ереже болған еді. Конституция осы ережеге ... ... ... ... ... ... сотқа
тартылатынның тілегіне байланысты болады.
4. соттылықты тектік, аумақтық және тиістілік белгілері бойынша жіктеу;
5. соттардың заңда көзделмеген ... ... ... тыйым (ҚР-сы
Конституциясының 75-бабы, 4-тармағы).
Сонымен бірге сот істі қараған ... ... ... ... тек ... және ... ғана ... алуы
тиіс. Азаматтар құқығы – заңдармен қорғалады, ал заңдар бұзылса әділ сот
билігімен қорғалады.
Қазақстан ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарын сот ... ... ... ... етумен қатар, оны
қамтамасыз етудің кепілдіктерін де ... Ол ... ... ... [27, ... ... заңмен белгіленген жалпыға бірдей қылмыстық
сот ісін жүргізу ... ... және ... ... ... қорғау – қылмыстық іс жүргізу міндеттерінің түрі ретінде
қаралуы;
- іске қатысушы азаматтардың өз ... ... ... заңмен
белгіленген құқықтарының болуы және олардың өз құқықтарын жүзеге ... ... іс ... органдарының жағдай жасауға міндеттілігі;
- қылмыстық сот ісін ... ... ... баян ... демократиялық
бағыттағы қағидалардың басшылыққа алынатындығы және қылмыстық іс жүргізу
органдарының ол қағидаларды қатаң сақтауға ... ... ... зардап шеккен әрбір адам қылмыстық іске түсу органына
арыз беру арқылы қылмыс жасаған адамның жауапқа ... ... ете ... ... ... ... ... арызды қабылдаудан бас тартатын ... бұл ... ... ... ... ... ... болса, онда
жәбірленуші ол жөнінде ... ... ... ... – қылмыспен
моральдық, дене мүшелік немесе мүліктік зиян келтірілген тұлға (ҚПК-нің 75-
бабы). ... ... тану үшін зиян ... ... әрекетпен
келтірілген болуы тиіс. Жәбірленуші өзі немесе өкілі арқылы қылмыспен
келтірілген ... өтеу ... ... ... қоюға құқылы.
Жәбірленушінің ондай талабы қылмыстық іспен бірге қаралып шешілуге жатады.
Осындай ... ... ... жәбірленушінің сот арқылы заңды
мүдделерін қорғауы қамтамасыз етіледі. Оның ... іс ... ... ... да өтеледі.
3.2 Жеке адамның абыройы мен қадір- қасиетін құрметтеу
Қазақстан Республикасының Конституциясы адамның ең сапалы қасиеті – ... пен ... ... ... ... ... халықта да жанның
бекзаттылығының көрінісі ретінде есептеледі. Қазақ атамыздың да «Арым үшін
жан пида», «малым жанымның садағасы, ... ... ... ... ... ықылым заманнан бүгінгі күндерге жетті. Ізгілікке негізделген
қоғамда ар-намыс пен ар-ождан заңмен ... [28, ... ... 17- ... ... деп жазылған: адамның қадір-
қасиетіне қол сұғылмайды; ешкімді азаптауға, оған зорлық-зомбылық жасауға,
басқадай ... ... ... ... қорлайтындай жәбір
көрсетуге болмайды. Осы конституциялық ереже ... ... ... ... мен қадір-қасиетін құрметтеу қағидасынің негізін құрайды
[1].
Бұл қағида қылмыстық және ... ... ... Егер ... ... қадір-қасиетіне нұқсан келтіретіндей мәліметтер
таратса және оның ақиқаттығын дәлелдей алмаса, онда ол ... ... ... ... егер ... ... ... деп
есептесе, сот арқылы беделін қалпына келтіруіне, сондай-ақ келтірілген
моралдық зардап үшін мүліктік құн талап ... ... ... ... мен ... кемсітетін қылық ретінде
қорлауға тыйым салады. Қорлау – жағымсыз, жалпы азаматтық мораль ... жол ... ... ... ... және ... ... қадір-қасиетпен бірге жеке өмірге кім-кімнің тарапынан
болсын ... қол ... ... ... ... қатысты ақпаратты
оның келісімінсіз жинауға, сақтауға, пайдалануға және ... ... ... тек ... ғана келісімі емес, сондай-ақ мұндай ақпараттың заңда
қарастырылған сақтау, пайдалану тәртібі де сақталуы ... Егер ол ... ... болса, құқық қорғау органдары азаматтың келісімінсіз
жинай алады. Егер адам жауаптылыққа тартылмаған болса, аталған органдардың
ол туралы ақпарат ... ... ... және ... ... ... ... абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу қағидасы дербес прицип
ретінде ҚПК-де, АІЖК-де тұжырымдалған және әртүрлі халықаралық құжаттарда
бекітілген. Атап ... ... ... ... ... ... былай деп жазылған: ешкімде азапталуға немесе
қадір-қасиетін қорлайтындай адамшылыққа ... ... ... ... жазалануға тиіс емес.
ҚПК-нің 13-бабында жеке адамның абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу
қағидасынің мәні көрсетілген:
- қылмыстық іс ... ... ... ... түсіретін немесе қадір-
қасиетін кемсітетін шешімдер мен іс-әрекеттерге тыйым салынады, адамның
жеке өмірі туралы мәліметтерді осы Кодексте көзделмеген мақсаттар үшін
жинауға, пайдалануға және ... жол ... ... ... ... органдардың заңсыз әрекеттерінен адамға
келтірілген моральдық зиян заңда белгіленген тәртіппен өтелуге тиіс.
Бұл қағидатің маңызы ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне байланысты болып табылады. Яғни,
қылмыстық қылмыстық іс жүргізу кезінде адамдардың жеке ... ... ... және іске ... жеке тұлғаларға процессуалдық
мәжбүрлеу шараларын немесе ... ... ету ... ... болатындықтан, олардың абыройы мен қадір-қасиетін қорғаудың
маңыздылығы артады.
ҚР-ның ҚПК-нің кейінгі баптарында, бұл ... жеке ... ... ... ... ... ... сәйкес
куәландыру куәландырылатын адамды шешіндіруді қажет ... ... ... ... ... ... Егер ... адамның денесі
жалаңаштандырылатын болса, онда тергеуші жынысы басқа адамды ... ... Бұл ... ... сот медицинасы саласындағы
маман немесе куәлердің қатысуымен дәрігер жүргізеді. ҚПК-нің ... ... жеке ... ... ... ... ... жынысы бір адам
және сол жыныстағы куәгерлер мен мамандардың ... ... ... ... бұл ... талабы «Алдын ала тергеу мен анықтау
дерекетерін жария етуге жол бермеу» деген ҚПК-нің ... ... ... ... ұсталған немесе қамауға алынған адамның
кепілдіктерінің бірі деп айтуға ... ... ... іс ... ... бұл ... сақталуын
қамтамасыз етпеген болса, онда әр адам ... ... ... зиянның өтелуін талап ете алады және ондай ... сот ... ... ... [30].
Жоғарыдағы мәтіндерден қылмыс жасады деген сезікпен ұсталғанына немесе
қамауға ... ... ... абыройы мен қадір-қасиетіне қол
сұғылмайтынын көреміз.
Сондықтан қылмыстық сот өндірісінің аясына түскен ... ... сот ... ... ... ... ар-намысына қол
сұқпаушылығының конституциялық кепілдіктерін иеленеді, ал жазасын өтеп
жүрген адамдар атқарушы мекемелердің ... ... ... ... ... бар. ... ... немесе адамдық қадір-қасиетін
қорлайтындай әрекет жасауға жол ... ... ... ... тек заң ... ғана ... ... тұлғаның ар-намысы мен
беделін құрметтеу қағида рангісіне қойылғандықтан қылмыстық іс бойынша ... ... да және ... істер жүргізу кодексінде де
дәлелдемелердің іске ... ... ... ... көрсетілгенін
айта кету қаже, оның бұзылуы алынған ... ... ... жояды,
сонымен ұрып-соғу және заңсыз әрекеттерді қолданып алынған заңсыз әрекеттер
дәлелдемелер болып табылмайды. Қылмыстық сот өндірісін жүргізу ... ... ішкі ... ... ... ... аталған
мәліметтердің жариялану қаупі төнгенде, адамдардың сұрауы ... ... ... зерттелуі мүмкін (ҚР-ның ҚПК-нің 53-бабының 5-бөлігі).
Қазіргі заң тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... залал келтіруі) заңи
жауапкершілік шараларын бекітеді ( ҚР АК ... ... ... ... құқық бұзушылықтың жасалуы салдарынан басынан кешірген (төзімін
тауысқан, уайымға салған) қорлау, ызаландыру, қысым жасау, ... ... тән ... ... ... ... ... қалу және т.б.
Өнегелік пен тән азабын шегу қосылып басқа да ... ... ... ... ... ... қалыптастырады. Өзінің тіршілік әоекетін
үзбеу және лайықты өмір сүру үшін ... ... ... ... ... ... ... осы жағдайға байланысты басқа да шығындарды
төлейді.
ҚПК-де моральдық зиянның ... ... Бұл ұғым ... ... ... 2001 жылғы 21 маусымдағы «Соттардың моральдық
зиянды өтеу туралы заңнаманы ... ... ... ... ... зиян – азаматтың өзіндік мүлікті емес игіліктері мен
құқықтарының бұзылуы, кемсітілуі немесе олардан айырылуы салдарынан ... жан ... мен тән ... ... ... [31].
ҚПК-нің 44-бабына сәйкес, моральдық зиянның зардаптарын жоюдың екі жолы
бар:
1) зардап шеккен адамның абыройын, ... ... ... жүзеге
асыру;
2) моральдық зардап үшін ақшалай өтемақы төлеу.
1999 жылғы 9-шілдедегі ҚР-ның Жоғарғы Сотының Пленумының №7 «Қылмыстық
істі жүргізуші ... ... ... ... ... ... бойынша заңдарды қолдану практикасы туралы» қаулысында ... ... ... ... ... ... ... 13-бабының 2-бөлігіне, 14-бабының 8-бөлігіне сәйкес ұсталған,
сезікті, айыпталушы, сотталушы және сотталған адамдар да сот ісін жүргізу
барысында ... ... ... ... ұсталған жағдайда қылмыстық
процесті жүргізуші органдардың шешімдері мен әрекеттерімен ... ... ... немесе қаралып жатқан іс бойынша адам құпия деп тануды
қажет еткен жеке сипаттағы мәліметтері жинақталып, ... ... ... таратылған жағдайда, сондай-ақ бас бостандығынан айырылған адам
өмірге және ... ... ... ... өздеріне келтірілген
зиянды өтеттіруге құқылы.
ҚР-ның Қылмыстық ... ... жеке ... ... мен ... ... қылмыстарға жауапкершілік тағайындалған. Мәселен, ҚК-тің
129-бабы бойынша, жала жабу, яғни ... ... ... мен ... ... келтіретін немесе оның беделін түсіретін көренеу жалған
мәліметтер тарату – деп ... ... ... ... ... ... мен ... әдепсіз түрде кемсіту.
3.3. Адамның жеке басына тиіспеушілік қағидасы
Адамның жеке басына тиіспеушіліктің негізінде ... ... ... ... ... ... табылады. Жеке тұлғаның ... ... ... ең ... ... саси-құқықтық режиммен алдын-ала
анықталғаны және оның Конституцияда бекітілгені.
Қылмыстық өндірістің приципі ретінде адамның жеке ... ... іс ... ... стадияларына таралады және қылмыстық іс
жүргізушілік шараларын қолданғанда аса өзекті [33].
Адамның жеке басына тиіспеушілік ... ... ... ... ... ... ... және қылмыстық процессуалдық ғылым үшін негізгі
өзіндік маңызға ... бұл ... ... ... ... ... шарасы ретінде қамауды қолдану арқылы қылмыстық іс жүргізуде
бостандықты шектеудің заңдылығын негіздейді.
Екіншіден, ол ұстаудың мерзімін бекітеді – 72 ... ... ... ... прокурормен)
тәртібі: а) қамауға алу немесе қамауда ұстау; б) қамауға ... ... және сот ... ... ... үшін ... мәжбүрлеп орналастыру.
Төртіншіден, адамның жеке басына тиіспеушілік қағидасы қылмыстық қудалау
функцияларын жүзеге асырушы органдардың міндеттерін ... а) ... ... ... ... ... медициналық мекемеге заңсыз
орналастырылған не заңда ... ... ... ... мерзімге
күзетпен ұсталған адамды дереу босату; б) қылмыстық процеске қатысушы
адамдардың ешқайсысына күш ... ... ... ... ... әрекет жасауға жол бермеу; в) ешкімді де адамның өміріне немесе
денсаулығына қауіп туғызатын іс ... ... ... ... ... г) заңсыз бас бостандығынан айыру, өмірі мен денсаулығына қауіпті
жағдайда ұстау, оған қатал ... ... ... ... ... ... және ... халықаралық құжаттарда адамның
құқытары мен қатар жүретін, ең алдымен, ... ... мен ... және өзге ... құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуінен
көрінетін міндеттері де ... ... ... ... әр ... ... бір ... қолданылуына әкеп соғады.
Қылмыстық іс жүргізу құқығы да заң ... ... ... ... мәжбүрлеу щараларын қолдану мүмкіндігін көздейді. Бұл
шаралар ҚР-ның ... ... ... (17-19 ... ... Олар сезіктіні ұстау; бұлтартпау шаралары; өзге мәжбүрлеу шаралары
деп үш топқа бөлінеді ... ... ... мәжбүрлеу шараларын қолдану барысында
тұлғаның бостандығына қол сұқпаушылықтың ҚР-ның Конституциясының ... ... ... ... ... ... заңда көрсетілген реттерде ғана және тек ... ... және ... ... ... сотқа шағымдануға құқығы беріледі;
- 72 сағаттан аспайтын мерзімге ұстау (прокурордың санкциясынсыз);
- қорғаушыға құқық ... ... ... кезден бастап).
Қылмыстық процесте тұлғаның бостандығы тұлға аса қауіпті құқық бұзушылық
түрі – қылмыс жасағаны үшін сезікті, айыпталушы мәртебесіне ие ... ... ... ... деп ... қатысты қылмыстық іс
қозғалған немесе айып тағылғанға дейін ... ... ... ... жасауға қатыстылығы бар деген күдікпен ұсталған адамды
айтамыз.
Айыпталушы деп өзіне ... ... ... ... ... ... ... не оған қатысты айыптау хаттамасы жазылып бекітілген, ... ... ... жеке ... ісі қозғалған адамды айтамыз (ҚПК-нің 69-
бабы) [35, ... іс ... ... ұстау қылмыстық қудалау органдарымен
адамның қылмысқа қатыстылығын анықтау және оны қамауға алу туралы мәселені
шешу мақсатында ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық процессуалдық мәжбүрлеу шарасы ретінде көрінеді.
ҚР-ның ҚПК-нің 200-бабына сәйкес бұл мәжбүрлеу шарасы кідірілмейтін тергеу
әрекетіне жатады. ... ... ... қылмыс жасады деп сезік
келтірілген ... ... мен ... процессуалдық құқық
нормаларымен шектеледі.
Мәні ... ... ... ... адам өзінің басты
құқықтарының бірі – жеке бостандыққа құқығынан айрылады.
Сонымен, ұстау – ол ... ... ... ... түрлерінің
бірі. Заң бойынша ұстау мерзімі 72 сағаттан көп емес. Ұстаудың нәтижесінде
мыналар шектеледі:
1) өз қалауы бойынша өзін өзі ... ... жеке дара ... ... ... өнегелік және психикалық бостандығы.
Демократиялық мемлекеттерде ұстау түріндегі бостандықты шектеу заң
негізінде және соттың шешімімен жол ... ... ... заң ... ... ... сөзсіз талап,
сезіктіні ұстау барысында адамның жеке ... ... ... асырылуының аса қажетті кепілдігін қалыптастырады [36].
Қылмыс жасады деген сезіктілерді ұстаудың кепілдігі болып, ұстаудың тек
өкілетті ... ... ... бар ... болып табылады. ҚР-ның
ҚПК-не сәйкес бұл – қылмыстық ізге түсу органы.
ҚР-ның ҚІЖК-нің 8-тарауында қылмыстық ізге түсу ... ... ... ... ... олар: прокурор, тергеу бөлімінің
бастығы, ішкі істер органдарының тергеушілері, ұлттық қауіпсіздік органының
тергеушілері, қаржы ... ... ... ... ... ... ... барысында адамның жеке басына тиіспеушілік
қағидасынің жүзеге асырылуының кепілдіктері:
1) ұстау барысында қорғаушының қатысуы; 2) ... ... ... ұстаудың жүргізілгені туралы ұсталған адамның ... ... ... ... ... қылмыстық қудалау органымен, не
сезіктінің өзімен 12 сағат ішінде ... ... жеке ... ... ету, бұл ... ... барысында ұсталған
адамның жеке отбасы мүдделерінің сақталуынан көрінеді; 3) шағымдану құқығы,
құқық ... ... ... жиі ... ... бұл жерде
прокурор ұстаудың заңдылығын және негізділігін жедел тексеруі міндетті; 4)
ұстаудың ... ... ... ... ... қамауда ұстау барысында адамның жеке
басына тиіспеушіліктің қосымша кепілдігі мыналарға құқық құрайды: қамауда
ұстау ... жеке ... ... ... ... іске қорғаушы ретінде қатысушы басқа адамдармен ... ... не, ... ... мен ... ... ... асыру мәселелеріне
қатысты құжаттарды және ... ... ... ... мақсатта
қолданылатын немесе мемлекеттік және заңмен ... ... да ... ... бар құжаттар мен жазбаларды қоспағанда, қамауда
ұстаудың заңдылығы және негізділігі және ... ... ... ... ... және т.б. ... бойынша ұсыныстармен,
арыздармен сотқа дейін жүгіну.
ҚПК-нің 136-бабына сәйкес, қылмыс жасады деген ... ... ... ... ... ... қаулысымен босатылуға жатады,
егер:
1) қылмыс жасады деген сезік расталмаса;
2) ... ... ... алу ... ... ... қолдануға
негіз болмаса;
3) ұстау ҚПК-нің 137-бабының талаптарын бұзу ... ... ... ... ... ... босатылуға жатады.
Бұлтартпау шараларының ең қатал түрі – қамауға алу болып табылады.
Қылмыстық-процессуалдық қамаудың мақсаты алдын ала ... ... ... ... және ... істі сот ... ... үшін
сезіктіні (айыпталушыны) күзетте ұстау, қамауға алу бұлтартпау шараларының
ең ауыр түрі ... тек ... ... органмен заң негізінде
қолданылады. Қамауға алынған адам қоғамнан оқшауланған арнайы орындарда
ұсталады. ... ... ... қамауға алу қолданылған сезіктілер мен
айыпталушылар тергеу изоляторларында ұсталады.
Адамның жеке басына тиіспеушіліктің алғашқы кепілдіктерінің бірі ... алу ... ... ... ... бір адамдар категориясына қарсы
қолдануға шек қою ... ... Бұл ... ... ... ... бас ... айыруды көздемейтін қылмыстық заңның бабы бар
адамдар [37].
Тергеуші қамауға ... тек ... ... ... ... ... ... көзделген прокурордың санкциясымен не соттың шешімі бойынша ғана
және тек тек ... екі ... ... ... бапс ... ... жаза ... қасақана қылмыс жасалғандығы және заңмен үш жылдан
артық мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жаза ... ... ... үшін ... ( сезіктіге) қатысты қолданылады (ҚР
ҚПК-нің 150-бабы). Адамның жеке ... ... ... ... ... ... ... бір адамдар категориясына қарсы қолдануға шек
қою;
2) барлық процессуалдық әрекеттердің құжаттандырылуының қатаң тәртібі,
яғни хаттамаларды ... ... ... үкім ... ... ... режимі;
4) айыпталушының (сезіктінің) қамауға алынғандығы туралы туыстарына ... ... ... ... қамауға ұстаудың мерзімі екі айдан аспауы керек, ҚПК-нің 153-бабының
2-бөлігі бойынша ұзартылуы мүмкін.
Сонымен, ҚР-сы Конституциясының 16-бабы мен ҚПК-нің 14-бабында ... ... ... ... ... ... ... жеке басының бостандығын шектеуге тек заңда ... ... және ... ... ... ... қана ... Қылмыстық іс жүргізу органы қамауға алынған ... ... ... ... оның ... түсіндіруге және қорғану құқығын
қамтамасыз етуге міндетті.
3. Қамауға алынған адамдарды ұстау ... ... мен ... ... жағдайларда жүзеге асырылуы тиіс.
4. Адамның бас ... ... ... тағы бір жолы сот-
психиатриялық ... ... ... ... ... ... қамауға алынбаған адамды медициналық ... ... ... ... ... табылады. Ондай шара соттың
шешімі ... ... ... ... ... Заңсыз ұсталған немесе қамауға алынған, медициналық мекемеге заңсыз
орналастырылған адам, сондай-ақ заңда немесе үкімде көрсетілгеннен
артық мерзім ... ... адам ... ... ... Бұл ... ... қылмыстық іс жүргізу ... ... ... сақталуын қадағалайтын прокурорға жүктеледі [38, 213].
Адамның жеке басына тиіспеушілік қағидасынің сақталуы ... ... ... ... процессуалдық әрекеттердің бірі болып табылады.
Жауап алу заңдылықтың ... ... ... Оны ... ... күш ... қорқыту, алдау жолымен және азаматтардың ... ... кір ... ... болуына жол берілмейді.
Жауап алу басталар алдында тергеуші сезіктіге ... ... ... ... айғақ беруден бас тарту құқығымен қоса, өз құқықтарын
да түсіндіреді (ҚПК-нің 216-бабы).
3.4 ... іс ... ... азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қорғау
Қылмыстық істер бойынша іс жүргізу кезінде азаматтардың құқықтары ... ... ... ... ... ... ... Бұл
қағида бұрын қаралған заңдылық ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу органдарының заңдылық ... ... ... ... ... мен бостандықтарын
қорғауды талап етеді.
Заң ... ... ...... ... ... ... асыруы мен бостандықтарын қамтамасыз етуі үшін тиісті,
Кодексте көзделген жағдайлар жасау. Мұның кепілі – сот ісіне ... және ... ... ... ... ... содан
кейін олар өкілетті адамнан белгіленген мәртебеге ... ... ... ғана талап ете алады ( ... куә ... үшін ... ... ... ... ете ... ал егер талп айыпталушы
тарапынан жасалған болса, ол талап қанағатандырылуға тиіс) [39, 116].
ҚПК-нің 15-бабына ... ... іс ... ... процеске қатысушы азаматтардың құқықтары
мен бостандықтарын қорғауға, оларды ... ... үшін ... жасауға,
процеске қатысушылардың заңды талаптарын қанағаттандыруға уақытылы шаралар
қолдануға ... ... ... ... ... ... отбасы мүшелерін
немесе өзге де жақын ... ... күш ... мүлкін жоюмен
немесе бүлдірумен, не өзге де заңға қарсы ... ... ... ... ... болған кезде қылмыстық істі
жүргізуші орган өз құзіреті ... бұл ... ... ... ... және ... қорғауға заңда көзделген шараларды
қолдануға міндетті ... ... ... ... ... ... істі жүргізу кезінде
азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау қағидасын сақтау ... ... бар ... ... ... етеді. Біріншіден,
қылмыстық іс жүргізу органы процеске қатысушы тұлғалардың әрқайсысына оның
құқытарын түсіндіріп, ол ... ... ... үшін ... жасауға және осыған байланысты тиісті шараларды қолданып ... ... ... іс ... құралдарының бірі процеске
қатысушының ізденуі, қылмыстық процесті жүргізуші органға жасаған өтініші
болып табылады. Кез келген өтініш қаралуға ... оны ... ... ... ... ... ... керек, оның өзі бұл мәселеде жөн-
жосықсыздық элементіне жол бермейді.
Қылмыстық істер бойынша іс ... ... ... ... ... қорғау қағидасынің бұзылуы адамға моральдық, сондай-ақ
материалдық сипаттағы зиян келтіруі ... Осы ... ... келтірілген
зиянды өтеу үшін қажетті шаралар қолданылуын көздейді.
ҚПК-нің ... ... ... ... өтелуге тиіс мүліктік зиянға
мыналар жатады:
- қылмыстық қудалаудың салдарынан төленбеген жалақы, ... ақы ... ... ... етілмеген қаражаттар мен кірістер;
- соттың үкімінің немесе өзге шешімнің негізінде заңсыз тәркіленген
немесе ... ... ... мүлік
- соттың заңсыз үкімін орындау үшін өндіріліп алынған айыппұлдар, заңсыз
әрекеттерге байланысты төленген сот ... және ... ... заңгерлік көмек үшін төленген сомалар;
- қылмыстық қудалаудың салдарынан ... өзге де ... ... жою ... және ... процесс жүргізетін
органдардың заңсыз әрекетері нәтижесінде ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты Қазақстан республикасы
Жоғарғы сотының Пленумы қаулы етеді:
«Қылмыстық процесті жүргізуші органдардың заңсыз әрекеттері ... ... ... байланысты ақшалай төлемдерді сол ... ... ... бюджет есмебінен төлеу жүзеге асырылады.
Зияеды өтеу туралы талапты қарау ... ... ... қаулының
көшірмесіне елтаңбалық мөр басылып, төлем жасауға міндетті органдарға ұсыну
үшін арызданушыға немесе оның заңды өкіліне ... ... [40, ... ... 3-бөлігіне сәйкес, іске қатысушы азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарын қорғау – ... ... ... ... етеді. Сондықтан, егер процеске қатысушы адамдардың өміріне,
денсаулығына, ... ... ... ... ... ... ... деп санауға негіз бар болса, онда қылмыстық іс жүргізу органы заңда
көрсетілген шараларды ... ... бұл ... ... ... ... Осы ... міндеттілігіне және
орындалатынына кепілдік беретін іс ... ... ... процеске
қатысушы адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету шаралары болып табылады.
2000 жылғы 5 шілдеде «Қылмыстық процеске қатысушы адамдарды мемлекеттік
қорғау туралы» ... заң ... ... ... ... ... ... олардың отбасы мүшелері мен жақын туыстарын мемлекеттік
қорғауды қамтамасыз ету – аталған адамдардың өміріне , ... ... ... қол сұғу ... ... ... ... уәкілетті
мемлекеттік органдардың осы Заңда ... ... ... және
әлеуметтік қорғау шараларын жүзеге асыруынан тұрады [41].
Осы заңдарға сәйкес, қылмыстық сот ісін жүргізу саласындағы мемлекеттік
қорғауға мына адамдар жатады:
1) ... іс ... ... ... ... ( ... тергеуші, анықтаушы, сондай-ақ жедел-іздестіру қызметін
атқаратын лауазымды адамдар);
2) өз ... ... және ... процеске қатысушылардың құқықтары
мен заңды мүдделерін қорғайтын адамдар ... ... ... жеке айыптаушы, азаматтық талапкер, азаматтық
жауапкер және олардың өкілдері);
3) өзге іске қатысушылар (куә, куәгер, сарапшы, маман, ... ... ... сот ... іске қатысушылардың отбасы мүшелері және жақын туыстары.
ҚПК-нің 100-101-баптарында және « Қылмыстық процеске қатысушы адамдарды
мемлекетік қорғау туралы» ... ... ... ... ... Олар ... ... іс жүргізу органы күш қолдану немесе құқыққа қайшы басқа
әрекеттер қаупін туғызған адамға мұндай әрекеттерді тиюы жөнінде ... ... ... ... адам ... ... ... шек қою;
3) іске қатысушы адамның жеке басын, баспанасын және ... ... ... ... ... ... жеке ... құралдарымен қамтамасыз
ету;
5) процеске қатысушы адамды қауіпсіз жерге уақытша орналастыру;
6) қорғалатын адамның құжаттарын ауыстыру;
7) қорғалатын ... ... ... және т.б [16].
Қауіпсіздік шарасын қолданудың қажеттілігі жойылған кезде, оны тоқтату
туралы ... іс ... ... қаулы шығарады.
Қауіпсіздік шараларының келесі тобы ... істі ... ... ... ... ... Ол шаралардың түрлері және қолдану
тәртібі ... ... ... сот ... ... өткізу (толық немесе жартылай);
2) қауіп туғызатын немесе онымен байланысты адамдарды сот
отырысының ... ... ... ... алғанда: оның жеке басы ... ... ... оны басқа іске қатысушылардың көзіне
көрсетпеу және ... тани ... ... ... ... ... қылмыстық істі қарайтын соттың дәлелді қаулы
шығаруы арқылы рәсімделеді.
Қауіпсіздік шарасын ... ... ... ... үшін ... себеп пен
негіздің болулары қажет. Себеп ретінде процеске қатысушы адамның өзіне
немесе жақындарына қарсы ... ... ... ... болады. Ондай арыз
ауызша немесе жазбаша берілуі мүмкін. Қауіпсіздік шарасын қолданудың негізі
ретінде іске қатысушы адамның немесе оның ... ... не ... ... ... ... ... тиетін қауіптің бар екендігін көрсететін
нақты ... ... ... Себеп пен негіз бар ... ... іс ... ... ... ... шарасын қолдану туралы
қаулы шығарып, бұл жөнінде қорғалатын адамға ... ... Жеке ... қол ... хат жазысудың, телефон арқылы
сөйлесудің, почта, ... ... және өзге де ... ... ... жеке өмірге қол сұғылмау құқығы алғаш рет 1948 жылы
Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының 12-бабында көрініс ... адам жеке ... және ... ... ... өз ... ... жасап баспанасына, хат жазысып-алысу құпиясына қол
сұғуынан, ар-намысы мен абырой беделіне нұқсан келтіруінен қорғалуға құқығы
бар» [42].
«Егер біз ... ... ... онда ... ... ... жөн» - ... елбасы Н.Назарбаев.
Адам құқықтары аясындағы халықаралық стандарттарға сәйкес, 1995 жылғы ҚР-
ның Конституциясының 18-бабында ... деп ... ... ... жеке өміріне қол сұғылмауына, өзінің және отбасының құпиясы
болуына, ар-намысы мен абыройлы атының қорғалуына құқығы бар;
- әркімнің өзінің жеке ... мен ... ... ... ... ... сөйлескен сөздерінің, почта телеграф арқылы және
басқа жолдармен алысқан хабарларының құпиялығы сақталуына құқығы ... бұл ... ... ... ... белгіленген реттер мен тәртіп
бойынша ғана жол беріледі.
Сонымен жеке адамның өміріне қол сұқпаушылық қағидасы Конституция арқылы
қорғалады.
Ең маңыздысы, адамның ... ... – өмір сүру ... Жеке ... қол
сұғылмау құқығын мемлекет тарапынан қорғалуға жататын адам ... ... ... ... ... ... ... болады.
Жеке өмірге қол сұғылмау құқығының адамның ... ... ... себептері:
1. Заңдарда негативті немесе позитивті бекітілуіне байланыссыз кез-келген
адамға тумысынан жазылуы, оның айнымастығы. Табиғи танылған құқық
мемлекеттің сыйы ... Ол оны тек ... ... және ... ... сақталуына кепідік жасайды. (табиғи құқықтың айнымастығы
критерийі). Не мемлекеттің, не оның ... не ... ... ... өзге ... одан ... шектеуге
құқығы жоқ.
2. Басқа біреуге берілмеуі немесе қандай да болмасын басқа ... ... ... ... да бұқаралық-құқықтық актімен адамды
бұл құқығынан айыруға болмайды. (табиғи құқықтың ажырамастығы
критерийі). ... ... бұл ... ... да ... ... ... және де өмір бойы болуы Әр адам мен азамат ... өмір ... ... ... мен ... ... қана қоймайды, міндеттілікте жүктеледі.
Жеке өмірге қол сұғылмау құқығының жоғарыда анықталған қасиеттері
адамның жеке ... қол ... ... тағы екі ... ол ... яғни ... да ... құқықтық актіні
қолданусыз жүзеге асады. Бұл құқыққа бәрі ие, белгілі бір жағдайларда ... ... ... ... бас ... ... ... отырған
тұлғаларда және т.б.
Екіншіден, жалпы ажырамас құқықтар, ... ... жеке ... қол
сұғылмау құқығы адам еркінен тыс, объективті түрде жүзеге асады.
Жеке ... қол ... ... ... және басқа да заңдылықтарда
көрініс ... ... ... ... көрсететіндіктен,
субъективтік құқықтар қатарына жатқызылады.
Әркімнің жеке өміріне қол сұғылмауды ауызға алған кездері ... ... оның ... ... жазысқан хаттарының құпиялылығына, оның
оқшаулануына ... ... ... араласулардан бостандығын айтамыз.
Сонымен, жеке өмірге қол ... ... мәні ... жеке ... қандайда болмасын жағдайда тыйым салынады, бірақ ол айрықша
заңмен тікелей ... ... ... ... ... қолданылуы мүмкін.
Конституция адам құқықтарының кешенін бекіте отырып, белгілі жағдайларда
заңмен шектелуін ... ... және ... ... ... ... ... қорғау, қоғамдық тәртіпті, адамның
құқықтары мен бостандықтарын, халықтың денсаулықтары мен имандылығын ... ... ... ғана тек ... ... ... ... 1-
тармақ). Бұл шектеу жеке өмірге қол сұғылмау құқығына да қатысты[19].
Адамның құқықтарын тек заң негізінде ... жол ... ... ... ... ... да ... жеке өмірі, жеке отбасылық құпия заңның қорғауында болады.
Әркімнің жеке салымдар мен жинақтардың, хат ... ... ... ... ... және өзге де ... құпиясына құқығы бар.
Қылмыстық процес барысында бұл ... ... ... ... жағдайлар мен тәртіп бойынша ғана жол беріледі».
Қылмыстық істі ... ... жеке ... қол ... қағидасын
сақтау – хат жазысудың және өзге де ... ... ... ... бола ... ... азаматтардың бұл құқықтарын заң бойынша
шектейтін жағдайлар, мәселен, ҚПК-нің 235-237 баптарында көрсетілген. ... ... ... ... ала ... ... почта-телеграф
жөнелтімдерін тұтқындау, оларды тексеру және алу, сөйлесулерді тыңдау,
хабарды жол ... ... ... ... санкция берген қаулысының
негізінде жүргізіледі [14].
ҚПК-нің 237-бабының 1-тармағына сәйкес, сөйлесулерді тыңдау мен ... ауыр және аса ауыр ... ... ... орын ... ... ҚПК-
сі әзірлеп жатқан қылмыс туралы телефон арқылы ... ... ... ... ... ... сәйкес, ауыр қылмыс санатына жасалғаны үшін ... ... жаза 12 ... бас бостандығынан айырудан аспайтын қасақана жасалған
әрекет (10-бап 4-тармақ), ал аса ауыр ... ... ... үшін 12
жылдан астам мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жаза немесе өлім
жазасы көзделген қасақана ... ... ... [43].
ҚР-ның ҚПК-не сәйкес, тергеуші сөйлескен сөздерді тыңдау мен ... ... деп ... соң, ... ... шығарады, онда: қылмыстық іс
және осы ... ... ... тиіс ... ... ... және ... адамдардың аты-жөні және қандай уақыт аралығында
жүргізілетіні; сөйлескен сөздерді тыңдау мен ... ... ... ... ... ... ... (ҚПК-нің 235-бабы).
Тергеушімен шығарылған қаулы прокурорға ұсынылады және ол санкция ... ... оны ... үшін тиісті органға жібереді. Сөйлескен
сөздерді тыңдау мен жазу алты айдан аспайтын ... ... ... Заң
шығарушы, бұл мерзімнің тоқтатылу ... ... олар ... ... жойылған кезде, бірақ, кез келген ... соң ... ... ... ... ... (ҚПК-
нің 237-бабы 5-тармағы)
ҚПК-нің 237-бабына талдау жасау арқылы аталған тергеу әрекеттерінің екі
этапын көреміз:
1. сөйлесулерді тыңдау мен жазу ... ... ... ... ... ... фонограмманы тексеру мен тыңдауды тергуші куәгерлердің және қажет
болған жағдайда маманның қатысуымен жүргізеді.
ҚПК-нің 237-бабы 1 және 2 ... ... ... алынатын
тұлғалар шеңберін және осы сөйлесулерді тыңдау мақсаттарын көре аламыз:
1) сезікті, айыпталушы және ... іс ... ... ... ... да адамдардың сөйлескен сөздерін тыңдау нәтижесінде іс үшін
маңызы бар мәліметтер алынады деп ... ... ... ... ... – іс бойынша дәлелді ақпарат алу;
2) күш қолдану, қорқытып алу және басқа да ... ... ... немесе олардың отбасы мүшелеріне қолдану қаупі болған
кезде. Мақсаты – аталған тұлғаларды қылмыстық ... ... ... ... ... туралы ҚР Заңына сәйкес жеделіздестіру
қызметін жүзеге асырушы ... өз ... ... ... шешу
үшін арнаулы жедел іздестіру шараларын ... ... « ... ... туралы» заңның 12-бабының 4-тармағында былай деп
көрсетілген: ... ... жеке ... ... хат ... ... ... хабарлары мен почта жөнелтілімдері құпиясын
қол сұғудан қорғау құқығын қорғайтын жедел-іздестіру шаралары тек ауыр және
ерекше ауыр ... ... ... ... ... жатқан және
жасаған қылмыстарды анықтау, алдын алу мен ашу мақсатында ... ғана ... ... [43, 89].
Жедел іздестіру қызметінің нормаларына сәйкес, ... ... ... адамның жеке өміріне, ар-ожданы мен қадір-
қасиетіне қатысты мағлұматтар, егер оларда заңмен ... ... ... жасағаны туралы хабарлама болмаса, сақталмайды және ... ... ... ... маңызды кепілдіктеріне
келесі нормаларды жатқыза аламыз:
1) фонограмма тергеушіге мөрмен бекітілген ... ... ... ... ... басталған және аяқталған уақыты, пайдаланылған
құралдардың қажетті техникалық сипаттамалары мен ... ... ... ... ... ... ... 237-бабы, 6-тармағы)
2) фонограмманы тексеру мен тыңдауды тергеуші куәгерлердің және ... ... ... қатысуымен жүргізуі. Сөйлескен сөздерді тыңдау мен
жазуға қатысушы адамдарға өздеріне белгілі болған мәліметтерді жария ... ... ... ... ... ... 7-тармақ)
3) фонограмма хаттамаға қоса беріледі, бұл ретте оның іске ... ... үкім ... ... ... соң ... қылмыстық іс тоқтатылған кейін
жойылады(ҚПК-нің 237-бап, 7-тармағы).
Жеке ... қол ... ... ... ... ... ... шараларын жүргізу кезінде, сондай-ақ сот талқылауы кезінде
ашылған адамдарыдң өмірінің жеке жақтары туралы мәліметтер жұрт ... ... Бұл ... ... тек ... іс ... үшін ғана емес, сонымен қатар азаматтар үшін де ... ... ... осы жөнінде, қажет болған жағдайларда, ... ... ... іске қатысушы азаматтарды ескертулері қажет.
Азаматтардың хат-абар жазысу, телефонмен сөйлесу, телеграф арқылы
хабарласу құпиясын ... ... ... әкімшілік немесе қылмыстық
жауаптылыққа тартылады. Тек қана бір ... ... ... 235-237-
баптарында көрсетілген негіздер бойынша ғана хат ... ... ... ... ... өзге ... тұтқындау,
оларды тексеру мен алу, жол жөнекей ұстау, тыңдау мен жазу ... ... ... ... ... ... мен прокурордың құзіретіне жатады.
Басқа негіздермен мұндай әрекеттерді жүзеге асыруға ешкім де құқылы емес,
мұндай ретте кінәлі адам ... ... ... бойынша жауапқа
тартылады.
Осы қағидаті қамтамасыз ету мақсатында заңда жеке сипаттағы мәліметтер
бар материалдарды жабық сот отырысында ... ету ... ... ... ашық ... ету үшін ондай мәліметке қатысы бар ... ... ... сақтаудың кепілі – мүдделлі адамның процесс
жүргізуші органның іс-әрекеттеріне шағым беру құқығы. Жеке өмір ... ... жеке өмір ... ... ... іс ... ... әрекеттерін жүргізу қажет болған жағдайда прокуро
санкциясын алу немесе соттың тиісті шешім шығаруы ... ... ... үйге қол сұқпаушылық қағидасы
Гуманды болғысы келетін әрбір мемлекет әр азаматына ... ... ... ... ... үйі болуға ұмтылуы тиіс. Міне осыдан
келіп, Қазақстан мемлекеті азаматтардың тұрғын үйге ... ... ... ... ... үй ... сатып алуға, белгіленген тәртіппен
мемлекеттік, кооперативтік тұрғын үй қорынан пәтер ... ... ... тұрғын үй немесе пәтер сатып алуға, мемлекеттік тұрғын үй
қорынан тегін немесе жалға алуға құқылы;
- ... ... жеке ... кооперативтік үй тұрғызуына, оның
ішінде қарыз алу жолымен тұрғызуына көмек көрсетеді;
- тұрғын үйден қуып ... ... ... ... ... қуып ... көзделген жағдайда ғана жүзеге асырылады;
- азаматтар тұрғын үйді пайдалану ... ... ... ... ... жағдайда заңсыздықтың тоқтатылуы туралы сотқа жүгінуге
құқылы; егер азаматтың үйі орналасқан участок мемлекет мүддесіне ... ... оның ... ... ... ... беруі тиіс [44, 78].
Азаматтардың тұрғын үйге құқығы болумен қатар, ... ... ... ... міндеттер де жүктеледі. Олар тұрғын үйді белгіленген
мақсатта пайдалануы, тұрғын үйді ... ... үйді ... тәртібін
сақтауы, пәтер ақыны уақытында төлеуі тиіс.
ҚР-да тұрғын үйге ... ... және өзге де ... ... ... ... тұрғын үй заңдарымен реттеледі.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 25-бабында былай баян етілген:
тұрғын үйге қол сұғылмайды және ... ... ... ... ... жол
берілмейді; тұрғын үйге басып кіруге, оны тексеруге және ... ... ... мен ... ... ғана жол ... ... конституциялық норма ҚПК-нің 17-бабында да дәлме-дәл бекітілген:
Тұрғын үйге – адамдардың түпкілікті немесе ... ... жеке ... ... ... ... саяжайы, бағбаншылық үйшігі,
сондай-ақ демалатын, зат қоятын қосымша жайлары жатады( ҚПК 7-бабының 42-
бөлігі).
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... қарап
тексерудің бір түрі: оқиға орнын қарап тексеру мен оқиға орны ... жер мен ... ... ... ... ... болған жер дегеніміз қылмыстың жасалған жері және де сол ... ... ашық ... ... жеке үй және басқа да объектілер.
Сонымен, жасалған қылмыстың қаруларын, ... және ... ... ... ... ... нысандары жүйелі зерттеу және алынған
нәтижелерді тиісті хаттамада ... ... іс үшін ... өзге де мән-
жайларды анықтауға бағытталған ... ... ... тексеру деп түсінеміз
[45, 56].
Қарап тексеру жүргізудің мақсаттары мен негіздері ҚПК-нің 221-бабында
айқындалған, ... ... ол жоқ ...... ... ... аға ... жержен, үй-жайлардан, заттардан,
құжаттардан, тірі адамдардан, ... және ... ... ... ... нысандардың іздері табылуы, содай-ақ іс үшін маңызыды мән-
жайлардың анықталуы мүмкін екендігі туралы ... ... ... іс жүргізуге байланысты тұрғын үйге онда тұратын ... ... кіру ... ... жағдайлар тиісті нормативтік құқықтық
актілерде көрсетіліп реттелген. Мәселен, ҚПК-нің 222-бабына сәйкес, тұрғын
үйді қарау(тексеру) тек онда ... ... ... ... ғана ... Егер онда тұратын адамдар тексеріп қарауға
қарсы немесе кәмелетке толмағандар болса немесе олардың психикалық не ... ... ... ... белгілі болса, онда тергеуші мәжбүрлеп қарау
туралы қаулы шығарып, прокурордың санкциясын алуы ... ... ... бас ... ... ... ... Ал, тұрғын үйді оқиға
болған жер ретінде кідіртусіз қарау қажет ... оны ... ... ... ... дәлелді қаулы шығарып, соның негізінде тұрғын
үйді қарауға құқылы. Мұндай жағдайда тергеуші өзі ... ... ... ... ... ... бір ... мерзімде хабарлауға
міндетті.
Бұл хабарды алғаннан кейін прокурор ... үйді ... ... оның заңды немесе заңсыз екені туралы қаулы ... ... үйді ... ... жүргізілген деп тапса, онда қараудың нәтижесін
дәлелдеме ретінде қолдануға жатпайды.
Жоғарыда атап ... егер бұл ... ... іздерін және
басқа объектілерін ... табу үшін ... ... оқиға орны болып
табылмайтын жерді қарап тексеру оқиға ... ... ... құрамдас
бөлігі болуы мүмкін. Оқиға орны болып табылмайтын оқиға орнын қарап тексеру
әдеттегі жерді қарап ... ... ... ... ... қарап тексеру
барысында, сондай-ақ тінту кезінде жүргізілуі мүмкін. ОЛ дербес тергеу іс-
әрекеті ретінде қылмыстың ... ... ... орнын анықтау үшін
жүргізіледі. Дербес тергеу іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... ... дипломатиялық өкілдіктер мен
консулдықтар ... ... ... ... және ... ... ... жүргізу іс үшін маңызы бар
объектілерді, заттар мен құжаттарды табу ... ... іске ... бар ... ... мақсатында тұрғын үйге
тінту жүргізу қажет болуы мүмкін. Ондай жағдайда тінту тергеушінің дәлелді
қаулысы ... ... ... алып ... Айрықша
жағдайларда, іздестіріліп жатқан зат жоғалып кетуі, бүлінуі мүмкін ... ... адам ... ... мүмкін болғанда тінту прокурордың
санкциясынсыз, бірақ жүргізілген тінту туралы жиырма төрт сағат ішінде оған
хабарлау ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй-жайды қарап тексеруге келісім
бермеген ретте және үй-жайда іс үшін маңызы бар ... ... ... деп ... ... ... жағдайда ҚПК-нің 232-бабында көзделген
ережелер бойынша тінту жүргізу керектігін және оның құрамында – ... ... ... үй-жайды қарап тексеру керектігін атап көрсету
қажет [46].
Тінтулер, кідіртілуге жатпайтын жағдайларды ... ... ... ... ... ... (жергілікті уақыт бойынша 22 сағаттан 6
сағатқа ... ... ... жүргізіледі.
Егер жабық үй-жайлар мен қоймалардың иесі оларды ерікті түрде ашудан бас
тартса, тінту жүргізген кезде олар ... ... ... ... Бұл ... құлыптарын және басқа заттарды қажетсіз бүлдіруге жол берілмеуге тиіс
(ҚПК-нің 232-бабының ... үйге онда ... ... ... қарсы кіру жедел-іздестіру
шараларын жүргізу барысында қажет болған жағдайда «Жедел-іздестіру ... ... ... ... Бұл ... ... былай деп
көрсетілген: тұрғын үйді қол сұғудан ... ... ... ... ... тек ауыр және ерекше ауыр ылмыстарды, сондай-ақ
қылмыстық топтар әзірлеп жатқан ... ... ... ... ... және ашу үшін ... санкциясымен ғана жүзеге асырылады.
ҚР-ның ҚК-нің 145-бабында тұрғын үйге қол сұғылмаушылықты бұзғаны үшін
жауаптылық көзделген. ... ... ...... үйге ... ... ететін қоғамдық қатынастар.
Қылмыстық кодекстің 145-бабының 2-тармағында осы қылмыстың ауырлататын
түрі – күш қолданамын деп қорқытумен, немесе ... тобы ... ... ... ... заңсыз тінтуге ұласып жасалған ... ... ... ... ... ... үшін жауаптылық белгіленген.
Күш қолдануға ұрып-соғып, сабап, дене жарақатын салу, ... ... ... үйге ... кіру ... ішінде тұрғын үйге заңсыз кіру тұрғын ... қол ... ... ... болып саналады.
Заңсыз тінту деп заңда көрсетілген негіздерсіз заңсыз ... ... ... ... ... өрескел бұзғандықты айтамыз.
Біреуді үйінен заңсыз шығарып тастау деп ... үй ... ... ... ... шешімінсіз немесе прокурордың санкциясынсыз отырған
үйінен заңсыз шығаруды айтамыз ... ... ... үйге қол ... қағидасынің екі жақты
маңызы бар: ... ... ... ... ... ету және ... ... үйінен заңсызуды болғызбау ... жеке ... қол ... ... ... ету ... ретінде.
3.7 Меншікке қол сұқпаушылық қағидасы
Экономикалық құқық пен бостандық адамға өзінің материалдық өндіріс ... ... өз ... ... ... үшін ... Әлеуметтік
құқық пен бостандық адамның рухани және басқа да қоғамдық (жеке) қажеттерін
өтеуге қызмет ... [48, ... ... (мемлекеттік) экономикадан рыноктік экономика деп
аталатынға өту процесін жүргізуде. Осыған байланысты Қазақстан мемлекетінің
экономикалық ... ... ... жеке және ... ... негізделген экономиканы құрудан;
- кәсіпкерлікке, әсіресе материалдық игіліктер өндірісі, құрылыс,
көлік, жеке ... ... ... үшін ... кез ... кәсіпкерлікке қолдау көрсетуден көрінеді.
Рыноктік экономика жеке меншік ... ... ... ... ... ... иесінің құқығы үш элементтен тұрады: а) иелену құқығы, ... ... : ... және жылжымайтын мүлікке заңдық тұрғыдан
иелену құқығы; б) пайдалану құқығы, яғни, ... ... ... ... көру, техниканы, технологияны пайдалану ... ... ету ... ... ... жалдауға беру, мұралыққа қалдыру, біреуге
қайтарымсыз беру және т.б [22].
Меншік иесі өз ... ... ... ... ... ... Бұл өз мүлкін
жекелеген адамға, қоғамға зиянды түрде, яғни, басқа адамдардың, қоғамдық
бірлестіктердің, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... сөз.
Жеке меншік әртүрлі жолдармен: материалдық игілік өндірісі, рухани
құндылық, ... ... алу, ... ... өткізу және т.б. нәтижесінде
алынуы мүмкін. Егер меншік заңды түрде алынған ... ол ... ... өз ... ... құқығын ел ішінде де, сондай-ақ сырт
жерлерде де қорғайды. Мемлекет жеке меншікті, біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... нұқсан келтіретін кез келген іс-әрекеттен қорғайды. Жеке меншікке қол
сұққаны үшін кінәлі қылмыстық және мүліктік ... ... ... меншікті мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдар тарапынан ... қол ... ... Егер ... ... азаматтан мүлікті
алу туралы шешім шығарса, онда ол ... ... ... ... ... ... ... етіп сотқа жүгінуге құқылы.
Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша ... ... ... пен жеке ... ... және бірдей
қорғалады (6-баптың 1-тармағы). Меншік субъектілері мен объектілері, меншік
иелерінің өз құқықтарын жүзеге асыру ... мен ... ... қорғау
кепілдіктері заңмен белгіленеді (6-баптың 2-тармағы) [1].
Қазақстан Республикасы Азаматтық ... ... ... ... ... ... заң ... арқылы танылатын және қорғалатын
өзіне тиесілі мүлікті өз ... ... ... және оған ... ... болып табылады [49].
ҚР-сы Конституциясының 26-бабына сәйкес ... ... ... және қамтамасыз етіледі. Констиуцияда белгіленген меншікке қол
сұқпаушылық мынадай [1]:
- Қазақстан Республикасының азаматтары заңды ... ... ... ... ... жеке ... ұстай алады;
- меншікке, оның ішінде мұрагерлік құқығына заңмен кепілдік ... ... ... ... де ... айыруға болмайды;
- заңмен көзделген жағдайларда мүліктен күштеп ... ... ... және бұзылған құқықты қалпына келтіруге бағытталады.
Бұл қағида ҚПК-нің 18-бабында да бекітілген. Осы ... ... ... ... ... түрде алған қандай да болсын мүлкін ... ... ... ... ... оның ... ... құқығы заңмен
қорғалады; соттың шешімінсіз ешкімді де мүлкінен ... ... ... ... ... ... да, ... мен қатар
заңды тұлғалардың да меншігіне қол сұғушылыққа жол ... ... ... ... ... ... қол сұқпаушылық қағидасы
барлық тұлғаларға ... ( жеке және ... ... ... ... [50, ... қол сұқпаушылық қағидасыне байланысты ҚПК-нің 18-бабының 2-
бөлігінде былай деп жазылған: іс ... ... ... банктегі
салымдарына және басқа да мүліктеріне тыйым салуға, сондай-ақ оларды ... ... ... ... мен тәртіп бойынша жол беріледі. Осыған
сәйкес, азаматтық талапты қамтамасыз ету мақсатында қолданылатын ... түрі ... ... салу ... ... Оның ... ... несие мекемелеріндегі шоттар мен салымдардағы ақша қаражаты мен өзге
де бағалы заттарға тыйым салу кезінде осы шот ... ... ... ... ... ... тоқтатылады(ҚПК-нің 161-бабының 13-бөлігі).
Тыйым салынуы мүмкін болатын мүліктің қатарына тұрғын үй, ... ... ... металдар, ақша, бағалы қағаздар, өзге де құндылықтар жатады.
Азаматтық талапты, басқа да мүліктік ... ... ... ... ... ... ... жазаның орындалуын қамтамасыз ету
мақсатында тергеуші ... ... ... не сот ... ... ... ... үшін жауапты болатын тұлғаның
мүлкіне тыйым салуға құқылы [51].
Сонымен, меншік иелерінің заңды құқықтары азаматтық ... ... ... құқығына қоғамға қауіпті іс-әрекет ... ... ... құқық нормасы арқылы да қорғалады, яғни қылмыстық
жауаптылыққа ... ... ... қарсы қылмыстар
(175-188-баптар) тарауында, қылмыстың түрін, негізін, шегін белгілеген.
4 ҚЫЛМЫСТЫҚ СОТ ІСІН ЖҮРГІЗУ ҚАҒИДАЛАРЫ
4.1 Кінәсіздік презумпциясы қағидасы
Кінәсіздік презумпциясы адамның ... ... сот ... ... оның кінәсіз деп саналатынын білдіреді. «Презумпция» латын сөзінен
алынған – 1) ықтималдыққа негізделген жорамал; 2) кері ... ... ... заң ... шек келтірмейтін деп тану.
Кінәсіздік презумпциясының құқықтық негізі - Қазақстан Республикасы
Конституциясының 77-бабы, онда ... ... ... ... ... екендігі заңды күшіне енген сот үкімімен танылғанша ... ... ... емес деп ... Бұл ... ... адам сот шешімі заңды күшіне енгенше қылмыскер болып есептелмейді
деген сөз. Бұл ... ... ... ... ... презумпциясы болып табылады.
- «айыпталушы өзінің кінәсіз ... ... ... ... ... ... презумпциясынан туындайды. Егер адам заңдық
жауапкершілікке тартылса, оның ... ... ... ... ... ... бұл адам өзінің тағдырына немқұрайды болады деген сөз емес. Ол
барлық заңды ... ... ... ... ... емес,
бірақ құқығы бар.
- «кез келген күмәндерді сотталушының пайдасына қарстыру әділ соттың
маңызды приципі болып табылады». Бұл ... ... ... туралы
дәлелі жеткіліксіз бола тұрып, сонда да күдіктілерді сотқа тапсырып
сотталуына ұмтылатын ... ... ... ... ... ... ... айғақтардың заңды күші болмайды» [52].
Адамның қадір-қасиетін кемсіту ... ... ... заңсыз болып
табылады. Ешкім де азапқа, зорлыққа, басқаша қаталдыққа ұшырамауға тиіс.
Дәлелдер егер оларды жинау және ... ... ... кепілдік берген
адамның құқықтары мен бостандықтары, сондай-ақ процессуалдық ... ... ... ... ... бұзылған болса, егер осындай
әрекеттер ... ... ... ... ... ... алынған деп танылуы
тиіс.
- «қылмыстық ... ... ... ... жол ... Бұл егер
адам жасаған іс заңда қылмыс деп ... ... ... іс ... ... көздейтін заңды осы іске қолдануға болмайды ... ... ... егер заң ... ... ... жоқ.
Бұл тұжырымдар ҚПК-нің 19-бабында өрбітіліп, былайша берілген:
- әр адам оның қылмыс жасағандығы үшін ... ... ... ... және ... ... ... енген үкімімен белгіленгенге
дейін кінәсіз деп саналады,
- ешкімде өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес;
- ... ... ... ... оның ... айыптау үкімін болжамдауға негіздеуге болмайды және үкім шындыққа
жататын дәлелдемелердің жиынтығымен расталуы тиіс.
Кінәсіздік ... ... ... қылмыстық іс жүргізудегі
«айыпталушы» және қылмыс жасауға «кінәлі адам» - бірдей ұғымдар емес. Яғни,
алдын ала ... ... ... айыпталушы ретінде жауапқа тартылған
адамның қылмыс жасауға кінәлі немесе кінәсіз екендігін тек сот қана ... бұл ... ... ... сотта қылмыстық істі қараудың нәтижесінде
дәлелденіп, ол жөнінде айыптау үкімі шығарылған болса, онда осы үкім ... ... ... бұл адам ... ... ... Ал бұған дейін,
заңда көрсетілген айыпталушыға (сотталушыға) қолданылатын ... оның ... ... ... ... сақталады [53,
67].
Кінәсіздік презумпциясы принціпінен туындайтын ... ... ... жасағандығы заңды жолмен дәлелденуі тиіс және ... ... ... ... жүктеледі. Мәселен, тергеуші
қылмыстық істің ... ... ашу үшін ... ... ... ... ... арқылы айыпталушының қылмыс жасағандығын дәлелдейді.
Егер тергеу әрекеттерін жүргізу кезінде күш ... ... ... ... ... ... жол берілген болса, ондай жолмен ... ... ... бола ... Яғни, айыпталушының қылмыс
жасаудағы кінәлілігі заңды жолмен алынған дәлелдемелердің ... ... ... ... ... ... ... айыптау үкімі
болжауларға негізделуге тиіс емес және сот ... ... ... ... ... соттың зерттеген дәлелдемелерінің жиынтығымен
дәлелденген жағдайларда ғана шығарылады.
Кінәсіздік презумпциясына байланысты тағы бір ... ... ... ... ... ... ... оның пайдасына қаралуы
тиіс. « Сейілмейтін күдік» ретінде бұл іс бойынша шешілуге тиісті ... анық ... келу ... ... жағдай қаралады. Мәселен,
қылмыстық істі сот талқылауында қараудың ... ... ... ... күдік қалатын болса, ондай күдік бұл адамның
пайдасына қаралуға жататын болғандықтан, сот ... ... ... ... ... ... туралы қағиданы қолдану – дәлелденбеген кінәлілік
дәлелденген кінәсіздікті білдіреді деп ... ... ... ... сәйкес,
сот айыптау үкімін айыпталушының қылмыс жасағандығы жөнінде толық сенімге
келген жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... ... бұл қағидатің
айыпталушыға ғана емес, сонымен қатар сезіктіге және ... ... да ... ... қажет.
Кінәсіздік презумпциясы әлі де дәлелденбеген нәрсен анықталды ... ... ... ... ... ... Қағидатің терең
ізгілік, адамгершілік мәні міне, осында.
4.2 Қайта соттауға және қылмыстық ізге ... жол ... ... ... үшін ешкімді де қайтадан қылмыстық жауапқа немесе
әкімшілік жауапқа тартуға болмайды» ... ... ... дербес сот
ісін жүргізу қағидасы ретінде орнықтырған (ҚР-сы Конституциясының 77-бабы 3-
бөлігі) [1].
Бұл қағида барлық құқыққа қарсы әрекеттерге ... ... ... ... ... сот тек бір жаза ғана ... ... Дәл ... ... ... үшін бір ... жаза ... алады.
Қылмыстық сот өндірісін жүргізудің бұл қағидасы қылмыстық ізге түсуді
жоққа шығаратын ... жеке ... ... мен ... сот ... ... сөт әділдігін жүзеге асыратын ... ... ... ізге түсу ... ... паш етуге
бағытталған.
Бұл қағида сөзбе-сөз дерлік ҚПК-нің ... ... ... ... ... кепілдігі ҚПК-нің 37-бабының нормалары
болып табылады. Мәселен, осы бапқа сәйкес ... іс ... ... ... іс ... тиіс ... ... а) жасалған әрекет үшін
жаза қолдануды болдырмайтын рақымшылық ету актісін қабылдау; б) өзі жөнінде
осы айыптау ... ... ... ... ... ... не ... ізге
түсудің мүмкін еместігін белгілейтін соттың өзге қаулысы; в) ... ... ізге ... ... ... ... сол айыптау бойынша
қылмыстық ізге ... бас ... ... ... ... г) ... ... кодексінде адамды қылмыстық ... ... ... ... ... ... ізге ... жоққа шығаратын жағдайлар ҚР ... ... ... да көп, дегенмен қайта соттауға және қылмыстық ізге ... ... ... осы аталған төртеуі көрсетілген.
Соттың (судьяның) қызметіне байланысты бұл ... ... ... бір нақты іс бойынша тұлғаға қатысты заңды күшіне енген үкім ... ... ... ... ... онда бұл ... осы әрекеті үшін
қайтадан сотталуға жатпайды. ... ... ... бір ... ... рет соттауға болмайды. Бұл қағидатің ережелері егер заңда қарастырылған
негіздер, соның ішінде қылмыс ... ... ... қылмыс
құрамының болмауына және т.б. байланысты қылмыстық істі ... ... ... соттың (судьяның) қаулысына да таралады.
Соттың қылмыстық ізге түсуді жоққа шығаратын мән-жайларды байқауы ... істі ... ... ... шешу ... белгіленген шаралар
қолдану міндетін жүктейді.
Қылмыстық ізге түсу органдарының – прокурордың, ... ... және ... ... де ... іс ... ... түсуді жоққа шығаратын жағдайларды анықтағанда осы ... ... ... ... әрқайсысы өз құзіреттіліктерінің
шегінде қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... істі ... бас тарту немесе ... іс ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге прокурор қылмыстық іс
бойынша ... ... ... ретінде қатыса отырып, ҚР ҚПК-нің 37-
бабының 5 тармағына сәйкес, істі ... ... ... ... оны ... қайтарып алуға және осы бапта көзделген негіздер бойынша қысқартуға да
құқылы.
Қайта соттауға және қылмыстық ізге ... жол ... ... істің
бетін жамандыққа қарай бұруға тыйым салу туралы ... ... ... ... ... ... бұзылуы қандай жағдайда болсын
қылмыстық ізге түсуді жоққа шығаратын ... бірі ... ... қолданылуға тиісті) адамның жағдайы нашарлайтынын ... ... ... бір жағдайларда заңдардың кері күші жоқ ... ... ... кері күші жоқ: а) жауапкершілік
белгілейтін ... ... б) ... жаңа ... ... ... ахуалын нашарлататын заңдар. Бұл қағида қисынды ақырына ... Егер адам ... ... жасағаннан кейін заңның күші жойылса
немесе осы ... ... үшін ... ... онда жаңа заң
қолданылады ( ҚР-сы Конституциясының 77-бабы).
Қазақстан Республикасының Конституциясында заң шығарушы, осы ... ісін ... ... арналған нормада бере отырып, іс жүргізу
міндеттерін шешу үшін оның ... да ... ... атап көрсеткен. Сонымен
бірге, істің бетін ... ... ... ... салу ... уақытта
қолданылуы сияқты категорияның мазмұнын толықтырады және заң шығару ісінің
ізгілік бағыт көздейтінінің белгісі болып табылады.
ҚР ҚПК-нің 5-ші бабына ... ... сот ісін ... іс ... ... іс жүргізу шешімін қабылдау кезіне дейін күшіне ... іс ... ... ... ... асырылады. Жаңа міндеттер
жүктейтін, процеске қатысушыларға тиесілі құқықтардың күшін жоятын немесе
оларды ... оның ... ... ... ... ... ... заңының кері күші болмайды. Дәлелдемелердің жарамдылығы олар
алынған кезде ... ... ... ... ... ... белгілі
бір қылмыстық іс-әрекет үшін жаза көздейтін ҚР ҚК-нің нормасының негізгі
мақсаты айыпталушыға жақсы жағдай жасау ... ... ... ... Осылайша, ҚР ҚПК-нің нормалары құзіретті ... ... ... ... ... ҚР ҚК-нің нормалары ... ... [56, ... ... ... ... ... тыйым салу ережелері келесі
қылмыстық іс жүргізу кепілдіктерімен ... ... ... ... ... ... жағдайлар болғанда, сотпен
қысқартылуға жататын істер бойынша соттың ... ... ... ... ... дұрыс қолданбау жолымен шығарылған соттың үкімінің
күшін жою;
- егер ... ... ... ... ... дұрыс
қолданылмаса тиісті рақымшылық актісін ... істі ... ... ... ... (ҚР ҚПК-нің 421 ... ... ... ... ... ҚР ... ... қылмыстық ізге түсуді болдырмайтын
жағдай ретінде, егер ол ... ... үшін жаза ... ... ету ... ... да қарастырады. Қылмыстық ізге түсуді
жоққа шығаратын мән-жайларды байқаған сот ... істі ... ... ... ... Бұл ... сот істі соңына дейін қарастырып,
ақтау үкімін шығарады немесе айыптау үкімін шығарып, ... ... Бұл ... кешірім немесе рақымшылық актісі адамдар ... жеке ... ... алып ... немесе жеңілдететін заң
ретінде түсіндіріледі [26].
Іске мүдделі адам өзіне қатысты қайта ... ... ... ... ... ... ... өтініш жасай алады. Ондай
жағдайдың бар екені расталған болса, бұл орган қылмыстық істі қозғаудан ... ... ... істі ... ... ... шығаруы тиіс.
4.3 Сот төрелігін заң мен сот ... ... ... ... ... төрелігін заң мен сот алдындағы теңдік негіздерінде жүзеге асыру
қағидасынің ... ... ... ... ... онда: «заң мен сот ... ... бәрі тең. ... ... және ... ... жынысына. Нәсіліне, ұлтына,
тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе
кез келген өзге ... ... ... ... ... болмайды» деп
белгіленген. Осыған сәйкес, ҚПК-нің 21-бабында сот ... заң мен ... ... ... ... ... қағидасы бекітілген. Бұл
қағидатің мәні мен маңызы, азаматтардың заң мен сот ... ... ... Яғни, азаматтардың заң алдындағы теңдігі олардың сот
алдындағы теңдігінен кең ... ... ... сот ... ... заң ... теңдігінен туындайды: заң алдындағы теңдік
болмай, сот алдындағы теңдік бола алмайды. Сондықтан, азаматтардың заң ... ... ... – тек ... атқару қағидасы ғана емес, сонымен
қатар тұтас қылмыстық іс ... ... деп те ... ... Сонымен:
1) азаматтардың заң алдындағы теңдігі – қылмыстық іс бойынша өндіріс
кезінде ( ... істі ... ... ала ... және істі сотта қарап
шешу) барлық азаматтарға бірдей күші бар заңдардың қолданылатындығын және
олардың ... ... ... ... ... ... басқалардан артықшылығы болмайтындығын білдіреді;
2) азаматтардың сот алдындағы теңдігі – олардың барлығы да ... ... ... сот жүйесіне кіретін соттардың алдында
жауапты болып, сотта іс жүргізу ... ... де ... және ... ... жол ... ... айтқанда, қылмыстық іс жүргізуге қатысушы тұлғалардың заңмен
көзделген құқықтары мен міндеттері ... ... ... ... сот төнелігін атқару жалпы ереже бойынша ... ... ... ... және жәбірленушінің және өзге ... жеке ... ... ... жатпайды.
Сонымен қатар, сот төрелігін заң мен соталдындағы теңдік негіздерінде
жүзеге ... ... ... бұл қағидатің сотқа дейінгі қылмыстық істі
қозғау және алдын ала ... ... ... ... жоқ деп ... ... сотқа дейінгі қылмыстық іс жүргізу тәртібін реттейтін
құқықтық нормалар да ешкімді тегіне, әлеуметтік, ... ... ... ... ... кемсітуге болдырмайды.
Дегенмен, ҚПК-де көрсетілген жекеленген санаттарға жататын істер бойынша
өндірістің ерекшеліктері болатындығын да айту ... ... ... қылмыстық істерін жүргізу кезінде жалпы ережелермен ... ... ... де ... ізге ... иммунитеті бар адамдарға қатысты қылмыстық сот
ісін жүргізудің шарттары ... ... ... осы
кодекспен, заңдармен және Қазақстан Республикасы ... ... ... ... 21-бабы).
Қылмыстық ізге түсуден иммуниеті бар адамдар жөнінде сот ісін ... ... ... бір ... ... заң мен сот ... бәрі тең ... қағидатің мәніне қайшы келмейді.
Дүние жүзілік тәжірибеге сәйкес парламент депутаттарына, ... ... ... адамдарына, дипломатиялық қызметкерлерге
қатысты қылмыстық іс жүргізудің заңмен шектелген ... ... ... [58]. ... ... ... (4-бөлігі)
Парламент депутатын оның өкілеттік мерзімі ішінде ... ... ... сот тәртібімен белгіленетін әкімшілік жазалау шараларын қолдануға,
қылмыс үстінде ұсталған немесе ауыр ... ... ... ... ... ... ... жауапқа тартуға болмайды деп
белгіленген. Конституцияның 71-бабына (5-бөлігі) ... ... ... мен ... өздерінің өкілеттігі мерзімі ішінде
тұтқынға алуға, күштеп әкелуге, оған сот ... ... ... шараларын қолдануға. Қылмыс үстінде ұсталған немесе ауыр қылмыстар
жасаған ... ... ... келісімінсіз қылмыстық жауапқа
тартуға болмайды. Судьяны қамауға алу, оған ... ... ... ... ... тарту үшін, қылмыс үстінде ұсталған ... ауыр ... ... ... ... ... соты кеңесінің қорытындысына
негізделген Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... Бас ... ... Төрағасы мен судьяларын оларға ... ... ... ... ... ... ... алу қажет (Конституцияның
55-бабы).
Конституцияның келтірілген қағидалары ... ... ... қудалаудан иммунитеттері бар адамдардың істері бойынша ... ... ... ... баптарында дамытылып,
көрсетілген. Олардың ... ... ... ... Кеңестің Төрағасы және мүшелері, судьялар, ҚР-ның ... ... ... бар ... ... ... ... сәйкес: Республика Парламентінің
депутатына, ҚР-сы ... ... ... ... мүшелеріне
қатысты қылмыстық істі ҚР-ның анықтау мен алдын ала тергеуді жүзеге ... ... ... ғана ... ... ... қатысты тергеу
ісін ҚР-ның Бас Прокуроры ғана қозғауы мүмкін. ... Бас ... ... істі оның орынбасары ғана қозғауы мүмкін.
Бұл адамдарға қатысты қылмыстық сот ісін жүргізу ерекшеліктері – олардың
тәуелді ... ... ету және ... ... ... ... ... қосымша құқытық кепілдіктердің көзделуімен байланысты
болып табылады.
4.4 Судьялардың ... ... ... ... бір ... мемлекеттік қызметкерлердің ерекше
санаты болып табылатын судъялардың ерекше мәртебесі мен қызмет режимі ... ... ... ... олардың тәуелсіздігі және тек
Конституция мен заңға ғана бағыныштылығы сияқты конституциялық қағидалардан
көрінеді. Заң ... ... мен қол ... Олардың істеріне қол сұғылмауын белгілей ... ... ... күмән туғызбайды [58].
Барлық соттардың судьялары біртұтас мәртебеге ие және өзара тек
өкілеттіктерімен ғана ... ... ... әділ ... ... ... негізде өздерінің міндеттерін атқарады және сот билігінің
иелері болып табылады. Судьяларға ... ... ... тыс ... ... жүктеле алмайды. Судьялар қылмыстармен, заңдылық және
құқықтық ... ... үшін ... ... ... органдардың
құрамына қосыла алмайды.
Судьялардың тәуелсіздік қағидасы ... ... ... ... 2 ... ... бекітілген: судъя сот төрелігін асыру кезінде
тәуелсіз және Конституция мен заңға ғана ... сот ... іске ... ... ... қандай да болсын араласуға жол берілмейді, нақты
істер бойынша судьялар есеп бермейді.
Судьяның тәуелсіздігі ешкімде әділ сотты ... ... ... ... мен сенімді заседательдерге қандай да бір әсер ... ... ... ... ... заң ... ... ҚР-сы ҚК-нің құрамында
әділ сотқа қарсы қылмыстар мен жазаны орындау тәртібі туралы тарау бар. ... ... әділ ... ... ... мақсатында соттың қызметіне қандай
да болмасын нысанда килігу қылмыс ... ... ... Бұл қылмыстың
қоғамға қауіптілігі сол сот төрелігін жүзеге асыруға кез ... ... ... арқылы судьялардың тәуелсіздігі және олардың тек қана заңға
бағыныштылық қағидасы бұзылып, ... сот ... ... ... ... оның қарастырылған немес өндірістегі сот істерінің
мәні бойынша қандай да бір түсініктер беруге міндетті емес ... ... ... ... құпиялылығы барлық жағдайларда қамтамасыз
етілуге тиіс.
Қаралған конституциялқ қағидалар ҚПК-нің 22-бабында дәлме-дәл дерлік
келтіріліп және ... ... деп ... ... тәуелсіздігінің
кепілдігі Қазақстан республикасы Конституциясымен және заңмен ... ол ... ... ... « Қазақстан Республикасының сот
жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы» конституциялық заңның негізінде
анықталады. Осы ... ... ... ... тәуелсіздігінің мына
кепілдіктерін айта аламыз:
Заңи кепілдіктер:1) әділ сотты жүзеге ... ... ... Ол
Азаматтық іс жүргізу және Қылмыстық іс жүргізу кодекстерінде де ... әділ ... ... ... ... сот ... іске асыру жөніндегі
қызметіне араласқаны үшін, сондай-ақ сотты және судьларды құрметтемегені
үшін заңмен көзделген жауапкершіліктің ... 3) ... қол ... ... ... істі тек ҚР Бас ... ғана қозғай алады. 4)
Конституцияда және «Сот ... мен ... ... ... заңда судьяны сайлау, қызметке тағайындау, өкілеттіктерін
тоқтату және кідірту тәртібі, судъяның қызметтен кету құқығы ... ... ... ... лауазымына кандидаттар іріктеудің ерекше
тәртібін белгілеуден көрінеді.
Материалдық кепілдіктер: 1) судьяларға мемлекет есебінен ... ... және ... ... ... 2) ... ... мен мүлкінің мемлекеттік қорғауда ... 3) ... ... қамтамасыз ету республикалық бюджет қаражаты есебінен
жүргізіледі 4) судьяға және оның ... ... ... ... зиян ... ... қаражаты есебінен өтеледі [12].
Судьялар тәуелсіздігінің және олардың тек заңға бағыныштылығының сот
құрылысындағы кепілдіктері – ... ... ... мандатпен,
кәсіпкерлік қызметпен, коммерциялық ұйымның басшы ... ... ... кірумен сыйыспайтындығы ( ҚР-сы Конст. 79-бабының 4-
тармағы). Судьялар партияларға, ... ... кіре ... ... ... ... партияны қолдап немесе оған қарсы сөз сөйлеуіне болмайды.
Судьяны Конституция кепілдік ... ... ... ... ... ... ... әркімнің жеке басының бостандығына
құқығы бар ... ... ... ... ... күшейтіп,
нақтылай түскен.
Судьяға ешкімнің тиіспеуі заңды негіздер бар болған жағдайда қылмыстық
жазаның іріктеп ... ... ... ... жауапқа
тартудың, оған іс жүргізушілік ... ... ... ... судьны оған ешкімнің тиіспеуі жөніндегі
құқығынан айырудың заңдылығын қамтамасыз етуді көздейді [60, 30].
Судьяларға ... ... ... ... сот ісін жүргізуде
жаңа нәрсе. Судьяларға тиіспеушілік ... ... ... ... ... реттейтін нормалар ізімен әзірленген. Қазақстан
Республикасы Конституциясы 79-бабының 2-бөлігіне сәйкес: судьяны тұтқынға
алуға, күштеп әкелуге, оған сот ... ... ... ... ... ... ... ұсталған немесе ауыр қылмыс жасаған
реттерді ... ... ... Сот Кеңесінің қорытындыларына
негізделген Қазақстан Республикасы Президентінің келісімінсіз не ... ... ... тартуға болмайды.
4.5 Сот ісін жүргізуді тараптардың бәсекелестігі мен тең ... ... ... ... ... бұл қағидатің мәні – қылмыстық істі
жүргізудің ... және ... ... ... ... және ... тең процессуалдық құқықтар беру
арқылы олардың сот ... ... ... ... ... ... Ал сот айыптау немесе қорғану тарабының жағында болмай, яғни
бейтараптылық сақтай отырып және тараптарға өз ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық істі әділ шешуі тиіс.
«Сот төрелігі істің мән-жайлары айыптау жағынан да қорғау жағынан да
бірдей ... ... ... ... сотта айыптаушы және жауаптылығын
ауырлатушы мән-жайлармен қатар ақтаушы немесе жауаптылығын жеңілдетуші мән-
жайлардың бірдей ... ... ... ... және ... айыптаушы
және қорғаушы әсер етеді», - деп жазған әйгілі заңгер М.С. ... ... ... ... қағидасынің басты сипаты – қылмыстық
сот ісін жүргізу кезіндегі үш негізгі процессуалдық функциялардың (айыптау,
қорғану және қылмыстық істі ... ... анық ... және ... атқарудың сәйкес субъектілерге жүктелуі болып табылады: айыптау
функциясын атқару – ... ... ...... тарабына,
қылмыстық істі шешу –сотқа.
Бәсекелестік – істің сотта қаралуы айыптау функциясы қорғау функциясынан
және істі шешу функциясынан ... ... ... сот ... ... сот ... басты жағдайда болады, сотта істің қаралуына
басшылық етеді және ... ... ... толық және
объективтізерттеу, іс бойынша ақиқатты анықтау үшін заңда көзделген ... ... іс ... ... және ... ... шығаруға
міндетті; сотта істің қаралуына қатысушыларға, соның ішінде айыптаушы ... тең іс ... ... берілген.
Бәсекелестік – қарама-қарсы мүдделер тартысы. Сол мүдделерді білдіретін
және сот алдында қорғайтын – тараптар. ... ... ... ... ... ізге түсу ... өзін ... айыптан қорғану
мүддесін көздейтін айыпталушы(сотталушы); айыпталушының мүддесін білдіретін
қорғаушы; процесте қылмыстан ... ... ... ... өз құқығын
қорғайтын жәбірленуші мен ... ... ... ... ... мен ... бір адамда үйлесім таппаған жағдайда азаматтық
жауапкер мен оның өкілі [53, 78].
Тараптардың бәсекелестігіне ... ... тағы бір ... ... ... мағынада қолданылуы бірінші саты сотында істі қарау
кезінде, яғни ... сот ... ... ... ... ... 23-бабында бұл қағидатің осы стадияға сәйкес сипатта жазылғандығына
назар аудару керек.
Сотта істі қарау кезіндегі тараптардың бәсекелестігін ... ... ... ... тең ... сақтау болып табылады. ... ... ... ... үшін ... тең ... беру
қажет. Тараптардың тең құқықтылығы – сот талқылауы кезінде тараптарға
қылмыстық істің ... ... ... ... және ... қатысулары үшін бірдей мүмкіндік берілетіндігін, сондай-ақ осы
кездегі ... ... ... ... ... білдіреді. Осы тұрғыдан алғанда, мемлекеттік айыптаушы
ретінде сотқа қатысатын прокурордың қорғану тарабына жататын сотталушыдан
және оның ... ... ... [61].
Тараптар тең құқықтығының бірдей түсінілуі ҚПК-нің ... ... ... ... онда ... ... қорғаушы,
жәбірленуші мен оның өкілі, сондай-ақ ... ... ... және ... ... ... істі ... кезінде дәлелдер келтіру,
дәлелдерді зерттеуге қатысу және өтініштер айту жөнінде ... ... деп ... ... қатар, тараптардың тең құқықтылығы ұғымының олардың
процессуалдық жағдайы ұғымынан өзге мәселе ... ... ... ... ... сот ... қатысушының қылмыстық іс жүргізу статусына ешбір
қатысты емес. Мұның өзі ... ... ... іс ... ... жоқ ... және ... мүмкін емес екенін білдіреді. Олардың іс
жүзінде тең құқықты болуының ... ... ... олар ... ... және ... ... туындайды.
Тараптардың бәсекелестігіне қатысты олардың тең құқықтығы – істі өз
мүдделерін ... үшін ... заң ... іс жүргізу құралдарының
теңдігінен басқа ешнәрсе де емес.
Қылмыстық процесте тараптардың тең құқықтығы ... ... ... бар. Бұл ... толық көлемде жүзеге асырылуы даудың
кішкентай және объективтік ... ... ... мүмкіндік береді. Осы
қағида істің сотта ... ... көзі ... ... ... және ... да ... қарама-қайшылығы табылатын тараптардың
арасындағы сайысу нысанында өтетінін көрсетеді.
Конструкциялық түрде бәсекелестік процесс қатал дифференцияны білдіреді,
яғни айыптау ... ( ... істі ... ... ... айыптау
дәлелдемелерін жинау, сотта айыптау), қорғау ... ... ... ... ... және соттың функциясы( ... ... ... ... ... ... шешу сот алдына анықтау мен тергеу кемшіліктерінің орнын
соттың объективті мүмкіндігі шегінде ... егер ... ... үшін
қажет болса, басқа да дәлелдерді анықтау, сұратып алу және бағалау міндетін
қояды.
4.6 Істің мән-жайын ... ... және ... ... ... ... ... және объективті зерттеу қағидасы –
соттың, прокурордың, тергеушінің және ... іс үшін ... ... ... мұқият зерттеу, сол мән-жайлардың бар немесе жоқ екені
туралы тұжырымдардың дұрытығына кепілдік ... ... ... ... ... және бағалау міндетін білдіретін негіз.
Жасалған әрекеттің ... ... ... қол ... ... мүмкін емес. Осы мақсаттарда ҚПК-нің 24-бабы сотты, ... және ... ... мән-жайларын жан-жақты, толық және
объективті зерттеу үшін ... ... ... ... қолдануға
міндеттейді. Бұл талаптың маңыздылығы оның ... ... ... ... ерекшелігі – оны құрайтын үш элементтің
біртұтастығы. Істің мән-жайын жан-жақты, ... және ... ... талаптарына сәйкес қылмыстық іс жүргізу органы [62, 67]:
- әрбір қылмыстық істі дұрыс шешу үшін маңызы бар, яғни ... ... ... ... ... ... анықтауы тиіс (қылмыстың
оқиғасы, жасалу уақыты, болған ... ... кім ... ... ... ... және ... істің мән-жайларын біржақты айыптау тұрғысынан емес, жан-жақты ашуға
тиіс( айыпталушыны әшкерелейтін де, оны ... да, ... ... және ... ... ... ... бар басқа да нақты мән-жайлардың барлығын);
- объективтік көзқарасты сақтай отырып, ... және ... ... ... ... ... өз құқықтарын жүзеге
асыру үшін қажетті жағдай туғызуға тиіс.
Осы айтылған талаптарды басшылыққа ала ... ... іс ... ... ... жан-жақты, толық және объективті зерттеу
қағидасын жүзеге асырады [30].
Бұл қағидатің негізгі мәні, ... ... ... ... ... және ол ... ... қалай болғандығына сәйкес дәл
анықтау – қылмыстық іс бойынша ақиқатқа жету ... ... ... іс жүргізу органдарының ( тергеушінің, анықтаушының, прокурордың
және соттың) істің ... ... ... мен ... ол ... ... ... сәйкес келуі ақиқатқа
жеткендікті білдіреді.
Қылмыстық істерді алдын ала ... және ... ... шешу ... ... ... асырылады. Іс жүргізу органдары( тергеуші, анықтаушы,
прокурор, сот) қылмыстың қалай жасалғандығын, оның ... ... ... ғана ... ... ... негізінде
прокурор қылмысты айыпталушы жасағандығын соттың алдында ашып көрсетеді, ал
қорғаушы айыпталушыға тағылған айыптауды ... ... ... ... ... ... өз талаптарын қоя алады. Сот айыптау және
қорғау ... ... ... ... сотталушының
кінәлілігі немесе кінәсіздігі жөнінде анық тұжырымға келіп, айыптау немесе
ақтау үкімін шығарады.
Дәлелдемелер ұғымы ҚПК-нің 115-бабында ... Осы ... ... сәйкес, қылмыстық іс бойынша дәлелдемелер ұғымын ... ... ... ... және сот ... болғандығын
немесе болмағандығын, бұл қылмысты айыпталушы жасағандығын немесе
жасамағандығын және ... ... ... ... емес екендігін,
сондай-ақ істі дұрыс шешу үшін маңызы бар өзге де мән-жайларды ... ... ... ... ... фактілі деркетер қылмыстық іс бойынша
дәлелдемелер болып табылады [63, 89].
Әрбір ... ... іс ... ... ... ... тиісті мән-
жайлар жиынтығы қылмыстық іс бойынша дәлелдеу пәнін құрайды. Яғни, ҚПК-нің
117-бабында ... ол ... ... ... ... ... уақыты, болған жері,тәсілі және басқа да мән-жайлары. ... кім ... ... ... адамның кінәлілігі, кінәсінің
нысаны, ... ... ... ... ... дәрежесі мен сипатына әсер ... ... ... жеке ... ... ... ... зардаптары,
қылмыспен келтірілген зиянның сипаты мен ... 6) ... ... ... ... 7) ... жауаптылық пен
жазадан босатуға әкеп соқтыратын мән- жайлар.
Қылмыстық іс жүргізу кезіндегі ... ... ... ... дұрыс шешу үшін маңызы бар мән-жайларды анықтау мақсатымен ... ... ... ... ... дәлелдемелерді жинау, зерттеу
және бағалап қолдану қызметі болып табылады.
ҚПК-нің талабы ... ... ... ... іс ... ... ... тиісті өкілеттік берілген лауазымды адамдарына жүктелген. Атап
айтқанда, сот және прокурор, тергеуші, анықтаушы істі ... ... ... ... ... және объективті зерттеу үшін заңда көзделген
барлық шараларды қолдануға ... ... ... ... олар ... ... ... Бірақ, бұл субъектілердің
атқаратын іс жүргізу функциялары бірдей ... ... ... ... де өзара бірдей болмайды [64].
Істің мән-жайын жан-жақты, ... және ... ... ... ... ... ... сәйкес: «айыпталушыны әшкерелейтін
де, ақтайтын да, сондай-ақ оның жауаптылығы мен жазасын ... ... ... іс бойынша анықтауға жатады» деп көрсетілген [3].
Мемлекет өз азаматтарынан конституцияда көрсетілген ... ... ... ... орындауды талап етеді, оны орындамаған ретте
азаматтарға заңда көрсетілген негізде ... ... ... жүктейді. Құқылық жауапкершіліктің ішіндегі ең қатал түрі
қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... деп ... заңы бойынша қылмыс деп белгіленген нақты іс-әрекетті істеген адамды
мемлекет ... оның ... ... ... мінеушілігін( айыптаушылығын)
айтамыз. Ал жаза дегеніміз соттың үкімі ... ... ... ... (ҚК 38-бап) [43].
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты пленумының 1999 жылғы 30-сәуірдегі
«Қылмыстық жаз тағайындаған кезде соттардың ... ... ... ... «жасалған қылмыстың қоғамдық ... ... ... ... ауырлығын анықтау тәртібін
реттейтін ҚК-тің 10-бабының талаптарын, сондай-ақ нақты ... ... ... ... ... ... ... жағдай мен кезеңі, одан
болған ауыртпалық т.б.) жағдайының барлығы ескерілуі тиіс» деп көрсетілген
[64].
Осы Қаулының 3-тармағында: ... ... түрі мен ... ... ... мәні бар ... жеке ... мәліметтерін жан-жақты,
толық және объективті тексеруі керек» - деп ескертіген.
Соттардың ... жеке ... ... ... ... тексеруін оларға тағайындалатын жазаның түрі мен көлемін белгілеу
үшін елеулі маңызы болып табылады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... пен ... ... ... болып мыналар есептеледі:
а) мән-жайлардың тоғысуы салдарынан алғаш рет кішігірім ауырлықтағы
қылмыс ... ... ... ... жүктілік;
г) айыпкердің жас балалары болуы;
д) қылмыс жасағаннан кейін зардап шегушіге тікелей медициналық және өзге
де ... ... ... ... ... ... ... мен
моральдық зиянның орнын өз еркімен толтыру;
е) шын жүректен өкіну, айыбын мойындап келу және ... ... ... ... мыналар қылмыстық жауаптылық пен
жазаны ауырлататын мән-жайлар деп танылады: а) ... ... ... ... ... б) қылмыс арқылы ауыр зардаптар келтіру; в)
адамдар тобының, алдын ала сөз ... ... ... ... ... қылмыстық қауымдастықтың құрамында қылмыс жасау; г) қылмыс жасағанда
айрықша белсенді роль атқару және т.б.
Білікті сот органы жан-жақтылық, ... және ... ... мен тергеу органдарының қатаң сақтауын тексереді.
4.7 Дәлелдемелерді ішкі сенім бойынша бағалау қағидасы
Қылмыстық процесстегі ... ... – бұл ... іс ... ... ... бағытталған дәлелдемелерге міндетті
субъектілердің ойлаумен байланысты ақыл-ой жұмысы [65].
Лексикалық көзқарас тұрғысынан ... ...... да бір ... ... ... деген тұрақты көзқарас [66, 231].
Этикалық көзқарас тұрғысынан сенім дегеніміз – белгілі бір ... ... және ... ... ... белгілі бір саналы
әрекетті жасауға мүмкіндік беретін ... ... ... ... [67].
Осы ұғымдарды қылмыстық сот ісін жүргізудің мақсаттары мен міндеттеріне
негіздеп ... ... ... ... ... кезінде, сондай-ақ
істі сотта қарау кезінде ... ... мәні ... ... ... ... қол жеткізуге жәрдемдесетін дәлелдемелерді ... ... ... ... ... кінәсіздігі туралы сенім –
дәлелдемелерді тиісінше бағалаудың нәтижесі.
Мұнымен ... заң ... сот, ... тергеуші және анықтаушы
өздерінің ішкі сенімі ... ... ... ... ... ... ... байланысты қызмет қағидасы ретіндегі
ішкі сенім – нақты субъектінің бүкіл тәжірибесімен тұжырымдалған ... ішкі ... ... ... ... ... адамгершілік негіздерін
бейнелеуге тиіс.
Профессор Ғ.K.Егебаевтің ойынша, ... ішкі ... ... ... – бұл алдын-ала құқықтық крийтерилерсіз дәлелдемелерді
бағалауды білдіреді [68].
Дәлелдемелерді ішкі сенім бойынша ... ... сот, ... және ... ... қатысты. Ішкі сенім қаралған дәлелдердің
жиынтығына негізделуге және қолданылып ... ... ... ... Мұнымен
қатар судья, прокурор, тергеуші және анықтаушы өз ... ... іс ... ... ... ... күні бұрын
белгіленген күші болмайтыны жазылған (ҚПК 25-бабы).
Бұл қағидатің ... ... ... іс ... ... ... ... прокурордың, тергеушінің
және анықтаушының еркін бағалауы;
- соттың өз ... ... ізге түсу ... ... ... ... ... баға беруде негізсіздік элементіне жол берілмеуі, бұған
заңды басшылыққа алу қажеттігімен кепілдік ... іс ... ... ... соттың және қылмыстық ізге түсу
органдарының ... ... ... өмірлік тәжірибесін пайдалануы және
мораль нормаларын ... ... өзі ... ... ... ... алуға тиіс екені туралы қағидадан туындайды.
Дәлелдемелерді бағалаудағы ішкі сенімнің мазмұны – қылмыс пен ... ... ... ... және ... ... оң ... қоғамдық пікірмен үйлесіп отыруға тиіс. ... ... ... ... ... қате ... сақтайды. Прокурор
дәлелдемелердің негізінде айыпталушының қылмыс ... сот ... ... сол ... сот үкім шығарады.
Сонымен, дәлелдемелерді бағалаудың басты ережесі оларды ішкі сенім
бойынша бағалап қолдану ... ... ... ... іс жүргізу органы
шешім қабылдаған кезде оған ... ... ... және ... ... ... ешкім нұсқау бере алмайды. Бірақ, заңда ішкі
сенімнің қалыптасу ... ... ол ... іс бойынша барлық
дәлелдемелердің жиынтығы болып табылады.
Яғни, жиналған дәлелдемелердің барлығын жан-жақты ... ... ... заңдылығы, маңыздылығы, шындыққа сәйкестігі және
жеткіліктілігі жәнінде ... ... ... ... ішкі ... 128-бабына сәйкес, әрбір дәлелдеме іске қатыстылығы, қолдануға
болатындығы, шындыққа жататындығы, ал жиналған дәлелдемелердің ... істі шешу үшін ... ... ... ... ... ... судьяның, прокурордың, тергеушінің және
анықтаушының міндеті болып табылады. Өйткені, бұлар қылмыстық іс ... ... ... ... тиісті процессуалдық
шешімдер қабылдап, сол арқылы қылмыстық процестің жалпы міндеттері және әр
стадияның жеке ... ... ... Іске қатысушы мүдделі адамдар
да дәлелдемелерді өз ... ... ... олардың
дәлелдемелерді бағалауы қылмыстық іс жүргізу органдары шығаратын шешімдерге
негіз бола алмайды.
Заңның талабына сәйкес, дәлелдемелердің әрқайсысы оның іске ... ... және ... ... ... ... ... іске қатыстылығы деп қылмыстық істің материалдарындағы
фактілі деректердің тікелей осы іске ... бар ... ... ... деп ... дәлелдемелерді қолданудың басты шарты олардың
заңды жолдармен алынулары болып табылады
Егер қолданылатын дәлелдемелер істің мән-жайларын бұрмалаусыз көрсететін
болса, ... ... ... ... деп бағаланады. Шындыққа жататын
дәлелдемелерді ғана қолдану қылмыстық іс бойынша ақиқатқа ... ... ... ... [35, ... ішкі ... бойынша бағалау, ҚПК-нің 128-бабының 2-
бөлігінде де көрсетілген.
Дәлелдемелерді бағалау нәтижесінде сот сенімі мынадай талаптарға ... ... ... ... зертелген дәлелдемелерге ғана құрылады;
- сенім дәлелдемелер логикасына қайшы ... ... ... ... теңдестіруге болмайды;
- судьялар сенімінің заңға негізделуі және іс жүргізу ... ... ... ... сенімінің қалыптасуы – дәлелдемелерді олардың
жиынтығында толық, обьективті және жан-жақты қараудың нәтижесінде
ғана ... ... ... ... ... құқығын қамтамасыз ету
Қорғануға құқықты ... ... ... жолы ... ... ... шығады, осыған сәйкес «Әркімнің заң
көмегін алуға құқығы бар...».
«Ұсталған, тұтқындалған, қылмыс жасады деп айып тағылған әрбір адам ... ... ... айып ... ... бастап адвокаттың
(қорғаушының) көмегін пайдалануға ... ... ... ... ... тағылған айыптың болуы оған қорғауды қарсы
қоюды талап етеді. Қорғануға құқық ҚР-ның ҚПК-нің 26-бабы мен ... ... ... ... жеке өзі де, ... ... көмегімен де өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге не ... ... ... ... береді. Айыпталушының
қорғануға құқығы тек оның заңды ... ... ғана ... ... қатар толықтай сот төрелігінің мәселелерін ұтымды шешуге, ... ... ала ... ... жүргізуге мүмкіндік береді [33].
Алдын ала тергеуде қорғаушының қатысуы оның ... ... ... ... ... ... ... айыпталушының кінәсіздігі туралы қорытынды жасауға көмектеседі.
Алдын ала тергеуге қатысушы қорғаушының негізгі ... - ... ... ... ... ... және ... кінәсін жеңілдететін не ақтайтын мән-жайларды анықтауы болып
табылады.
Қылмыстық процестегі қорғауды ... жаңа ... ... ... мен заңды мүдделерінің позицияларының барынша
күшейтілуіне қарамастан құқық қолдану ... ... ... заң
көмегін алуға құқықты нақты қамтамасыз ету және жалпы негіздерде мәжбүрлеу
шараларына ұшыраған ... ... ... ... мен
бостандықтарын қорғау мәселелері бүгінгі таңда өзекті болып тұр.
Қорғаушының өкілеттіктері ҚР-ның ҚПК-нің ... ... ... ... ... ... ... шығаратын немесе
жауаптылығын жеңілдететін жағдайларды анықтау мақсатында барлық заңды
құралдар мен ... ... ... және ... қажетті заңгерлік
көмек көрсетуге міндетті.
ҚР-ның ҚПК-нің 70-бабының 2-бөлігіне сәйкес қорғаушы ретінде адвокаттар,
сонымен ... ... ... ... ... ... ... заңды
өкілдері, өз бірлестіктері мүшелерінің істері бойынша ... ... да ... ... ... ... құқықтық мәртебесі ҚР-ның «Адвокаттық қызмет туралы» ... ... ... ... ... және ... пен тәуелсіздік қағидаларыне негізделген. «Адвокаттық қызмет
туралы» Заңының 18-бабына ... ... ...... ... ... сұрап өтініш жасаған адаммен және басқа да адамдармен ауызша
және жазбаша келісім-сөздердің мазмұны туралы, көмек сұрап ... ... ... жасалатын әрекеттердің сипаты мен нәтижелері туралы
мәліметтер, сондай-ақ заң көмегін ... ... өзге ... ... жалпы ереже бойынша, қылмыс жасаған адамға айып тағылған
кезден, ал одан ... ... ... болған жағдайда (өзіне қарсы
қылмыстық іс қозғалған немесе сезікті ретінде ұсталған, не айып ... ... ... ... ... сол кезден бастап іске қатысуға
жіберіледі.
Сезіктінің және айыпталушының қорғану құқығы ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да ҚПК-нің 26-
бабында былай деп көрсетілген: қылмыстық іс ... ... ... ... түсіндіруге және олардың айыптаудан заңмен тыйым
салынбаған барлық құралдармен қорғану мүмкіндігін қамтамасыз етуге, сондай-
ақ олардың жеке және ... ... ... ... ... Яғни ... және айыпталушының қорғану құқығын қамтамасыз
етудің басты шарты – олардың өздеріне берілген құқықтарын анық білуі ... іс ... ... ... мен ... ... қатар, ол құқықтарын жүзеге асыруға қажетті ... ... ... сәйкес, сезіктінің мынадай құқықтары бар: сезікті
ретінде ... ... оған ... ... ... ... ... таңдаған немесе тағайындаған қорғаушыны шақыртуға және ... ... ... ... ... ... түсіндірме мен жауаптан бас тартуға
және т.б.
ҚПК-нің 69-бабына сәйкес айыпталушының мынадай құқықтары бар: ... ... ... ... ... ... ... және кейін де оңаша
кездесуге; айғақ беруден бас тартуға және т.б.
Айыпталушының ... ... өз ... қолдануы немесе
қолданбауы, немесе толық қолданбауы оның еркіне байланысты. Ал қылмыстық ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруына
қажетті жағдай жасауға міндетті болып табылады.
ҚПК-нің ... ... ... ... немесе
айыпталушының өзі шақырады ... ... ... ... ... ... ... бойынша басқа адамдар да ... ... ... ... ... ... қорғаушының
қатысуын қылмыстық іс жүргізу органы қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... [70, 456].
ҚПК-нің 73-бабында айыпталушының (сезіктінің) қорғаушыдан бас тарту
тәртібі көрсетілген. Осы ... ... ... ... айыпталушы
қылмыстық іс жүргізудің кез келген сәтінде қорғаушыдан бас тартуға құқылы.
Сезікті ретінде ұстау немесе ... алу ... егер ... ... ... қорғаушының келуі жиырма төрт сағаттың ішінде мүмкін
болмаса, қылмыстық іс ... ... ... ... ... шақыруды
ұсынады. Егер сезікті немесе айыпталушы қорғаушыны ауыстырудан бас тартқан
болса, онда ... іс ... ... ... ... ... ... тағайындауға шаралар қолданады. ҚПК-нің 73-бабының 3-бөлігінде
көрсетілгендей, қорғаушыдан бас тарту ... ... іске ... туралы өтініш айту құқығынан айырмайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен қорытындылай келсек, қылмыстық іс жүргізу қағидалары дегеніміз –
қылмыстық сот ісін ... ... ... және оның ... мен ... көрсететін заңда бекітілген бастама ережелер. Бұл
қағидалардың маңызы осы ... ... ... туындайды.
Негізінде қағидаларды, қылмыстық іс жүргізудің негізі деп ... ... ... Әр ... қылмыстық процесінің қағидалары оның
экономикасын, саяси ... ... ... жүйесін, тарихи және ұлттық
дәстүрін, билікке ие идеологиясын және тағы басқа да ... ... іс ... ... ... оның алға қойған мақсаттарын
максималды түрде орындай алатындай түрде жасалуы тиіс. Олар әрине, ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Осылайша
қылмыстық іс жүргізу құқығының қағидалары – қылмыстық іс жүргізу ... іс ... ... ... нысандарын, сатылары мен
институттарын нақты, түпкілікті және құқықтық реттеудің негізін ... бір ... ... ... ... ... тиіс. Қағидаларды бұзу,
заң бұзушыларға кері құқықтық салдарын тигізуі ... іс ... ... мен мазмұнын білдіреді, оның ең
негізгі қасиеттері мен сапалық белгілерін, процессуалдық реттеудің пәні мен
әдісін сипаттайды. Қағидаларқылмыстық іс жүргізудегі ... және ... мен ... ... ... сипаттайды,
Пинциптер әрқашан құқықтың алғашқы ... ... ... ... ... сипатқа ие, құқықтық амалдардың барлығымен
орындалуға ... ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясы адамның құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... ... мен ... білдіретін жалпықұқықтық
қағидаларды бекітті. Бұл қағидаларадамды, оның құқықтары мен бостандықтарын
ең ... ... деп ... ... Өзін ... ... ... мойындай отырып, Қазақстан Республикасының халқы Қазақтсна
Республикасының Конституциясын қабылдады. Онда ... жұрт ... ... ... ... адам және ... әділ ... қағидалары бекітілген. ҚағидаларҚР-ның
Конституциясымен қатар бірқатар салалық заң актілерінде орын ... ... ... ... байланысты және қылмыстық іс жүргізу
мақсаттарына жету үшін ... ... ... бар құқықтық бастамалардың
біртұтас жиынтығын ... ... ... ... шеңберінде
әрекет етеді. Мұнда әр қағиданың негізі мен маңыздылығы, тек қана жеке
өзінің мазмұнымен ғана ... ... ... ... ... ... ... бұзылуы басқа қағидалардың бұзылуына әкеледі, осыған байланысты
іс жүргізудегі заңдылықтың сақталмауы орын алады.
Қазақстандағы қазіргі уақыттағы орын ... ... ... ... ... пен оның органдары, оның ... ... ... ... ... әсер ету ... ... іске қосуды талап етеді.
Дегенмен қылмыстық ізге түсуді, қылмыстарды ашу барысында ... ... ... ... ... ... ... ретінде бағалануы тиіс.
Ал жекелеген қылмыстық процессуалдық ... ... іс ... сай ... заң тәртібімен тиісті баптан алынып тасталып, ол
бап жаңа заман талаптарына сәйкестендірілуі қажет. Атап ... ... ... ... қабылданған ҚР қылмыстық іс жүргізу кодексіне
адамның құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... ... ... отырып, құқықтық мемлекет құру жолында
қылмыстық сот ... ... ... ... ...... ... азаматтық қоғамның кемел келешектегі
заңдық кепілі екендігін айтқымыз келеді.
Сондықтан Қазақстан Республикасының сот төрелігінің және ... ... ... ... әлі де ... заңдарды қолдану тәжірибесін
жетілдіру мен оның демократиялық институттарының және ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Қaзaқстaн Республикaсының Конституциясы. 30.08.1995 ж. // Пaрaгрaф
aқпaрaттық құқықтық жүйесі – 2015.
2. 2012 ... 14 ... ... Стрaтегиясы қaлыптaсқaн
мемлекеттің жaңa сaяси бaғыты ҚР-ның Президентінің хaлқынa жолдaуы
// Егемен Қaзaқстaн. 15 ... 2012 ж. - ... – С. ... 2014 ... 4 ... Қaзaқстaн Республикaсының Қылмыстық-
процестік ... // ... ... құқықтық жүйесі – 2015.
4. Перевалов В.Д., Леушин В.И. Теория государства и ... – М., ... 237 ... Ғ.С. ... А.С. ... ... және ... теориясы (Оқу
құралы). - Өнд., толықт. 4 бас. – ... Жеті ... 2006. – ... ... Н.И., ... А.В. ... государства и права. – М.: Юристь,
2000. – 776 с.
7. Теория государства и ... / Под ред. С.С. ... – М.: ... 1985. - 480 ... Kerameus K. D., Kozyris P. J. ... to Greek Law. ... Deventer Boston, ... Маркс К., Энгельс Ф. Шығармалар. 2-ші басылым., 20-том. 1999. ... ... ... для ... (под ред. Н.А. ... – А., ... Авторский коллектив). – М., 1997 – 115 б.
11. Ерешев Е. Қылмыстық іс жүргізу. ... ... - ... ... – 344 ... ... И.Ф. ... советского уголовного процесса – Курс
советского уголовного процесса. Общая часть. - М., 1989. – 136 ... ... Н.А. ... Ю.В. ... деятельность
органов предварительного расследования, прокуратуры и судов:
Основные начала. - М., 2014. – C. ... Ш ... Т.Е., Хaн A.Л. ... ... ...... 2010. – 126 ... Fitzmaurice J. The General Principles of International ... ... Якуб М.Л. ... ... в ... ... процессе. –
М., 1981. – 153 c.
17. ... С.Д ... ... Республики Кaзaхстaн (Особеннaя
чaсть.). - Aлмaты. - 2010. – 256 с.
18. Строгович М.С. Курс ... ... ... ... 1988.
-280 с.
19. Сaпaргaлиев Ғ. Қaзaқстaн Републикaсының Конституциялық құқығы. -
Aлмaты. Жеті ... 2007. – 12 ... ... М. Суд и ... оргaны Республики Кaзaхстaн. –
Aлмaты: Жеті жaрғы, 2003. – 23 с.
21. «Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі және ... ... ... ... №132-ІІ Конституциялық заңы // Параграф
ақпараттық құқықтық жүйесі. – 2015.
22. Alves L., Ribeiro, H.V., Mendes R.S. Scaling laws in the ... crime growth rate // PHYSICA ... ... AND ... Volume: 392 Issue: DOI: 10.1016/ ... ... JUN, 2013. - 2672-2679 р.
23. Жaқсылық М. ... ... ... бaсқa дa ... және
бaсқaру оргaндaры мен қaрым-қaтынaсы. – Aлмaты: Зaң және зaмaн ... – 256 ... ... Б.Д. Қaзaқстaн Республикaсының сот билігін: оқу құрaлы
–Aлмaты: Aйдaнa, 2003. – 146 ... ... С. ... ... ... үлес қосу. -
Зaң №5/2006. – Б. 15 - 23.
26. Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясы» ... жыл) ... ... ... ... – 2015.
27. Оспанов С.Д. Уголовный процесс Республики Казахстан. Общая часть –
Алматы., 2003. – 125 c.
28. С. Молдaбaев. Сот құжaттaры: ... және ...... ... 2006. – 345 б.
29. Уголовно-процессуальное право Республики Казахстан. Общая ... ... / под. ред. Б.Х. ...... 2004.
– 278 с.
30. Добровольская Т.Н. Қағидаы советского уголовного процесса (вопросы
теории и практики). – М., Юр. ... 1971. – 452 ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 21 маусымдағы
«Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы ... ... ... // Параграф ақпараттық құқықтық жүйесі. – 2015.
32. 1999 жылғы 9-шілдедегі ҚР-ның Жоғарғы ... ... ... істі ... ... ... ... зиянның орнын толтыру ... ... ... ... // ... ... ... жүйесі. – 2015.
33. Берсугурова Л.Ш. О состоянии ... ... // ... и ... –1997. №4. – ... Odeku K.O. Criminal ... for Torture: A Human ... // ANTHROPOLOGIST Volume: 15 Issue: Published: MAR 2013. -
125-135 рр.
35. Досжанова Г.С. ... ... жеке ... қол
сұғылмау құқығының конституциялық - құқықтық негіздері» (теория
және ...... 2005. – 23 ... Төлеубекова Б.Х., Капсалямов К.Ж., Шнарбаев Б.К., Бекишев Д.К.
Уголовное процессуальное право РК. ... ... ... – Алматы, 2011. – 145 с.
37. Сарсенбаев Т.Е., Хан А.Л. ... ... ... – Астана, 2000. – 126 с.
38. Когамов М.Ч. Предварительное расследование уголовных дел ... ...... 1998. – 254 с.
39. Иванов В.А. Дознание в ... ... ... – Л., 1966. –
256 с.
40. Куклин В.И. Неотложные следственные действие. – ... 1967. – ... ... ... ... ... ... қорғау туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы, 5 шілде 2005 жыл // ... ... ...... Campbell K. The Making of Global Legal Culture and ... Law // LEIDEN JOURNAL OF INTERNATIONAL LAW Volume: 26
Issue: DOI: ... ... MAR 2013. - ... ... Қaзaқстaн Республикaсының Қылмыстық ... ... ... 2014 жылғы 3 шiлдедегі № 226-V ҚРЗ Кодексі
// Пaрaгрaф» aқпaрaттaр жүйесі. – ... ... Б.Х., ... К.Ж., ... Б.К., Бекишев Д.К.
Уголовное процессуaльное прaво РК. ... ... ...... 2001. – 145 с.
45. ГуценкоК.Ф., Ковaлев М.A. Прaвоохрaнительные оргaны. - М., 1997. ... ... Odeku K.O. Criminal ... for Torture: A Human ... // ANTHROPOLOGIST Volume: 15 Issue: Published: MAR 2013. ... ... ... A.Л. Мерзімінен бұрын шaртты түрде босaтудың күшін жою /
Проф. Қaйыржaнов Е.І. 70 жaсқa толу ... ... ... қaзіргі зaмaнғa мәселелері" тaқырыбындaғы
хaлықaрaлық ғылыми-прaктикaлық конференция мaтериaлдaры. – Aлмaты,
2003. – Б. ... ... Д.С. ... и задача уголовного процесса. Учебник. ... ... 1998. – 176 ... ... ... Азаматтық Кодексі (1994 ж. 27 желтоқсан)
(Жалпы бөлім) //Параграф құқықтық жүйесі. – 2015.
50. Уголовно – процессуальное право ... ... ... ... курс / под. ред. ... профессора Б.Х.
Толеубековой. Книга первая. – Алматы, 2005. – 339 с.
51. Гришаев С.П. Все о ... - М. ... 2010. – 184 ... ... С. Т. Принцип обеспечения права подозреваемого и
обвиняемого на защиту в уголовном ...... ... Ұлттық
Университеті, 1997. – 236 с.
53. Max Kummerow, Joëlle Chan Lun. Information and ... in ... ... productivity, industry
structure and market ... Research ... ... 29, Issues ... 173-190 //Scopus http://www.sciencedirect.com
54. Томасевич Ф.Л. Производства дознания. – Саратов, 1964.- с .15.
55. Резник Г.М. Внутреннее убеждение при ... ...... ... 1977. – ... ... В. ... суд кaк формa нaродного сaмоупрaвления -
Российскaя юстиция. - 1995. - №7. – 21 ... ... И.В. ... ли ... ... судьей уголовных
дел чaстно-публичного и публичного обвинения упрощенной формой
судопроизводствa. - Российский ... - 2007. - №14. – С. ... ... Г.Т. ... ... в ... ... влaсти.
Мировой судья – госудaрственнaя должность - Российскaя юстиция.
2008. - №5. – С. ... Мaми К.A ... и ... ... ... в Республике
Кaзaхстaн. – Aстaнa: Елордa, 2001. – 235 с.
60. Нарикбаев М.С., Юрченко Р.Н. ... ... ... ... и ... ... РК. –
Астана, 2009. – 164 с.
61. Берсугурова Л.Ш. О состоянии действуюшего уголовно-процессуального
законадательства. // Право и ... –1997. №4. – ... С.Е. ... ... ... ... тактикасы.
Профессор Е.И.Қайыржановтың редакциясында. - Алматы «Дәнекер»,
2012. – 163 б.
63. ... ... ... Соты ... 1999 жылғы 30-
сәуірдегі «Қылмыстық жаз тағайындаған кезде соттардың заңдылықты
сақтауы туралы» Қаулы // ... ... ... ... ... Тертишник В.М. Криминально-процессуальное право. – Москва:
«Юринком-Интер», 1999. – 574 с.
65. ... С.И. ... ... языка. – М., 1983. – 729 с.
66. Словарь по этике. – М., 2011. – 350 с.
67. ... Ғ.K. ... ... ... ... ... -
Алматы, 2004. – 2596 б.
68. ҚР-ның «Адвокаттық қызмет ... Заңы // ... ... жүйесі. – 2015.
69. Уголовное право России. Общая и Особенная часть. Учебник. Под ... ... −М.: ... ... 2010. –813 ... Нәрікбаев М.С., Юрченко Р.Н., Алиев М.М. Актуальные вопросы
применения нового ... и ... ... ... / ... Республикасының
жаңа қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңдылығын қолданудың
маңызды мәселелері/ - Астана, 2012. – Б. 231-139.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық іс жүргізудің конституциялық қағидалары13 бет
Қылмыстық сот ісін жүргізудегі куәлік иммунитет қағидасы81 бет
Қылмыстық іс жүргізу құқығы24 бет
"Қазақстан Республикасында жеке табыс салығын құру және алу қағидалары"48 бет
Іскерлік этика құндылықтары мен қағидалары13 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының түсінігі16 бет
Азаматтық іс жүргізудің қағидалары40 бет
Азаматтық құқықтың қағидалары25 бет
Аудитті жоспарлаудың мақсаты мен қағидалары, сатылары25 бет
Білім беру мекемелері менеджментінің ғылыми қағидалары10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь