Сауаттылыққа үйретуге балалардың дайындығы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I тарау. Сауаттылыққа үйретуге балалардың дайындығына
қатысты әдебиеттерді шолу

1.1. Сауаттылыққа үйретуге балалардың дайындығына анықтама ... 10
1.2. Оқу мен жазудың психологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 21
1.3. Жазба тілін ұйымдастырудағы кеңістіктік айырмашылықтардың орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
40
1.4. Мектепке баратын балалардың кеңістіктік білімдерінің дәрежесі ... 45
1.5. Сауаттылықты меңгеруге балалардың дайындығы .. 46
II тарау. Мектепке баратын, жеті жастағы балалардың кеңістіктік
білімдерінің қалыптасу жағдайы

2.1. Негізделген тәжірибенің мақсаты, міндеті және әдісі ... ... ... ... ... ... ... 59
2.2. Тәжірибе қорытындысының талдануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 60
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 66
Бала өмірінде оқу және жазудың рөлі ерекше. Оқу және жазба тіліне қатысты, бала оқу мен жазу білімін меңгеру деңгейі бүкіл педагогикалық процестің дамуына әсерін тигізеді.
Сөйлеу мәнері және танымдық қасиеттері бұзылған балалардағы сөйлеу мен оқу кемшіліктерін В.В.Воронкованың, Г.А.Кашенің, Р.Е.Левиннің, Д.И.Орлованың, И.Н.Садовникованың қарастырулары бойынша, оқу мен жазудың бұзылу себептеріне сөйлеудің әр түрлі дәрежедегі бұзылулары жатады: айтудағы, фонематикалық қабылдаудағы, дыбыстық талдау мен синтездегі, лексика-грамматикалық дамудағы өзгерістер, сонымен қатар гностикалық қызметтердің бұзылуы: аумақты қабылдау, оптика-аумақтық талдау және әріптер гиозисі, қолды қозғалту қызметі, дыбыс есту координациясы, уақыттағы бейімділік.
Кейбір зерттеулерде оқу мен жазуындағы бұзылулардың жазу үстінде туындайтын баланың психикалық қасиеттеріне қатысты ерекшеліктерімен: барлық жазу операцияларының үйлесіміндегі қиындықтармен, олардың әр қайсысына көңіл аудару мен бірінен біріне өту қиындықтарымен байланысты екендігі аталып өтеді. Сөйлеу-есту қасиеттерімен, сөйлеу-естуді есте сақтаумен, т.б. байланысты жазба тілінің әр түрлі бұзулулары көзге түседі.
Г.И.Данилкиннің ойынша, сөзді дыбыстық және морфологиялық талдауды меңгеруге дайындықтың жеткілікті болмауы, балалардың ана тідін меңгерудегі танымдық деңгейінің жеткіліксіз болуына негізгі себеп болып табылады. Бұл сөздегі орындарына байланысты әр түрлі дыбысталатын дыбыстардың жиынтығында, сөздегі ұқсас дыбысталатын дыбыстарды ажыратуда үлкен қателердің туындауы. Бала естіген сөзіне қарап жазатын болғандықтан, дыбысты талдаудағы және синтездеудегі қателіктер, міндетті түрде сөйлеудегі және сөзді жазудағы қателіктерге апарады.
Жазу мен оқуды қабылдаудағы кедергі келтіретін тағы бір себеп, танымдық деңгейлері жетілмеген балалардың дыбысты сәйкес әріппен байланыстыра алмауы екені белгілі.
1. Данилкина Г.И. Особенности обучения русскому языку во вспомогательной школе. - С.5-10.
2. Мовкебаева З.А. Обучение грамоте детей с различными отклонениями в развитии. Добукварьный период: Учебное пособие. -Алматы: АГУ им.Абая, 2000
3. Каше Г.А.Подготовка к школе детей с недостатками речи. - М.: просвещение, 1985.
4. Ананьев Б.Г.Анализ трудностей в процессе овладения детьми чтением и письмом. -М.:АПН РСФСР, 1950.-Вып. 70.С.106.
5. Мовкебаева З.А. Формирование пространственно-графических навыков как предпосылка к обучению к грамоте./Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата педагогических наук. - Алматы,1999.
6. Аверин В.А. Психология развития детей дошкльного возраста. С-П.,2000.
7. А.Анастази. Психологическое тестирование. Кн.2.М.,1982.
8. Мухина B.C. Психология дошкольника У/Венгера Л.А. М.,1975 -С.226-231
9. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании. М.Д995.-С.37.
10. Венгер Л.А.Психологическая готовность детей к обучению в школе.//В.кн. Развитие мышления и умственное воспитание дошкольников. -М.,Педагогика, 1985
11. Немов Р.С.Психология.Т.2.М.,1988 - С.117-126.
12. Выготский Л.С.Проблемы возрастной периодизации детского развития// Вопросы психологии. - 1972.-С.114-123.
13. Кравцова Е.Е., Кравцов Г.Г.готовность к школеЛДошкольное воспитание, М.,1991, С.81-84
14. Божович Л.И. Психологические вопросы готовности ребенка к школьному обучению. М., 1948 - С.42-67.
15. Мухина В.С.Детская психология// Венгера Л.А. М.,1985 - С.262-270.
16. Эльконин Д.Б. Некоторые вопросы усвоения грамоты. - Вопросы психологии. 1956, С.39.
17. Давыдов В.В. Требования современного начального обучения к умственному воспитанию детей дошкольного возраста. 1970, С.50-54
18. Лисина М.И., Капчеля Г.И. Психологическая подготовка детей к школе.
19. Люблинская А.А.Роль языка в умственном развитии ребенка. Л., 1955.
20. Лисина М.И. О механизмах системы смены ведущих деятельностей детей в первые семь лет жизни. - М.Д976.С.5-8
21. СалминаН.Г.Знак и символ в обучении. -М: МГУД988. С.169-178.
22. Цветкова Л.С. Афазия и восстановительное обучение. М.,1988 -С.151-160
23 К.П.Беккер, М.Совак.Логопедия. М.,1981 - С.85-93.
24 рМ.Боскис. Учителю о детях с нарушениями слуха.
М.,Просвещение, 1975
25. Лалаева Р.И. Нарушение процесса овладением чтения у
школьников.М,1983-С.5-12.
26. Цветкова Л.С. Афазия и восстановительное обучение. М.,1975 - С.215-217.
27. Егоров Т.Г.Психология овладения навыком чтения. М.,1953 - С.31.
28. Ананьев Б.Г. Пространственное различение. Л., 1955 - С.30-35.
29 Лесгафт П.Ф. К вопросу о генезисе восприятия пространства//Изв.АПНРСФСРД956.-С.35-42.
30. Слобин Л., Грин Дж.Психолингвистика.-М: Мысль, 1976.
31. Назарова Л.К. Обучение грамоте. М.,1965.
32. М.Р.Львов. Обучающие вопросы методики русского языка. -М. :Просвещение, 1983 .-20-23.
33. Венгер Л. А. О диагностике умственного развития детей, поступающих в школу. - Тбилиси, 1974. - С.262-270.
34. Определение психологической готовности детей к школьному обучению.//Под.ред. Рогова Е.И. - М.:Владос,1995.-С.24-32.
35. Хачатарян Э.В. Интеллектуальная готовность детей старшего дошкольного возраста к школьному обучению и место системных знаний в этом процессе// дисс.Канд.Пед.Наук.Ереван,1993 - С. 138.
36. Подготовка детей к школе в СССР и ЧССР: книга для работников дошкольного учреждения// Под.ред. Л.А.Парамоновой. М.:Просвещение,1989. - С.47-61.
37. Зарецкий Д.В. Создание и использование компьютерных программ поддержки обучения к грамоте//Дис.Канд.Пед.наук - М: РАО, 1993.
38. Дж.Чейпи. Готовность к школе. - М.,Знание,1982.-С.92-102.
        
        Мазмұны.
|Кіріспе |3 ... ... | |
|I ... ... үйретуге балалардың дайындығына | ... ... шолу | ... ... үйретуге балалардың дайындығына анықтама .... |10 |
|Оқу мен ... |21 ... ... | ... ... ... ... ... | |
|орны..................................................................|40 |
|......................................................... | ... ... ... ... ... ... ... |45 |
|Сауаттылықты меңгеруге ... ... .. |46 ... ... ... ... жеті ... балалардың кеңістіктік | |
|білімдерінің қалыптасу жағдайы | ... ... ... ... және ... |59 ... | ... ... |60 ... | ... |63 ... ... | ... ... |66 ... |
|.. | ... ... оқу және ... рөлі ... Оқу және ... ... бала оқу мен жазу білімін меңгеру деңгейі бүкіл педагогикалық
процестің ... ... ... мәнері және танымдық қасиеттері бұзылған балалардағы сөйлеу мен
оқу ... ... ... ... И.Н.Садовникованың қарастырулары бойынша, оқу мен жазудың
бұзылу ... ... әр ... ... ... ... ... қабылдаудағы, дыбыстық талдау мен синтездегі,
лексика-грамматикалық дамудағы өзгерістер, ... ... ... бұзылуы: аумақты қабылдау, оптика-аумақтық талдау және әріптер
гиозисі, қолды қозғалту қызметі, дыбыс есту координациясы, ... ... оқу мен ... ... жазу ... баланың психикалық қасиеттеріне қатысты ерекшеліктерімен: барлық
жазу операцияларының үйлесіміндегі қиындықтармен, олардың әр ... ... мен ... ... өту ... ... екендігі
аталып өтеді. Сөйлеу-есту қасиеттерімен, сөйлеу-естуді есте сақтаумен, т.б.
байланысты жазба тілінің әр түрлі бұзулулары көзге түседі.
Г.И.Данилкиннің ойынша, ... ... және ... ... ... жеткілікті болмауы, балалардың ана тідін меңгерудегі
танымдық деңгейінің жеткіліксіз болуына негізгі себеп ... ... ... ... ... әр түрлі ... ... ... ... дыбысталатын дыбыстарды ажыратуда үлкен
қателердің туындауы. Бала естіген сөзіне ... ... ... талдаудағы және синтездеудегі қателіктер, міндетті түрде сөйлеудегі
және сөзді жазудағы қателіктерге апарады.
Жазу мен оқуды қабылдаудағы кедергі келтіретін тағы бір ... ... ... ... ... ... әріппен байланыстыра алмауы
екені белгілі.
Бұл шешім сондай балалардың ... ... ... ... меңгеру қиындықтары, сонымен қатар, оқушылардың әріп пен оның
белгіленуін үйренгенде туындайды. Г.И.Данилкиннің ... ... ... ... ... ... бұл балаларға әріпті жазып
үйренуге айтарлықтай уақыт кетеді, және оларда кейбір ұқсас ... ... ... де көп ... ... ... ... мен
көрулік қабылдауларының бұзылуы соған себеп дей аламыз.
Танымдық деңгейлері жетілмеген - балаларда, көбіне, моторлық аймақ пен
орын болады. Ол ... ... ... сәйкес қимылдарының үйлесіміндегі
өзгерістер немесе кемшіліктерден, ... ... ... ... қолдың білегінің тұрақсыздығынан туындайды. Тіпті
байланысты олар тез шаршап, ... ... ... ... отырған
тапсырмаларында қателіктер пайда болады. (Мовкебаева 3. A. ) (2)
Арнайы мектептің бірінші ... ... ... ... ... ... үшін мұғалім оқудың бірінші аптасында оқушының қарапайым
қорытындыларының деңгейін анықтайды. Баланың бір топқа жататын заттарға
жалпылама ... ... ... ... ... жеке ... атау қабілетін жетік тексеру мақсатында, мұғалім ... жеке ... ... ... ... ... пен ... анықтайды, атап айтқанда:
1. Өздігінше берілген әріптерді атай алу және таныс әріптерді айту
бойынша жаза білу.
2. Оқу ... ... ... ... ... ... және синтез жасай білу.(сөздерді буынға бөлу, әріптерден
буын құрау, буындардан ... ... ... ... ... ... ... құрай және талдай білу.
6. Есту арқылы бөлек ... ... ... жазу ... және
графикалы білімдер.
Бұл жұмыс әр оқушымен жеке әліппеге дейінгі уақытта жүргізіледі, және
бақылау күнделігіне енгізіледі. Бұдан ... ... ... басқа
қассиеттері деенгізіледі (сөйлеудегі, фонематикалық естудегі, көру және
танымдық ... ... өзін ... кемшіліктер
ерекшеліктер).Бұл бақылаулар жұмыстың жалғасуында ... ... ... ... ... ... тигізеді.
Логопедияда балаларды сауаттануға дайындығының ерте білінуіне, көбіне
сөздің дыбыстық ... ... ... ... ... ... О.Е.Грибова).
Логопедиядағы педагогикалық сауаттанудағы пайда болу мүмкін
қиындықтардың алдын - алу ... ... Г.А. ... Жазу ... ... мен тіл ... ... арасында байланыс
тудыра отырып, Г.А.Каше, дефектология ... ... ... біріге отырып, жоғарғы мектепке дейінгі балалардың сөздің
морфологиялық және дыбыстық құрамын ... ... ... ... ... Оның негізіне балаларда қалыптасатын таза, дұрыс тілмен
бірге, жазудағы ... ... болу ... ескерту принципі
жатады.
Г.А.Каше мектепке дейінгі ... ... ... және ... меңгеруге үйрету арқылы сауаттылыққа үйретудегі
қиындықтардан қашуға дәлелдей алды. Бұл шешім тілдің жүйелік құрылымына»
психикалық процестердің иераихиялық құрылымының ... арқа ... ... ... ... алу ... іске асу жоғары
деңгейде болды. Г.А.Кашенің дайындаған бұл ... ... ... бар, ... қабілетінің ақаулар бар есту
қабілеті мен дату қабілеті дұрыс жеті жастағы ... ... ... қолданылады. Олардың ең басты ... ... ... ... ... ... іске ... қорытындылардың жаксы ба ... ... ... қабілетінде ақаулары мәселелесін ... ... оқу мен жазу ... қалыптастыру терең дамытуға түрткі
болды.
Зерттеудің өзектілігі.
Күннен-күнге қоғамның тәрбиеге және білімге деген сұраныстары арта түсуде.
Өмір заңдылығына ... ... беру ... ... ... әсерлі
психологиялық педагогикалық ұсыныстар табуға тырысады. ... ... ... ... ... ... ... дейінгі және мектептегі білім берудің қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... мәселесін, олар, мектепке дейінгі жатағы
оқудың негізі және ... ... ... ... ... еңбектерінде оқу мен
жазу процестерінің бірқалыпты ... үшін ... және ... даму ... және ... ... ... жоғары дәрежеде болуы керек деп айтылады.
Б.Г.Ананьевтың пайымдауынша, баланың барлық ... ... ... оның ... орта ... ... ... дамуымен байқалады.
Бұл қабылдаулардың дамуында жарықтық, дыбыстық, т.б. қозғалыс
анализаторлардың орны ерекше. Өз ... ... ... алу, ... ... алғашқы бағдарлады қабылдау ... ... ... ... негізінде кеңістіктегі одан ... ... ... жазу және ... ... ... үйрену процесі наразылық
тудырудың
кешені болып табылады, бұл ... ... ... ... көлемі,
бағыты) алға шығады. Әріптерді үйрену оны ... ... ... ... арнайы бөліктерін өзгеше игеру ... ... ... ... ... ... бөлшексіз,біріккен
түрде қабылдау тән. Белгіні көзбен қабылдауды тереңірек талдау жүргізу,
оның ... ... дәл ... ... ... дамуында әріптер айырмашылықтарын салыстыру яғни,
олардың кеңістіктік бір - бірімен ... - ... орны ... ... ... ... ... жазатын қолды басқару
қиынға түседі, ол қолдың жазуға үйреніспегендігіне байланысты. Балаға алғаш
рет жазуға тура келеді, сонымен бірге сол ... ... оң ... ... керек. Сонымен бірге, әр әріп өзінің бейнеленуімен ғана қиын емес, оны
белгілі бір кеңістікте салудың өз ... ... мен ... ... ... ... ... тарататын
қиындығы психологиялық процестің қалыптаспауымен байланысты. Олар -ауыз екі
тілдің жеткілікті дамымауы, ... ... ... ... ... және оптика-моторлық координация.
Рыбина Е.В., сөз дыбыстардың кеңістіктік қалыптасуы болып табылады,
сондықтан жазудағы ... ... ... мен дыбыстық талдау
жүргізбестен бұрын, балалардың кеңітікті қабылдауын және ... ... ... ... ... ... көрінуі және оқылуы, олардың дамуының
белгілі бағыттарының бөлінуі қазіргі уақытта проблема болып табылады. Бұл
проблеманың ... ... және ... ... әлі ... ... оқу мен жазудытолық меңгерудің негізІ болып табылатын
тілдік немесе тілдік емес білімдердің дамуына ... ... жүйе ... ... ... ... ... процестерді қабылдаудағы қиындықтардың алдын алатын мектеп жасына
дейінгі оқу ... ... ... ... ... екендігі көрініп тұр.
Бұл мәселенің маңыздылығы мен өзектілігі зерттеу жұмысының тақырыбына
негіз болып ... ... ... ... ... ... мақсаты:
- Сауаттылыққа үйретудің алғышарттарының бірі болып табылатын, әліппеге
дейінгі балалардың кеңістікті айыруының қалыптасуында көрінетін теориялық
негізделген ... ... ... міндеттері:
а) Ақыл – ой кем балалардың кеңістікті қабылдаудың жағдайы.
б) Оқушыларды кеңістік бағдарлауға үйрету жолдарын анықтау.
в) Кеңістікті ... ... ... ... ... ... объектісі:
Оқушылардың оқуға және жазуға дайындау үрдісі.
Зерттеу пәні:
Балалардағы кеңістік білімдерінің көріну процесі олардың ... ... ... ... бірі ... ... мақсатына, аумағына байланысты зерттеудің
келесіміндеттері анықталды:
1. Мектеп жасына дейінгі балаларға ... ... ... ... деген түсінктердің мағынасын aшy.
2. Танымдық деңгейлері толық дамымаған жеті жастағы балалардың
кеңістікті қабылдауларының ұлыптасу деңгейін анықтау.
Зерттеудің ... ақыл – ойы кем ... ... және ... дайындығын анықтау, онда
зиятында ауытқуы бар балалардың ... ... ... ... отырып кеңістікті бағдарлаудағы маңызын арттырады.
Зерттеу әдістері:
Зерттеліп отырған мәселеге ... ... ... ... ... талдау жасау, оқушылардың оқу үрдісін бақылау,
әдістемелік жүйенің мақсатқа ... және ... ... ... тексеру.
Зерттеу базасы:
Эксперимент №7 арнайы (түзету) мектеп – интернатында өткізілді. Оған
0а сынып пен 2 ... ... 36 бала ... ... ... мен ... мәні.
Кеңістікті бағдарлау ұғымына анықтама түсінік ... ... ... ... ... ... ... Оқушылардың қарым – қатынас мәдениетін қалыптастыру әдістемесі жасалды;
- Оқушылардың ...... ... қалыптастыруға байланысты ғылыми –
әдістемелік ұсыныстар жасалды;
- Оқушылардың ...... ... ... теориялық
тұжырымдамалары, әдістемесі қорытындылары болашақта, сондай – ақ
мұғалімдердің білімін жетілдіру ... ... ... ... тарау. Сауаттылыққа үйренуге балалардың дайындығына ... ... ... үйретуге балалардың дайындығына анықтама.
Мектепке бару - мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... ... бірі.
Осы уақытқа дейін психологияда "мектепке дайындық" және ... ... жеке және анық ... жоқ. ... ... ... белгілі мамандардың бұл түсініктерге берген анықтамалары болын
табылады.(В.А.Аверин, 2000)(6)
Мектептік жетілу - бұл ... ... ... ... ... ... қажетті басқа да мінездемелерге ие ... ... Анна ... ... - ... ... ... қабілетті болатын
кездегі, дамудың ... ... ... деп ... белгілі чех
психологы И.Шванцар.
В.С.Мухинның пайымдауынша, мектепке бару - балалар өміріндегі өзгерісті
уақыт, ересектер мен құрдастарымен жаңа қарым-қатынастарға, қоғамдағы ... жаңа ... жаңа өмір ... көшу.
Білімге дайындық жүріс-тұрысты өзіндік меңгерудің, танымдық
қызығушылықтардың, ... ... анық даму ... ... 1995)(9).
В.А.Авериннің ойынша, кішкентай мектеп ... ... ... оның ... ... ... негізгі түс болып табылады,
өйткені, ол жеке танымдық процестермен қатар, ересек ... және ... ... ... ... ... байланыста балалардың мектепке дайындық мінездемесі үш аспектіні
құрайды: физикалық, негізгі және психологиялық.
Білімге физикалық ... ең ... ... және оның ... ... бейнелейді.
Баланың мектепке баратын кезіндегі денсаулығын бағалай отырып, келесе
мәселелерді негізге алу ... ... және ... ... дененің негізгі жүйелерінің қызмет деңгейі; қалыптасқан дерттің
болуы немесе болмауы; ... ... ... ... тұру қалпы;
баланың қоғамдағы жағдайы.
Дайындықтың негізгі аспектісіне келетін ... оның ... ... ... ... ... танымдық процестердін даму
деңгейін талап қылуды түсінуге ... ... ... ... ... ... ... ең маңыздылары:
-қабылдаудың дифференцялығының деңгейі,
-аналитикалық ойлау (мысал тудыра алатыннегізгі ... мен ... ... ... алу ... рационалдық көзқараспен қарау (фантазия рөлінің әлсіреуі)
-логикалық есте сақтау
қол қимылдары мен көру ... ... ... ... және ... түсіну мен қабылдау мүмкіндігі
- білімге қызыгушылық және оны алу үшін ... ... ... ... ең ... болып саналады, өйткені,
баланың ересектерге, құрдастарына, өзіне деген қатынас ... ... ... ... ... ... ... белгілі даму деңгейін
белгілейді.
Психологиялық дайындықтың соңғы соңғы аспектісі - бұл ... ... даму ... ... айтқанда, эмоционалдық зейіннің
деңгейі. Эмоцогиендік факторлар баланың психикалық жұмыс қабілетіне ... ... ... ... ерекшелігі, оның оқуы қоғамдағы белгілі қызметі,
оның оқуы міндетті болып ... Ол сол үшін ... ... ... ... ... ие. ... өмірі барлық оқушыларға бірдей,
ауыр жүйеге бағынышты. Оның негізгі мазмұнына ... ... ... ... болып табылады.
Ұзақ және жүйелік оқу сабақтары, қозғалыстың азаюы, белгілі статикалық
жүк, жаңа міндеттер мен ... ... - ... бәрі ... сынып
оқушыларына қиындықтар тудырады. Көп балаларда, әдетте оқудың бірінші
апталары мен айларында ... ... ... ... ... ... стресс", "адаптациялық ауру", "мектептік шок" деген
аурулар жайында айтуға тура келеді.
Егер бала организмі туындайтын қиындықтардан өтуге көбірек ... ... ... ... ... ... Сондықтан да мектептік ... ... ... ... ... ... бастамасы, рационалдық
формаларды, әдістерді іздеу көптеген ... ... ... ... ойландырады. Бірақ "мектептік жетілу", "білімге
дайындық" түсініктерінің нақты анықтамалары жоқ. Және баланың жүйелік ... ... ... ... ... ... мектепке дейінгі балалардың дайындық бағдарламасы
мектепте оқуға ... ... ... ... ... ... ... физикалық дайындық
Қоғамдық-тұлғалық дайындық ересектерге, құрдастарына, ө:зіне қарым-
қатынасының қалыптасуына көзделген, тәрбиелік-білімдік ... ... ... ... - оқу ... ... бар ... ілімнің
белгілі жиынтығы.
Физикалық дайындық - қозғалыс ілімдері мен қабілетін білдіреді, баланың
дамуы мен бой көрсеткіші, тік дене, ... ... ... ... ... ойлап тапты, яғни
баланың жүйелік білімге дайндығы. Морфологиялық және функционалдық дамудың
белгілі деңгейі оқу ... ... ... ... ... ... баланың билогиялық жас
мөлшерін анықтайды. Көрсеткіш негізінде баланың бойы, ... ... ... ... әрбір тексерілуіндегі көрсеткіші, оның жасы
мен жынысына сәйкес стандарттармен салыстырылынады.
1948ж. А.Н.Леонтьев "мектептік оқуга баланың психологиялық ... ... ... Ол бұл ... ең қажетті компенентін көрсетті
- балалардың өз іс-әрекеттерін басқару қабілеттерінің дамуы.
Д.Б.Эльконин мен Е.М.Бохорский баланың мектепте оқудың ... ... ... талаптарына және ережелеріне бағынуы ... ... ... ... ... етіп ... ... қатыссыз формаларды меңгеруге дайындық деп санайды.
Р.С.Немовтың айтуынша, бала танымдық жоспарда ектепке барғаннан
бастап, мектептік бағдарламларды еркін қабылдай ... ... ... ... ... ... психологиялық дайындық мұнымен
ғана шектелмейді. Танымдық процестерден басқа: ... ... ... ойлау және сөйлеу, - оның ... ... ... ... оның ... ... қабілеттер,
баланың мінезінің қалыптасуы, әр түрлі қызметтерді ... ... ... ... ... ... еңбектік қабілеті және
дағдысы, адамдармен қарым-қатынас жасай білуі, іс-әрекеті ... ... ... ... ... білімді үйренуі және меңгеруі үшін осы
айтылған қабілеттердің бәрі оның бойында жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... танымдық және
тәртіптік процестерді өзіндік басқаруда ... ... ... мен оқу
нәтижесінде көрінеді. Сөйлеу қабілетінің дамуы қарым-қатынас жасау құралы
ретінде көрінуі және жазуды ... ... ... де маңызды,
себебі, жазба тіл баланың интелектуалдық даму ... ... ... ... ... ... - және ителлектуалдық
дайындықтары сияқты пайдасы мол. Осыған баланың ... ... ... ... ... ... ... "толмайтындардың" қатарына
жатады, олардың ең басты ерекшелігі, қалаулары орындалған сайын, ол ... ... ... ... ... ... ... жетістікке
жетуді қалап, өзін-өзі бағалау мен жарыстың ... ... ... ... ... қалау қасиеті, әрқашан қорқыныш сезімінен
басым тұру керек. Оқуда, ... ... ... басқа
адамдармен мүмкіндіктері жағынан ... ... ... аз ... ... ... бағалаудың адекватты болғаны
маңызды, ал болатын жарыс оның мүмкіндіктері сәйкес келетін түрде өткізілуі
қажет.
Баланың оқудағы жетістіктеріне оның ... ... де ... ... атап ... оның ... ... жасай алуы,
басқаларға көмек көрсете білуі, түсінігі жатады. Сонымен қатар, мақсатқа
жетудегі тұрақтылығы, өз ... ... алуы ... оның жеке ... де оқудағы мүмкіндіктерінде үлкен рөл атқарады.
Мектеп жасына өту спецификасын, Л.С.Выгоотский "өзінділікті жоғалтуда"
көре алады, яғни мектеп жасына ... ... ... ... ... ... дәрежедегі іс-әрекеттердің көрінуінен байқайды. Ол алғашқылардың
бірі болып, ... ... ... интеллектуалдық түрғыда алғанда
елестету қорының санына қатысты емес, ... ... даму ... ... деген шешім шығарды. Оның ойынша
мектеп біліміне дайын болу, ... мен ... ... ... және бір-бірінен айыра білу.
Г.Г.Кравцов пен Е.Е.Кравцова балалардың оқуға психологиялық дайындығын
талдағанда баланың дамуындағы қарым-қатынастың рөліне ... мән ... үш ... ... - ересектермен қарым -қатынас, құрдастарымен,
өзімен, олардың әрқайсысының даму деңгейі мектепте ... ... оқу ... ... ... ... пен ... ересектермен қарым-қатынаста өзінділікті
жоғалту сол арқылы ерікті болу, яғни өз іс-әрекетін ... ... сай ... тапсырмаларға бағындыра алу мектеп біліміне
психологиялық дайындықтың негізгі компоненті деген үстанымды қолдайды.
Мектеп біліміне ... ... ... Е.О.Смирнованың
еңбектерінің өзіндік рөлі бар. Ол еңбегінде баланың ересек адаммен қарым-
қатынас жасау арқылы мектеп біліміне ... және ... оқу ... ... ... ... ... баланың ересек
адамдармен қарым-қатынас жасауы, оның жаңа білім алуына, жаңа ... ... ... ... байқауынша, баланың мектепке барардағы
психологиялық дайындығы – ... ... ... ... бір
деңгейі, қоғамдық жағдайдың өзгеруіне дайындық, оқуға деген қызығушылық,
мотивация, ішкі ... ... ... баға беру ... ... мен қасиеттердің біріге көрінуі.
Л.И.Божович, баланың мектептегі жетістіктерін дамытуына ... бала ... ... ... параметрін ұсынады.
Оның ішінде, баланың мотивациялық дамуының белгілі бір ... ... ... ... және қоғамдық мотивтері мен танымдық іс-әрекеттің
толықтай дамуын қамтиды. ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен, Л.И.Божовнч мотивтің
екі түрін анықтайды:
1.Оқудың кең, қоғамдық мотивтері, ол "баланың ... ... ... ... ... олардың берген бағалары мен келісімдерін қажет
етуімен, өзіне қатысты қоғамдық қатынастарда өз ... алу ... ... ... қатысты мотивтер, немесе интеллектуалдық
қызығушылық және жаңа ... ... ... сияқты балалардың танымдық
қызығушылықтары.
Бұл екі қалаудың үйлесімділіктері баланың ... ... ... қарауына әсерін тигізеді. Оны Л.И.Божович "Оқушының ішкі
позициясы" деп ... ... ... ... мән ... және ... ішкі
позициясы" мектепке дайындықтың критерийі ретінде көріне алады.
Мухина Б.С. Мектепке психологиялық ... ... ... анықтайды:
баланың ерікті дамуы
ақыл-естің дамуы
- кейбір білім мен әдістерді игеру(сауаттылық, санау, ... ... ... ... ... даму ... рөл атқарады, онсыз ол өзінің іс-
әрекеттерін бақылай алмайды, оқу тапсырмаларын орындау, сабақтағы тәртіптің
бәрі соған байланысты. Баланың тек ... ... ғана ... ... ... ... оның ойлау қабілеті де - ойлау, ден қою. есте сақтау да
ең қажетті ... Бала ... ... есте ... мұғалім қойған
тапсырманы шешуге міндетті.
Мектептік бағдарламаны қабылдауда тек қана білім мен ілім емес, баланың
танымдық әрекетінің даму ... ... ... ... ... ... дейінгі жүйеге қатысты болып келеді.Танымдық ... ... бұл ... ... басқарумен қатар, баланың қабылдау ... ... ... ... дайындалаған н бала өз бетінше ... ... ... жеке ... ... бөле ... ... пен уақытта жақсы бағдардың мәні айрықша.
Психологияда мектепке дайындықта тікелей мектепке қатысты, арнайы білім
мен ілімді игерудің өз орны бар. ... әріп ... ... кейбір
тапсырмаларды орындай алу жатады. Мектепке дейінге жаста әріпті бигу және
жазу, ... ... ... білу ... ... ... жолы ... табылады.
Балалардың сөздегі дыбысты білуі мен оның мағыналық жағынан ерекшелігін
түсінуі, заттардың сандық көлемі мен ... ... ... ... ... ... ... мектепке дайындығында жақсы ісерін тигһеді, егер
ол ... ... ... ... ... ... ... болса, ал оқудың өзі бірге немесе буынды ... ... ... ... ... ... ол ... мағынасы.
Мектепке баруға баланың дайындығын анықтайтын психикалық дамудың тағы
бір жағы сөйлеу қасиетінің дамуы - бір ... ... ... өз ... ... басқаларға түсінікті етіп жеткізе алу.
Баланың меатепке ... оның жеке ... де ... ... ... ... кіруіне, ол жерде өз орнын табуына, жалпы жағдайға
ене алуына көмектеседі. Бұл мектепке дейінгі балаларда қалыптасатын, ... ... ... ... мен ... ... іс-әрекеттің жалпы мотивтері.
Балалардың мектепке дайындығын қарастыратын авторлардың барлығы дерлік,
ооқып-үйрену мәселесінде ерікке көп көңіл бөледі. Өз еркінің жай ... ... ... ... ең басты кедергі деген көзқарастар да
кездеседі.
Д.Б.Элькониннің есептеуінше, баланың ... ... ... ... ол осыдан дамудың биік деңгейіне шыға алады. "Өзін
бақылау ... өте ... ... оған ... басқа мүшелерінен көмек
қажет. Ойынның қызметін бұл жағдайда еріктік іс әрекеттің мектебі деуге
болады",- ... ... ... ... ... отырып, Д.Б.Эльконин бірінші
орынға оқу әрекетінің басты алғышарттарының қалыптасуын қояды:
балалардың өз іс ... ... ... ... ... сай ... ... тапсырмаларын түсіне алуы;
Айтушыны зейін қоя тыңдай алу және ауызша берілген ... ... ... ... ... ... берілген тапсырманы орындай алуы;
В.А.Недоспасова ойын мен оқу әрекеттерінің арасындағы психологиялық
механизмдерді, яғни ойыннан оқуға ауысу ... ой ... Ол ... көшу ісі ... қатынастың қалыптасуы деген шешім
жасады. Бұл позицияның негізгі мінездемесінің дамуы көптеген кезеңдерден
өтеді. ... ... ... баланың мектепке
психологиялық дайындығы мәселесін қарастыруға жол ашады.
В.В.Давыдов келесі анықтаманы береді: ... ... ... ... ... - оның ... ... да қасиеттері."
Лисина М.И. мен Г.И.Капчеля баланын мектепке психологиялық дайындығын
күрделі үлкен ... деп ... Оның ... ... еріктік, ождандық даму) сәйкес емес: дайындықтың
негізі баланың ересек адаммен қарым-қатынасы, ол баланың ақыл-ойынын ... өз ... ... ішкі ... қалыптасуын білдіреді.
Бұл психологтардың ойынша, ішкі іс-әрекет жоспары ересек адамдармен
қарым-қатынас арқылы туындайды. Люблинская А.А., ... өзі ... ... ... және әр ... жүйке байланыстарының, бірінші
сыныпта мұғалім соның негізінде өзінің оқу-тәрбиелеу жұмыстарын жүргізетін
барлық ассоциялардың ... деп ... ... А.Г.Рузская қарым-қатынастың түп негізін
оқып, былай тұжырымдайды:
А) қарым-қатынас дамып, жаңа ... ие ... ... адамдармен қаынасы әр жастық кезеңнің психологиялық
мінездемесін байытады;
В) "қарым-қатынасты негізге ала отырып, алдаға ... ... ... ... ... 1976, ... ... білімге дайындықты ... ... ... ... деп ғана ... ... бастапқы танымдық әрекетіне
қажетті психикалық қасиеттердің болуымен түсіндіреді.
Я.Л.Коломенский баланың мектептегі білімге ... ... ... ... ... ... - ... - психологиялық дайындық". Бұл
балалар қоғамы мен ересектер ... ... жаңа ... ... баланың ұжымдағы орнының ауысуымен(балалар бақшасында үлкен ... ... ... сыныпта болуы), балалардың өзара іс-әрекеттерін
анықтайтын жаңа критерийлер жүйесінің пайда болуына ... ... ... ... ... ... қатынасы) тығыз байланысты.
Шетелдік автторлар ... ... ... ... ... ... сынай қарап,
қоғамдық факторларға көңіл аудара, қоғамдық факторларды баса ... ... ... ... ... ... ісіне алғышарттардың бірі ретінде қарайды. Өзіне қарым қатынастың
еркшеліктерін қамтитын жеке ... мен ... ... ... аударады.(қойылған тапсырмаларды шешуге бірге әрекет ету);
Эмоционалдық жағдайдың ... және т.б. Бұл ... ... ... мектепке ... ... ... болып табылады. Бұл қызметтің даму деңгейі баланың
интеллектуалдық дамуын бейнелейді.
Н.И.Гуткинаның айтуынша, мектепке ... ... ... ... сфераны зерттеу
еріктік сфераны зерттеу
- интелектуалдың сфераны зерттеу. Бұл екі кезеңді қамтиды: жаңа ... ... ... ... ... ... кейін,
аналогияға өту.
В.а.Гелпо келесі шешімге келеді: баланың мектепке тұлғалық дайындығының
құрамдық ... ... ... ... ... көзқарасты санауға болады;
баланың мектепке қатынасы оның жеке ... ... ... байланысты, үлкендердің мүмкіндіктеріне
қарсылығынан туындайды; білімге деген жағымды көзқарас ... ... ... ... - ... ... қамтиды.
Антропова М.В. мен Кольцова М.М. сөйлеудің дамуы дегеніміз -баллардың
мектепке білім алуға дайындының көрінісі, - деген ... ... ... ... ... дамыған балалар құрамды сөйлей білумен қатар, ... ... ... жылы ... -де ... ... да "мектептік жетілу" деп
аталатын мектепке дайындықтың деңгейін анықтаудың ... ... ... ... ... ... түсінігін анықтағанда көптеген
авторлар баланың физикалық, ... ... ... көп көп ... ... Г.Геттер(1966), Я.Йирасека(1978) және
т.б. мектепке баратын бала оқушының белгілі қасиеттерін игеруі керек ... ... ... ... автор баланың ... ... ... арасындағы негізгі байланыстарды
қамтитын мүмкіндіктерді ... ... ... концентрациялық
көңіл аударулары жатады.
Осыған қарағанда, интеллектуалдық жетілу ми ... ... ... ... ... негізінен импульстік іс-әрекеттердің азаюымен,
баланың ... ... ... ұзак ... созылуымен
түсіндіріледі. Эмоционалдық жетілу арқылы баланын эмоционалдық тұрақтылығын
және баладағы импульстік әрекеттің жойылуын түсіндіреді.
Қоғамдық жетілуде баланың ... ... ... ... топтарының ережелеріне бағындыруға мүқтаж екендігі жатады.
Жоғарыда қарастырылған мәселелер бойынша, ... ... ... қоғамда өзекті мәселелердің бірі екендігін көруге болады.
1.2. Жазу мен оқудың психологиясы.
Жазу психологиясы.
Жазу - күрделі психикалық процесс, әр түрлі формаларға ие, ... ... ... ... ене алады. Жазба тілі ауызекі тіл
сияқты құрамына жазу мен оқуды қамтиды. (Цветкова Л.С.,1988)(22).
Жазу тарихының ... ... ... дамуы, примитивті мнемоникалық
белгілерден туындаған, адамның жасанды есте ... ... ... ... ... бір ... ... оқиғаны, өз ойларын белгілі бір
тәсілдермен жазып алып ... Жазу ... ... отырғанымен, қарым-
қатынас жасаудың, хабарлаудың, есте сақтаудың мақсаттары өзгермей қала
берді. Егер адамзаттың ... отты ... ... болса, адамзат
өмір сүруінің төменгі және жоғарғы формаларын бөлетін шекара жазу ... ... ... ... Жазу ... ... формаларының бірі есте
сақтау үшін түйін байлау болып саналады.
Жазу өнерінің дамуы басқа заттарды қолданумен байланысады. Көне ... ... ... жайларды жазып қалдыру үшін "квипу" деп ... ... ... ... ... ... ... - ағаштарды ою, суреттер -
пиктограммалар, өзгерістер нәтижесінде кейін идеограммаға айналған, ... ... ... ... ... Бұны ... ассирийялықтар ойлап
тапты. Бұл әдіс идеяның туындуына көмегін тигізді. Кейінірек идеограммалар
белгілердің ... ... олар ... ... ... ... жазбаларға айналды. Лсы ойлардың, идеялардың жазылуының үзақ
тарихынан кейін алфабиттік жазу ... ... ... ... тапқан бұл
жазуда бір әріптік белгі бір дыбысы білдіреді.
Сонымен біз жазу ... ... ... ... ... дамығанын
байқаймыз. Алғашында ол ауызекі тілге қатыссыз дамыса да, кейіннен ауызекі
тілдің жалғасына айналды.
Қазіргі жазба тілі ... ... ие, ... ... ... белгіленеді, шындығында бұл дыбыс - әріп деген ... ... ... емес. Мысалға, ағылшын тілінде, немесе түрік және ... ... ... тілі ... ... ... ... Жазба
тілі ауызекі тілдің қорымен дамиды және тілдік дамудың ең жоғарғы ... ... ... сөз бен ... ... ... сөз бен
көзбен көрген сөздің арасында жаңа байланыстар туындайды. Егер ауызекі ... ... ... ... ... жазба тіл, Ананьев Б.Г.-нің
айтқаны сияқты, есту емес, көру есту-моторлы қасиетпен пайда болады. Жазба
тілінде ... ... ... жағы ... ... ... дыбыстардың уақыттық жалғасуы графикалық бейнелердің кезеңдік
жалғасына ауысады.
Осы жағдайдың өзі жазба тілімен ауызекі тілдің арасындағы күрделі өзара
байланысты ... олар ... ... ... және ... олардың ерекшеліктерін көрсетеді. Жазу мен ... ... ... Б.Г.Ананьев, Э.С.Бейк, Р.Е.Левиннің, О.Ф.Кауфманның
еңбектерінде көңіл аударылады.
XIX ғасырдың ... ... ... - неврологтар жазуды оптико-моторлы
акт ретінде қарастырады., ал оның бұзылуын - оптико-моторлы актың ... ... ... ... ... ... ... оны тілдің
қасиеттерінен алыс алып ... ... ... ... , ... әрекетінің қабылданған күрделі
түрі ретінде қарастырады. Және ол өзіндік ұқсастықтар мен ерекшеліктерге
ие. Зерттеулердің ... ... ... тілі мен ауызекі тіл
процестерінің айырмашылықтарын мына қасиеттері ... ... ... ... ... тәсілімен;
психологиялық мағынасы арқылы;
қызметтеріне қарай.
Ауызекі тіл өмірдің екінші жылында пайда бола бастайлы, ал жазба ... ... ... ... ... тіл, ... ересек адамдармен
қарым-қатынас негізенде қалыптасады, ал ... тіл ... ... ... ... ... тілі басынан бастап-ақ саналы іс-әрекет ретінде көрінеді, тек
уақыт өте ... ... ... ... ... ... Ол ... еріксіз пайда болатын, өзінше дамитын ... ... ... ... бастаған кезде, әрбір істеген әрекет ережемен,
саналы іс-әрекет болып ... ... ... жазу ... ... ... табылады: Дыбысты анықтау, осы сәйкес әріппен белгілеу,
есте сақтау, және жазу. Жазуды үйренудің соңғы ... жазу ... ... ... олар қалыптасқан әдетте жазыла береді, ... ... ... ... - ... тілін айналады.
Ауызекі тіл мен жазба тілінің нақты айырмашылығы бұл ... ... ... ... ... ... бұл ... салыстыра отырып, аузекі тілдің оқиғалық болатынын жазған.
Хабарды айту және ... ... ... тудыратын жалпы
оқиға ауыз екі тілде болады. Екіншіден,ауыз. екі тілде коммуникацияға көмек
болатын эмоционалды көрсеткіштерге ие: ... ... ... мимика,
қимылдар ауызекі тілде жағдайды тудырады. ... ... ... ... байланысты бірнеше формальды амалдар бар.
Жазба тіл - бұл ерекше тіл процесі, саналы және ерікті, монологтық тіл.
Жазба тіл тарихи ... ... ... ... ой ... ... ... уақыттағы және
кеңістіктегі білімді сақтау мүмкіндігіне ие.
К.П.Беккер, М.Совак(24), жазу ... ... ... ... ... тптасады деп тұжырымдайды.
Сыртқы формасы арқылы:
пиктографиялың жазу, заттардың таныс бейнеленуіне ... ... ... ... ... ... анық білмей тұрып дыбыстап
айту мүмкін емес.
Фонографиялық жазу, дыбыстың мағынасы ... ... ... ... - ... ... ... дыбыстар жеке сызықтармен, нүхқаулармен
көрінеді.
Жазу өнерінің кейбір кездесе бермейтін түрлеріне де ... кету ... кип, ... ... лю ... жз, ... ... соқырларға арналған
шрифт, морзе әліппесі және т.б.
Жазу жүйелерін олардың қызметтеріне қарай қарастырсақ, ... ... әр бөлк ... біо сөйлемді білдіреді;
логограмма, әрқайсысы бір сөзді білдіреді;
терминограмм, арнайы терминология бойынша символдардың көрінуі;
морфограмм, грамматикалық функциялардың берілуі;
силлабограмм, оның әрқайсысы ... ... ... ... ... ... бөлшектей немесе толықтай
көрінуі. Бөлшек фонограмма арқылы ауызекі тілдің барлық дыбыстарын өзінше
белгілермен ... ... ... мен ... әр ... ... ... қазіргі уакытта
әрқалай көрініс табады.
Л.С.Выготскийдің жазуы ... ... тілі ... тілмен тығьіз
байланыста бола отырып, өзінің даму үрдісінде ауызекі тілдіің тарихын
қайталамайды. ... тілі ... ... жазу ... жай ... ғана
емес, ал жазба тілін игеру тек қана жазу техникасын меңгеру емес.
Беккер К.П. мен М.Совак(24), жазба тілі коммуникациясының ... ... ... ... ... жатыр. Жазу үстінде көз қимылды
бақылайды, және ... ... сай ... қадағалайды. Бұл көздік бақылау
бас пен көздің қимылдарының ... ... ... ... ... ... аусып отыруы жазылып ... . әріп ... ... ... үшін ... тіл ... үшін абстракцияны қажет етеді. Ауызекі ... екі есе ... ... ... бала ... ... ... жатқан тілмен дерексіздендірілу
керек;
- ол сөзбен қолданылмайтын, сөзді елестетіп дерексіз тілге ауысу керек.
Жазба тілінің айтылмай, ойлануы жазба тілінің қалыптасуындағы ... ... екі ... басты ерекшеліктерін білдіреді.
Жазба тілінің мотивтері де кеш көрінеді, олар ... ... ... ... Балада жазу мотивтерін тудыру қиынға соғады, өйткені
олар жазуды қажет етпейді.
Жазба тілі бірнеше психологиялық ерекшеліктерге ие:
ауыз екі ... ... ... ... ... қалыптасқан дыбыстық форма,
жазуға үйренуде бөлуді, талдауды,синтездеуді қажет етеді. Фонетика ... ... ... ... ... ... ... Белгілер иен олардын, қолданылуы,
баламен саналы ... ... Ал ... ... оған қарағанда санасыз
түрде қабылданады.
Выготский Л.С., жазба тілі - ... ... ... және
саналы тіл әрекетінің қиын және күрделі түрі деп анықтайды.
Жазба тілі мен ауызекі тілдің айырмашылығы олардың қызметтеріненен ... тіл ... ... ... ... ... атқарады, ал жазба
тіл келесе бір адамға мазмұнды жеткізу үшін ... ... ... т.б. ... болады.
Ауызекі тілмен салыстырғанда жазба тіл қарым-қатынас жағдайларында ауызекі
тілге көмекші ғана ... ... ... ... ... тілге қарағанда кеңірек. Жазба тілінің
қызметі - хабарды кез-келген қашықтыққа ... ... ... ... бір
уақытқа белгілей алуы болып табылады. Олар адамзат дамуының шегін кеңейте
береді.
Жазудың бұл мінездемесі жазба тілі мен ... ... ... ... ... екі ... ретінде қарастыруға көмектеседі.
XIX ... ... ... Х.Джексон жазу мен жазылғанды түсіну
символдармен символдарды басқару деп ... ... ... ... ... ... символдарды, жазба тіл кейінгі
символдарды қажет етеді. Сондытан да, жазба тілі тез және ... ... ... ... өйткені ол соңғы және күрделі функция ... ... ... тіл мен ... тілдің айырмашылықтарынан мынадай
қорытынды жасаымыз. Жазба тілі:
саналы және ерікті ... ... ... ... ... Оқиғалы ауызекі тілге қараған ... тіл ... ... ... тіл ... ... ... арқылы өздігінен туындайды,
активтенеді, бақылайды;
Оны экономды ететін қосымша амалдары жоқ, олар амалдар жиынтығын қолданады.
(лексикалық, синтаксистік, ... ... ... үшін ... ... етеді; ол ойланылады, бірақ
айтылмайды;
жазба тілі - ... ... ... ... психологиялық жүйесі.
Жазудың психологиялық жүйесі өте күрделі. Сөздің дыбыстық ... ... және ... ... естілген сөзден арнайы дыбыстарды
бөліп қарастырып, оларды тұрақты ... ... Жазу ... ... компоненті сөзден берілген дыбысты оған сәйкес ... ... ... Қимылдардың көмегімен көзбен көрінген ... ... ... ... ... болып табылады.
Жазудың психологиялық жүйесі біз анықтаған ... ... ... ... ... болмаған болар еді.
1. Психологиялық деңгей бірнеше түйіндерді қамтиды:
А) жазба тілінің мотивіне ойдың туындауы.
Б) ой ... ... ... ... ... ... ойдың оның негізінде құрылуы.
Г) әрекеттерді орындаудағы әрекеттің жүйеленуі мен ... ... ... екі бөлімдерден тұрады: сенсо-акустиқр-моторлық
және оптико-моторлық.
А) Сенсо-акустико-моторлық деңгей, ... жазу ... ... сұрақка жауап
беретін түйіндерден тұрады:
1) дыбыс ажырату процесін қамтамасыз етеді. Тұрақты фонемалар ... ... білу ... ... ... және ... үшін негізді тудырады.
2) сөздегі әріптердің жалғастығын қамтамасыз етеді.
3) ... ... ... ... бәрі ... Оптико-моторлы деңгейде перешифровканың күрделі процестері
туындайды:
дыбыстан әріпке.
әріптен қолдың қимылдарының жиынтығына, яғни әр ... ... ... ... ... пен ... фонема мен графеманың байланыстары қиын.
Перешифровканың бұл тобы өте қиын және бір ... әр ... ... ... ... ... ... айналуы, және әріптің дыбысқа айналуы бұл
процестегі ең ... ... ... Бір ... ... деңгейге ауысу
анализаторлық жүйелер мен тілдің биік деңгейінің ... ... ... Жазуды жүзеге асыру үшін берілген дыбыстық жүйенің
дыбыстарының қорытындысы мен дыбыстар мен әріптердің біркелкі байланыстары
қажет.
3. Лингвистикалық деңгей жазу ... ... ... арқылы жазу
жүзеге асады деген сұраққа жауап береді.
Дыбыстық талдау акустикалық және ... ... ... ... ... Дыбыстың әріпке айналуы ... ... ... ... көмегімен
туындайды. Әріпті жазу ... ... және ... біріккен жұмысын талап етеді, осылардан қолдың қимылдары
туындайды.
Жазудың милық негізі өте ... ... ... ... бір ... ... ... бөлшектерінің біріккен қызметімен жүзеге асатыны
белгілі.
Психологиялық деңгей мидың алдыңғы бөлігінің қызметімен жүзге ... ... ... ... ... ... ... мен парадигматикасын қамтамасыз ететін. алдыңғы және артқы
тілдік зоналардың біріккен жұмысына ... ... ... қамтамасыз ететін функционалдық жүйеге мидың
сол жақ бөлігі мен ... ... ... ... жүйелері
кіреді.
Мысалға, жазу процесінде моторлық анализатордың маңызы зор, - ... Жазу ... ... ... ... ... негізгі және мақсатты қозғалыстардан құралады. Негізгі қозғалыста
ритмдік тенденция ... ал ... ... ... ... біз, ... ... басқа анализаторлар
сияқты жазу жүйесінде бір ... ... ... ... ал ... ... ... толық процесінің жүзеге асуына жағдай жасайды.
Сонымен, жазудың психофизиологиялық негізі осы ... ... ... ... ... жазу үшін ... ... іс-әрекеттің қаперлік анализдің
сақталуының қажет ... ... ... есептеуінше, жазуды тек қана тілге, ... тек ... ... мен моторикаға жатқызуға болмайды. Жазу күрделі
психофизикалық процесс, ол ... ... ... бірге, психикалық
әрекеттердің вербалдық емес түрлерін қамтиды. ... ... ... және ... ... заттық әрекеттер, т.б. жатады.
Н.С.Цветкова, сөйлеу жоғарғы психикалық функциялардың дамуында белгілі
рөл ... ... Бала ... ... ... тілі мен
грмматиканың негізінде ... ... ... өз ... ... жасай алуға үйренеді. Өйткені, жазу ... ... ... саналы, ерікті әрекеттерге көшеді.
Соңғы жылдардаға кейбір зерттеулер, төменгі сынып ... қиын ... ... ... ғана ... ... вербалдық емес фонемдерінің қалыптаспауымен байланысты екенін
көрсетеді.
Мектеп жасына дейінгі бала ... ... ... есту ... ал мектепте сөздердің жазылған бейнелері арқылы қабылдайды. Бұл
қаперлі анализатор ... ... ... ... қамтитынын білдіреді,
оның қызметі есту және ... ... ... Бала ... ... ... ... жазуға немесе,
керісінше, оқуға айналдыра алуы ... ... ... ... мен
әріптерді ауызша немесе жазбаша тілдің әліменттері ретіндінде қабылдау,
яғни, түсінікті абстрактылай білу талап етіледі.
Жазу ... ... ... және ... мүмкіндіктеріне қатысты. Жазу
үстінде сөйлемді жеке сөздерге, ... ... ... ... дұрыс жазылуы тиіс әріптерге айналдыра білу керек.
Талдау мен сараптаудың бұл мүмкіндіктері балаларда білім алудың алғашқы
кезеңдерінде пайда болады. ... ... ... мен ... ... және ... байланысты. Жазуға үйренудің алғашқы кезінде, бала
сөздің мағынасын оның бейнленуінен ажыратуды үйренеді, сонымен қатар, дыбыс
пен әріпті ... ... ... ... ... тілін игеру ауызекі тілдің қаншалықты дамығанына қатысты болып
келеді. Жазуды меңгеру, айтылып кеткендей, дыбыстық ... ... ... Ол ... деген ассоциацияның қалыптасуын білдіреді.
Бұл аналитикалық әрекет фонематикалық және тілдік ... ... ... ... кейін, қаперлік анализатордың ... ... ... ... Осылай өздеріне импрессивті,
орталық және экспрессивті процестерді ... ... ... ... ассоциативті жүйе туындайды. Бұл жүйе дидактико-методикалық
және көмекші әрекеттермен бекілуге мұқтаж.
Психологияда ... ... ... тілдің пайда болуына қатысты
кейбір психологиялық алғышарттар қалыптасқан:
Жазба тіл ауызекі тілдің сақталуын, оны ерікті ... яғни ... ... мен ... ... ... алғышартқа кең ауқымды қабыдау мен елестетулердің қалыптасулары
жатады. А) ... Б) ... өз ... ... сезімдері;
В) кеңістіктегі "оң" және "сол" түсініктерінің қалыптасуы;
Міндетті талаптарына праксистің әр ... ... ... ... ... ... ... абстрактық әдістердің қалыптасуы
жатады, Олар ... ... ... ... көшуінен пйда болады.
Жалпы іс – әрекеттің, ... ... ... танымдық және оқу
мотивтерінің ретке келуі, әрекеттері мен өзін-өзі ... ... ... әр түрлі формаларда кездеседі - есту арқылы жазу, көшіру, өзіндік
жазбаша мазмұндамалар және ... ... ... жазу тек ... акт ретінде көрінбейді, күрделі тілдік әрекет ретінде, жоғары
деңгейде өтетін жазба тілі және ... ... да ... ... ... ... жазбаша мазмүлдама және шығармалар сана елегінен
өтеді.
Оқу психологиясы.
Оқу - күрделі психофизикалық процесс. Оның әрекетінде ... ... ... ... ... қатысады. Бұл процестің
негізінде, Ананьевтің айтуынша, "екі сигналдық жүйенің уақыттық байланысы
мен анализаторлардың ... ... ... ... ... 1983 ) ... ауызекі тілге қарағанда, ең соңғысы және сауаттылауболып табылатын
жазба тілінің бір түрі болып табылады.
Л.С.Цветкова, 1975(27) , оқу ... жазу ... ... да,
ерекшеліктері де бар процесс екендігін жазады. Бұл процестегі үксастыктары
олардың екеуі де қимыл тудыратын мотивтен ... және бұл ... мен ... өз ... жоятын, сөйлеу әліментерінің дыбыстық
талдауы мен сараптамасын ... ... ... ... оқу ... көбіне, жазу процесіне қарсы процесс
болып келеді. Жазу - бұл ойдың жазылған тілдік жүйеде белгіленуі. Жазба ... ... ... ... ... ... ұстанады. Оқу процесі
керісінше мінездемеге ие, оның ... ... ... ... ... жазу ... ... жүйелі қабылдаудан басталады. Оқып
отырған адам сол белгілерді анықтап, жеке әріптер мен ... ... ... ... өте ірі ... жинақтау керек - толық
тіркестер, мәтіннің тіркестер жүйесі. Ол ... осы ... ... ... ... ... сол ... мәтіннің семантикалық
бірлігін шығарады. (Цветкова Л.С.,1988) (22).
Өзінің психофизикалық қасиеттері бойынша, оқу ауызекі ... ... ... процесс болып табылады, сонымен қатар, ол ауызекі тіл ... ... ... байланысынсыз қарастырыла алмайды,
Оқу әріпті айыру мен тануды қапермен қабылдаудан басталады.
К.П.Беккер мен М.Совак(24)6 жазбаша тілді қабылдауға көз қалай ... ... ... ... ... оқу ... көру әрекеттеріне
қарағанда, көру мүшелеріне көбірек талап қояды.
Оқу үстінде, ... ... көз ... қызмет атқарып, екі жүкті
бірдей атқарады: мотрлық және көрулік. ... ... ... ... бір ... әріптер тобын орталық ми бөлігіне жіберіп отырады.
Оқу кезінде көздер ритмикглық қимылдар ... ... ... баяу,
сырғанау сияқты қабылданады. Пазаларда оқылған материал қабылданады. Кез-
келген күрделі көздік қабылдау, көздің әрдайым ... ... ... ... ... ... мәтіннің ... ... ... әр ... ... екі әріп ... Оқылып
жатқанның мағынасы оқылғанның санына қатысты болады. Бөлек графеманы оқуға,
кішкентай сөзді оқуға қарағанда көп уақыт кетеді.
Оқу қаперлі ... ... ... ... ... жазуға үйретудің алғашқы кездерінде арнайы дәптерлер қолданылса,
көрудің ажырату мүмкіндігі жақсарады.
Шрифтің көрінісі де көру қабылдауын жақсартуға ... ... ... ... ... ... жүрген шрифт жеңіл оқылады.
Шатастырылуы мүмкін, кейбір ұқсас әріптерді анықтап жазуымыз керек.
Жеке ... ... - бұл ... тек қана ... ... ... қабылдануы керек, оның бейнесі, оған қарасты дыбыстар өзіндік
күрделі гностико-мнестикалық прцесті білдіретіні көрінуі керек.
Жеке ... ... ... ... ... ... Алғашқы
жағдайда көру анализаторлары тереңірек, ал сөйлемдерді оқығанда ... ... жеке ... бірін бірі толықтырады. Тез
оқу үшін тура немесе тура емес көрудің маңызы ... ... үш ... бөліп қарастырылады:
1.көрудің нақты зонасын; ол белгіленген әріпті қабылдайды;
2.көрудің анықтайтын зонасын; ол сол ... бір ... және оң ... ... ... ... көру ... анық және белгісіз көру зонасын қабылдайды.
Мәтінді тез қабылдау кезінде капталдағы көру ... ... ... ... ... ... оқумен сәйкестендіруге болмайды, ол ... ... ... ... ... ... қажет етеді. Бұл
процестерде ми қабығы аумағында қабылданады деген пікір бар. Ми ... ... ... оқу ... мен оның ... ... Оқуды ауызша
жүргізген кезде империкалық аумақ қосылады, онда ... ... еске ... ... ... хабар анықталады, дыбысты
елестету байланысы оқу әдісінің деңгейіне қатысты. Қабылданған хабар ауызша
айтылмастан бұрын қайта өңделуді ... ... ... ... ... жіне ... орталықпен орындаушы импульс сөйлеу мүшелеріне
жеткізіліп, ауызекі тілге айналады.(ауызша оқу)
Оқылғанның мағынасын түсіну ... ... ... ... Бұл күрделі
процесс бірнеше кезеңді қамтиды. Графемдердің топтары көзбен қабылдау
арқылы жүзеге асады, мағыналандыру ... ... ... Бұл ... ... ... ... дейін толықтырылын, сөздің ... оқу тек қана көру ... ... ғана ... ... ол
репродукция, асссоциация, интеллектуалды қайта қарау ... ... ... ... орталық бөлігінің қатысу маңыздылығы оқуға
мағыналы және мағынасыз материалдарды әр ... ... ... ... ... мен сөздер тобы көру арқылы, мағынаны түсіну
процесі ... ... және ... ... Мағынаны күтудің
өзі мағынаны тусіну процесіне әсер етіп, оны тездетеді. ... ... бен ... түсінуге қанша қажет болса, сонша атқарылады. Оқу процесі
көзбен қабылдау фазасының қысқарылуына қатысты тездетіледі. Осы ... ... ... ... түсіне аламыз. Дұрыс оқуға мағынны ... ... ... ... көре ... Көзбен қабылдау
процесі аяқталғанша-ақ сөздің мағынасы түсінікті болуы мүмкін, бірақ сөйлем
мағынасы, міндетті түрде соңғы оқылған сөздің мағынасына ... ... ... әріптердің дыбыстармен сәйкестеніп, сөздің дыбыспен
шығарылуы арқылы жүзеге ... ... ... ... формасы мен оны
мағынасының сәйкстенуі арқылы оқушының түсігі пайда болады. Оқу процесінің
екі жағы бар ... ... ... көру бейнесі мен
оның айтылуының бірігуі) және мағыналық(оқу процесінің негізгі мақсаты
болып ... ... ... ... ... дыбыстық формасының
негізінде атқарылады". Оқу процесінің бұл екі жағы бір-бірімен тығыз,
ажырамайтын ... ... ... ... ... ... мәнімен
анықталады. Екінші жағынан, көзбен қабылдау ... ... ... ... ... ... оқу баланың алғашқы даму кездерінде пайда
бола бастайды. Ол баланың ... ... ... ... көшіп,
оларды буынға қосып, одан сөз ... ... ... Оның ... ... ... сөздің барлық әліменттерін талдауға ... сала ... тек ... ... ... әріптер жиынтығын
қамтиды және осы әріптер-дыбыс жиынтығынан толық сөздІң ... ... ... ... ... ... үшін, жазылған сөзге қайтадан
оралып, негізгі сөзбен тексеріп отырады.
Оқудың бұл стратегиясы, алдыға қарай жүру мен ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады. Мәтінде көз қимылдарын
шектеу, оқу процесінің барлық этаптарында оны бұзады. ... ... Оқу ... көз ... ... ... ... зерттеулерде
дәлелденген.(А.Трошин, 1900 и др.). Зерттеушілердің айтуы ... ... көз ... ... ... заңды ауысуы болады, және оқылып
жатқан белгілердің оптикалық қабылдануы көздің қмиылдаған уақытында емес,
тоқтаған уақытында болады.
Осы ... оқу ... әріп ... сөз ... белгіленген.
Оқуды зерттеудегі бұл ... ... ... ... өз ... ... ... зерттеулерде, көз қимылы оқу процесінің жүзеге
асуындағы маңызды ... бірі ... ... ... ... ... болсақ, бірігуі арқылы болады, ең ... ... ... ... және ... ... ... деңгей, бірөбірімен тығыз байланыстағы ... ... ... ... ... қабылданған хабарды
есте сақтау түйіні; мағыналық шешімдерді қамтамасыз ететін түйін. ... ... ... оқу ... техникалық жағын қамтамасыз
етеді, қабылдаудың нақтылығы мен туралығын ... ... ... ... алынған қорытындықы
пайдалана отырып, хабардың мәні мен мағынаны түсінуді ... ... екі ... ... толықтырады.
Бірінші деңгейдің жүзеге асырылуы үшін, оқу ... ... ... ... ... ... және сақталуы
қажет. Бұлардың біріге қызмет ... оқу ... ... ... ... ... ... қалыптасуы әріптік белгілерді жеке
немесе сөздің құрамында ... ... ... ... ... шығару
арқылы жүзеге асады. Яғни, ... көру ... ... ... ... ... арқылы болады. Турасында, қатесіз қабылдау ... ... ... ... ... ... ... Т.Г.Егоров, оқу әдісінің қалыптасуының төрт кезеңін
көрсетеді:
І.дыбыстық, әріптік белгілерді түсіну;
2.буындап оқу;
3.оқудың синтетикалық қабылдаулары деңгейінің құрылуы;
4.оқудың синтетикалық деңгейі.
Бұлардың ... ... ... ... ... қиындықтарымен, тапсырмаларымен ерекшеленеді.
Дыбыстық, әрітік белгілерді түсіну.
Дыбыстық, әріптік белгілерді түсіну әріпке дейінгі және әріптік ... ... ... ... ... мәнерін, сөйлемді талдайды, сөзді
буындарға және дыбыстарға бөледі. Бала ... ... ... ... ... ... бейнелерге, әріптерге сәйкестендіреді. Сосын оқу
поцесінде буын мен ... ... ... ... ... сөзді ауызекі
тілмен байланыстырады.
Буындап оқу кезеңі.
Бұл кезеңде әріптерді тану мен буындардағы дыбыстарды анықтау ... ... оқу ... ... ... ... тез
байланыстырылады. Оқу бірлігі, осыдан, буын болып есептеледі. Бұл ... ... ... ... сөзді оқығанда мағыналық ... өз ... ... ... процесі оқылып жатқанды көзбен қабылдау уақытынан кешігеді,
ол қабылдаумен бірікпей, оның артынан орьтндалады. Енді буындарды ... ... ... ... ... ... деңгейінің құрылуы.
Ол оқудың аналитикалық түрлерінен синтетикалық түрлеріне ауысуы, болып
табылады. Бұл кезеңде қарапайым және таныс ... ... ... ... емес және қиын ... өзінің дыбыстық-буындық жүйесінде сай буындалып
оқылады. Бұл кезеңде маңызды оқуға мағыналық шешім жатады. Мағынаға сүйене
отырып, бала бұрын оқылған ... ... ... ... ... ... көбіне тапқырлық оқуы байқалады. Осының негізінде, оқылған ... ... ... ... ... ... қателер кездеседі.
Оқу барысындағы қателік бұрын оқып ... ... ... ... қайта
тексеруге, бақылауға әкеліп соғады. Тапқырлық ... ... ... ... ғана іске асады. Бұл кезеңнің ең соңғысы сөйлемдегі ... ... ... Бұл ... оқу ... күшейе түседі.
Оқудың синтетикалық деңгейі.
Оқу толық қабылдаумен түсіндіріледі: сөзбен, ... ... ... жағы енді қиын ... ... ... - оқылып жатқанды ... ... ... қабылдау процесімен сәйкестенеді. Бұл кезеңде
сөйлемдегі сөздердің ғана синтезі ... ... ... ... ... ... тапқырлық тек жеке сөйлемдерге ғана емес, толық
әңгіменің мағынасы мен ... ... ... ... ... ... тапқырлық толық дамыған қабылдаумен бақыланады. ... ... ... тездей түседі.
Оқу әдісін жоғары деңгейде игерудің негізгі шарттарына ауызекі тілдің
қалыптасуы, тілдің ... және ... ... кеңістікті елестетудің, қаперлік ... ... ... ... ... ... бастап, өзінің негізгі мақсатына ... - ... ... ... да, ... оқу процесінің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... қалыптасуының бастапқы
кезеңінде түсіну бірге жүрмейді, ол қабылдаудан кейін жүреді: бұл жағдай
тек оқыған ... ... ұзақ ... мен ... ... ... келе, оқу әдісінің қалыптасуы мен дамуына байланысты,
түсіну қабылдауға ... ... ... іске ... Қалыптасудың
соңғы кезеңінде жазуды түсіну толың сөз бен сөйлемнің мағынасын қағып алу
арқылы көрініс табады. Бұл ... оқу сөз бен ... ... ... ойға ... ... адамдарда антиципиралық оқу ең шегіне
жетеді. Оқу актісі бұл жерде ... ... ... мен қабылдау
процестерінің толық, бөлшексіз бірліктерімен дами ... ... ... уақытқа дейін қалыптасып, оқылып жатқанда тез және дұрыс ... ... ... өз ... қабылдау процесіне, оның тездігіне
және нақтылығына тікелей әсер ... ... ... тіркесті түсіну, қабылдаудың нақтылығымен ғана
емес, оның ... ... ... ... ... рөл атқаратын бұл фактор
жайында кей еңбектерде қарастырылған.(А.Трошин, Т.Г.Егоров, және т.б.). ... ... ... де ... Ол жерде оқу ... ... ... ... рөлі ... ... көрсетіледі.
Сөз контексінің оқу процесіне әсері жайлы сұрақ ... де бар. Ол сөз ... ... ... ... ... байланысты оқу потенциалы ... ... ... жасайды. Сөз мүмкіндігінің кеңеюі -оның қабылдануын
жеңілдетіп, оқуды көңіл ... ... ... әкеледі.
Қазіргі психологиялық әдебиетте контестің "ішкі" және "сыртқы"
айрмашылықтар қабылданған. Біріншісі ... ... ... ... ... ал "ішкісі" - оқылып жатқан ... ... ... ... осы қысқаша талдануының өзінен оның мимен қатысты
бүкіл процесінің психологиялық күрделігі туралы шешім ... ... ... ... ... әсер ететін төрт компоненттіен құралады:
1. дыбыстық-әріптік талдау және сараптау
2. хабарды ұстау
3. мағыналық тапқырлық
4. оқу барысында пайда болатын «гипотез»
Бұл ... ... ... күрделі қимылдарының көмегімен,
мотивтердің сақталуы арқылы жүзеге асады.
1.3. Жазба тілін ұйымдастырудағы ... ... ... ... кез-келген модальдікті, интенсивтікті,
қасиетті сезіну ... ... ... ... ... ... сол жайында сөз ... ... ... ... сонымен байланысты.
Сезіну мен ажырату динамикасында кеңістік рөлі аз қарастырылған. Оның
үстіне ... және ... ... бұл көрсетілген факторлардың
маңыздылығын көрсетеді. Олардың ішінде көру ... ... ... ... болады, көру бүрышы көру образы динамикасының басқа маңызды шарты
сияқты, форма, колем, үш ... ... ... ... т.б. ... осындай кеңістік белгіоерін ажырату. Осы сияқты фактілерге
кеңістіктегі ... ... ... ... ... ... таралмауы, теріге жақындау жатады. Анализаторға ... ... ... ... ... қамтиды, кеңістікте орын алып,
кеңістіктің бір бағытындағы рецепторға әсер ... ... ... ... сезінуші адамның өзі материалдық дене, кеңістікте өз орны
бар, кеңістіктің ... ... ... есте ... керек. Адамның
қоршаған ортамен қарым-қатынасы адамның ... ... ... ... қамтиды. Бұл кеңістік бағдарында, адам ... ... ... бір ... көп ... ... оң жақ бөлігінде көрініс
табады.
Сонымен, кеңістіктік компоненттің барлық модальдық, ... ... ... ... ... ... кеңістіктің көріну мәселе қабылдау туралы
оқудың құрамына кіреді. Ол қалыптасқан дәстүр бойынша төрт жеке ... ... ... ... қабылдау;
3. уақытты қабылдау;
4. кеңістікті қабылдау.
Анализаторға әсер ететін затты ... оның ... мен ... ... ... ... ... Қозғалыстағы заттар
мен жағдайлардың көрінісі болып табылатын қозғалысты қабылдау жайында да
осыны айта аламыз. ... және ... ... ... ... ... ... елестетпейміз.
Б.Г.Ананьевтің бөлуінше:
1. қаперлік-кеңістіктік ажырату;
2. есту кеңістіктік ажырату
3. дене ... ... ... кинестетикалық кеңістік ажырату.
Қоршаған ортаның анализаторларының кеңістіктік-ажырату әдісін оқу,
кеңістіктің сезімдік көрінісі бұл анализаторлардың әрқайсысы арқылы ... ... ... ... ... ... ... рефлекстердің пайда болуы мен ажыратылу процесінде
туындайды. Мұндай ... ... ... кеңістіктік ассоциацмя
жүйелері кеңістікті толық ... ... ... ... ... әр түрлі белгілері бойынша жіктеледі:
бағытпен, ... ... ... ... ... ... ... материалдық заттар мен жағдайлардың, олардың
қасиеттері мен ... ... ... жетілген, кеңістіктік қатынастар жайлы білімі бар адамға бұл
белгілердің қортындысының күрделі ... ... ... ... түрдегі көріністері қызықтырады, ол
балалардағы кеңістіктік генезисін зерттеу үшін маңызды болып ... ... ... ... ... ... жүйелердің біртіндеп қалыптасуы,
қоршаған орта кеңістігіндегі ... ... ... дамуымен
түсіндіріледі. Олардың бағдарларының дамуында дыбыстык, жарықтық, басқа
қозғалыстық анализаторлардың орны ... ... ... ... жүруге және қолдың заттық қимылдарға ... сол ... ... баланың қоршаған ортадағы ... ... ... жасына дайінгі тәрбиелеу әдісінде қабылданған ... ... ... ... ... ... ... орын алады. Дегенмен, бұл білімдер қоршаған орта ... ... ... ... ... ... белгілі заттар дың
кеңістіктік белгілерінің айырмасының мақсаты балаларға мектептегі алғашқы
оқу кезінде қойылады. Бұл мақсат ... ... ... ... ... ... келеді: оқу, жазу, сурет ... қол ... және т.б. ... ... ... бірінші сынып оқушыларының кеңістікті ажыратудағы
спецификалық қателіктерінен көрініс табады.
Балаларды ... ... ... ... жазуға, санауға, сурет
салуға, гимнатикалық жаттығуларға, қоғамдағы тәртіпке, т.б. ... Б.Г. және т.б. ... ... көптеген қателіктерге тап
болды.
Ананьев Б.Г. - нің айтуынша, оқудың басынан бастап, баданың дамуы үшін
өмірлік шарттар жіті ... Оқу ... ... балаларға таныс
пәндер мен сыртқы әлімнің жағдайлары ... ... ... бала үшін жаңа ... ... ... қатынастарда
көрінуі, оны қабылдауды қиындатады.
Бұл оқу ... ... ... ... бұл ... көңіл аударылып жатқан жоқ.
Жеті жастағы балаларда оқудың бастапқы кезінде сыртқы әлім ... ... ... ... қоры бар десек болады. Бірақ оларда әлі
заттар ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар қатынастарға шартты рефлекстердің
пайда болуы, заттар мен олардың белгілерінің әсеріне пайда ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Балалар жеке кеңістіктік және уақыттық қатынастармен танысады, бірақ
бұл танысу кеңістіктік және уақыттық қатынастардың ... ... ... ... ... ... табылады. Осылайша, оқушылар
арифметика оқу процесінде сандық қатынастарды түсіне алады, ... ... ... ... шектулі және жеткіліксіз.
Ананьев Б.Г. және т.б. төменгі ... ... ... ... ... мен ... шешудегі, суретті оқудағы және
құрудағы, дене шынықтыру сабағындаға ... ... ... және хордағы, тәртіп ережелерін орындаудағы қате жасауы мүмкін
жағдайлардың ... ... ... ... ... ... төмен
оқушылар да, үлгерімі жақсы ... да ... ... ... қатенің белгілі бір санына байланысты. Екіншіден, ... ... ... кез-келген түрін қабылдау қиынға соғады.
Балаларды әр түрлі пәндер бойынша оқытудағы арнайы қателер олардағы
сандық, уақыттық, және кеңістіктік ... ... ... ... ... балаларда арифметика пәні бойынша ғана болмайды.
Л.А.Кладницкаяның өз зерттеуінде ... ... және ... ... ән мен дене тәрбиесі ... ... ... ... тығыз байланыста. Бұл жағдайдың ... оқу ... ... ритмнің қалыптасуында, ал оған дейін сөзді ... ... өз орны ... ... ... қалыптаспағандығы балардың жүріс-тұрысында
және әр түрлі оқу ісіндегі қателіктер қатарыдынан көрініс табады. Солардың
ішінде кейбіреулеріне ... ... оқу ... ... орындаудағы қателіктер -партада
оқу құралының орналасуы, мұғалімнің баланың бағытына байланысты бұйрығы.
Б) Оқуда: Тез ... ... ... ... ... әріптердің
кеңістіктік ажырамауы.
В) Жазуда: әріпті дэптер жолымен сәйкестендіре ... ... ... ... ұстамау. Ұқсас әріптерді жазудағы қиындықтар.
Г) Арифметикада: сандардың жазылуында, бәрілген мысалдарды дәптерге
көшіруде, көзбен өлшеудегі ... Метр және ... ... қабылдай алмау. Балалар бірінші сыныпта метрмен ұзындықты ғана
емес, енді де, горизантальды, ... ... ... ... ... ... өлшеуге дайын болмағандығынан, метр түсінігінен
сантиметрге көшулері де қиындыққа соғады.
Д) ... ... ... ... ... бақылау барысында, суреіті беттің
кеңістігінде орналастыру кезінде кездесіп отырады.
Е) гимнасткалық жаттығуларда : ... ... бір ... ... ... ... ... бағыт жасамау және т.б.
Ж) Ән айтуда: дыбыс биіктігі тобының кеңістіктік орналысуын игеру
кезіндегі ... ... ... ... ... себебі болып
табылатын балалардағы кеңістіктік ... ... ... ... кеңістіктік қателіктерінің басты себептерінің бірі, жеті-сегіз
жастағы балаларда толық және ... ... ... яғни оң ... ... меңгеруі.
Сурет салу сабағында бейнелейтін суреттердің көлемін көзбен өлшеу және
оларды кеңістікке орналыстыру әрекеттері қосылады.
Кеістікті ... ... ... әсірісе бірінші жарты жылдықта
кездесіп отырады. Ол ... ... ... ... жазуға үйрену
кезінде қатты байқалады. Көбіне ұқсас ... ... ... ... бұл ... ... мәсэлеснің көп кездесуі, бастапқы оқу
үйрету кезіндегі жалпы ... ... ... табылады.
1.4. Мектепке баратын балалардың кеңістіктік білімдерінің дәрежесі.
П.Ф.Лесгафттың(ЗО) айтуынша, әрбір ... ... ... пен ... ... түсінуді талап етеді, және бұл қатынастарды кітап бойынша
емес, тәжірибе ... ... білу ... ... оқу және ... ... ... бұл сұрақтың жанды мағынасы бар. Оқу мен
жазу ... ... ... ... ... пен уақыттық
жалғастықтың арасын өзіндік байланыстар болатыны жөнінде айтылған болатын.
Мовкебаева З.А(5) кеңістіктік ... ... ... үшін ... ... тапсырма. Заттың өзіне қатысты қай жерде орналасқанын анықтау.
№2 тапсырма. Өзіне қатысты заттың қай ... ... ... ... Басқа затқа қатысты заттың қай жерде орналасқанын анықтау.
№4 тапсырма. Сөйлеу кезінде бағыттық қатынасты білдіретін жалғауларды
қолдану.
№5 тапсырма. Кеңістіктік ... - ... ... ... ... ... түсіну.
Бұл тапсырмалар бойынша жасалған тәжірибенің сандық және ... жеті ... ... кеңістіктік білімдерінің даму
деңгейі біршама кідіруде екені ... ... ... деңгейінің көрінісі балалардың сөйлеу
мәнерінің дамуына әсерін тигізіп қана қоймайды, ... ... ... ... жеке ... ... қарастыруларык білдіреді.(
Люблинская А.А., 1965)
Бұл балаларда ... ... ... бірі - олардың оң мен сол
деген түсініктерді ажырата алмауы.
Кеңістіктік қатынастырды қабылдаулардағы кемшілік баллардың жазу ... ... ... ... ... ... ... бойынша, мектегі біліміне дайындық бөлімінің
балаларында кеңістіктік ... ... ... ... ... оқу ... ... толық қолдана алмауларында өз көрінісін береді.
1.5. Балалардың ... ... ... жеке тұлға ретіндегі дамуы өзіндік көзқарасының қалыптасуы, ой
өрісінің кеңеюі мектеп қабырғасында ... ... ... - ... ... орта ... қатар дұрыс оқытуға және
жазуға, сөйлеу мәнері мен ойлау қабілетін дамыту. Бұл ... ... ... ... ... тәжірибесін үнемі назарда ұстауы, сол
тәжірибеге сүйенуі. Ең ... әр ... ... ... ... мойындау. Балалардың білімді қабылдау сатыларының әр түрлі
болуы. Мектеп жасына ... ... алу ... әр ... болуы.
Сабақ оқыту ұйымдастырудың формуласы ғана емес, жалпы педагогикалық
процесс ... ең ... ... ... ... ... беру мен
тәрбиелеудің заңдылықтарына сүйенгенде бүгінгі ... ... ... ... мен ... ... ... тиімді әрекеттерінің жүйесі
болып шығады. Сабақ - біртұтас ... ... ... онда ... ... ... қарастырылады.
Мұғалімнің міндеті - қоғамның жаңа әлеуметтік құрылымы мен білімінің
жаңа мазмұнынынан туындайтын уақыт ... ... ... жеке ... ... мектептің дамуының әрбір кезеңінде казіргі сабақтың маңызды
ерекшеліктерін анықтап, сабақтың ... құру және ... ... ... ... оның ... ... тәсілдерін меңгеру.
Сабақ барысында мұғалім педагогика мен ... ... ... ... ... және ... ... ыңғайын тауып, жаңарған
техникамен икемді технологияны пайдалана білу керек. ... ... жеке ... ... ... ету барысында бір-бірімен қарым-
қатынас жасай алатын ізгілендірілген психологиялық ортаны қамтамасыз етуі
және сабақта ... ғана ... ... ... туғызуы қажет.
Мұғалім сабақты ойластырғанда, жоспарлағанда оқу материалының мазмұнына
бағыт ұстауы, оларға жетудің барлық мүмкіндіктерін есепке алуы қажет.
Бірінші - не мәселені ... ... ... ... ... ескереді. Екінші - өтілетін проблемалық ... ... ... ... педагогикаландырады. Үшінші -
оқушылардың жалпы білімінің кеңеюі мен тереңдей түсуіне қамқорлық жасайды.
Сауатты оқыту ... үш ... айға ... Бұл берілген уақыт
ішінде күнтізбелік жоспар бойынша мына тапсырмалар орындадуы қажет:
Оқушылардың фонематикалық сөйлеуді тындау қабілеті;
Оқушылардың ойлау деңгейі ... ... ... ... біртіндеп толығымен
оқуға үйрету.
3. Бөлінген әріптерден дұрыс сөздерді: Құрау, сонымен ... ... ... Сөздерден сөйлем құрап, әңгіме жазу;
5. Оқушылардың әріптерді дұрыс жазуын үйрету;
6. Оқушылардың ойлау ... ... өз ... ... ... ... ... аналитика-синтетикалық әдіспен оқытылады. Басты
ерекшелігі - орыс тілін дыбыстық жүйемен қабылдайды; талдау және сараптама
бір-бірімен байланыста; ... ... ... жазылуы мен оқытылуы бір
уақытта қатар жүреді; балалардың ... ... және ... ... ... ... ... сауатты оқытуда оқушылар мыналарды
тұжырымдайды: ғылыми дүниетанымын; қоршаған ортаның құбылмалы өзгерістерін;
оқу мен бақылау арқылы пәннің ... ... ... ... және
айыруды үйренеді. Ауызекі тілі және жазба тілі бойынша кейбір ... ... ... жатады:
1. оқылган сөздердің мағынасын түсіндіру қабілеті;
2. ... ... ... ... ... әңгіме бойынша
мұғалімнің қойған сұрақтарына жауап беру.
3. оқылған мәтін ... ... ... ... Ауа райы ... ... ... беру қабілеті, және жыл
мезгілдеріне сипаттама ... сөз, ... ... қабілеті. Әңгіме құрастырып, мазмұндама жазу.
Бұндай білімді балалардың игеру ... тек ... ... нәтижесінде болады. Уақыттың көп бөлігі жазу,
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... еңбектерінен көре аламыз. Ол сауаттылыққа үйретудің ең
бастысы мұғалімнің бірінші сыныптағы ... ... деп ... ... жеке ... ол мына компоненттерді алдыға тартты:
1. Әңгімелесу;
2. Суретке ... ... ... ... түсінігін айту;
4. Әріптерді тану;
5. Бірнеше сөзді оқу;
6. Мәтінді оқу;
7. Күрделі мәтінді оқу;
8. Әріпті, сөздерді қатесіз жазу;
9. Дыбыстың ... ... ... ... ... ... суреттелген кескіндерді бейнелеу;
2. Әріптерді айтылуы бойынша жазу;
3. Оқушының қалауы бойынша жазу;
4. Бөлінге әріптерден сөз құрастыру:
5. Оқушылардың оқу ... ... ... ... ... тыңдау; (Мұғалімнің ... ... ... ... зерттеуінде, оқушыларға қандай оқу материалын, қандай
көлемде, қандай мөлшерде баяндау керектігін, сауаттылыққа, жазу мен ... ... ... алу. Оны ... ... олар қабылдай
алатындай етіп, жоспар ... ... ... ... ... ... қамтылған. Әрине, ол көңіл ... ие ... ... ... әлі ... оқу мен жазу ... сауаттануға дайын емес балаларды сынау қиынға ... ... ... ... талдау, фонематикалық естуді
зерттеу,, кеңістіктік ... өз ... ... ... ... қалыптасуының зерттелуін қамтымайды. Сондықтан да берілген
тапсырма бойынша балалардың сауаттылықты игеруге ... ... ... ... оның себебін анықтау мүмкін емес. Сауаттылыққа үйретуде
тілдік дайындыққа алдын-ала ... ... ... ... орыс
методисті М.Р.Львовтың еңбектерінен көре аламыз. Ол дайындықты әңгіме
арқылы, балаларға сұрақ қою ... ... ... Бұл ... ... ... ... үйрену: сөзді толығымен окиды; буындап оқиды; әріптеп оқиды;
әріптің ... ... ... ... жеке ... ... ... барлық әріптерді жаза алады; сөздерді жазады; әріптердің
жазба түрінде ... ... ... ... ... ... белгісін
салады, санын, формасын, орналасуын; кейбір ... ғана жаза ... жаза ... ... дайындық: екпінді буынды немесе дыбысты дұрыс
анықтайды; сөзді буынға бөле алады; ... ... ... ... ... Барлық дыбысты сөзден тыс дұрыс айта алады; Дикция. Сөйлеудің
жоғарылығы.
Ауызша сөйлеу жүйесі: ... ... ... ертегілерді әңгімелеу; суретке
қарап әңгіме құру; жүйелі әңгіме, жиырма сөзден кем емес, сейлемді дұрыс
күрастыру; он ... ... ... ... сөйлемді дұрыс құрастыру; жүйелі он
сөзге дейін; бір сөйлемдік жауап, екі-төрт сөзден.
Балалардың белсенділігі: Өз еркімен қандай әңгімен бол сын ... ... ... ... араласады, сұрақтарға толығымен жауап береді.
Сөйлеу синтаксисі: сөйлемнің ... ... ... ... жай ... құрмалас сөйлем. Сөйлемді ... жәке ... ... қателердің мінездемесі.
Лексика: лексикалық қор, сөзді әр ... ... ... ... бар ма? ... сөздерді дұрыс қолдану; сөз ... ... ... ... ... ... жетістіктері бар. Бұл
біріншіден,барлық сыныптың дайындық деңгейін ... ... ... ... қойылуы;Әр оқушының деңгейіне
байланысты жалпы сыныпқа мтодиканың таңдалуы.
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... бойынша бағаның сапалы сандық көрсеткіштерінің
болуы.
Дегенмен, берілген жүйеде дйагностикалық тексеру ... ... ... ... ... ... байланысты әр
мұғалім өзінің оқу тәжірибесін, білімін, дағдысын өзі ... ... ... ... ... ... мағынасы ашылмаған:
олар берген тапсырмада алдымен баланың оқу мәнері мен ... ... ... ... ... дайындығы тексеріледі; тілдік емес
функциялардың құрылымы - көру және кеңістік қабылдау толық қарастырылмаған.
Сенсорлық сфераны ... көз ... ... ... бағытты
айыра білу, түстерді ажырата білудің дэлдігі мен нәзіктігі, жарық ... ... ... сөз ... ... ... ... дамыту. Қозғалыс сфераны дамыту: ұсақ бұлшық ... ... өз ... ... меңгеру, қозғалыстың үйлесімділігін дамыту,
мақсаттың соңғы нәтижеге жетуі - ... іске асу ... ... және ... ... ... әдістемелерде
балалардың мектепке дайындыгын анықтау ... ... ... көреміз: сауатты оқуға дайындығы қандай? Көптеген жағдайларда
мектеп психологтары балаларды мектепке қабылдауда психологиялық ой-өрісінің
дамуын, сәйкестілігін ... және ... оқи ... ... ... ... балалардың жеке басын тексеру мәселесі А.Л.Венгер
мен В.В.Хомовскийдің берген тәжірибесінде үш бөлімге бөлінген:
1. Дүниетанымды қалыптастыру, ... ... ... ... Сөз байлығын дамыту. Оқушының жалпы ... ... ... ... дамуы.
Екінші тараудың мазмұны бойынша талдау ... ... ... ... ... және ... Ойлау қабілетін дамыту. Ойлау операциялары мынандай
болып бөлінеді: салыстыру мен ... ... ... ... ажырата білу мен
жүйелілік, аналыз және синтез, нақтылық және абстракциялау. Ойлау ... ... ... органикалық түрде сабақтасып жатады:
елестету мен фантазия ойлау жылдамдығын арттырады.
А) грамматикалық құрылымын түсіну
Б) сөз ... ... зат ... ... ... ... әңгімелеу.
Бұл тапсырмаларды бала орындағаннан кейін, мұғалім баланың оқуға
ынтасын, ой-өрісінің ... ... ... сөйлеу мәнерін, сөзді
құрауын, қалай оқи алатынын ... Бұл ... ... ... ... бірақ фонематикалық есту және фонематикалық қабылдау сияқты
компонент қарастырылмаған.
Әдістеме 2: ... ... ... ... ... және одан ... суретін салу
тапсырмасы беріледі. Бұл тапсырманың ... ... ... қабылдау, талдау және сараптау ... ... ... ... ... ... болады.
Әдістеме 3: үлгіні талдау.
Бала сіріңкеден алдын ала көрсетілген кескінді кейін қайта құрады. Бұл
әдістеме ... ... ... ... көру ... ... ... көреміз.
Үшінші тарау. Автордың ұсынған жинағы қозғалыстардың дамуына қатысты
және кішкентай моториктердің жағдайы жөнінде ... ... ... ... ... көптеген сауаттылықты үйрету тақырыптарынан
тұрады. Бірақ фонемтикалық есту, фонематикалық қабылдау, өз дене бітімінің
жағдайын ... ... ... атындағы Ұлттық педагогикалық, университетінің психология
факулттетінің ұжымының мұғалімдерімен ... ... ... жастағы балаларды мектептік білімге дифференциалы
дайындау диагностикасында келесі қызықтырушы компоненттер ... ... құру ... ... суреттерді өз ретімен қоюы, суреттен
әңгіме құрастыру, ерікті және еріксіз көру мен вербалды есте сақтау, ... ... ... ... ілімдер мен көріністердің
қалыптасуы.
Біздің көзқарасымыз бойынша, фонематикалық есту мен ... ... ... ... ... ... ... жүйедегі сауалдарындағы барлық
міндеттемелергеавторлық ұжымның жауап бермеуіне, және ондағы фонематикалық
қабілеттің және ... ... ... ... жоқтығына
байланысты.
Ресей Федерацияның Білім министрлігіне қарасты мектептерде дайындалған
мектептік білімге дайындықты анықтайтын әдістемелер ... ... ... ... ерекшеленеді. Бұл комплекстің көмегімен құрамдас
сөйлеудің дамуын бағалауға, сөз байлығын дамытуға, құбылыстарды қабылдауға,
сөздердің дыбыстық талдау жасауға дайындығын ... ... ... ... ... әдістемесін Хачаратян Э.В.
құрастырған. Біздің ... ... ол ... ... ... ... ... шыкқан. Өкінішке орай, бұл
мектептің әдістемелік жинағына ... ... ... уақытты есге
сақтауды, көру моторлы координаторларын үйрену әдістері кірмеген.
Біздің ойымызша, ... ... ... ... балалардың
дайындығы диагностикалық жүйесі көңіл аударарлық. Оның жеке тексеру үшін
арналған тесттер жинағына мыналар кіреді:
1. ... ... ... ... бейнелік
ойлау дамуының деңгейі ғана емес, кеңістіктік қабылдау деңгейі көрінеді.
2. "Коос кубиктері". ... ... ... ... ... ... Баланың көру, есте ... ... ... ... ... суреттер" Сөздік-мазмұндық функциясын күрделендіру, жаңа
білімдерді игерту ... ... жаңа ... ... ... артық." Сөздік қорын ... және ... ... ... ... ... кеңістіктік қабылдауға, ерікті
көңіл аударуға баға береді.
7. Д.Б.Элькониннің графикалық ... ... ... ... бұл ... ... беретіндігі жөнінде шешім жасауға болады. Онда тек ... мен ... ... ... ... қатысты тілдік компоненттер
толық берілмеген.
Жаңа әдістемелердің ішіндегі жиі кездесетін В.В.Тарасунның ... ... алты ... ... жасындағы оқушылардың дайындықтарын анықтау,
оқуға және жазуға мүмкіндіктерін тексеру.
Жинақтың лингвистикалық бөліміне әр түрлі тапсырмалар ... ... және ... ... ... және ... шешу ... мағыналық қабылдау тесті.
Берілген тест фонематикалық қабылдау, талдау және ... ... көп ... бере ... ... мектепке баратын
балалардың даму ... ... ... лексика, грамматикалық
құрылым, байланысты сөйлеу тілдік компоненттер және жазуды ... ... ... ... емес ... жайында мәлімет
бермейді.
Шетелдік оқуға дайындау психологиялық тесттері сауатты оқуға дайындық
мәселесі ... ... ... ... береді.
Мектеп жасындағыларға арналған Керна-Йирасеканың қалыптастыру тесті үш
тапсырмадан тұрады - ер адамның мүсінін суреттеу. жазу ... ... ... ... Тест жазуды үйрену үлкен ақ ... ... ... баланың дамуы туралы мәлімет, оның көзқарасы кеңістіктік
бағдары, көру ... ... даму ... және кіші моториктердің
дамуы да қарастырылады.
Д.Векслердің құрастырған тестік ... ... ... ... қолданады және жоғары бағалайды.
Д.Векслердің тесті тек қана жалпы интеллектуалдық көрсеткішті ғана
алуға мүмкіндік бермейді, ... ... ... жауапты қажет етпейтін
вербалдық тапсырмалар бойынша жеке көрсеткіштер бере алады. Бұл ... ... ... ... ісінде бізге маңызды болып көрінген
бірнеше субтесттерге тоқталайық:
Төртінші: "Аналогия - ұқсастық". Бұл тест ... ... ... ... жағдайын біле отырып, сөз құрау қабілетінің ... ... ... "сөздік". Бұл тестті орындай отырып, балалар әр сөзді
талқылауы тиіс, сонымен қай сөз ... ... ... ... ... ... Бұл субтест баланың сөздік қорын анықтайтыны сөзсіз.
Алтыншы: "сандарды қайталау" Бұл субтексттің қорытындысы кысқа мерзімде
есте сақтау қабілетінің ... ... ... ... ... Бала ... көрсетілген суреттерді оған
қайта көрсеткенде, онда жетіспей тұрған заттарды қолмен көрсетуі немесе
айтуы керек. Бұл тапсырманың ... ... ... көру ... ... екендігін, көру сараптамасы мен синтезді және мұқияттылығы мен
есте сақтау қабілетін көрсетеді.
Сегізінші: "жалғасушы ... Бұл ... ... баланың
логикалық ойлау қабілетінің деңгейін анықтайды.
Тоғызыншы: "кубиктерден кескін құрастыру" Баланың кеңістіктік қабылдау
және кеңістіктегі бағдар жағдайы анықталады.
Оныншы: ... ... ... ... ... ... ... Тесттің қорытындысы баладағы кеңістіктік қабылдау мен
көрнек-кескінді ойлау қабілеті жағдайын бағалайды.
Он бірінші: " белгімен белгілеу" Бұл ... ... көру ... тиянақтылығы, еңбек сүйгіштігі анықталады.
Он екінші: "лабиринт" Баланың кеңістікті қабылдауына, кескінді ... ... ... ... ... А.Анастазидің "Оқуға дайындық" тестік жинағынан
таба аламыз. Оқушы бұл тестіні оқуға түсерде пайдалана алады. Бұл ... ... ... ... ... ... болғанымен, көбінесе,
қабілеттілікке, оқу деңгейіне көп көңіл аударылған. Бұдан басқа жазуға
үйренуде маңызы бар ... даму мен ... ... игеруге де
орын бөлінеді. Нақты қызметтердің ... ... көру мен ... ... ... естігіед түсінуге қабілет пен
сөздік қор, сандық қатынастар тексеріледі.
Американдық дайындық тесттерінің үлгісі ретінде ұлттық дайындық ... ... Ол ... міндетті емес, сегіз тесттен тұрады. Бұл
тапсырмаларды қысқаша суреттейік:
1. ... ...... төрт ... көрсетіледі. Тәжірибе
жүргізуші бір ... ... ... Бала ... көрсетіп, яғни сол
дыбыстан және сөзден басталатын, суретте салынған суретке байланысты емес.
Біздің ... ... ... өте ... ... ... ... дыбысты емес, сонымен қатар белгілі бір уақытта фонематикалық ажырату
жағдайын анықтаймыз.
2. ... ... ... ... пен төрт әріп ... ... ... жасаушы суреттерді атайды, ал бала ... ... ... ... ... ... ... салыстыру.
4. Үлгілерді іздеу.
Үшінші, төртінші тапсырма принциптерінің құрылымы ақпараттар ауқымы бойынша
ұқсас. Төртінші тапсырмада бала тек көру ... ғана ... ... емес,
сонымен қатар басқаларды қаратудың бөлігі ретінде түсінуі керек.
5. Мектептік тіл. Баланың күрделі грамматикалық құрылымды түсіну ... ... ... суреттер кескінін бейнеле: жүріп келе жатқан ,
бұрылайын деп тұрған машинаның суреттері.
6. Тыңдау. ... және ... ... ... ... Сандық түсінік. Көлем, форма, жағдай, сан сияқты түсініктер туралы
білімі ... ... ... ... ... және қарапайым математикалық
түсініктерді игеруі бағаланады.
Дайындыққа қатысты ұлттық тесттің ... ... ... талап етеді. Өкінішке орай, біз ондай жұмысты кездестіре алмадық.
Бұл міндеттерді қарастыру негізінде, біз, сауаттылыққа дайындық жайындағы
біздің ... бен ... ... ... психологтар мен
педагогтардың өзіндік көзқарастарын салыстыруға мүмкіндік алдық.
Шет елдік диагностикалық ... біз ... тағы бір тест ... ... ... ... қабілеті деңгейін диагностикалық
тексеру" еңбегі. Тест балалардың ойлау ... ... ... сөз ... құрастыру қабілетін, есте сақтауын және көру-моторлы ... ... ... , баланың қоғамдық қалыптасуына, тілдік
даму дәрежесіне көңіл аудара ... оның ... ... ... ... Автордың бұл кітабында мектеп ... ... ... ... ... мазмұндар, сұрақтар бар. Американ
психологының бұл кітабы, жалпы алғанда ... ... ие. Оның ... күрделі ғылыми теорияға қарағанда, ... ... ... ... ... ... ... балалардың мектептік білімге дайындығы диагностикасының
психологиялық жүйесі оқу мен ... қоры ... ... және ... ... дамуы жөнінде хабардар
болуға көмектеседі.
Өкінішке орай, біз карастырған диагностикалық жүйелердің әр қайсысы
психологиялық тесттің ... ... ... ... ... игеруге
дайындықтың деңгейі жөнінде көп мағлұмат бере алмайды. ... ... ... істеп жаткан педагогқа, соңғы берілген көрсеткішке
ғана сүйенбеу керек екендігін ... ... ... ... ... ... ... ұстаз біртіндеп өзіндік сабақ өткізу стилін ... ... ... Бұл ... ... ғылыми
педагогика мен практикалық тәжірибесінің ұштасуынан ... ... ... ... мұғалім оқыту ісінде
дидактикалық идеяларға сүйенеді. Келе-келе бұл ... ... ... ... ... Бұл ... ... пайдаланады, екіншісіне "егер
былай болса" деп сын ... ... Тағы ... ... ... ... ... идеялар мұғалімнің жүрегіне орнап, ол үшін ... ... ... ... ... дербестенуі және
мұғалімнің жеке санасына айналуы осыдан шығады ... ... ... ... ... ... идеялардың оқыту ісінде жүзеге аспай
қалып жатуы мұғалімнің қажетті ғылыми педагогикалық сенімінің ... ... ... ... теориясында мына жәйт дэлелденген: оқушы
оқыған материалды игеру үшін таным әрекетінің толық циклі жүзеге асуы ... ... ... оны ой ... ... еске ... іс ... және одан әрі осы білімді жинақтау, тереңдету, ... ... ... ... ... жақсартуга қолданудың маңызы зор.
II тарау. Жеті жастағы балалардың кеңістіктік білімдерінің қалыптасу
жағдайы.
2.1. Негізделген тәжіриенің мақсаты, міндеті және ... ... ... ... ... ... білімдерінің даму
деңгейін анықтау.
- Міндеті: Мектеп жасына дейінгі интеллектуалдық ... ... ... ... оқу мен ... ... ... ететін кеңістіктік
қабылдау деңгейлерін жоғарылататын ... ... оны ... жұмыста тексеру.
Әдісі:
I комплекс - кеңістіктік-кинестеткалық ажыратулардың қалыптасу деңгейін
анықтауға бағытталып, төрт тапсырманы игереді:
№1 тапсырма: «кел секірейік», ... ... ... мысалы, сол
аяғын бүгіп тұрып, оң аяқта секіру.
№2 тапсырма: ... ... сол ... және бір ... оң ... ... тексеру.
№3 тапсырма: "дыбысқа қадам жасау", қай жақтан ... ... сол ... дыбысқа қарай қадам жасау керек.
№4 тапсырма: "қуыршақ", баланың қуыршақа жетуі үшін , қай ... ... ... ... ... екендігі айтылады.
II комплекс - дене ... ... ... ... ... төрт ... игереді:
№1 тапсырма: "таяқша" - бала байлаулы көздерімен ... қай ... ... ... "суық-ыстық" - бала қай жеріне суық, қай жеріне ... ... ... ... ... "жел ... - бала ... қай жактан соққаннын ажыратуы
керек.
№4 ... ... ... - бала қай ... ауыр, қай қолында жеңіл
зат тұрғанын анықтайды.
III комплекс - ... ... ... деңгейін ажырату
үшін бағытталып, төрт тапсырманы қамтиды:
№1 тапсырма: "қай ... ... ... - бала ... қай ... ... тапсырма: "қандай күрал"- қандай құрал екенін және қай жақтан дыбысы
шыққанын ажыратуы тиіс.
№3 ... ... ... - мұғалімнің көрсетуі бойынша, бала
белгілі жерден бірнеше зат әкеледі.
№4 тапсырма: "дыбыстың қайда екенін тап" - бала ... қай ... ... сол ... ... бару тиіс.
2.2.Тәжірибелер қорытындысын талдау.
Тәжірибе Алматы қаласындағы жетім балаларға арналған №8 мектеп-интернат
негізінде өткізілді.
2001 жылы, сәуір айында №8 мектеп ... ... даму ... "0"- сыныпта оқитын жеті-он жас аралығындаға 10 бала тексерілді.
Психикалық даму кідірісі байқалған балаларда ... ... ... деңгейін анықтау барысында, шартты түрде балалардың үш
тобы анықталды:
Жоғарғы деңгей - тапсырма ... - ... тез, ... ... ... - ... ... - үлгіге байланысты тапсырманы дұрыс
орындап, бірақ ... ... ... ... ... немесе ұзақ уақыт
ішінде дайындау, қате ... және оны ... ... ... тапсырманың
соңында дүрьтс аяқтады..
Төменгі деңгей - тапсырма барысында - дұрыс емес, ... өте көп ... ұзақ ... ... ... ... тасырманы орындамады.
Берілген тәжірибенің қорытындысын талдай отырып, ... ... ... ... ... орындағандағы
қорытындының сандық көрсеткіші №1 кестеде берілген.
№1 кесте. Ақыл – ойы кем ... ... ... ... ... ... ... |
|орындау | ... ... | | |
| |I. 0 |ІІ. 1 |III. 2 |IV. 3 | ... ... |25 |30 |50 |70 |50 ... ... |40 |40 |10 |27, 5 ... ... |30 |30 |10 |20 |22,5 ... ... ... ... ... кідіруі байқалған
балалардың 50% - нда ғана кеңістік ... ... ... Ал ... нда ( 27,5% ... ... орташа деңгей, 22,5% балаларда "төмен"
көрсеткіш ) кеңістіктік даму деңгейінде жетіспеушіліктер байқалды.
Психикалық дамудың кідіруі байқалған ... IV ... ... ... қалыптасу деңгейін анықтайтын тапсырма жеңіл болып
табылды. Балалардың 70%- ы ... ... анық және ... ... ... ... ... 10% ы орташа деңгейде, ал ... ... ... ... үшін ең қиыны II бағыттағы жазықтықтық-кеңістіктік ажыратудың
қалыптасу деңгейін анықтайтын бағыт болып шықты.
Бұл ... ... ... 30% - ы ғана ... ... ... 40%- ы бұл ... тапсырманы мұғалімнің көмегімен
орташа деңгейде орындап шыға алды.
Психикалық дамудың кідірісі бар балалардың 30%- ы бұл ... ... ... де орындай алмай, төменгі деңгей
көрсетті.
I комплекстегі тапсырмаларды ... ... ... ... ... Ол 2 ... белгіленген.
№2 кесте. Ақыл – ойы кем балалардың кеңістікті ... ... ... ... ... ... ... | ... ... | | |
| |I. 0 |ІІ. 1 |III. 2 |IV. 3 | ... ... |25 |30 |50 |70 |50 ... ... |40 |40 |10 |27, 5 ... ... |30 |30 |10 |20 |22,5 |
2- ... ... ... ... орындауға ең жеңіл
түскені үшінші, төртінші ... ол ... ... 60% - ы, ... көмексіз, дүрыс, жоғарғы деңгейде орындаған.
Балалардың 30%) -ы бұл ... ... ... ... ... де ... өздері немесе мұғалімнің аз көлемдегі көмегі ... тек қана 10%-ы, ... ... көмек қолданбай, тапсырманы
төменгі деңгейде бітірген.
Бұл комплекстің екінші тапсырмасы балаларға қиындық тудырды. ... ... 30% -ы ғана ... деңгейде жасаған.
Онымен қатар, таға 30% -ы тапсырманы орындауда қателіктер ... ... ... ... ... ... 40%- ы оларға көмек көрсеткеннің өзінде орындай алмады.
Балалар, әрдайым, оң мен ... ... ... Оң ... ... ... қайта
қайта шатастырып, сол жоққа қою сияқты қателер көптеп кездескен.
Қорытынды.
"Сауаттылыққа ... ... ... ... ... ... тұл түсініктің көптеген анықтамаларында авторлардың барлығы
дерлік, мектептегі ... ... ... ... ... ... қатысты
алғышарттар мен оқу көздері деп түсінеді.
Оқу мен жазуга алғаш ... ... ... ... қиындығы психологиялық процестердің - есту және ... ... және жеке ... және ... ... ... ... жетілмеуінен болады.
Жазу мен оқу мәнерін игерудегі басты мәселе болып табылатын ... ... емес ... ... ... ... ... күнге шығарылмауы қазіргі уақыттағы өзекті мәселелердің бірі болып
табылады.
Біздің ... ... ... оқу мен ... алғышарты кеңістіктік қабылдаулар екенін көруге болады.
Әдебиеттен алған мәліметтерден, мектеп жасына дейінгі балаларды оқыту
иен ... ... ... ... ... ... ... түсінік аламыз.
Кеңістіктегі бағдар мен жалғастықтың толық ... ... ... алғашқы графикалық білімнің қалыптаспауы, көптеген авторлардың
көрсетуінше, балаларда мектептік ... мен ... ... ... ... білімі мен тәрбиесінде де көрініс тауып отырады.
Мектептік материалдардың барлығы дерлік балаларға қоршаған ортадағы
таныс ... мен ... ... ... ... бұл ... ... сандық қатынастарды келуі, оларды игеруді қиындықтар
тудырады.
Әр түрлі пәндер бойынша педагогикалық процестің бұл жағына дұрыс ... ... ... жасына дейінгі балаларда сауаттылыққа үйренудің алғышарты
ретінде ... ... ... ... зор. ... ... жүйесінде бағдарлана білу, екі ... ... ... ... ... оның ... жазу мен оқудағы бағдардың
қалыптасу негізінің алғашқы ... ... ... мен ... игеруде кеңістіктік қабылдаулардың маңызы зор. Мысалға,
баланың әріпті игеру ... ... ... ... ... ... оның негізгі компонентері кеңістіктік белгі.лер.(кескін, көлем,
бағыт, т.б.). ... ... оны ... қабылдаудан басталады. Балаға әріптің
жеке бөліктерін ... ... ... ... ... жазуға үйренудің
алғашқы кезінде, оған жазудың біріккендігі мен бөлшектенбеуі тән.
Байланысты ... даму ... ... ... ... салыстырудың орны ерекше.
Айтып өткендей, кеңістіктік қабылдаулардың қалыптаспауы үлкен
қателіктерге ... ... жазу ... ... ... ... сәйкестендіру, дәптер бетіндегі кеңістікті қабылдау қиынға түседі;
ұқсас әріптердің жоғарысы мен төменін ... ... ... оқуда, жол кеңістігінің тығыздығынан тез оқу мүмкін емес болып
кетеді, түрлерінің ұқсастығына байланысты шатастырады.
Сауаттылыққа үйретудің ... бірі ... ... ... ... ... ... психикалық дамудың
кідіруі байқалған, 0 - ші сыныпқа баратын балаларда тәжірибе ... және ... ... кезінде, тексеру жүргізілгендердің жартысы
кеңістіктік қабылдаудың деңгейі бойынша жоғарғы ... ... ... ... ... және ... ... көрсетті.
Жүргізілген тәжірибе бойынша, ол балаларға тапсырмалардың ішінде
жазықтықтық кеңістіктікті ... ... II ... ... ... ... бойынша, зерттеу жүргізілген балалардың 30%-ы- ғана жоғарғы
деңгейді көрсете алды.
Ал, 40%-ы болса, осы ... ... ... ... ... ... тапсырманы мұғалімнің көмегімен де орындай алмай, төменгі деңгейді
көрсетті.
Балалар үшін ең ... ... ... ... IV ... болды.
Бұл тапсырманы жеңіл және тез, жоғары деңгейде балалардың 70%-ы орындап
шықты.
Топтың 10%-ы бұл көріністің ... ... ... ... 20%- ы ... ... орындай алмай, төменгі деңгейді көрсетті.
Тәжірибенің сандық және сапалың көрсеткіші, ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың
кеңістіктік білімдері жеткіліксіз екендігін көрсетті. Сонымен,-бұл топтағы
блалардың көпшілігінде кеңістіктік қабылдаулар ... ... ... жағдайда, оқуда қолдануға дайын емес деуге болады.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... үйрету кезінде ондағы кеңістіктік қабылдау
қалыптасуының деңгейін анықтау керек.
2. Мектеп жасына ... ... ... ... ... ... ПДК -баларына арналған бағдарламаға өзгеріс
енгізу керек.
3. ... ... ... сабақтарының мазмұнына кеңістіктік
қабылдауларды дамытатын тапсырмалар енгізілу керек.
4. Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... дайындау керек
5. Балаларда тілдік немесе тілдік емес психикалық процестерді
6. Пайдаланылған әдебиеттер ... Г.И. ... ... ... ... во ... - С.5-10.
Мовкебаева З.А. Обучение грамоте детей с ... ... ... ... период: Учебное пособие. -Алматы: АГУ им.Абая, 2000
Каше Г.А.Подготовка к школе ... с ... ... - М.: ... Б.Г.Анализ трудностей в процессе овладения детьми чтением и
письмом. -М.:АПН ... ... ... З.А. ... ... ... как
предпосылка к обучению к ... ... на ... ... ... ... ... - Алматы,1999.
Аверин В.А. Психология развития детей дошкльного возраста. С-П.,2000.
А.Анастази. Психологическое тестирование. ... B.C. ... ... ... Л.А. М.,1975 ... Е.И. ... ... практического психолога в образовании. М.Д995.-
С.37.
Венгер Л.А.Психологическая готовность детей к обучению в ... ... и ... ... дошкольников. -М.,Педагогика,
1985
Немов Р.С.Психология.Т.2.М.,1988 - С.117-126.
Выготский Л.С.Проблемы ... ... ... ... ... - 1972.-С.114-123.
Кравцова Е.Е., Кравцов Г.Г.готовность к школеЛДошкольное ... ... Л.И. ... вопросы готовности ребенка к школьному
обучению. М., 1948 - ... ... ... Венгера Л.А. М.,1985 - С.262-270.
Эльконин Д.Б. Некоторые вопросы усвоения грамоты. - Вопросы психологии.
1956, ... В.В. ... ... ... обучения к умственному
воспитанию детей дошкольного возраста. 1970, С.50-54
Лисина М.И., Капчеля Г.И. Психологическая подготовка детей к школе.
Люблинская А.А.Роль ... в ... ... ... Л., ... М.И. О ... системы смены ведущих деятельностей детей в первые
семь лет жизни. - М.Д976.С.5-8
СалминаН.Г.Знак и символ в обучении. -М: ... ... Л.С. ... и восстановительное обучение. М.,1988 -С.151-160
23 К.П.Беккер, М.Совак.Логопедия. М.,1981 - ... ... ... о ... с ... ... ... Р.И. ... ... ... у
школьников.М,1983-С.5-12.
26. Цветкова Л.С. ... и ... ... ... С.215-217.
27. Егоров Т.Г.Психология овладения навыком чтения. М.,1953 - С.31.
28. Ананьев Б.Г. Пространственное различение. Л., 1955 - ... ... П.Ф. К ... о ... восприятия
пространства//Изв.АПНРСФСРД956.-С.35-42.
Слобин Л., Грин Дж.Психолингвистика.-М: Мысль, 1976.
Назарова Л.К. Обучение грамоте. М.,1965.
М.Р.Львов. Обучающие ... ... ... ... -М. :Просвещение,
1983 .-20-23.
Венгер Л. А. О диагностике умственного развития детей, поступающих в ... ... 1974. - ... ... готовности детей к ... ... Е.И. - ... Э.В. ... ... ... старшего дошкольного
возраста к школьному обучению и место системных ... в этом ... - С. ... ... к ... в СССР и ... ... для работников дошкольного
учреждения// Под.ред. ... ... - ... Д.В. ... и ... ... ... поддержки
обучения к грамоте//Дис.Канд.Пед.наук - М: РАО, 1993.
Дж.Чейпи. Готовность к школе. - М.,Знание,1982.-С.92-102.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атыс негіздері16 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет
Тілді қалай тез арада үйренуге болады?3 бет
Балаларды санға үйретуге ақыл-ойдың әдістері25 бет
Балалардың мектепке дайындығын жан - жақты ұйымдастырудың психологиялық - педагогикалық негiздерi38 бет
Балалардың мектепке дайындығын жан - жақты ұйымдастырудың психологиялық - педагогикалық негiздерi туралы31 бет
Баланың мектепке психологиялық дайындығын айқындау42 бет
Балуанның техникалық дайындығының міндеті, әдісі, тәсілдері29 бет
Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету59 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь