Шағын кәсіпкерлікті басқару

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ БАСҚАРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ.ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.1 Шағын бизнестің экономикалық мәні мен басқару ерекшеліктері ... ... ... ... 6
1.2 Шағын бизнес дамуының шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2 ШАҒЫН БИЗНЕСТІҢ ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ БАСҚАРУ ЖОЛДАРЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
2.1 Қазақстандағы шағын бизнестің дамуын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
2.2 Шағын бизнесті басқару бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.3 Қазақстандағы шағын және орта бизнесті дамыту мәселелері ... ... ... ... ... .45
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
3.1 Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті ынталандыру бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57
3.2 Шағын және орта бизнесті басқаруды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... .64
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...74
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .76
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .78
Өзектілігі. Кәсіпкерлік кәсіпорынның экономикалық дамуының маңызды факторы. Кәсіпкерлік қызмет – еліміздің экономикасы үшін халықтың әлеуметтік тұрмыс жағдайының жақсаруына әрекет ететін қажетті буын. Бірақ мемлекет тарапынан бөлінген қаржылық қолдаудың жетіспеушілігі, өнеркәсіп пен шағын кәсіпорын өнімдеріне қойылған бағаның теңсіздігі және нарық инфрақұрылымының нашарлауы, өзара төлемдердің орындалмауы, бағаның өсуі, шетелден сапасыз өнімдердің ағылып келуі, жергілікті кәсіпкерлердің бәсекеге қабілеттілігінің төмендігі және тағы басқа себептер өз кезегінде әрбір саладағы кәсіпкерлік қызметке теріс ықпалын тигізіп отыр. Ел экономикасының тұрақталуы кәсіпкерлік құрылымдарды қалыптастырып дамыту аз уақыт ішінде өзінің нәтижелерін беретіні, нарықтық жағдайға сай құрылған шағын құрылымдар өндірістік тиімділікті арттыру барысында құлдырап кеткен кәсіпорынның экономикасын жақсаруына, әрбір саладағы кәсіпкерлік жүйесіндегі шағын және орта бизнестік субъектілердің ұлғая бастағаны мысал бола алады. Сонымен бірге ұлттық экономиканы одан әрі дамытуға да аса басты ықпал етеді.
Қазіргі кезде елімізде шағын және орта кәсіпкерлікті (ШОК) дамыту мәселесіне ерекше көңіл бөлініп отыр. Шағын кәсіпкерліктің дамуы әлі де болса төмен деңгейде екендігі жасырын емес. Қазақстан Республикасы Президентінің 2011 жылғы «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» деп аталатын халыққа арнаған Жолдауында «Бүкіл әлемдік банктің баяндамасында 2010 жылы Қазақстан бизнестің мүддесін көздеген реформа жүргізу бойынша көшбасшы болып танылды. Бизнестік ахуалы едәуір қолайлы елдердің әлемдік рейтингісінде Қазақстан әлемнің 183 елінің арасында 59-орынға ие болған», – деп атап көрсеткен болатын [1].
Сондықтан да қазіргі кезде кәсіпкерлікті, соның ішінде ШОК-ті дамытуға ерекше назар аударылып отыр. Осы аталғандарды ескере отырып, шағын кәсіпкерлікті дамыту және оның дамуына жан-жақты жағдай жасау, қызмет тиімділігін арттыру объективті қажеттілік болып отыр.
ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауында айтылғандай, біздің стратегиялық міндетіміз – бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарынан лайықты орын алу. Сондықтан да мемлекет пен жеке меншік сектор өзара сенім мен тиімділікке негізделген әріптестік қатынастарын жолға қою керек. Алайда, мұндай стратегиялық міндетті шешу үшін экономикамыздың бәсекеге қабілеттілігін арттыра отырып, шикізаттық бағыттан бас тарту және өңдеуші өнеркәсіптің үлесін арттыру, әлемдік стандарттарға сай өнімдер өндіру, салалық кластерлер құру, ғылымды көп қажет ететін және жоғары технологиялық экспортқа негізделген өндірістер құруды ынталандыру сияқты көптеген маңызды шараларды жүзеге асыру қолға алынды. Бұл бағытта, ең алдымен, еліміздің индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы қабылданып іске асырылуда және өңдеуші саланың мүмкіндігі мол басым бағыттары анықталып, кластерлер құру арқылы дамытуға баса назар аударылып отыр. Мұның барлығы жоғары деңгейде орындалып, оң нәтижесін беру үшін еліміздегі шағын кәсіпкерлік қызметті ұтымды ұйымдастыру, дамыту және қызмет тиімділігін арттыруға ерекше мән беру қажет.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауы «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз!» (28.01.2011) // Егеменді Қазақстан. -2011. 3 ақпан.- 1-3бб
2. Хизрич Р., Питерс Майкл. Предпринимательство или как начать собственное дело и добиться успеха. – М.: Прогресс, 1992 .- 400с.
3. Қаныбекова Ә. Государственное регулирование развития малого предприни-мательства в Республике Казахстан // Исследования, результаты. –2009. – № 4. – C. 44-46
4. Афанасьев В. Малый бизнес: проблемы становления // Российский экономический журнал. – 1993. -№ 2. – С. 35.- 36
5. Асанов Ж., Исешеков А., Абсатиров К. Малому бизнесу мешают контролеры. // Вестник предпринимателя. - 2000. № 5 – 6-12бб
6. Катенова С.А.Факторы и ососбенности развития малого предпринимательства Казахстана в условиях глобализации мировой экономики. // Международные отношения: теория – практика – поиск: Материалы научно-практической конференции. – Алматы, 1999. – 347б.
7. Ворохалина Л.П. Экономические механизмы развития малых предпринимательских структур в Российской экономике. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата экономических наук. – М., 1996.- 145б.
8. Курс предпринимательства под ред. В.Я.Горфинкеля, проф. В.А.Швандара. – М.: Юнити, 1997.- 257с.
9. Бусыгин А.В. Предпринимательство. - М.: «Инфра», 1998. – 784б.
10. Токсанова А.Н. Развитие малого предпринимательства: концептуальный подход с позиции менеджмента. – Алматы, 1999.- 564б.
11. Аташев Д., Қошқаров Ш. Экономикалы дамыған елдердің шағын кәсіпкерлігі // Ізденіс 2003. № 3 - С.13 - 16.
12. Елемесов Р. Переходная экономика: проблемы, методология и теория: монография. – Алматы: «Қазақ университеті», 1998. – 155б.
13. ҚР статистикалық жинағы. Кіші және орта кәсіпкерлік // stat.kz
14. Тукаев У. Анализ развития малого предпринимательства в Казахстане. // Аль-Пари. – 1998. - № 2. –36-40бб
15. Шеденов И.У. Малое предпринимательство и его роль в экономике РК. // Вестник КазГУ Серия экономическая. -2009. - № 2. – 121-125бб
16. Сәбден О., Тоқсанова А. Шағын кәсіпкерлікті басқару. – Алматы, 2002.- 200 б.
17. Манабаева А. ҚР-да шағын бизнестің қалыптасуы және дамуы // ҚазҰУ хабаршысы – 2006. -№4. -132-137бб.
18. Журавлёва М.Р. Малый бизнес // Высшая школа Казахстана – 2004. -№4.- 142-148бб.
19. Абдуллаева Б. Шағын бизнестегі несиелік тәуекелді басқару // Қаржы-Қаражат. – 2008. -№ 1.- 32-36 бб
20. Еламанов С.А. Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін басқару жүйесі мен стратегиясы // Қаржы-қаражат. -2008. -№2. -58-62бб
21. Қамар Әміржанова. Экономикалық дамудың қозғаушы күші шағын және орта бинесті бір жүйеге келтіретін уақыт жетті // Айқын. -2009.10 сәуір. -3-4бб
22. Абдуллаева Б. Қазақстандағы шағын және орта бизнесті дамыту мәселелері // ҚазЭУ хабаршысы. – 2007.- № 2. -87-90 бб.
23. Бижан Б.А. Жедел кәсіпкерлік.- Алматы, 2009.-136б.
24. А.М.Дәулетова Нарықтар қатынастар жүйесіндегі бәсеке және оның ілімдері // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. -2007ж. -№3. – 36-39бб.
25. Әшімухан А. Нарықтық экономикада кәсіпорынның даму стратегиясының алатын орны // Саясат. - 2006. - № 6. – 18-21бб.
26. Ниязбекова Р.Қ., Рахметов Б.А., Байнеева П.Т. Кәсіпорын экономикасы. – Алматы, 2008. – 792бет.
27. Елшібаев Р.Қ. Кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру. Алматы : Экономика, 2009. -218 бет.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
........................................3
1 ШАҒЫН ... ... ... ... бизнестің экономикалық мәні мен ... ... ... дамуының ... ... ... ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ БАСҚАРУ ЖОЛДАРЫН
ТАЛДАУ......................................................................
....................27
2.1 Қазақстандағы ... ... ... талдау
..........................................27
2.2 Шағын бизнесті басқару
бағыттары................................................................36
2.3 Қазақстандағы ... және орта ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ.....................................................................
.................57
3.1 Қазақстан Республикасында шағын және орта ... ... ... және орта ... ... ... ... ... ... ... ... дамуының маңызды
факторы. Кәсіпкерлік қызмет – еліміздің ... үшін ... ... ... ... әрекет ететін қажетті буын. ... ... ... ... ... жетіспеушілігі, өнеркәсіп
пен шағын кәсіпорын өнімдеріне қойылған бағаның теңсіздігі және ... ... ... төлемдердің орындалмауы, бағаның өсуі,
шетелден ... ... ... ... жергілікті кәсіпкерлердің
бәсекеге қабілеттілігінің төмендігі және тағы басқа себептер өз кезегінде
әрбір саладағы ... ... ... ... тигізіп отыр. Ел
экономикасының тұрақталуы кәсіпкерлік құрылымдарды қалыптастырып дамыту ... ... ... ... ... нарықтық жағдайға сай құрылған
шағын құрылымдар өндірістік тиімділікті арттыру барысында құлдырап ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнестік субъектілердің ұлғая бастағаны мысал
бола алады. Сонымен бірге ұлттық ... одан әрі ... да ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлікті (ШОК) ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің дамуы әлі де
болса төмен деңгейде ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президентінің 2011 жылғы «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» деп аталатын
халыққа арнаған Жолдауында «Бүкіл ... ... ... 2010 жылы
Қазақстан бизнестің мүддесін ... ... ... ... ... ... Бизнестік ахуалы едәуір ... ... ... ... ... 183 ... ... 59-орынға ие болған», –
деп атап көрсеткен болатын ... да ... ... ... ... ішінде ШОК-ті дамытуға
ерекше назар аударылып отыр. Осы аталғандарды ескере отырып, ... ... және оның ... жан-жақты жағдай жасау, қызмет
тиімділігін арттыру объективті қажеттілік болып отыр.
ҚР ... ... ... ... ... ... ... – бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарынан лайықты
орын алу. Сондықтан да мемлекет пен жеке ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын жолға қою керек. ... ... ... шешу үшін ... ... ... отырып, шикізаттық бағыттан бас тарту және ... ... ... әлемдік стандарттарға сай өнімдер өндіру,
салалық кластерлер құру, ... көп ... ... және ... ... ... ... құруды ынталандыру сияқты көптеген маңызды
шараларды жүзеге асыру қолға алынды. Бұл бағытта, ең ... ... ... ... ... ... ... іске асырылуда және өңдеуші ... ... мол ... ... ... құру ... дамытуға баса назар аударылып
отыр. Мұның барлығы жоғары деңгейде орындалып, оң нәтижесін беру ... ... ... ... ... ұйымдастыру, дамыту және
қызмет тиімділігін арттыруға ерекше мән беру қажет.
Бәрімізге ... ... ... ... (ШКС) ... ... қарқындармен дамытуға мүмкіндік береді. Осы
тенденция біздің елімізде ... ... жоқ. ... ... ... дамыған мемлекеттердің экономикасымен салыстырғанда
мардымсыз болып ... ... ... қалыптасуы мемлекеттік реттеу
мен қолдауға, шағын ... ішкі және ... ... ... әр
алуан аспектілі қиындықтары мен проблемаларына байланысты.
Яғни, еліміздің экономикасының әрбір саласында ... ... ... әлеуметтік-экономикалық тиімділігін арттыру негізінде
халықты жұмыспен ... ету, ... ... ... ... ... ... ресурстардың жетіспеушілігі,
өнеркәсіптегі ... ... ... ... ... ... әлі де ... жойылмауы себепті қазіргі кезде күрделі
мәселелердің бірі болып отыр.
Сондықтан осы ... ... ... ... ... әр түрлі
аспектідегі проблемаларды және оларды шешу ... ... ... ... ... жүргізудің экономикалық және ұйымдастырушылық
механизмдерін жетілдіру мәселелері көптеген отандық ғалымдардың: Н.Қ.
Мамыровтың, А.Қ. ... К.Ә. ... Қ.О. ... ... Б.З. ... Ә.Н. Дәуренбекованың, Ө.Қ.Шеденовтың,
А.Н.Саханованың, О.С. Сабденнің, және т.б. еңбектерінде жарық көрген.
Шағын кәсіпкерлікті басқару ... ... ... ... ... ... В. ... С.Н.
Рагимовтың, М.Г. Лапустаның, М.И. Бакановтың, А.Ю. Чепуренконың, Джон Ф.
Берджестің, Николас К. ... Б.Я. ... ... П. ... А.Д. ... Н.Довганьның, Т.А. Красеваның,
С.Г. Светуньковтың, Е.К. Смирницкийдің, А.А.Вороновтың және ... ... ... ... ... еңбектерінде экономикалық
тиімділіктің мәні, мазмұны және ... ... ... құрылуының теориясы мен тәжірибесі қорытындыланған.
Жұмыстың мақсаты шағын және орта ... ... ... ... анықтау.
Зерттеудің мақсаты келесі негізгі міндеттердің жүзеге асырылуын
қарастырады:
– нарық жағдайында шағын ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің дамуы мен қалыптасуын басқаруда отандық
және ... ... ... отырып, оның даму тенденциялары
мен артықшылықтарын айқындау;
– шағын бизнесті ... ... ... ... ... ... талдау;
– Қазақстандағы шағын және орта бизнесті ... ... ... ... дамытудың жолдарын негіздеу;
– шағын кәсіпкерлікті басқаруды жетілдіру бағыттарын ... пәні ... ... ... ... және ... ... табылады.
Зерттеу объектісі ретінде Қазақстанның шағын кәсіпкерлік нысандарының
дамуы мен ... ету і ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің
қызметін басқару механизмінің теориясы мен тәжірибесі бойынша отандық және
шетел ғалымдарының еңбектері, ҚР ... ... және ... ... жобалау мекемелерінің зерттемелері, ... ... ... ... ... ... әр түрлі
зерттеу әдістері: экономикалық-статистикалық, монографиялық, ... ... ... ... үш ... ... ... әдебиеттер
тізімінен тұрады.
1 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ БАСҚАРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ-ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 Шағын бизнестің экономикалық мәні мен басқару ерекшеліктері
Қоғамымызды реформалаудың қол жеткен қомақты табыстарының бірі - ... ... ... ... ... ... экономиканың күйреуі,
жекелеген нарық элементтерінің пайда болуы, экономикалық өмірге бұрынғы
шаруашылық субъектілерін ... ... ... ... «меншік иесі»
деген жаңа әлеуметтік топ ... Осы орта ... ... шағын кәсіпкерліктің дамуымен тікелей байланысты.
Шағын және орта бизнес – жеке және заңды тұлғаның өз ... ... бір ... ... асырушының іс әрекетінің тиімді
тәсілі. Ол адамдардың ... ... ... ... қалыптастырады.
Кәсiпкерлiк қызметке талдау жасау – оның жалпы экономикалық ой-пiкiр сияқты
ұзақ тарихы мен терең ... бар ... ... Көне ... пен
орта ғасыр ғылымдарында кәсiпкерлiк туралы, оның индустриялық кезiне ... ... ... ... ... ... Нарықтық
экономикасы дамыған елдерде әрбiр азаматтың кәсіпкерлікпен айналысуға
құқығы бар. Алайда оны ... ... ... мүшелерiнiң кез-келгенiнiң
қолынан келе бермейдi. Сондықтан, кәсiпкерлiктiң шын, нақты субъектiсi –
бұған деген алғышарттары бар, ең ... ... ... құқығы бар
субъектілер жатады.
кәсiпкерлiктiң соңғы нәтижесi өндiрiлген өнiм мен көрсетiлген қызмет
және ең ... – әр ... оның тек ... ... ... ғана
жасайды. Мiне, осы себептен кәсiпкерлердiң басты мақсаты – өз кәсiпорынының
пайдасын барынша ... ... ... ... ... ... Ал, кәсiпкердiң табысы көбiне оның бизнестi ұйымдастыруына
тiкелей байланысты. Қызметiнiң бастапқы ... ... ... ... нарықтан шығып қалмас үшiн өндiрiс факторларын жүйелеудің ... ... ... бұл ... ең ... ... бизнес - қоғамдық қатынастардың бірден-бір түрі ретінде қоғамның
рухани және материалды ... ... қана ... сонымен қатар,
әрбір индивидтің таланты мен мүмкіндіктерінің ... ... ... ... бола ... ... бірігуіне, оның ұлттық рухының ... ... ... ... ... әлем ... бекітілген кәсіпкерліктің
анықтамасы жоқ. Американдық ғалым, ... ... ... ... ... – белгілі бір құқы бар, жаңа бір нәрсені шығару
процесі, ал кәсіпкер – осы ... ... ... мен ... ... ... және әлеуметтік тәуекелді өз мойнына алып, бұл үшін
ақша алып және ... ... ... ... ... ... ... жылдар бойы ғалымдар шағын бизнеске анықтама беруге тырысты. АҚШ-
тың Конгресс Комитетіне шағын кәсіпкерлікке 700-ге жуық ... ... ... 100-қызметкер санымен кәсіпорынды шағын бизнес деп, ал басқа
бір ғалымдар елуден мыңға ... ... ... ... 1500-
дейінгі қызметкерлері бар кәсіпорынды атау керек деп ... ... ... ... ... ... ... айналымы, өндіріс көлемі
және тағы басқа сияқты көрсеткіштер ... ... ... ұсынады.
Осының орнына шағын бизнестің ірі бизнестен, ... ... ... ... басқаруы, шешім қабылдау ұзын-ырғысына ... әсер етуі ... ... ... ... ... ... сипаттауда бағалы қағаздарды ашық сатудың және ... ... ... қаупі бар алғашқы буын ... ... ... ... ... ... ... бизнесі үлкен
маркетингтік шығындар тартады; акционерлердің өзара ... ... ... ... ... түрін таңдауда бизнес жоғарырақ
дәрежеге ие сияқты сипаттамалар ұсынылады [2, 112б.].
Қазіргі ... ... ... ... процесі тұрақсыздығымен
сипатталады. Өтпелі экономика ... ... ... және ... ... ... өзгерістерге ұшырады,
сондықтан да шағын кәсіпкерлікті басқару процестерін зерттеу қажеттілігі
туындап ... ... ... ... және оны басқарудың
ғылыми негіздерін құруда шетел және ... ... ... едәуір
ықпалын тигізді.
«Шаруашылық механизмі» терминін көптеген экономистер эконо-миканың
үздіксіз және ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы ретінде түсіндіреді. Шаруашылық механизм – бұл
мекемелердің тұрақты қызметін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық құрылымдары мен
нысандарының жиынтығы. Оның ... ... ... ... бөліп көрсетуге болады: өндірісті ... ... баға ... ... және ... Өндірісті жоспарлау
және экономикалық ынталандыру әдістерінің жиынтығын басқарудың экономикалық
механизмі деп те атайды, ол шаруашылық жүргізу ... ... ... ... Өндірісті жоспарлау, оны экономикалық ынталандыру және
басқарудың ұйымдастырушылық ... – бұл ... ... Олар ... мен ... жағынан ерекшеленеді.
Басқару механизмі дегеніміз басқарудың ... ... ... ... мен ... ... ... және құқықтық нормаларының жиынтығы, бұлар кешенді
түрде саланың тұрақты қызмет етуін және ... ... ... ... ... ... әсердің мақсаттарын көрсету маңызды.
Себебі, басқару механизмі мекеменің ... ... қол ... – бұл ... ... ... ғылыми-техникалық
прогресті жеделдету және еңбек өнімділігін арттыру, өнімнің және қызметтің
сапасын ... ... ... ... ... түрде реттеу. Шағын
кәсіпкерлікті басқарудың әдіснамалық мазмұны 1-суретте келтірілген. ... ... ... – оны ... ... отырып,
еліміздің экономикасының өсуіне серпін беру.
Басқару жүйесінің тиімділігі ұйымдастыру деңгейімен анықталады және ол
келесідей негізгі ... ... ... ... ... техникасын,
ақпарат пен кадрларды элемент бойынша бөлу; басқару шешімдерін негіздеу мен
жүзеге асыруды процестік бөлу; ... ... ... ... ... басқару жетекші қағидалар негізінде жүзеге асырылады.
Басқару қағидалары – бұл қызметті жүзеге асыратын басқару ... ... өз ... ... ... негізгі ережелері.
Басқару, біздің ойымызша – бұл қоғамның экономикалық зандарының
өзгеруі және іске асырылуын ... ... ... ... ... шаруашылығы экономикасының және
оның жеке салаларының даму пропорциялары ... ... ... ... ... қаншалықты дұрыс жасалып
қабылдануына және осы ... ... ... ... қағидалардың
орнатылуына байланысты болады.
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
1 ... ... ... ... ... мазмұны
Қайнар көзі: Қаныбекова Ә. Государственное регулирование развития малого
предприни-мательства в Республике Казахстан // ... ... – № 4. – C. ... ... ... ... ... байланысып жатқан
өндірісті жобалау, жоспарлау және ... ... ... ... жобалау кезеңі кәсіпкерлікті басқаруда маңызды, әрі міндетті ... және әр ... ... ... жету үшін ... мен ... ... пайдалану тиімділігін сақтау, жоғарылату
міндеттері шешіледі. Басқару ... ... ... ... ... ... уақытта басқарудың ... ... ғана ... ... ... болады.
Шағын кәсіпкерлікті дамытуды басқарудың негізгі жағдайлары мен
алғышарттарына ... ... өтіп ... ... ... ... және ... енгізуге болады (2-сурет).
Сонымен қатар, шағын кәсіпкерлікті басқару үрдісі кәсіпкерлік ... ... ... ... ... етеді.
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік басқарудың функциялары: ... ... үшін ... ... ... ережелердің
орындалуын қадағалау; ережелердің орындалуын ... ... ... ... ... ... секторының дамуын басқарудың алғышарттары мен
жағдайлары
Қайнар көзі: Қаныбекова Ә. Государственное ... ... ... в Республике Казахстан // Исследования, ... – № 4. – C. ... ... – бұл ... ... ... ... Кез
келген деңгейдегі әкімшілік-мемлекеттік ... ... да ... ... шеңберінде жасалады, қабылданады және жүзеге асырылады.
ШКС-ның тұрақты ... ... ...... ... аспект) болып табылады. Қазақстан Республикасындағы шағын
кәсіпкерлікті басқарудың ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау процедураларымен,
басқару органдарының құрылымымен, тиімділігімен сипатталады (3 сурет).
3 сурет. Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлікті ... ... ... Қаныбекова Ә. Государственное регулирование развития малого
предприни-мательства в Республике Казахстан // ... ... – № 4. – C. ... ... өндірісі тұтастай және кез келген жағдайда қалыпты
кәсіпкерлік жұмыс істеуі үшін ішкі және ... ... ... ... ... ... отырғандай, шағын кәсіпкерліктің тиімді қызмет
ету шарты еркін ... ... ... ... және оны мемлекеттік
қолдаудың (сыртқы орта) ұтымды үйлесуін көрсетеді.
Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік реттеу, экономикалық қызметтің тіпті
қоғам үшін ... ... ... ... ... ... есірткі, қару-
жарақ өндіру және сату сияқты, сонымен ... ... ... (шағын кәсіпкерліктің фермерлік шаруашылығын, қайырымдылық қызмет-
терін) қолдауға бағытталуы мүмкін. Экономиканы мемлекеттік реттеу, ішінде
кәсіпкерлік ... жеке ... ... мен бостандықтарын ескере
отырып, халықтың әлеуметтік қорғалмаған қабаттарын, мемлекеттің, ... ... ... ... ... етіп ... ... тұтастай алып қарасақ, оның өндiрiстi басқару
құрылымында сапалық тұрғыдағы үлкен өзгерiстер болып ... ... ... ... ... бiрi - шағын кәсiпкерлiктiң дамуы ... ... ... ... ... ... жағдай
жасайды. Онсыз толыққанды нарық экономикасының да ... ... ... қазiргi кезеңде өз ойлау қабiлетi мен еркiндiгiн пайдалана
кәсiпкерлiкке баса ... ... ... [3, 44 ... ... заңына, кіші кәсіпкерлік туралы 6-бабына
сәйкес, егер қарасақ, кіші кәсіпкерлік дегеніміз ... саны ... ... ... және ... 60 мың ... есептен аспау керек дейді.
Ал орта бизнесті алсақ, адамдардың саны 250 аспау керек және 325 ... ... ... ... ... көрсетіп отырғандай, шағын және орта кәсіпорындар
тек нарықтық экономика жағдайында ғана тиімді бола алады ... ... яғни ... ... ... ... ...
конструкторлық және т.б. қажеттіліктерін нарық қанағаттандырады.
Шағын кәсіпорындардың бәсекелестік қабілетінің негізгі факторы олардың
икемділігі болып табылады, яғни, тұтынушыны тез ... ... және ... товарды тез тарату қабілеті.
Ғылыми техникалық прогрессте шағын кәсіпкерліктің ролінің негізгі
факторлары үш бағыт бойынша анықталады:
• ірі және ұсақ ... ... ... ... ... өндіріс маштабында тиімді, аз ақша қаражаты жұмсалатын
технологиялық әдістерді, өндірістік саланы (бағытты) және машина ... және ... ... ... ... жылдамдатылған өндірісі.
Шағын бизнес тәуелсіз басқаруымен, меншік капиталымен, операциялар
ауданының жергіліктілігімен, шағын ... ... ... ... ерекшеліктеріне мыналар жатады:
• тез өзгеріп отыратын нарықт талаптарына жылдам бейімделгіштігі мен
икемділігі;
• өндіріс технологиясын ... ... ... мен ... ... ... енгізуге қабілеттілігі;
• ынталандыру жүйесінің икемділігі;
• жұмыс күнінің еркін ұйымдастырылуы (толық емес жұмыс күні және үйге
алынатын жұмыс);
... ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындардың ролі;
• әкімшілік кедергілердің болмауы;
• өндіріс пен қызмет көрсетуге мамандандыру;
• жұмыспен қамтамасыз етудегі ... ... ... мамандарды ұтымды пайдалану;
• өндіріс процөсстерінің қарапайымдылығы;
• өнімнің әрдайым жаңартылып тұруы;
• жеке қарым - ... ... ... тек ... мен сатып алушының арасында ғана емес,
сонымен қатар, менеджер мен жұмысшының арасында да ... ... ... ... ... ... ... де бар. Кейбір
факторлар шағын бизнеске қолайсыз болып келеді. Бұған, бірінші ... қол ... ... ... болады. Банктер мен басқа да
қаржы көздері шағын ... ... ... және ... проценттер қояды.
Шағын бизнестегі өндіріс шеңберінде үнемділік болмайды, бұл тек
өндіріс шеңбері кең ірі бизнеске ғана ... ... ... жаңа идеялардың жаңа жұмыс орындарының, табыс пен
гүлденудің көзі деп ... ... ... бизнесті дамытуда ынталандыру жөнінде
шаралар қабылдайды. Сонымен, жоғарыда айтылғандарды қорытындылай отырып,
мақсаты ірі бизнестен тіпті бас ... ... ... ... ... шағын бизнестің артықшылығын көрсету болып табылатын шағын және ірі
бизнесе салыстырмалы талдау жүргізуге болады.
Сонымен, шағын ... ... ... ... ғана ... ... ... дағдарыстан шығудың алдыңғы кезегі ... ... ... емес кәсіпорындардың орасан зор санын құру жұмыссыздықтың
азаюына, таза ... ... ... ... жандандыруға,
тұрғындардың сұраныс қабілеттілігін арттыруға, ірі бизнесті дамытуға ... және ... ... ... ... мұндай орасан қарқынды шағын
бизнестің кез-келген ірі бизнестің негізі екендігіне көз жеткізген жоғары
дамыған елдердің өзі ... ... ... ірі кәсіпорын бір-екі
адамның өз ісін көп емес, бастапқы капиталмен ашатын идеясынан ... ... ... және ... ... ... талдауы
|№ |Белгілері |Ірі бизнес ... ... |
|1 ... және ... ... ... ... |
| |қызмет көрсету |отын-энергетикалық |сауда және қызмет ... ... ... ... энергетика | |
|2 ... ... ... ... |Микросериялық немесе жеке |
| ... | ... |
|3 ... ... ... енгізулерге |Жаңа енгізулерге ірі бизнестен|
| |қабілеттілік |қабілеттілігі аздау |24 есе көп |
|4 ... |6-10 ... |0,5-1 ... |
| ... | | |
|5 ... аясы |Ірі ... мен ... қалалардағы сияқты кіші |
| | ... ... ... да |
|6 ... |Нарықтың елеулі үлесін|Бәсекелестіктің күшеюі |
| ... құру |алу ... | |
| | ... ... | |
|7 ... ... ... орындарын құру |Жұмыс орындары 3 есе тезірек |
| |құру ... ... ... |
|8 ... ... ... тар ... ... ... |
| ... |мамандығы себебінен ... бар |
| ... |жоқ | |
|9 ... ... ... басқару |Басқарудың икемділігі, басқару|
| | ... ... ... |
| | | ... көп ... ... |Тіркеу және |Елеулі қаржы шығындары|Ең төмен шығындар және тіркеу |
| ... ... ... |талаптары. |
| | ... | ... ... ... В. Малый бизнес: проблемы становления // Российский
экономический журнал. – 1993. -№ 2. – С. 35.- ... ... ... ... мен iрi ... ... ... жан-жақты ат салысуда. Өйткенi олар ... ... ... ... ... ... жалдамалылар
қатарынан шығып, өз кәсiбiнiң қожасы болу мүмкiндiгi туады. Екiншiден, кiшi
кәсiпкерлiктi халықтың ... ... ... де бiрлестiрiп
қарастыруға болады. Үшiншiден, шағын кәсiпкерлiктiң өркендеуi тауарлар
өндiрудi ұлғайтуға және ... ... ... жол ... ... ... жанынан 1997 жылдың қаңтар айында
құрылған шағын бизнес мәселелерi жөнiндегi ынталы топ, ... ... ... ... және ... – нұсқаулық ... ... деп ... ... Республикасының 1997 жылдың 18 маусымында шыққан
“Шағын кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау туралы” Заңында шағын ... ... ... ... ... ... атап айтылған едi.
Жарғылық капиталға қойылатын талап та жеңiлдетiлдi. Мысалы, ... ... ... үшiн ... ақша мен ... шағындап 10-12 түрлi
құжаттар жинауы керек болатын. Ал, ендi жаңа ... ... ... ... үлгi ... өтiнiш тек әдiлет ... ... ... жарғының бiреуi бойынша жұмыс iстеуге ... және ... үшiн екi есе ... ... ... салық төленедi.
3 күн iшiнде әдiлет басқармасы ... ... ... ... ... ... мен салық инспекциясына қажеттi мәлiметтердi беруге
мiндеттi.
Шағын ... ... ... ... азаматтарына қатысы бар
күрделi әрi көпқырлы iс. Пәрмендi де оңтайлы қаржы институттарын құрмайынша
шағын бизнес пен орта кәсiпкерлiктi ... оған ... болу ... ... ... ... ... қолдау және дамыту жөнiндегi
бұрынғы мемлекеттiк қор қызметiнiң ... ... оның ... құрылым арқылы бөлiнуiнде едi.
Республика Президентiнiң “Шағын кәсiпкерлiкке мемлекеттiк ... оның ... ... ... ... Жарлығы материалдың өнiм өндiру
мен айналысатын кiшi кәсiпкерлiк субъектiлерiне салық және ... ... ... ... ... Экологиялық тұрғыда қолайсыз және
баруы қиын шалғай аудандарда өнiм ... ... ... ... ... ... ... салық жинамау, ауылдық
жерлерде өнiм өндiрумен айналысатын және сол жерде ... ... ... ... шағын кәсiпорындарды салықтан мүлде босату қарастырылған.
Олай болса, заңдық база, оған қоса жеке және ... ... ... тарапынан көмектесу әсiресе, өндiрiс саласындағы ... ... өрге ... жол ... ... тыс ... дамуына жол салған
кооперативтер орнына шағын, сонан кейiн жеке ... ... ... ... көрсеткендей, экономиканың жеке секторының, әсiресе
шағын кәсiпкерлiктiң 1990 жылдың басымен салыстырғандағы қазiргi ...... ... 1994 жылы ... ... ... жылмен салыстырғанда 19,3 процент кемiдi, ал жаңа мерзiмде сауда –
саттық және делдалдық ... ... жеке ... саны ... ... ... ... шағын кәсiпорындарға тигiзетiн келеңсiз
ықпалы, бiрiншiден, заңдылықтың дәйексiздiгiнен көрiнедi. ... ... ... әсiресе сыртқы экономикалық
байланыстар саласында тым жиi ... ... ... ... ... ... бар. ... меншiктiң барлық түрлерiнiң
теңдiгiне және ... ... ... кепiлдiк өте осал.
Үшiншiден, шағын ... ... пен ... парықсыздығы мен бiлiксiздiгiнен қорғаудың нақты
тетiктерiнiң жоқтығы да көп зардабын ... ... ұсақ ... әлi де ... ... ... ... бiрсыпыра топтары тарапынан ұнатпайтын, ықылас та
немқұрайды ахуалда, ... ... ... ... ... Жұртшылықтың мұндай
көңiл күйiн сондай-ақ көбiне – көп кәсiпкерлердiң белгiлi бір ... жат, ... алыс ... мен мiнез – құлқы отқа май
құйғандай қыздыра түседi. Қиын ... ... ... бiз
байқаған кейбiр қырлары, мiне осындай.
Көптеген экономикалық, ... және ... ... ... ... шағын кәсiпкерлiктiң нарықтық экономикадағы ... ... ... ... – кірістерге қатысумен және жұмыспен
қамтылғандықты сақтап қалуға ынталы ... ... ... ... нәтижелілігіне деген жалпы біріккен құштарлық, коллективтік түрде
еңбек етуге және бригада ... ... ... ... ... Ірі ... (негізін қалаушы) кәсіпорынды басқару үшін маман ... ... ... бұл ... 2 жақ ... тоғыспауына әкеледі,
ал ол өз кезегінде жалпы басқару тиімділігіне әсер етеді. ... және ... ... ... ... кетуге болады, себебі негізін
қалаушы мен менеджер – бұл ереже бойынша бір адам. Қазіргі ... ... ... ... ... қайтадан өз мәні мен ... ... ... ... ... Бұл – шағын бизнестің
динамикалылығы, икемділігі, ... өнім мен ... ... тез ... ... ... ... сондай-ақ басқа
жұмыс істеу салаларында жаңалықтарды ... ... ... ... ... ұжымында тұрақты емес қатынас ... ... ... жоқ, ... басқаруға, табыстарды басқаруға
тікелей қатыса алады.
Шағын бизнестің басты ерекшелігі – кірістерге қатысумен және ... ... ... ... болумен шартталған, жұмыстың ең жоғарғы
нәтижелігіне деген жалпы біріккен құштарлық, коллективтік түрде еңбек етуге
және ... ... ... ... ... Ірі фирмаларда ... ... ... ... үшін ... ... ... бірақ бұл көбінесе 2 жақ мүдделерінің тоғыспауына әкеледі, ал ол өз
кезегінде ... ... ... әсер ... ... және орта
кәсіпорындарда мұндай қарсылықтардан құтылып кетуге болады, себебі негізін
қалаушы мен ... – бұл ... ... бір адам [5,125 ... жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе келесідей шағын және
орта бизнесті салыстыру анализінің кестесін құруға болады, оның мақсаты ... ... бас ... ... ал ... экономикасы үшін шағын
бизнестің үлкен артықшылықтарын көрсету болып табылады. Оның үстіне, ... тек қана ... ... ... болып қана қоймай, сондай-
ақ оның экономикалық дағдарыстан ... ... ... ... ... ... көбірек құру – жұмыссыздық проблемасын
жеңілдетуі, сауыққан бәсекелі орта құруы, қаржы ... ... ... ... бастама беруі және бүгінгі барларының ауқымын ... ... ... ... ... ... ... миллиондаған айналымы бар корпорацияларға жол ашық,
ал шағын бизнес құрылымдарының кіруіне мүмкіндік жоқ деген пікірлер ... ... ... ... ... жетілген ірі компаниялармен
бәсекелесе алмауы. Шын мәнінде, шағын бизнес бірнеше себептерге байланысты
ірілермен сәтті бәсекелесе алады. ... ірі ... ... үшін 6 жыл ... ... ал жаңа ... ... үшін 10 жыл және
одан да көп уақыт қажет етеді. Шағын фирмалар үшін бұл ... ... ... ... 1 жылға дейін. Одан әрі, технологиялық жаңалықтар- бұл
дәстүрлі түрде үлкен ... ... деп ... ... ... ІІ ... ... кейін радикалды технологиялық
жаңартпашылықтардың 95 % ... ... ... ... Басқа қайнар
көздегі мәліметтер бойынша ірі фирмаларға қарағанда, шағын фирмалар 24 есе
көп ... мен ... ... ... ... ... ... және «шағын фирма», «шағын
кәсіпорын» ұғымдарын ажырата ... Бұл ... ... ... ... иесі ... міндеттерін орындайды.
Шағын бизнестің көмегімен кәсіпкерлік шаруашылық орта құрылуы мүмкін,
яғни: қараусыз қалған өндірісті қайта қалпына келтіру, ресурстарды ... ... ... құру, жаңа қызмет түрлерін ұйымдастыру.
Батыс Еуропа елдерінде кәсіпкерліктің дамуына ... ... Атап ... Германияда жеке ісін ашуға ... ... ... ... ... банк 100 000 евро мөлшерінде 20
жыл мерзімге қарыз береді. Жеке ісін ашушылар 10 жыл бойы ... ... ал ... екі жылда пайыз алынбайды. Осы екі жылдың ішінде
федералдық үкімет банкке тиісті ... ... Ұсақ ... ... ... ... арнайы федералдық қордан
қаржыландырылады. Қор тиімді шарттармен несие мен қарыз береді.
Батыс ... ... ... ... ... ... қатар,
жергілікті деңгейде іске асырылады. Ұлыбританияда, шағын ... ... ... ... күші ... ... ұйымдастырады.
Ал, Германияда оқыту, кеңес беру негізінен осындай ұйымдар арқылы іске
асырылады. Олардың саны - ... елде ... ... ... ... ... ... Олардың
басым көпшілігінің жылдық тауар айналымы 3 млн. долларға дейін ... ... ... әлі ... ... ... ... дәл
солар жаңа жұмыс орындары құрады, ескі өнімді ... ... ... мен ... ... ... ... қызметкерлерге
жұмыс ұсынады. Сонымен қатар, шағын кәсіпорындарды жоғары еңбек ... олар аз ... ... мен ... ... ... қанағаттандырады.
Сондықтан Еуропа Достастығында (ЕС) экономиканың жеке секторындағы
15,7 миллион кәсіпорындардың барлығы ... ... және орта ... ... ... Шағын бизнес кәсіпорындары 70% жұмыс орындарымен (62
млн.) қамтамасыз ете отырып, қоғамдастықтың дамуына айтарлықтай үлес ... ... ... 16 млн. адам ... және 46 млн. ... ... ... жұмыс істей бастады.
Көптеген жылдар бойы әртүрлі елдердің ғалымдары ... ... ... ... келеді. АҚШ Конгресс Комитетіне шағын бизнестің 700-
ге жуық анықтамасы ұсынылған. Шағын бизнесті сипаттаудың түрлі критерийлері
бар, ... ... ... ... ... ... депозиттердің
көлемі, негізгі өндіріс қорларының актив бөлігінің өлшемі, ... ... ... ... Ең кең ... критерийлердің бірі -
жұмыс істеушердің саны. Кейбіреулер жұмысшылар саны 100-ге ... ... ... ... ... үшіншілері 100-ден 1500-ге дейін жететін
кәсіпорындарды шағын бизнес кәсіпорындары деп ... ... ... ... бизнес деп – қамтылған жұмысшыларының саны кем
дегенде 500-ден аз емес кәсіпорындар саналады. Дегенмен, бұл АҚШ-та ... ... ... жоқ дегенді білдірмейді. Мұндай
кәсіпорындардың саны АҚШ-та ... ... ... ... және Италияда 500 адамы бар кәсіпорындар орта,
200-ге ... және одан аз ... бар ... ... ... ... көптеген елдерінде 10-ға дейін адамы бар кәсіпорындар
шағын деп саналады. Мысалы, Грекияда 10-15 ... ... ... ... ... қатарына кіреді.
Осылайша, сандық құрамы маңызды болса да, саапалық сипаттамасы сонда
да айқындаушы болып табылады.
Германияда ... ... ... ... ... саны 1-ден 500-ге
жететін кәсіпорындарды шағын бизнеске жатқызады, сөйте тұра олар келесі ... ... ... 49-ға ... ... 99-ға ... ... 199-
ға дейін, 200-ден 449-ға дейін. ... ... ақша ... 3,5-нан
11,5 миллион неміс маркасын құрайтын фирмалар, шағын фирмалар деп саналады.
Германиядағы шағын кәсіпорындардың тиімділігі ... ... ... ... 12,3% ірі ... және ол ... ... қамтылған
34% жұмысшылардың үлесіне ұлттық табыстың тек 52,6% ғана ... ... ... екісінен көбі шағын кәсіпкерліктің арқасында ашылуда.
Жапонияда заңды түрде белгіленген кәсіпорындар критерийлері бар:
өнеркәсіп, көлік және ... – 300 ... көп ... ... ... ... ... сауда және қызмет көрсету саласында – 50, олар ... ... ... және орта ... ... ала ... ... капитал мөлшері де шектелген: өнеркәсіп, құрылыс және көлікте –
770 мың ... ... ... ... ... – 230 мың доллар, қызмет
көрсету саласында 77 мың доллар.
Ресей ... ... ... ... заңдарына сәйкес, шағын
кәсіпорындарға:
• өнеркәсіпте – 200 адамға дейін;
• құрылыста – 100 ... ... ... ... – 50 ... дейін;
• ауыл шаруашылығында – 50 адамға дейін;
• ғылымда және өндірістік емес салада – 25 адамға дейін;
... ... – 15 ... ... ... істейтін кәсіпорындар жатады.
Қазақстан Республикасында адам саны айтарлықтай аз кәсіпорындар шағын
болып саналады. Қазақстан Республикасының 1997ж. 8 ...... ... ... ... өндірісте, құрылыста және шаруашылықта – 50 адамға дейін;
• саудада және тұрмыстық қызмет көрсетуде – 30 адамға дейін;
• көлік және ... – 25 ... ... ғылымда және жаңартпашылдық қызметте – 20 адамға дейін;
• жұмыс істейтін кәсіпорындар жатады.
Жұмыс ... саны 200 ... ... ... орта ... ... ... барлық объективті факторлары
шағын кәсіпкерліктің кең дамуына және оның ... ... ... ... санының өсуіне екі үрдіс – ғылыми-
техникалық үрдістің ықпал етуі мен өндірістік арнайы бағытта ... және ... ... әдістерді салыстырмалы түрде
алған өте үлкен емес өндіріс көлемінде жаңа техниканы саналы түрде енгізу,
әсер етті [6, ... ... ... ... ... мен ... ... өндірісті автоматикаландырудың
жаңа үлгісі – компьютерлерді пайдалану бағыттары мүмкінді туғызады. Жаңа
техниканың ... ... ... тез ұлғаюы, қазіргі
техникалық қондырғылардың тетіктер санының ... ... ... ... сөзсіз артады. Ал мұның өзі үлкен емес кәсіпорындар
құру ... ... ... ... ... ... үлкен дифференциациясы
бар салаларды және ережедегідей, қызмет ету ... ... ... ... жететін орта және ірі кәсіпорындарды басым
өнімінің біркелкі құрамы аз дамыған саладарда кең ... ... және орта ... ... ... ... ... деңгейімен
сипатталатын Қазақстанның экономикасы қажетті жұмыс оырндарымен қамтамасыз
етеді. Американ ... ... ... ... жаңа орындар, барлық
жаңа жұмыс орындары ірі кәсіпорындар есебінен емес, жаңа ... ... ... ... ... кәсіпорын ірі кәсіпорындардың қызметі
табысты емес (рентабельді емес) облыстарда ... ... ... ... қамтамасыз ете отырып ірі фирмалардың аса тиімді қызмет
етуіне мүмкіндік туғызады.
Кесте ... ... ... ... ... ... ... әр
елдегі үлесі
|Ел аты ... |Ел аты ... ... |80% ... |27% ... |76% ... |24% ... |73% ... |23% ... |72% ... |23% ... |69% ... |10% ... |64% ... |6% ... |53% ... |22% ... ... ... Л.П. Экономические механизмы развития ... ... в ... ... ... на соискание ученой степени кандидата экономических наук. – М.,
1996.- 145б.
Кесте ... ... ... ... бизнес өркениетті елдерде
әлеуметтік мәселелерді шешудің ... күші бола ... ... ... ... және ... ... бойынша шағын
бизнес субъектілерінің рөлі тіпті дамыған елдерде артқаны ... ... ... ... ... ... ... көрсете отырып,
мемлекет экономикалық, ... ... ... ... ... ... Лонгенеке, У. Петтидің, К. Мурдың зерттеулерінде жеке көрсеткіштер
ұстанымындағы тәсіл анағұрлым негізгі ... ... ... ... ... беру үшін ... ... Бизнесті қаржыландыру бір инвестормен немесе инвесторлардың шағын
тобымен ... ... Тек ... ... ғана ... 15-20-
дан көп инвесторлары болуы мүмкін;
2. Фирма өзінің маркетингтік бағдарламасын іске ... ... ... жұмыс істейді;
3. Әдетте бизнестегі жұмысшылардың саны 100 ... ... Ірі ... ... ... шағын болып есептелуі мүмкін [7,
6б].
АҚШ – ғы шағын бизнес .
Әдетте америкалық фирмалардың көлемі жұмысшылардың санымен бағаланады:
өте ұсақ фирмалар – 20 ... ... ... бар, ... ... 99 адамға
дейін, орташа 100-ден 499-ға дейін, ірі 500 ... көп (3 ... ... бойынша құрады: бөлшек саудада 100 жұмысшысы бар,
өңдеу саласында 500-ге дейін жұмысшылары бар фирмалар шағынға жатады.
Кесте ... ... ... ... ... ... ... саны ... |1000 ... |134000 ... |2000000 ... ... |3000000 ... көзі: Курс предпринимательства. Под ред. В.Я.Горфинкеля, проф.
В.А.Швандара. – М.: Юнити, 1997.- 257с.
АҚШ ... ... ... ... ... ... өзгерісіне
тез бейімделгіш. Шағын кәсіпорындардың жаппай ликвидациясы кәсіпкерлерге
кері әсерін тигізбейді. Жұмысшы күшінің және капиталдың ... ... ... ... ... сұранысының және жоғары өндіріс
шағындарының өзгеруіне өндіріс қимылының ... ... Бір ... ... ... біреулері ашылады.
Қазіргі уақытта АҚШ халқының 53 % шағын және орта бизнес саласында
жұмыс істейді11. АҚШ тәжірибесі шағын ... ірі ... ... ... ... және икемділігін көтеретіндігін көрсетіп
отыр.
Енді АҚШ-та ... ... ... ... ... келейік.
Шағын кәсіпорындардың қызметі арнайы ұйымының – 1953ж АҚШ Конгресі ... ... ... ... ... Сол жеке ... құқықтық
негізгі болып табылатын шағын бизнес туралы Заң қабылданды. 1953ж Эйзенхаур
президент болған кезде елде жұмыссыздық және инфляция ... ... үшін – ... ... әкімшілігін (ШБӘ) құрды. Ол өз ... ... ... ... ... ... бизнесте 22 млн кәсіпорын бар,
онда елдегі барлық жұмысбастылардың 54 % ... ... ... бизнес
кәсіпорындарының өндіріс және сату көлемі жалпы мемлекеттегі сату көлемінің
52 % құрайды, және 99,7 % кәсіпкерлер – бұл ... ... ... Шағын
бизнес әкімшілігі - шағын кәсіпорындарға ... және ... ... ... міндеті – шағын кәсіпкерлікті ұйымдастыру, қолдау және
өмір сүруін ... ету. ШБӘ өз ... ... ... ... ... ішінде қаржы, білім, кәсіби ассоциациялар мен бірігіп
отырып ... ... ... ... ірі ... ... ... бизнес әкімшілігі шағын кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ардагер – кәсіпкерлерге ерекше
назар аударады. шағын бизнес әкімшілігі 5 мың адам жұмыс ... оның ... ... тыс ... ... 10 ... орталығы және 66
территориялық бөлімшелері бар. Олардың арасындағы байлаиыс аудан – аймақ ... ... ... ... асады. АҚШ-ғы шағын бизнес қоғамдағы ресми
белсенділікті сақтау үшін ... ... ... ... ... отырғанындай кәсіпкерлік еркіндігін
шектейтін кез келген ... ... ... да шектеулер ... ... ... ... бизнестің барлық мүдделері АҚШ
конгресінің бақылауында. Сонда да ерекше ролді ... ... ... ... ... Мысалы, шағын бизнеспен ... үшін ... ... ... олар тегін кеңестер береді,
конференциялар ... ... және ... ... Оның
үстіне, шағын бизнес бизнес - инкубатордың бастауымен ақпарат ... ... және ... әр түрлі сұрақтар бойынша кеңес берумен
айналысатын орталықтар ... ... 1976 ж. ... ... ... ... қорғайтын Адвокаттық
кеңсе құрылды, ол тікелей Президент пен Сенатқа бағынады. Адвокаттық кеңсе
негізгі ... ... ... жобалардың, ережелер мен салықтардың шағын
бизнестің дамуына әсерін зерттеу.
- Шағын бизнеске әсер ететін ... ... ... ... ... ... бизнес потенциалын
бағалау, шағын бизнес мәселелері мен қажеттіліктерін зерттеу т.б.
Қазақстандық тәжірибеде ... ... ... ... ... жөн. «Инкубатор» термині алғаш ... ... ... ... ... ... ... үкімет органдары жандарына ашылған ұйымдарға қолданылады.
«Инкубатордың» басты ...... ... ... бизнесті
алғашқы қолдау. Инкубаторлар жанынан ... ... ... одан ары даму үшін көмек алады, нарықтағы өз орындарын ... ... бір ... ... соң, ... үш ... соң, фирмалар
бизнес – инкубаторлардан шығып өз бетінше қызмет етеді. Ал ... ... ... ... ... жаңа фирмалар келеді.
Әдетте бизнес - инкубаторлар бірнеше жаңа ... ... ... ... Олар ... мен ... – жабдықтарды бірігіп
қолданып ғана қоймайды, сонымен бірге бизнес-инкубатор көрсететін ... ... ... қол ... ... Кейбір қызмет түрі,
аренда құнына қосылған, көрсетілетін қызметтердің басқа түрлерінің бағасы
төменірек.
Бизнес – ... ... ... ... ... ... инкубаторлар персоналы, соның ішінде кеңес берушілер;
б) құрал – жабдықтар, соның ішінде ұйымдастыру ... ... ... ... ... бір ... жалданатын ғимарттар мен жиһаздар;
Бизнес – инкубатордың басындағы тұлға – директор немесе атқарушы
директор.
Америка ... ... ...... 90% ...... емес ... олардың басты мақсаттары жаңа кәсіпорындар құру
және дамыту. Қазақстан экономикалық дамуының ... ... ...
инкубаторлардың құрылуын әлі ертерек дейді. Өйткені бизнес – инкубаторлар
коммерциялық ұйымдар ретінде мемлекеттік және ... емес ... ... Біздер үшін ең қиын қаржы көздерін ... ... АҚШ ... ... ... ... – инкубаторлардың
клиенті – 90 % жуығы жоғары эффективті кәсіпорындар болып табылады. ... ... ... – инкубаторларды құруда маңызды болып ... ... және ... ... ... ... ... және жеке деп бөлінеді. Қазір бүкіл әлемде
бизнес бизнес – инкубаторлар шағын кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... ... ... ... ... шағын бизнес, өндіріс
көлемін ұлғайтуда, тауарлар мен қызметтер ассортиментін кеңейтуде, ... ... ... рол ... ... ... адамдарға өзінің
творчествалық мүкіндіктерін көрсетуге мүмкіндік береді. Ұлыбританияда шағын
кәіспкерліктің дамуына консервативті үкімет саясаты – қаржылық ... беру ... мен ... ... ... курстардың болуы ықпал
етті.
Ұлыбританияда шағын кәсіпкерліктің ... үш ... бар: ... ... статус – квосын сақтай отырып консервациялау; ресми
белсенділікті ... ... ... ... орташаға, сосын ірі
компанияларға өзгерту. Көптеген зерттеулер көрсетіп ... ... ... біраз бөлігі одан әрі өсуге тырыспайды. Олардың ... ...... ... ... шағын бизнес саласына жалпы кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... ... ету ... ... ... (салық салу,
жекешелендіру, еңбек заңдары саласындағы шаралар), сонымен бірге әр түрлі
экономикалық, ұйымдық, ... ... мен ... қолданды. 1991 ж.
Ұлыбританияда ұсақ кәсіпорындарға оларды басқару мәселелері бойынша көмек
беруге мамандандырылған фирмалардың ... ... ... ... ... ... берушілер танысып, кеңес берумен ғана
шектеліп ... ... ... өз ... ... ... асуына ат
салысады. Бұл көмектің болуы және орта және ... ... ... ... бұл ... ... гүлденуіне әкеледі.
Франциядағы шағын бизнес.
Кәсіпорындарды шағын фирмалар категориясына ... кең ... бірі – ... ... саны. Мысалы, он адамнан ... бар ... ұсақ ... табылады, 10-49 адамдар – шағын, 50-499
– орташа, 500 көп - ірі фирмалар. ... ... ... ... ... бірі – ... фирмаларды қолдау. Шағын бизнеске
ерекше жағдай жасау концепциясы Францияда кеңінен ... ... ... үшін ... ... ... және і\әкімшілік шараларды қосатын
жоба дайындалды. Француз ... ... ... көп ... ... Ол
жаңадан кәсіпорын құруға, фирмалардың ... ... ... ... шағын және орташа ... ... ... ... ұсынады. Мемлекет ұсақ және шағын
фирмаларға несие беретін бірқатар ұйымдар ... Оның ...... ... ... даму ... ... енгізуді қаржыландыратын
компаниялар және т.б. Францияда несиелерді кепілдендіретін 50 жуық ... 80 жыл ... ... ... Ұлттық қоры құрылды. Қор шағын
және орташа фирмаларды тәуекел капиталды ұсынатын компапияның қарамағында.
Ол шағын бизнеске әр ... ... ... ... ... ... ... етеді. Қоғам шағын фирмаларға құрал алу үшін және ... ... ... тұру үшін ... ... бөледі.
Шағын және орташа кәсіпорындағы жұмысшылардың жалпы саны 16 500 ... ... және ... ... ... ... – 7 ... француздық шағын және орташа кәсіпорындар – 1400. Мемлекеттің
жалпы экспорт ... ... және ... кәсіпорындар пайдасына
жүргізілетін француз үкіметінің саясаты ... бұл ... ... ... Ол үкіметтің екі декретінде көрінеді:
- «Франциядағы ұсақ және орташа кәсіпорындары» және «шағын және орташа
кәсіпорындардың пайдасына 37 ... ... өзі ... ... бизнестің дамуына қандай маңыз
беретінін айтады. Егер ... ... ...... ... онда екіншісі ұйымдық - әкімшілікті қарастырады. Ондағы ең
басты пункт болып ... ... ... ... ... ... бұрынғы 5 күннен 24 сағатқа дейін қысқарту, «шағын
кәсіпорындарға даму ... құру ... ... ... ... ... және қаржылық ұйымдармен ынтымақтастықта болу жағдайды жақсартуға
және шағын ... ... ... ... ... ... Оған ... ретінде территориялық орналастыру ... ... ... ... – DATAR ... ... ... шағын және орта бизнесті дамытумен айналысады. DATAR ... егер олар ... ... ... ... дотация бөледі:
1. Кәсіпорын территориялық құрылымның жоспарына айрықша ... ... ... қалпына келу жөніндегі құрылған жұмыс орындарының саны
(алғашқы қызметінің 3 жылы – ... ... ... DATAR ... үштен бірін жобаның басында
ұсынады, ал ... ...... ... асыру барысында кезеңдік
төлемдер жолымен жүзеге асады. Франция Үкіметінің ... ... ... ... ... ... қағидасын, өнеркәсіпті
зерттеу және даму орталықтарын құруды білдіреді [8,113б.].
Израильдегі шағын бизнес.
60 ж. бастап Израилде экономикаға үлкен ықпалды ... ... ірі ... ... Дәл осы сектор үлкен табыс берді,
бірақ 80 ж. аяғындағы Шығыс Европа және КСРО ... ... ... ... ... ірі масштабты иммиграцияға әкелді. Осы кезде
Израиль Үкіметі алдында жаңа азаматтарды жұмысқа ... ... ... ... шағын және орта бизнесті дамытуды жылдамдатты. ... ... ... ... ... ету қағидалары бойынша технологиялық «жылы
жайларды» құру және дамыту. ... ... жай» ... ... ... немесе ассоцияцияны білдіреді. Ол ... ...... ... ... ... орындары бар кішкентай ұжымдар
біріктіреді. Оның қызметі жарғы немесе қоғамдық ... ... ... жайлар» жаңадан құрылған фирмаларды қолдайды. Кейде
өнім өткізу кезеңіне ... ... ... ... жайларды» құру. Олар өз басқару органдары, директорлар
кеңесі және де экономистер, заңгерлері, бухгалтерлері бар жеке компаниялар.
Бизнес – ... ... өз ісін ... ... ... бірақ ол үшін
білімнің жеткіліксіздігі бизнесте бағыттала алмау және ең басты алғашқы
капиталдың болмауы ... ... ... ... Екі жыл бойы ... үшін 300 000 шекелге дейін ақша бөлінеді (81 000 $) Ол ... ... 80% ... қалған 20 % жеке инвесторлар ұсынады.
3. Ғылыми зерттеулерді сонымен бірге өнеркәсіпте дайын өнім өндіруді
қаржыландыратын ... ... ... мен ... ... Шағын кәсіпорындар қорының сауда және ... ... ... ... Қор ... және орта бизнеске ... ... ... беру ... ... ... Көмек сонымен қатар, егер кәсіпорын несие алу үшін мемлекеттік
кепіл алу және ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады. Жеңілдіктер көбінесе өнім өндіретін шағын ... ... ... ... Израилдік банктерге шағын бизнеске қолдау ... бар. Олар ... ... ... ... консалтингтік қызметтер көрсетеді, кәсіпорындардың ... ... ... ... және ... Шағын және орта бизнесті қолдаудың маңызды бағыттарының бірі болып
мошав – ... ... ... Ол ... ... өз шаруашылығын
жүргізіп, өзінің жерін ... ... ... Ал ... ... ... ауыл шаруашылық құралдардың сатып алуды коммуналдық
қамтамасыз ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Мошаваларды ауылшаруалық өндірістің бірқатар негізгі бағыттар қалыптасқан:
- сүт шаруашылығы (30 сиырға дейін, орташа көлемі) бір ... ... ... ... ... және техникалық дақылдар) бір жанұяға
Қазақстанның шикізат ресурстарынан басқа дамыған ... ... ... ... қиындықтарды және алатын интеллектуалдық ... Оның ... ... өз ... ... ... ... бірге негізінде Hitech сферасындағы шағын және орта
кәсіпорындады құруға болатын ... ... ... бар. ... ... ... құрылымдық өзгерістер дамыған мемлекеттер
сонымен бірге Израилдің шағын және орта ... ... ... алу ... ... ... мемлекеттік тәжірибесін қарастырайық. Мысалы, Кореяда
субконтрактілік кеңінен тараған. Бұл форма кәсіпкерлерге шағын және ... ... ... ... ... трансұлттық компаниялар
шағын кәсіпорындардың көмегімен өзінің өндірістік және ... ... Оның ... ... ... ... модернизациялауға
бағытталған жобалар құрастырды, технология және сапаның ... ... ... ... ... алу және ... кепілдеді. 1997 ж.
соңында Оңтүстік – Кореяда 2 640 000 шағын және ... ... ол ... Оңтүстік Корея компаниялардың 99,5 % құрды, онда 9 млн.
адам ... ... ... ... ... 78,5 % құрайды. Шағын және
орта бизнес Әкімшілігінің мәліметтері ... ... және ... 90 % жалпы саны 50 жуық [10,87б.].
Енді Литвадағы шағын кәсіпкерлікті қарастырайық. Қазіргі ... ... ... ... негізгі фактор болып табылады, ... ... ... етпейтін халықтың орта бөлігі құралады. Литваның
ішкі өнімдегі шағын кәсіпорындардың үлесі 69 % ... Ал ... ... ... ... ... 1/3. ... 90 % - тен көбі
шағын және орташа болып табылады. Мемлекет шағын ... ... ... ... екі ... пайдаға салық тарифі 70 % проценттен төмендейді,
ал үш ... ... 50 %14. Оның ... ... несиелейтін
мемлекеттік шағын кәсіпкерлікті қолдау қоры құрылды.
Байқап отырғанымыздай, дамыған мемлекеттер тәжірибесі ... ... ... ... рол ... көрсетуде. Ал ол шағын
бизнесті қолдау және дамытудың ... ... ... ... ... негізгі қағидалары келесілер:
1. Құқықтық және әкімшілік құрылымдарға ... ... ... ... ... келе ... кәсіпкерлерді оқыту жобалары.
3. Кіші жаңа кәсіпорындар үшін капиталға қол жеткізуді қамтамасыз
ететін кәсіпкерлікті мемлекеттік ... үш ... өте ... ... тек ғана оқытып және техникалық
беру жеткіліксіз. Көптеген елдерде кәсіпкерлер заңының қиын заң ... ... ... ... жаңа ... ... үшін 11 рұқсат керек.
Перудің бостандық және демография ... ... ... оны ... күн ... ... жағынан, жеке секторды қолдайтын ... ... ... Олар ... бизнесті экономикалық өсудің
негізгі көзі деп біледі. Польша тәжірибесі кедергілерді алып тастау және
кәсіпкерліктің гүлденуіне ... ... ... Елде ... жыл ... жол берілмейтін орталықтандырылған жүйе қызмет етеді. Онда үш
жылда қиын экономикалық жағдайға ... ... ... миллиондаған
жаңадан фирмалар ашылды.
Мұның барлығы шағын және орта бизнестің әсер ... ... болу ... ... ... ... қол ... ақпаратты дәлме – дәл және түсінікті ету үшін бухгалтерлік есеп
стандарттары қажет. Инфрақұрылым ... порт ... ... ... ... заманға сай болу керек. Фирмалардың ... ... ... ... нарық қажет. Қосымша қызметтер заң, ... және ... ... қажеттіліктеріне сәйкес
қызмет етуі керек.
Қазіргі уақытта шағын және орта бизнестің ... ... ... ... АҚШ және Жапонияда әлі жүріп жатыр. Қазір ... ... ... күші ... ... ... бизнес қазіргі қоғам
назарының ортасында, ол ... ... ... ... ... зерттеулер
бойынша шағын кәсіпорындар ірі компанияларға қарағанда табыстырақ
[11,13б.].
Осылайша, шағын ... ... өте ... ... – оны ... ... және ... шағын бизнестің сипатын зерттей келе, келесі
артықшылықтарды атап өткен жөн:
• жергілікті жерде шаруашылықты жүргізу ... тез ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігі;
• шешімдер қабылдауда және оны іске асыруда ... пен ... ... ... өз ... әсіресе басқаруға жұмсалатын;
• жеке тұлғаның өз ... іске ... зор ... ... ... деген аз сұраныс, өнімге және өндіріске өзгерістерді тез енгізу
мүмкіндігі;
• капитал айналысының жоғары болуы.
2 ШАҒЫН БИЗНЕСТІҢ ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ... ... ... ... ... шағын бизнестің дамуын талдау
Шаруашылық жүргізудің жаңа формаларын қолданбай еліміздің экономикасын
жандандыру, халқымыздың ... ... ... ... ... ...... бизнестің дамуы болып табылады.
Нарықтық жағдайларда тек ірі кәсіпкерлікпен ғана ... ... ... өмір ... ... деген пікір бар. Тарих көрсетіп
отырғандай, шындығына келгенде, шағын бизнес ірі бизнеспен ... ... ... ол ... ... анағұрлым икемді, анағұрлым
ұтқыр, анағұрлым тұрақты ... ... және ... ... ... ... ... көpceтiп oтыpғaндaй, 20 ... ... ... ... ... opын aлды, oл ... ... poль aтқapaды. Бipaқ, кәciпкepлiктiң кeң ... ... ... ... ... ... ... әpi
мaңызды қoлдayды тaлaп eтeдi. Aл бұл Қaзaқcтaн үшiн epeкшe aктyaльды бoлып
тaбылaды: жaлпы экoнoмикaлық ... ... жәнe ... өcyi, әcipece жacтap мeн өйeл ... ... ... бөлiгiнiң өмipлiк дeңгeйiнiң төмeндeyi, өлeyмeттк
шиeлeнicyшiлiктiң ұлғaюы жaғдaйындa oдaн ... ... жoлы ... жәнe ... мeмлeкeттiк қoдлay бepy, oның дaмyынa экoнoмикaлық
жәнe әлeyмeттiк ... жacay ... ... ... ... Даму ... мәліметтері бойынша
әлемдік экономикада шағын кәсіпорындардың саны ... ... ... ... ... ... ... әрекеттегілерінің 60%-нан астам
бөлігін құрайды, ал олардың ЖІӨ-дегі үлесі 50%-ға дейін жетеді. Бұл орташа
әлемдік көрсеткіштер.
Ал ... ... ... және орта ... үлесі
компаниялардың жалпы санының 99,6%-ын, ЖІӨ-нің 55%-ын және өнеркәсіпте
қызмет ететіндер ... 80%-ын ... - ... 50%-дан артық бөлігі, инновациялардың жартысынан
астам бөлігі, ұлттық жұмыс күшінің 2/3 артық ... ... ... етеді.
Бүгінде Қазақстанда еңбекке жарамды белсенді тұрғындардың ... ... және орта ... ... ... ... ... алғанда
тең жартысы – жеке кәсіпкерлер. Ал барлық тіркелген ... ... 90% ... бөлігі шағын және орта бизнес секторына тиесілі
болып келеді. Бұл тұрғыда біз орташа әлемдік көрсеткіштермен бір ... ... егер ... және орта ... ... ... ... болсақ, Қазақстанда – бұл шамамен 16%. Ал, мысалы, Ұлыбританияда
– 52%, Италияда – 55%, Германияда – ... ... ... ... ... ірі ... шектеуде және бәсекелестікті дамытуда, тауар және қызмет
сұраныстарын қанағаттандыруда, жалақы мен ... ... ... ... ... және жаңа ... енгізуде шағын
бизнес шешуші фактор ретінде маңызды роль атқарады. ... ... ... қарағанда нарыққа тез бейімді, өзгермелі жағдайға байланысты
икемді, жаңадан жұмыс ... ... ... ... жұмыс істеуге
қабілетті. Қазақстан Республикасы Агенттігінің ... ... ... ... ... статистика
бойынша қазіргі кезде шағын кәсіпкерліктің жеке ... ... ... ... мемлекеттін және муниципалды қоғамдық шағын ... ... ... Бұл ... шағын кәсіпкерліктің дамуының тез дамып келе
жатқанын көрсетеді.
ШОБ-ті қолдауды және дамытуды реттейтін заңнамалық және ... ... ... ... және ... ... ... (1992-1994 жж., 1994-1996 жж., 1999-2000 жж., 2001-2002
жж., ... жж.) ... ... іске ... ... ... ... және дамытуға оң әсер еткенін көрсетті. Тауарлар
мен қызметтер көрсетудің ... ... ... және шағын кәсіпкерлікті
қолдаудың және дамытудың институтционалдық шаралары айқындалды.
Нарықтық реформалар жылдарында кәсіпкерлік сектор қоғамда ... ... ... Басты стратегиялық мақсатқа: кәсіпкерлікпен айналысу мүмкіндігі
республика азаматтарының конститутциялық құқықтарының ... және ... ... қол ... ол үшін ... ... ... жүзеге асыру мерзімін ұзарту туралы ұсынысты премьер-министрдің
шағын және орта бизнес өкілдерімен кеңейтілген кездесуінде индустрия ... ... ... ... елімізде мыңға жуық шағын несие ұйымдары
бар.
2005-2007 деген бағдарлама ... ... сол ... бойынша 11
млдр теңге бөлінген. 11 млрд теңгеміз 80 млн доллардай. ... ... ... сұраныстан 10 пайыз беріліп отыр. Үкімет жүйесінен енді қазіргі
үкіметте көтеріліп жатқан мәселе осы ... әрі ... ... ... ... ... әлі де аяқ ... кетті деу ерте. Көбісінің
мыңнан астам құрылған ... 44 ... ғана ... істейді екен.
Отандық кәсіпкерліктің аяғынан тік тұруына мемлекет тарапынан шағын
және орта кәсіпкерлікті несиелендіруге бөлініп ... ... да оң ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдауға бөлінген 48 миллион
теңгенің 55 пайызы игеріліп ... ... көп ... ... ... Қазақстан облыстарына бөлінген. Несиенің жылдық орташа ... ... ... ... ... қорының мәліметінше қаржының 60
пайызы сауда саласына ... ... ... қызмет көрсету саласы тұр.
Қалған қаржы өндіріске құрылысқа және ауыл ... ... ... ... ... кезігіп отырған қиындықтары Ресейдегі
жағдайға өте ұқсас. Екі елде де ең ... ... және орта ... ... салада емес саудада шоғырланған. Келесі тағы бір
маңызды жайт кәсіпкерлік бизнестің біршама бөлігі көлеңкеде қалып ... ... ... ... ... ... ... жасалған. Қазақстанда жаңа ... ... ... ... жаңа ... ... ... салықтық
қиындықтарды шешуге бағытталған. Сонымен қатар құжатта шағын және бизнеске
жасалатын жеңілдіктер бір ... ... ... ... ... ... ... саны жағынан
ең көбі Алматы қаласында байқалуда, онда тіркелген 33 395 ... ... ... 69 % ... істеуде. Астана қаласында бұл көрсеткіш сәл
жоғарырақ, ол жерде тіркелген 5 282 шағын ... ... 4 ... 82,2%, ... ... ... істейтін шағын кәсіпорындардың
пайызы 80,3% [12,36б.].
2010 жылғы деректерді өткен жылмен салыстырғанда өнім шығарылымы 1,9%-
ға көбейді. Бұл ретте, ШОК-та ... ... саны және ... саны ... ... ... дамуының негізгі көрсеткіштері
|Аймақтар |2011 жылғы 1 қаңтарда 2010 |2010 жылғы 2009 ... |
| ... 1 ... ... ... |
| ... ... ... шығарылымы |
| ... ... ... |
| |ң саны ... | ... |101,3 |101,3 |101,9 ... | | | ... |100,2 |99,6 |94,5 ... |103,2 |103,7 |104,7 ... |100,1 |100,5 |100,2 ... |105,2 |104,0 |103,1 ... Қазақстан |102,0 |101,3 |100,9 ... |101,4 |100,0 |99,0 ... |100,2 |100,3 |101,7 ... |100,5 |101,9 |101,3 ... |100,5 |100,1 |100,9 ... |101,1 |102,0 |102,1 ... |100,5 |100,4 |100,4 ... | | | ... |100,2 |100,1 |100,1 ... |100,0 |100,2 |100,2 ... | | | ... ... |100,1 |100,2 |102,1 ... қ. |103,0 |102,5 |100,4 ... қ. |106,4 |103,7 |104,8 ... ... ҚР ... ... Кіші және орта кәсіпкерлік // stat.kz
2011 жылдың 1 ... ... және орта ... ... ... жоғары қарқыны Алматы және ... ... ... және орта ... өнім ... ... ... Ақтөбе облысы мен Алматы қаласында жоғары болды.
Белсенді ШКС-ның саны анық 2009 жылда 95 мың бірлікке, 2008 жылғы ... 2009 ... ... 716 ... ... ... ШКС-ның, ішіндегі
белсенді әрекет ететін ШКС-ның үлeci алдындағы 4 жылдың ... ... ... болса, 2009 жылы 67%-ғa өскен (4-сурет).
4 сурет. ШКС-ның ... ... ... ... жалпы
санындағы үлесі
Қайнар көзі: ҚР статистикалық жинағы. Кіші және орта кәсіпкерлік // stat.kz
ШКС-ның белсенді құрылымында ұйымдастырушылық құқықтық тұрғыдан ... жеке ... ... ... ... субъектілер басым: жеке
кәсіпкерлер (ЖК) (2009 жылы олардың саны 484 мың субъект ... ... ... жалпы санының 68%) және шаруа қожалықтары (ШҚ) (171 ... 24%) ... ... ... саны ... 31 мың ... немесе 8%.
Белсенді ШКС-ның әр түрлі ұйымдастырушылық-құқықтық формалары соңғы
төрт жыл барысындағы дамуы төмендегідей қарқынды байқатады:
1. ... ... ... ... ... ... ... барлық уақытында өсіп отырғандығы байқалады.
2. Шағын бизнес кәсіпорындары ШКС-ы санының қарастырылып отырған
кезеңінің ... ... өсіп ... ... Жеке ... санының өсуі 2007 жылдың ... ... ... 2008 жылы ... ... саны 2007 ... салыстырғанда
20 мыңнан астам субъектілерге қысқарды, бірақ 2009 жыл бойынша
өсу жалғасып, 90 мыңнан ... ... ... (6 ... ... ... қожалықтары 2006 жылдан бастап олардың жалпы
белсенді саны ... ... өсіп ... ... ... ұйымдастырушылық құқықтық түрлері бойынша құрылымы
Қайнар көзі: ҚР статистикалық жинағы. Кіші және орта ... // ... және орта ... ... ... ... көрсетіп отырғандай, жеке кәсіпкерлердің (бұдан әрі - ЖК) саны
604 мың субъектіні немесе 68%-ды ... ... ...... ... ... әрі - ШБК) саны 194 мың ... 8%, шаруа
(фермерлік) қожалықтардың (бұдан әрі - ШФҚ) саны –203мың немесе 24% құрады:
6 сурет. Белсенді ... ... ... ҚР ... ... Кіші және орта ... // stat.kz
7 сурет. ШОК белсенді субъектілері санының өзгеруі
Қайнар көзі: ҚР статистикалық жинағы. Кіші және орта кәсіпкерлік // ... ... ... ... дара кәсіпкерлер үлесі – 63,7%, шаруа
(фермер) қожалықтары – 25,2%, шағын ... ... ...... кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар – 1,3%-ды құрады.
Кесте 5
2011 жылғы 1 қаңтарға ШОК белсенді субъектілерінің саны,бірлік
| ... ... ... |
| | ... ... |дара |шаруа |
| | ... |
| | |гі ... |е-гі ... ... ... | ... ... | |ының |
|Қазақстан |675 937 |66 492 |8 712 |430 614 |170 119 ... | | | | | ... |26 931 |1 930 |416 |20 885 |3 700 ... |23 800 |2 998 |463 |16 700 |3 639 ... |108 225 |4 667 |546 |54 001 |49 011 ... |19 342 |2 237 |373 |15 076 |1 656 ... |19 455 |1 955 |224 |13 726 |3 550 ... | | | | | ... |37 268 |1 441 |169 |20 251 |15 407 ... |44 138 |4 915 |725 |32 525 |5 973 ... |36 504 |2 613 |493 |28 373 |5 025 ... |14 689 |1 831 |205 |11 501 |1 152 ... |16 859 |3 641 |342 |12 130 |746 ... |123 596 |4 521 |462 |59 792 |58 821 ... | | | | | ... |24 365 |2 505 |332 |18 672 |2 856 ... |21 054 |1 786 |393 |15 700 |3 175 ... | | | | | ... |69 119 |4 919 |494 |48 307 |15 399 ... | | | | | ... қ. |26 953 |5 845 |805 |20 301 |2 ... қ. |63 639 |18 688 |2 270 |42 674 |7 ... ... ҚР статистикалық жинағы. Кіші және орта кәсіпкерлік // stat.kz
2011 жылғы 1 қаңтарға аймақтық қимадағы белсенді ШОК жүргізілген шолу
мынаны ... ШОК ... ең көп саны ... ... ... Алматы облысында (108 225) және Алматыда (63 639) қызмет етеді. Ең
төмен ... ... (14 689), ... (19 342), Маңғыстау ... және ... (19 455) ... ие ... жылғы 1 қаңтарға ШОК - та жұмыспен қамтылғандар саны 2522,2 мың
адамды құрады.
Кесте 6
2011 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... |
| | |гі ... |гі ... ... ... | ... |тұлғалардың | |ының ... |2 522 187|580 170 |691 106 |817 910 |433 001 ... | | | | | ... |116 179 |22 790 |40 283 |42 438 |10 668 ... |97 743 |23 050 |32 886 |32 335 |9 472 ... |278 900 |38 595 |40 196 |77 210 |122 899 ... |81 452 |21 890 |30 015 |25 879 |3 668 ... ... |89 377 |22 575 |25 623 |30 524 |10 655 ... |120 763 |20 720 |19 650 |30 695 |49 698 ... |205 248 |49 760 |57 522 |76 218 |21 748 ... |141 173 |26 199 |47 487 |56 171 |11 316 ... |68 510 |17 580 |23 113 |24 054 |3 763 ... |69 702 |21 504 |26 824 |20 134 |1 240 ... |305 446 |44 900 |38 895 |80 248 |141 403 ... | | | | | ... |115 462 |23 485 |31 400 |53 183 |7 394 ... |103 005 |16 793 |36 914 |41 759 |7 539 ... | | | | | ... ... |240 149 |57 607 |54 194 |96 871 |31 477 ... қ. |137 318 |43 692 |51 440 |42 182 |4 ... қ. |351 760 |129 030 |134 664 |88 009 |57 ... ... ҚР статистикалық жинағы. Кіші және орта кәсіпкерлік // stat.kz
ШОК белсенді субъектілерінің аймақтық қимадағы ... кіші және орта ... ... қамтылғандар санының жоғары
үлесі сол аймақтарда қалыптасқан Оңтүстік-Қазақстан облысында (305 446),
Алматы ... (278 900) және ... (351 760). Ең ... ... облыстарда Қызылорда (68 510), Атырау (81 452), Маңғыстау (69 702) және
Батыс-Қазақстан (89 377) облыстары ие ... ... ... ... ... ... салыстырғанда
байқалатыны жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) көрсеткіштеріне қосар үлес пен халықтық
жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... бар,
сонымен қатар дамыған елдердегі сияқты Қазақстандағы ШКС барлық шаруашылық
субъектілерінің ... ... ... ... ... елдерде ШОК
субъектілерінің шығаратын өнімдері көлемінің жылдық үлесі жалпы ішкі өнім
көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... оның ... 3 еседен кем, яғни 15%-ға тең. ШОК секторынан ... ... үлeci ... ... ... көрсеткіштері дамыған
елдермен салыстырғанда әлдеқайда төмен (1-кесте). Соңғы 5 жылдың ішінде
Қазақстандағы бұл ... 23% ... ... ... ... ... 75%-ға ... дейін.
Қазақстанның ШОК секторы сапалық құрылыс бойынша өзінің шетелдік ұқсас
секторлары бойынша едәуір өзгеше.
Қазақстанның 40%-ға жуық ШКС көтерме және жеке сауда ... ... ... ... ... ауыл ... тән.
АҚШ-та шағын бизнестің құрылымы басқаша қызмет саласының шынайы
көрінісі 58%, шағын ... ... ... ... ... ... саласындағы қызметтерді жүзеге асырады.
Кесте 7
Дамыған елдер мен Қазақстанның ... ... ... ... ... ішкі |Жалпы жұмыспен ... ... ... ... ... |
| ... ... ... үлесі, %|ШК/ШОК-тің үлесі, % |
|АҚШ |97,60 |54 |52 ... |99,80 |47 |43 ... |99,20 |75 |52 ... |99,10 |56 |52 ... |97,60 |57 |50 ... |99,30 |69 |57 ... |99,20 |73 |55 ... |92 |23 |15 ... ... ... У. Анализ развития малого предпринимательства в
Казахстане. // Аль-Пари. – 1998. - № 2. ... ... ... ... ... ... ... жалпы
санынан 2009 жылдың корытындысы бойынша 718 мың ... ... ... ... ... ... ең көбі Оңтүстік Қазақстанда істейтін болып
шықты – 106 мың бірлік, Алматы облысында – 96 мың ... және ... – 68 мың ... Ең ... ... – Маңғыстау (19 мың
бірлік), Қызылорда – (19 мың ... және ... ... (24 ... ... ... ... Қазақстандағы шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... төмендегідей
қорытындылар шығаруға болады:
– жалпы ... ... ... ... ... басталғаны байқалады, ШКС-ның аса ауқымды
көрсеткіштерініңі өcyi орын ... ... ... ... ... ... өнім ... алайда, біршама көрсеткіштердің керісінше үрдісі барлығы
байқалады ... ішкі өнім ... деп ... үлeci, салалық дамудың құрылымы);
– кәсіпкерлікке көмек көрсететін мемлекеттік бағдарламаларға
кереғар, ... ... мен ... ... банктердің беретін несиесінің көлемі
айтарлықтай қысқарды [14,36б.].
Жоғарыда жасалынған шолуға сәйкес ... ... ... ... сол ... ... кереғар үрдістерді қаржылық, сондай-ақ
қаржылық емес кұралдар ... ... ... үшін ... тікелей
араласуының онан әpi қажет екендігі көрінеді.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... пен ... ... негізделген өзара ықпалдасудың жаңа алгоритмі
әзірленуде. ... ... ... ... ... ... акт ... үкіметтік емес ұйымдардың тиісті
сараптауынсыз қабылдануы мүмкін ... ... ... ... жеке меншік кәсіпкерліктің
мүддесін қорғайтын 62 нормативтік құқықтық акті сараптаудан өтті, басқа ... ... да іс ... жалғасын табуда.
Осы орайда Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың ұсынысы
бойынша әзірленген «Бизнестің жол картасы – 2020» ... ... өту ... ... ... ... ... жаңа тобын,
ең алдымен шағын және орта бизнесті дамыту есебінен тұрақты жұмыс орындарын
құру мақсаты ... Осы ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікке берілетін кредиттерді ішінара
кепілдендіру; бизнес жүргізуді қызмет көрсетумен қолдау; кадрларды даярлау
мен қайта ... ... ... мен ... ... ... сияқты
бағыттар бойынша пайдаланылады.
«Бизнестің жол картасы – 2020» кәсіпкерлер үшін де, ... ... мен ... үшін ... емес ... ... жаңа ... жол ашты. Үкімет әкімдермен бірлесіп үш-жылдық
бюджет ауқымында ... ... ... ... есептеуге негізделген,
жылдарға бөлінген қаржыландырудың жалпы лимитін әзірлеуге тиіс. Осы қаражат
өңірлерге беріледі, ал ... ... ... қаржыландырылатын
шағын кәсіпкерлік жобалары үшін толық жауап береді.
Отандық тауарлар – 2020 ... ... іске ... ... ... ал біздің шикізат емес ... өнім мен ... ... ... ... бағытына айналып,
Қазақстанның өнеркәсібі экспорттық рыноктарда отандық бірегей өнім мен
тауарларды бүкіл әлемге ... ... ... ... ... орай Үкімет
негізгі құралдарды сатып алуды қаржыландыру, экспортқа ... ... ... ... беру мен ... ... ... экспорттаушыларды қолдаудың бірыңғай жүйесін құру міндетін
қойып отыр. Салық жүйесі ұзақ мерзім бойы ... ... ... жүйе ... ... ... ... ескере отырып
қалыптастырылуы тиіс. Жалпы салық жүйесі сияқты, оның жекелеген ... ... және ... белсенділікті көтермелеуге, нарықтық
реттеуіштерді барынша босатып, өнім өндірушілерге сол ... ... ... ... ... беруге бетбұрыс жасауға тиіс.
Бәсекелестердің болуы нарықтық экономиканың ойдағыдай дамуының қажетті
факторы болып табылады. Шағын кәсіпорын өнімнің ... ... үшін ... ... ... процесінде оны алмастыратын
экономикалық-математикалық ... ... ... ... қабілеттілігін модельдеудегі мақсат –
рынокты бәсекелес кәсіпорындардың өнімдері арасында бөлудің ... ... ... ... ... түрі ... көп болса, онда кез келген өнімнің
сандық деңгейін салыстыру базасы ретінде ... ... ... ... осы өнім ... ... есептелетін болады.
Кәсіпорын өнімінің бәсекелік артықшылықтары мен ... ... ... ... ... қолданбалы
маркетингтік және статистикалық зерттеулер арқылы алуға болады.
Мұның іс жүзіндегі маңызы кәсіпорын өнімінің ... ... ... алу мүмкіндігімен байланысты. Қолданбалы
зерттеулерде нақты ... аса ... ... мен ... ... кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін
модельдеу мен болжаудың негізделген ... ... ... ... ... осы ... ... елімізде шағын бизнес
құрылымы саудамен қызмет көрсетуге бағытталған, ал бұл ұлттық ... ... да ... әкеледі, ал ішкі нарық «дөңнен ... ... және ... да ... толтырылған [15,121б.].
Сондықтан, шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... туады, әзірге мемлекетке әкелінген пайда жоқ.
Сонымен бірге ол шағын кәсіпкерлік ... жаңа ... ... ... яғни ... үлес ... ... саласында
кәсіпкерлікті дамыту қажет. Бұл ішкі нарықта отандық өндірушілердің өнімі
мен және ірі ... ... ... ... бұл ірі ... ... көзі ... еді.
2.2 Шағын бизнесті басқару бағыттары
Шaғын кәciпopындapдың кoммyникaцияcының қapaпaйымдылығы ... ... ... нapық ... өзгepicтepiнe жылдaм
peaкцияcы cияқты apтықшылықтapы бiзгe ... ... ... ... ... ... ... қиыншылықтapғa дa кeздeceдi:
нeгiзгi кaпитaлдың жeтicпeyшiлiгi нeмece жoқ ... ... ... ... ... cұpaқтapы жөнiндe, мeмлeкeт тapaпынaн қoлдay жәнe нacиxaт жөнiндe
нaқтылықтың бoлмayы.
Coндықтaн дa, шaғын кәciпкepлiккe ... ... ... ... ... құрылған сәтінен бастап кәсіпкерлікті қолдау
жөніндегі мемлекеттік шаралардың тарихын төмендегідей кезеңдерге бөлуге
болады:
1. ... ... - 1992 және 1994 ... ... ... ... – 1994 және 1996 жылдар аралығы;
3. Үшінші кезең – 1997 және 2000 ... ... ... ... – 2001 және 2003 ... ... ... кезең – 2004 және 2007 жылдар аралығы;
6. Алтыншы кезең – 2008 ... ... осы ... ... ... алғашқы шаралардың біріне Қазақстан Республикасындағы
1992-1994 жж. арналған Кәсіпкерлікті қолдау мен ... ... ... ... ол жеке ... оны ауқымы бойынша
бөлусіз тұтастай алғандағы қалыптасуы мен дамуының негізін қалады. ... ... ... ... ... ... сипатқа ие
және тұрақты заңдардың, лайықты салықтық саясаттың жоқтығы, инвестициялар
мен несиелерді, өндірістік панажайларды, ... ... ... ... яғни ... көздеген кәсіпкерлікті мемлекеттік
қолдаудың нақты механизмінің жоқтығы айналды.
Кәсіпкерлердің тобын белсенді ... ... ... қажетті
жағдай тудыру мақсатында, сол арқылы ... ... ... ... қамтамасыз етумен республикамызда ... ... жж. ... ... ... ... дамыту бағдарламасы әзірленіп және қабылданған болатын. Аталмыш кезең
салық реформасының ... ... ... ... оның ... ... салықтар мен төлемдерді азайту арқылы салықтық аурытпалықты
азайту, сондай-ақ еліміздің бүкіл ... ... ... ... ... ету болатын. Ел экономикасын реформаландыру барысында
шағын бизнес басты рөлге ие бола ... ... ... дамыту
өнеркәсіп секторын әртараптандырумен біріктірілумен ... - ... ... ... айналды.
1997 және 2000 жылдар аралығында шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... проблемаларын шешу және қол жеткізілген
жағымды беталыстарды ... ... ... ... ... асырылған болатын:
1) Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылдың 6 наурызындағы №
3398 «Шағын кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдау ... ... мен ... ... жөніндегі шаралар туралы» жарлығы қабылданған болатын,
ол шағын кәсіпкерлікті қолдау мен дамыту шараларының мәртебесін ... ... ... ие саласы ретінде бекітті ... ... ... ең ... ... ... ... етуге, соның әлеуметтік проблемаларын шешу мен еңбектік
белсенділікті дамытуға, тұтынушылар нарығын ... мен ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметі 1997 жылдың 26 сәуірінде Шағын
кәсіпкерлікті дамыту қорын құрған ... ... ... 1997 жылдың 26 сәуіріндегі № 665 ... ... ... құру ... ... 1999-2000 жылдарға арналған Шағын кәсіпкерлікті дамыту мен ... ... ... ... ол өзінің нарықтық
экономикадағы ерекше рөліне орай дәл осы ... ... ... ... бағыттарын белгілеген болатын.
2001 жылы Қазақстан Республикасындағы 2001 - 2002 жж. арналған шағын
кәсіпкерлікті дамыту мен қолдау жөніндегі кезекті ... ... ол ... ... ... мен ... ... отырған
инфрақұрылымының тиімділігін арттыруды, шағын кәсіпкерлік саласындағы
нормативтік құқықтық актілерді жетілдіруді, шағын ... ... ... мен ... ... ... шағын
кәсіпкерлікті мамандармен, ғылыми-әдістемелік және ақпараттық тұрғыдан
қамтамасыз етуді, аймақтардағы ... ... ... ... ... одан әрі ... мақсатында 2004 және 2007 жылдар
аралығындағы кезеңде мемлекет шағын кәсіпкерлікті жақын ... ... ... ... ішінде кәсіпкерлік климатты, бәсекелес ортаны,
қоғамдық институттар жүйесін ... ... ... ... жоғары қосылған құнға ие өндірістерді құруға ынталандырып отыратын
болады. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... Шағын
кәсіпкерлікті дамыту мен ... жаңа ... ... Бағдарламаның шараларын орындау шеңберінде шағын кәсіпкерліктің
әртараптандыруға ауысуына, ... ... ... ағымдарды
жаңа салаларға көшіруге, шағын кәсіпкерлік ... ... ... еңбекті қажет ететін экспортқа бағытталған өндірістерді
құру және шағын ... ... ... ... ... шығуына арнап институттық жағдайларды қамтамасыз ету
жөніндегі міндеттер қойылған ... ... ... ... ... ... мен қолдаудың
мемлекеттік бағдарламасындағы шаралардың аяқталуын күтпестен Үкімет тағы
бір ... ... ... – бұл ... ... 2005 ... 18 ... «Қазақстан экономикалық,
әлеуметтік және саяси жедел ... ... атты ... ... 2005 - 2007 ... арналған Шағын және орта кәсіпкерлікті
дамытуға арналған жедел шаралар бағдарламасы. ... ... ... ... ... аса тиімді шаралар ескерілген, бұл шаралар ... ... ... индустриалдық-инновациялық даму стратегиясы мен
2030 жылға дейінгі кезеңде Қазақстан Республикасының даму ... ... ... асырып отырған макроэкономикалық саясатымен
қисынды түрде үйлесуде.
2007 жылдың соңынан бастап ... ... ... ... ... ... несиелік құралдардың тапшылығын азайту
мақсатында артынша ШОБ-ты жеңілдік ... ... ... ... деңгейлі банктерде негізделген түрде жайғастыру
бағдарламасын ... ... ... ... ... ... ретінде
«Даму» қоры шықты [16,75б.].
Tәжipибe көpceтiп oтыpғaндaй, шaғын бизнecтiң дaмyы ... ... ... үшiн, ... ... ... жәнe нaқты aқпapaт
жeтicпeйдi. 1995 ... дeйiн ... ... icтiң жaғдaйын
көpcтeтeтiн тoқcaндық cтaтиcтикaлық eceп бepy бap бoлaтын, oдaн кeйiнгi
жapты ... eceп бepy мeн eceп ... ... ... ... Ocығaн бaйлaныcты, ... ... ... ... ... жөнe дaмy пpoцeciн көpceтyгe жәнe oғaн ... ... ... ... ... eceптi ұйымдacтыpy
мәceлeci өтe өткip бoлып ... ... eceп ... мeн eceп бepy ... ... дaмyы мeн жaғдaйын тoлық ... ... ... ... тaбыcтapынaн ayдapымдap тypaлы, coнымeн қaтap, ... ... coмacы жәнe oны ... ... ... нaқты
cтaтиcтикaлық aқпapaт жoқтың қacы. ... ... ... ... қapaжaтapды бaғaлay мүмкiн eмec. Oл үшiн шaғын бизнecтe бap
жeнe қoлдaнылaтын нeгiзгi қopлapды cипaттaйтын ... ... ... ... ... ... ғылым жeтicтiктepiн пaйдaлaнyғa
қaжeттi ғылыми тexникaлық жәнe пaтeнттiк aқпapaттapғa қoл жeткiзy өтe қиын.
Бұғaн қocымшa кәciпкepлep мeн ... ... жәнe ... ... ... ... жoқ.
Coнымeн бipгe, шaғын бизнecтiң дaмy жoлындaғы әpтүpлi ... aтaп ... ... ... өндipгiш күштepiнiң opнaлacyының бipкeлкi eмecтiгi;
шикiзaт өндipyшi бaғыттaғы caлaның бacымдылығы;
әлeyмeттiк apттa қaлғaн ayдaндap мeн экoлoгиялық жүдey зoнaлapдың көптiгi;
жұмыcшы күшiн ... ... әcipece ... ... ... ... ... opтa жәнe шaғын кәciпopындap көптeгeн қиындықтapмeн
кeздeciп oтыp:
нecиe aлyдың қиындығы, өйткeнi бaнктep ... ... ... ... ... ... ... өтe жoғapы;
нopмaтивтiк бaзaлapдың түpaқcыздығы;
өнiмгe дeгeн cұpaныcтың өтe төмeндiгi;
инcтaнциялap apacындaғы әpeкeттepдiң кeлicпeyшiлiгi;
кәciпopынның iшкi ұйымдық құpылымындaғы пpoблeмaлap.
Kөптeгeн кәcіпopындapғa тaбыcты қызмeт cтpaтeгияcын ... ... бұл ... жaңa кәciпopындap пaйдa бoльш жaтқaн жaғдaйдa өтe
мaңызды. Бұл кәciпopындapдa жүмыc жәнe жayaпкepшiлiк дұpыc ... ... ... ... ... жәнe бәceкeлecтepмeн
өз apa қapым-қaтынac жacayдa қиындықтap бoлaды. Kөптeгeн жaғдaйлapдa шaғын
жәнe opтa кәciпopындap бipдeй бoлып кeтeдi, ... ... ... ... зaң ... дaмытy шaғын кәciпкepлiктi мeмлeкeттiк қoлдayдың бip
элeмeнтi бoлып ... Бұл ... ... ... ... ... бизнec opтaлықтap, инкyбaтopлap жәнe ... ... ... ... ... кeң нapықтық инфpaқұpылымды күшeйтy
жәнe ... ... Taғы дa ... құpaмдac бөлiк peтiндe кaдpлapды
дaйындay, ... ... ... ... ... жacay ... жәнe ... қызмeттep көpceтyдi қapacтыpy кepeк.
Шaғын ... ... ... бacқa дa ... бap: ... ... ... кәciпopындapдың өнiмдepiнe дeгeн мeмлeкeттiк
тaпcыpыcтap, лизингтi ... жәнe тaғы ... ... тәciл ... ғaнa ... бизнec пpoблeмaлapын шeшyгe
бoлaды жәнe бұл экoнoмикaның ocы ceктopынa тиicтi ... ... жәнe ... ... ... ... фaктopы бoлa
aлaды.
Шағын кәсіпкерліктің дамуын ынталандыру мақсатымен ... ... ... жене ... ... ... үшін бірнеше
заңдылық және ұйымдастыру экономикалық шаралар жасалды.
Шағын ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық банктің оперативтік ... ... ... ... ... 24298,8 млн. теңгені құрады. Қысқа ... ... 74 ... ал орта және ұзақ ... ... ... ... ... қаржылай қолдау көрсету мақсатында Республикада
«Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ ... ... ... бері ... ... ... дамыту бойынша
1722 жобаны қаржыландыру үшін жоспарланып отырған 5189,5 млн. теңгеден
5372,6 млн ... ... ... ... ... ол 103,5% ... ... 19743 жұмыс орындары ашылды.
Жұмыс істейтін кәсіпорындарды дамыту үшін ақша ... ... ... ... ... мен Қостанай облыстарында болды. Бұл жерлерде
республика бойынша ... ... ... 44%-ы немесе 2393,5
млн.теңге және 30,2%-ы немесе 1624,7 млн. теңге ... ... ... Оның ... бұл ... ... жатқан жұмыс орындары санының
жоғары екендігін атап кету қажет. Алматы облысында жоспарланған 478 ... саны ... ал ... ... жоспарланған 742 жұмыс орнына
2640-қа жетті.
Республикалық шағын бизнесті дамытудың бағдарламасының негізгі қосалқы
бағдарламаларына аймақтық және ... ... ... ... ... ... бизнестің дамуын қамтамасыз ететін қосалқы
бағдарламаларға - нормативті-құқықтық, қаржылық, материалды-техникалық және
ақпараттық ... ... ... ... ... Бұл ... соңғы мақсаты іске асыруға тікелей әсер ... олар оған қол ... үшін ... қажетті жағдайлар жасайды
[17,132б.].
|Қазақстан Республикасындағы мақсатты кешенді шағын ... ... ... ... бизнесті дамытудың | |Қамтамасыз етуші қосалқы ... ... ... | ... ... ... дамытудың | ... ... ... ... Қазақстандық | |ететін қосалқы бағдарламалары |
|бағдарламасы | | ... ... ... ... | |Қаржымен қамтамасыз ететін |
|Қазақстандық қосалқы | ... ... ... | | ... бизнесті дамытудың Шығыс | |Материялдық –техникалық ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... ететін |
|Оңтүстік Қазақстандық қосалқы | ... ... ... | | ... ... ... ... бағдарламалары |
7сурет. ... ... ... ... ... ... ... көзі: Журавлёва М.Р. Малый бизнес // Высшая школа ...... ... ... қолдаудың кешенді бағдарламасы дербес басқару объектісі
ретінде, оның ерекше баскару механизмін дайындауды талап етеді. Біріншіден,
ШБ ҚБ ... ... ... ... сай ... ... ... Екіншіден, ШБ ҚБ ереже бойынша уақытша сипатқа ие
және мақсатка жетісімен оны ... ... түрі де ... ... ... ... ... олардың біреуінің жоқ
болуы бағдарламаның мақсатына жету мүмкіндігінен айырады. ... ... ... ... сипатқа ие, олардың орындалуына
республика және аймақтар бойынша барлық ... ... ... ... ... ... ... кешенді және жүйелі
тәсілі бұл процеске ... ... ... өзара байланысты және
үйлесімді түрде жұмыс ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті қолдау бағдарламасын дайындау,
кезеңдер бойынша жүзеге асырылады:
1.Бағдарламаның концепциясын қалыптастыру және ... ... ... ... ... жете ... ... бағалау және қолайлы
вариантты таңдау.
3. Бағдарламаның жобасын жете зерттеу.
Бағдарламаны қалыптастырудың барлық ... ... ... ... ... ... ... талдау, шағын кәсіпкерлікті одан ары
дамыту қарқыны мен ... ... ... жаңа түрлерін пайдалану
мүмкіндігін анықтау және шағын ... ... ... ... ... ... ... Республика үшін тұтас және аймақтар
үшін ... ... ... ... ... зор ... сонан соң
бағдарлама көрсеткіштерінің құрамын анықтау өте маңызды болып ... ... ... ... негізгі тапсырмалары қалыптасады, оған
проблеманың қалыптасуы, ресурстардың бағдарланған шығындары, бағдарламаны
дайындаушылардың құрамы, ... ... ... ... ... құжаттама нысандарына деген талаптар кіреді.
Шағын бизнесті басқару үшін бағдарлама жұмыстарын үйлестіретін белгілі
бір ... ие, ... ... ... құру ... ... ... органға Қазақстан Республикасының шағын бизнесті қолдау және
табиғи монополияларды реттеу агенттігі, ... ... ... ... ... және ... ... шағын
кәсіпкерлікті қолдау бөлімдері жатады.
Жалпылама түрде, мемлекеттік шағын бизнесті ... ... ... ... ... қоғамның экономикалық дамуының
маңызды факторы, жаңа жұмыс ... кұру ... ... ... ... ортаны қалыптастыру және кәсіпкерлер
класын құру жолымен шағын кәсіпкерліктің тұрақты дамуын қамтамасыз ... ... ... шағын кәсіпкерлікті дамыту, елді экономикалық
дағдарыстан шығаратын маңызды бағыттардың бірі ... ... ... бағдарламаларын құру принципі — мемлекеттік шағын бизнесті қолдау
бағдарламасы аймақтық шағын бизнесті қолдау ... іске ... ... ... ұсынылуы керек. Аймақтық шағын бизнесті дамыту
бағдарламасының мақсаты - аймақта шағын бизнесті дамытуға қолайлы ... және ... ... дамытудын орнына, нарықты тұтыну
тауарлары мен қызмет көрсетулерге толтыру; ... жаңа ... ... ... ... ресурстарын тиімді пайдалану және аймақта әлеуметтік-
экономикалық ахуалды жақсарту ... ... ... үшін тек ... ... ... ғана емес,
сондай-ақ шараларды іске асыру ... ... ... ... ... ... шарт. Мақсатты кешенді шағын бизнесті
қолдау бағдарламасын ... ... ... бюджеттік
қаражаттардың 60% ... ... емес ... 15% ... ... 25%. Бүгінгі күнде республикалық және жергілікті бюджеттердің
шағын бизнеске ... ... ... ... ... жоқ болуына
байланысты, алдыңғы орынға шағын кәсіпкерлікті қолдаудың жаңа нысаны ... ... ... ... несиесі шығады. Бұдан келіп, кепіл
қоры ... ... беру ... ... ... ал осы ... ... қоры
ретінде жергілікті басқару органдарының коммуналдық меншіктері ... және орта ... ... ... ... ... ... табылады:
1. Кәсіпкерлердің әртүрлі мақсаттарын және мотивацияларын, шарттарын
ескере отырып шағын және орта кәсіпкерлікті сегменттеу арқылы ... ... ... ол үшін ... ... микро, шағын және
орта топтарға заңды түрде бөліп алу.
2. Өндірістің жеке кәсіпкерлікке ... және ... ... ... ... байланысты және еңбек өнімділігінің
өсуіне байланысты тікелей және жанамалай шараларды ... ... ... және орта ... ... ... психологиялық деңгейдегі ірі кәсіпкерліктің лидерлігіне өткізу
мақсатында ... ... ... ... қолдануды кеңейту
болып табылады.
4. Шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау және дамытудың мемлекеттік
саясаты ... ... ... ... даму ... отырып кәсіпкерлердің әр түрлі топтары үшін қолдаудың жеке
шараларын ... ... ... Ол үшін алдымен шағын және орта
кәсіпкерліктердің өндірістік және ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерліктің қабылдаған шешімдеріне байланысты
барлық орталық және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... етеші механизімі өзгертілетін
болады. Салалық, аймақтық және ... ... ... ... үшін
барлық мемлекеттік органдардың негізгі шарты шағын және орта кәсіпкерліктің
нақты қажеттілігін ескеру болып табылады.
6. Экономикалық ... ... ... ... ... ... және ... қоғамдық ұйымдарында бірігіп шешім қабылдайтын
болады. Ол үшін ... ... ... ... және ... орта бизнестің Комиссиясының, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Әр бір мемлекеттік ... ... ... ... Эксперттік одақтар
құрылуы қажет [19,32 б].
Нәтижесінде шағын және орта ... ... ... ... ... ... кеңейтетін құқықтық және экономикалық климат
құрылатын болады, ал ұзақ мерзімдік болашақта ... ... ... ... ... елдердің деңгейіне дейін жеткізуді қамтиды.
Қазақстан Республикасының 20-бабында шағын кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... (секторальдық) және өңірлік бағдарламаларын
қарастырсақ,
1. Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... салалық
(секторальдық) және өңірлік бағдарламалар негізінде жүзеге ... ... ... ... ... мен ... бағытталған шаралар кешенін
білдіреді.
2. Шағын кәсіпкерлікті қолдау мен ... ... ... және ... басқарламалары өндірісті бәсекеге қабілетті
өніммен қамтамасыз ету, сондай-ақ инновациялық ... беру ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілеріне
қаржылық, оқу-әдістемелік көмек ... үшін ... ... ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді және олар
республиканың барлық аумағында ... ... мен жеке ... ... үшін ... болып табылады.
4. Қазақстан Республикасының Үкіметі шағын кәсіпкерлікті қолдау мен
дамытудың мемлекеттік және салалық (секторальдық) ... ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасы
Президентінің алдында жыл қорытындылары бойынша ... ... ... тәртіппен есеп береді.
5. Мемлекет экономикасын дамытудың басым бағыттарына және өңірдің
экономикасын ... ... ... ... атқарушы органдар
өңірдің экономикалық даму бағдарламасының құрамдас бөлігі болып табылатын
шағын ... ... мен ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау мен дамытудың мемлекеттік, салалық
(секторальдық) және өңірлік бағдарламаларына:
o нормативтік құқықтық базаны ... ... ... шағын кәсіпкерлік қызметінің басым түрлері;
o шағын кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымын қалыптастыру жаніндегі
шаралар;
o шағын кәсіпкерлікті ... және ... ... шаралар;
o жеке кәсіпкерлікке халықтың әлеуметтік қорғалмаған ... ... ... ірі ... ... ... бір бөлігін шағын
кәсіпкерлік субъектілеріне беруін ... ... ... емес ... қызметтер түрлерін сатып ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясатты
насихаттау жөніндегі шаралар;
o ... ... ... және ... жөніндегі мемлекеттік
саясатты іске асырумен байланысты ... да ... ... ... ... шағын және орта бизнесті дамыту мәселелері
80-жылдары АҚШ-та ... «Mega trends» атты ... ... ... ... ... өтпелі кезең – кәсіпкерліктің дамыған уақыты
болып табылады. Біз қазір сондай уақытты бастан кешудеміз» деген ... ... ... 93000 ... ... ал ... әр ... 700
000-нан артық құрылады. Олардың көпшілігі шағын бизнеске ... ... ойы ... ... ... ... ... анықтама беруге
тырысып келеді.
Шағын бизнестің соңғы бірнеше жылдағы даму жағдайын ... ... ... кері әсер ... бірнеше факторларды атап көрсетуімізге
болады.
Осының ішінде шағын кәсіпкерліктін, ... ... ... ... ... ... бірі және ... субъектіде кездесетін жағдай өзіндік
инвестициялық және айналым қажеттілігімен камтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... жағдайын жасауға кабілетті банктер несиеге тәуелдік кұнын қарыз
бойынша пайыздық төлемін көбейту жолымен апаруға мәжбүр.
Бұл уақытга шағын бизнес кәсіпорнының ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің еңбек өнімділігінің
төмендігі туындап ... ... ... ... ... ... негізгі жабдықтар кепілдігі шсиел^ді іркеді.
Осы себепте де ұзақ жылдар бойы кәсіпкер үшін сауда-делдалдық кызмет
қаржылай қор жинаудың ... ... мол әдіс ... ... ... ... тауар сатып-өткізу, сауда саласындағы
қызметінің кірісі ... ... ... ... 60 % ... ... қолдаудың инфрақұрылымын ... ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі
ортадан барлық ... өз ісін ... және ... табу ... алу ... ... ... шегуге мәжбүр болады. Сырткы орта
дегеніміз мемлекеттік органдармен, қаржы-несие ұйымдарымен, жеткізушімен,
тұтынушылар және ... ... ... ... ... ішкі орта
қызмет және ұйымдық-құқықтық форма түрін тандау; қажетгі көлемде жарғылык
корын жасау; кадр ... және ... ... ... ... табу және нарықты білуі болып саналады.
Көптеген өңірлерде кәсіпкерлік біліктілігі жәнег оқытып-үйрету
мәселелрі шешілмеген ... ... ... ... ... ... және жұмысшы мамандықтар саласында білікті мамандардың тапшылығы
байқалады.
Қызмет ... ... ... ... ... ... ... қарқыны шағын кәсіпкерліктің өндіріс саласының дамуына да ... ... ... ... ... ... техникалар мен
көптарапты технологияларды пайдалануды; жоғары дәрежелі біліктілігі ... мол ... қала ... не ... ... ... материалдарды, жинақтауыш бұйымдарды талап етеді.
Бұйым саласы бойынша жоғары талаптарға сай болып, жоғарғы ... ... ... беруі қажет. Ақыр аяғы қазіргі кезге дейін үкімет
жергілікті билік органдары болып шағын бизнесті ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Керісінше биліктін әртүрлі
органдары шағын кәсіпорын бизнесінің даму жолына ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бакылаудың
түрлі-түрлісін орнатып, әрқилы бөгет ... ... ... Өткен
жылдар тәжірибесіне сүйене отырып істелінген талдау көрсеткендей, шағын
кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... ... тереңдету
қажеттілігінен құқықтык және институттық-құрылымдық өзгерістерден қорытынды
шығаруды талап етеді.
Дегенмен, зерттеу барысында шағын және орта ... ... ... ... екендігі анықталды және олар терең ... ... ... ... және орта ... дамуына кері әсер ететін
бірқатар факторларды былайша топтауға болады:
Кесте 9
Шағын және орта ... ... кері әсер ... факторлар
|Кедергілер |2004 ж. ... жж. ... ... |2 |1 ... ... жағдайдың тұрақсыздығы |1 |2 ... ... |4 |3 ... өткізу мәселесі |– |4 ... ... ету ... |5 |5 ... ... ... ... |3 |6 ... ... ... ... ... дамудың қозғаушы күші шағын
және орта бинесті бір жүйеге келтіретін уақыт жетті // Айқын. -2009.10
сәуір. -3-4бб
Келтірілген мәліметтерден ... ... ... ... ... ... ... етуіне кедергі болып отырған
мәселелердің бірі – ... ... ... ... шағын
және орта бизнесті дамыту факторларын атайтын ... онда мына ... ... болады. Аталған мәселелерді салық заңнамасында шешу үшін
мыналар қажетті болып келеді:
- жаңа өндірістік – инновациялық кәсіпорындарға салық ... ... ... ... ... ... несиені өтеу кезінде
салық салу процедурасын қайта қарау;
- ынталандырушы салық режимін ... ... ... ... ... талдау көрсету;
- салық саясаты шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... өндірілген жұмыстар мен
көрсетілген қызметтердің экономикалық реттеушісі болуы керек.
Шағын бизнес субъектілерінің жұмысына кедергі болатын ... түрі – ... ... жағдайдың тұрақсыздығы. Яғни, АҚШ
доллары бағамының тез ... ... ... ... ... және ... тәуекелдер, әлемдік қаржы
дағдарысының орын алуы және т.б.
Үшінші орында кәсіпкерлер несиені алу кезінде ... ... ... ... ... ... келтіріп отырған бұл мәселе
субъектілердің өзінің инвестициялық және айналымдағы мұқтаждарын қамтамасыз
ету үшін жеткілікті қаржы ресурстарының жоқтығы ... ... ... ... және орта ... субъектілермен жүргізілген анонимді
сауалнаманың мәліметтері ... ... ... ... ... ең ... ... шығу жолының қиындығы.
Төртінші мәселе – шикізатпен қамтамасыз етілуі мен өнімді өткізуі.
Өнімді өткізу кезінде қиыншылықтардың ... ... ... ... ... ... ... Шағын кәсіпкерліктің дамуына кері әсер
ететін басқа да факторлар ... ... ... реттейтін
қолданыстағы заңнамадағы нормалардың ... және кей ... ... ... ... ... бұл әкімшілік кедергілерді
ұлғайтуға әкеледі.
Шағын бизнесті ... және ... ... ... ... ... ... үшін жоғарыдағы факторларды бөліп
көрсетуге болады. Аталған ... өз ... ... ... дамуын
тежейтіндіктен бірінші кезектегі міндеттерді анықтауға мүмкіншілік береді.
Шағын және орта ... ... ... ... нәтижелері кестеде
көрсетілген. 2002 жылды базалық жыл деп алып 2007 ... ... ... ... ... ... мен қызмет ететін бизнес
субъектілерінің әлдеқайда азайғанын ... ... ... ... ... ... 22,6%-ға төмендеген.
2002 жылы тіркеуге алынған ШКС жалпы саны 514,4 мың бірлікке ... оның ... ... ... үлесі 61,9 %, жеке кәсіпкерлер, соның
ішінде шаруа (фермерлік) қожалықтары 38,1%-ды құрайды. Бұл жылы 318,4 мың
шағын кәсіпорындар ... ... ... тек 16,4% ғана ... ... ... жыл ішінде «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік
қолдау туралы» және «Жеке кәсіпкерлік туралы» негізгі ... ... ШКС ... күрт өсуі байқалады.
2002-2007 жылдар аралығында шағын кәсіпкерлік сферасындағы ... саны 930,7 мың ... 1407,6 мың ... дейін немесе 51,2%
көбейді. Жеке ... ... ... өсу ... ... ... жоғары.
Егер, 2002 жылда, яғни базалық жылда ... ... ... саны ... тең ... онда 2007 жылы ... ... саны 715,4 мың адамға тең, ал ... 692,2 мың ... ол жеке ... ... ... мың ... ... [21,3б.].
Көп өңірлерде кәсіпкерлердің біліктілігі мен оларды оқыту проблемасы
шешілмеген күйде қалуда. Жүргізілген талдау ... ... ... ... ... ... ... жүйелеу жолымен
экономикалық, ... және ...... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді.
Қазақстандық коммерциялық банктер жалпы 2007 жылы 57 млрд ... ... ... ... және орта ... ... тиетін үлес 20-
30%-дан аспайды. Мысалы: 2006 жылғы есептегенде барлық деңгейдегі борыштар
сомасы 1,5 трлн теңгеге ... ... ... нақты секторды несиелеудің
орнына құнды қағаздар нарығында қызмет еткенді дұрыс көреді. Шағын және
орта кәсіпкерлікті жетілдіру және оның ... ... ... ... ... ... ... Азия, Африка және Латын Америкасына көптеген дамушы
мемлекеттеріне тән ... атап өту ... ... ... ... ... бөлігінің экономикалық саясатының негізгі ... ... ... ... ... ұсақ ... дамыту және
оның орта және ірі кәсіпкерлікпен ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша, экономикасы дамыған елдерге ... ... ... 30-40 есе ... ... ... ұсақ ... 2-5
есе жоғары. Ұлттық өндірушілердің жалпы санындағы ұсақ кәсіпкерлердің үлесі
өнеркәсібі дамыған елдердің сәйкес көрсеткішінен 1,5 есе ... ... ... жұмыспен қамтудағы шағын кәсіпорындардың үлесі дамыған
елдердегі нәтижеге жақындауда. ҚР ... және орта ... ... ... ... тек ұлттық өндірушілердің 92,7% ... ... ... ... ... ҚР ... және орта кәсіпкерлігінің
қалған көрсеткіштері дамыған елдермен қоса, дамушы елдермен қол ... ... ... ... деңгейі әртүрлі елдердегі шағын және орта кәсіпорындар шектерінің
орташа есептелген критерийлері және олардың экономикадағы алатын орны
|Көрсеткіштердің аталуы ... ... ... |
| ... ... ... Жұмыскерлердің саны ( адамға |500 |50 |50 ... | | | ... ... капитал (мың АҚШ доллары) |170-190 |5,0 |- ... ... ... ... (мың ... ... |- |
|доллары) | | | ... ... ... |60-80 |90-98 |92,7 ... ... үлесі (%) | | | ... ЖІӨ ... ... (%) |50-60 |20-40 |16,3 ... ... ... ... |60-70 |40-50 |10,3 ... етудегі үлесі (%) | | | ... ... ... Б. Қазақстандағы шағын және орта бизнесті дамыту
мәселелері // ҚазЭУ хабаршысы. – 2007.- № 2. -87-90 бб.
Шағын және орта ... ... ... жандандыру
отандық экономиканы дамытудың ең өзекті мәселелерінің бірі. Себебі, олар
арқылы әлеуметтік-экономикалық дамудың ... ... ... ... модернизациялауды және кеңейтеді, бәсекеге қабілетті өнімдерді
шығарады, жұмыс орны санын өсіреді, халықтың әл-ауқатының жалпы ... тағы бір ... ... ... ... көмек
көрсетуде географиялық дисбаланс байқалады. Өйткені қаржының басым бөлігі
Алматы (62%), Атырау, Маңғыстау, Ақтөбе областарында ... ... ... ... аудармауы мен төмен қолдауына байланысты жалпы
берілген несиелердің (1,5%). Ал, Алматы ... ... ... банктік
несиелердің 13%, Шығыс-Қазақстан – 6%, Жамбыл облысының үлесіне небәрі 1%.
Ал, екінші қалалар мен ... ... және орта ... ... өте зәру ... ... яғни ... ресурстары аймақтық жобалардан
тыс қалып отыр. Өйткені коммерциялық банктердің ... ... ... кіші және орта ... ... олардың ынтасы жоқ.
Қолданылған шараларға қарамастан, Қазақстанда шағын бизнес
бұрынғысынша ... ... ... ... ... негізгі
тұрақтылығы болуға және елдің экономикалық өсуін мүмкіндік бермейтіндей
төмендегідей мәселелерге кездесуде:
... ... ... нақты артықша келісімділіктің және жергілікті жерлерде шағын
бизнесті өркендетуде және ... ... ... ... басқарып жүргізудің жоқтығы.
• ақпарат алмасудың және кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік емес
институттарымен кері байланыстың тиімді механизмінің ... ... - ... ... ... ... ұйымдар, бизнес-инкубаторлар, технопарктер және
т.б.)
• бұдан басқа, мемлекет тарапынан қойылатын лицензиялау, мүлікті
тіркеу, өнім сапасын бақылау (жұмыс, ... және т.б. ... ... кәсіпкерліктің қызметін ретгудегі биік деңгей
шағын кәсіпкерліктің дамуына тосқауыл болып табылады.
Айталық, шағын ... ... ... құру ... ... ... беру, заңдық, бухгалтерлік және өзге де ... ... ... кепілдік көмек қызметтерін көрсетер ... ... елде ... ... ... бойынша белгілі бір
инфрақұрылымдар: ... ... ... ... ... ... және т.б. ... етеді. Дегенмен, жағдай
кұрделірек, айталық ондай ұйымдардың ... ... ... ... өз ... толық атқара алмауда.
Мұндай жұмысқа оларды тарту, айталық, белгілі бір ... ... ... асыруға байланысты болуы қажет, ол ... ... ... ... және шағын кәсіпкерлікті қолдау бағдарламасын ... ... ... ... 2006 жыл ... ... ... орталықтарда,
кейін сондай нүсқамен облыстардағы барлық аудандарда осындай ... ... ... ... ... ... ... шағын
кәсіпкерлікке қызмет және көмек ... ... ... инфрақұрылым
құрылады, ал қазіргі бар ... ... ... ... бизнесті
дамытудың жаңа бағытын жүзеге асыруға мүдделі болады.
Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті колдауды дамытуды тосқауыл боларлық
біршама ... ... айта кету ... ... шағын
кәсіпкерлікті қолдау және дамыту жолында алғашқы қадам 1997 жылы Президент
«Мемлекеттік қолдауды күшейту және шағын кәсіпкерлікті ... ... ... және «Артықшылықтар мен қолдаудың өңірлік бағдарламалары
және Қазақстан Республикасьшда ... ... ... ... қол
қойған күннен жасалды. Аталмыш ... ... осы ... ... ... және оның жүзеге асуыныц алғышарттары
белгіленді. Шағьн кәсіпкерлікті қолдауға орталық және ... ... ... ... сонымен қатар шағын кәсіпакерлікке қаржылық
және техникалық көмек ... ... ... ... өзара қатынас орнатуды реті. Қазақстан Республикасының
экономика және сауда Министрлігінің құрамында ... осы ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау мемлекеттік ... Ал ... ... шағын бизіесті қолдау саласындағы қызметтер
мен өкілеттік Қазақстан Республикасының индустрия және сауда ... ... ... ... ... ... ретінде:
жаңа және халық тұтынатын сырттан ... өнім ... ... ... ... аз ... ... өндіруді дамыту;
қызмет саласын, бірінші кезекте пәтер иелері кооперативтеріне көрсетілетін
қызмет ... ... ... ... ары ... ... ... дамыту, мемлекеттің
шағын бизнестін аяғынан тік тұрып кету ... ... ... ... ... ... өнделген және сатылай қабылданған бірнеше жылғы
бағдарламалары өз нәтижесін беріп жатты.
Аталған ... ... ... ... ... ... ... да шағын бизнестің экономикадағы артықшылығы ... үлес ... ... әсіресе өндірістік ақпараттық
қамсыздандыру жүйесін ... ... ... ... ... және ... ... сонымен қатар, осы саладағы
нормативтік-құқықтықтарды калыптастыруға бағытталған. Енді біршама нақтырақ
тоқталар мәселеміз ... ... ... 2030 ... ... ... ... дамуын жүзеге асыру мақсатында жасалған 2005-
2006 ... (ары ... ... ... ... ... дамыту мен қолдау мемлекеттік бағдарламасы, 2003 жылы 31
қазанда болған ... ... ... ... ... орындауға тапсырған, 2003-2005 Жылдардағы
Қазақстан Республикасының индустриалды-инновациялық стратегиясы ... ... ... ... ... қойылған аталмыш осы бағытқа
казіргі қоғам мемлекет алдына осы сала ... ... ... ... ... ... басқару жүйесін жетілдіру;
• шағын кәсіпкерліктің кредиттік ресурсқа қол жеткізуін жеңілдету;
• шағын кәсіпкерлікті қолдайтын мемлекеттік және мемлекеттік емес
институттар ... ... ... ... ... жеңілдету;
• шағын кәсіпкерлікті қолдауда бірыңғай білім ... ... жүйе ... ... ... ... база жасау [22,87б.].
Шағын кәсіпорындар саны үнемі ... ... тек қана ... ... ... ... 135 мың ... бизнес субъектісі тіркелген.
Шағын кәсіпорындардың кызмет ... ... ... болсақ, көпшілігі (39%)
сауда, автомобиль және тұрмыстық техникаларды, ... ... Аз ғана ... тобы ғана ... ... ... олардың да санының артып бара жатқанын байқауымызға
болады. Егер 2003 жылдың ... ... 7,9 мың ... ... бар деп ... 2004 ... екінші тоқсанында олардың саны
8,1 мынға артқан.
Нәтижесінде 2004 жылы ... ... да ... қызмет
көрсететін шағьш бизнес субъектілері өнімін сатудан (тауарлар, ... 2003 ... ... 1,4 есе ... 757, 6 млд. теңге, көлемінде
кіріс алынған.
Сонымен кірісті жалпы сомасының кәсіпорындары қамтамасыз еткен. Егер
де ... ... ... ... ... ... ... бойынша талдар болсақ, жетекші рөлді Алматы ... ... ... 44%) және Астана қаласы (13,7%), олардың соңынан Қарағанды облысы
(5,7%) алады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... және
орта кәсіпкерлікті дамыту мен қолдау Мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру
есебінен төмендегідей болжамдар ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілері саны - 550 мыңға дейін;
2006 жылы шағын кәсіпкерлікке жұмыс атқаратындар саны -1,6 мың ... ... жылы ЖІӨ ... ... кәсіпкерлік үлесі 25 % дейін.
Дегенмен құрғақ сандар мемлекеттің тек кана бағдарлама қабылдап
қоймай, оны ... ... ... ... ... ... да айқын түрде
сұйылтады.
Шағын бизнес субъектілерін тіркеу және ... ... ... қызметіне жағдай туғызу мақсатында мемлекет оларға жасаудың
жеңілдетілген тәртібін ұсынды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... заңдық, мемлекеттік тіркеудің
ережесіне сәйкес және ... ... мен ... ... ... қосымша қажетті құжаттарды берген күннен жұмыс күнінің 3 ... ... ... ... үшін алар ... өзге ... ... олардың филиалдары мен өкілдерін он күндік мерзімде мемлекеттік
тіркеуден өткізеді. ... ... ... мақсатында шағын
кәсіпкерлік өз мекен жайларын куәландіретін құжатты тапсырады. Ал ... үшін ... ... міндетті түрде беріледі. Заңнама, сонымен
бірге, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне ... ... ... ... құжаттарды дайындауға елеулі жеңілдетілген типтік негізінде
қызметін жүзеге ... ... ... басқа шағын кәсіпорынның, олардың
филиалдарының, ... ... ... ... ... ... тіркеу үшін алынатын алым төлемі төлемді төлеу ... ... ... ... көрсеткішті құрайды. Өзге заңды ... үшін ... ... ... - 20 ... ... көрсеткіш.
Шағын бизнес субъектілерін тарату жалпы бекітілген тәртіпте ... ... ... ... ... ... жуық ... шағын
бизнесті дамыту мен колдауға бағытталған іс-шаралар ... ... ... ... ... ... ... қызметінде
салықтық реттеу жүйесін жетілдіруге бағытталған белгілі бір деңгейде алға
басқан шаралар қарастырылған. ... ... ... ... ... ... кіріс деңгейіне байланысты
ұсынылған салық салудың жеңілдетілген режимі қадамы ... ... ... ... ... ... режим ауылшаруашылығы тауарларын
өндірушілерге арналған.
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің жеке бөлімдер, оның ... ... ... ... ... ауыл ... өндіретін заңды тұлғаларға елеулі ... ... ... және ... салу ... ... ... салық режимдері
қарастырылған. Шағын бизнзс субъектісіне арнайы ... ... бір ... ... және ... ... ... анықталады. Қазақстан
Республикасының Салық кодексін шағын бизнес субъектілері үшін ... ... ... ... ... мен ... ... ішінде:
патентгік жүйені қолдану аясы кеңейтілді,
салық салу кірістің жоғары өнімі 1,0 млн теңгеден 1,5 млн. ... ... ... ... ... (11,74% тан 7,53% ке ... заңды
тұлғаларға арналған сияқты (13, 11, 9,7,5%) 9, 7, 5, 4% ке ... ... ... ... ... ... ... декларация бойынша шәкілдер төлемі төленеді;
жеңілдетілген декларация бойынша салықтардың есептелген ... ... 1,5 ... ... ... іске асыру үшін жұмыскерлердің
жалақысына шектеу төмедетіліп, ... ... ... ... ... ... дербес кәсіпкерлерге арналған 2 есеге дейін і төменгі
шекті жалақы, өлшемі белгіленген. Занды тұлғалар үшін 2,5 ... ... ... ... жалақы өлшемі қазіргі кезде 3 ... ... ... айлық жалақы өлшемінде қарсы белгіленген;
қызметтердің лицензияланған түрлерінің ауқымы кеңейіп, оларды іске асыруда
салық төлеушілер ... ... ... ... ... режимін
қолдануға құқылы;
«ҚҚС-да мәнді бастама» 10000 айлық есептік көрсеткіштен 12000 айлық ... ... ... ... ... ... ... қолдау туралы» заңға
сәйкес шағын ... ... ... ... ... ... және есеп формасы тәртібімен тапсырыла
алады. Аталмыш норма кейбір өңдеу және акциздік емес ... ... ... ... субъектілерден басқа барлық шағын
кәсіпкерлік субъектілеріне тән. Бухгалтерлік есеп жүргізудін жеңілдетілген
формасы №23 бухгалтерлік есеп ... ... ... ... басым көпшілік түрі лицеязиялауға
жатады. Бұл салада шағын бизнес субъектілеріне қатысты тармақ ... тыс ... ... да ... ... кезінде, шағын
кәсіпкерлік субъектілерін лицензиялауды қажетті барлық құжаттар ... ... ... ... он күн ... кешікпей рәсімдеуге
қысқа мерзімде құқық беріледі. Сонда жалпы белгіленген ... бір ... ... егер ... ... ... ... субъектісін
лицензия берілмесе не лицензия беру өтініші қабыл ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектісінің алған кірісі көрсетілген мерзім
откенші кейін есебінде карастырылмайды, ол лицензиясыз ... ... ... ... ... ... Айта ... жайт, шағын кәсіпкерлік
субъектісінің құқығын қорғау максатында лицензияның әрекет ... ... оны ... алу ... айрықша тәртіп белгіленген. Егер барлык
лицензия иелерінің лицензиялары өкілетті ... ... ... етуін
тоқтатар болса, шағын бизнес субъектілеріне қатысты бұндай шешім тек ... ... сот ... шығарылады.
Шағын бизнесті дамыту және қолдау көрсетуді ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектісі
мүліктік қарыз (жалға беру) немесе бір жыл мерзімге ... ... ... ... пайдаланылмаған ғимарат және
жабдықтар ұсынуға арнайы ... ... ... ... ... ... ... беру ... ... ... ... ... (басшылық), шағын кәсішсерлік
субъектілері бір жыл өткенде келісімшартқа отырғаннан бастап өздеріне жалға
немесе ғимараттың басқарылымы, ... ... ... ... ... ... алады. Аталған шарт тек қана ... ... ... ... ... ... ... тағы бір маңызды фактор
бакылаушы органдар ... ... ... ... ... болып табылады. Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің әрекетін
мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... ... саны 10 адамнан аспаса, мемлекеттік бақылаушы органдар үш
жылда бір реттен артық тексеруге құқығы жоқ. Бұл ... тек қана ... мен ... ... ... ... сала алмайды. Өкілетті
мемлекеттік органдар жүргізетін шағын кәсіпкерлік субъектілерінін ... ... ... ... 1 реттен артық болмауы тиіс.
Сонымен қатар, тексеру жүргізудің кысқартылған мерзімі де белгіленген.
Онда тексеру жұмыстары 15 күнтізбелік күннен ... ... және ... ... ... ... ... субъектісін тексеру болатындығы онын
кандай мәселе өрбитіндігі жөнінде алдынала кемінде екі апта ... ... ... ... негізгі қорытынды төмендегідей басты
көрсеткіштер болмақ. Қазақстанда ... ... ... ... ... біршама колайлы, құқықтык, ол үкіметтік-экономикалық, қаржылық
жағдайлар (шарттар) жасалған ... ... ... Шағын және орта
кәсіпкерлікті дамыту мен қолдау көрсетуге мемлекеттік маңызды ... бар. ... ... ... және ... үшін ... қызметі жүзеге асырылуда. Дегенмең, шынайы ... ... ... ... ... ... ... институттар
әзірге тиімсіз қалпында. Шағын және орта кәсіпкерліктің жалпы секторында
тікелей сатысыз ... ... мен ... ... ... емес жеткізуші жоқ. Бизнесті бастаушыға кең көлемді ... ... ... ... көмегін ұйымдастыру үшін Республикалық оқу орталықтары
желісі кеңеюде. Бүгінде 27 оқу-ақпараттық орталықтар және ... ... 9 ... ... ... ... жаңа ... Олардың саны қазірде 46-ға жетті. Шағын кәсіпкерлікті дамыту коры
базасында «қаржы супермаркеті» ... ... ... ... ол тағы да ... болу, халықаралық стандарттарды ... ... ... ... шағын несиенің қызметтерін
көрсетеді. Бұлардан өзге «қаржы ... ... ... енді ғана бастағандар үшін кешенді консалтингтік ... ... ... ... мен ... коғамдардың тиімсіз қызметтерінің алынып
барылуы бойынша жұмыстар шеңберінде мемлекеттің ... ... ... талдау, бәріне бұрын, шағын, орта бизнеске нарықтық ... ... ... көрсеткішті кәсіпорындар мыңнан астам саналады. Қазір ... ... ... ... ... емес ... негізгі
шағын және орта бизнеспен өзара байланысының ... әлі де ... ... ... ... емес ... осы немесе өзге бизнес
өзгешеліктерінің, ... сала ... ... ... ... ... ... бастайтын кәсіпкер бастапқыда мазмұны мен логикасын түсінуге
тиісті мәселелер жалпы алғанда міне ... ... ол ... өз ... арттырып, негізінен алғанда, рыноктағы операциялар
жөнінде, онымен байланысты барлық проблемалар бойынша шешімдер қабылдау
тәсілдерін ... ... ... әлі де ... ... ... ... айналымдарының төмендеуіне байланысты шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... салдарынан
бюджетке түсетін салық көлемі анағұрлым азайды. Атап айтқанда, үстіміздегі
жылдың жеті айы ... қала ... ... және орта ... ... 248,9 миллиард теңге салық түскен. Бұл жалпы қала
түсімінің 62,3 пайызы ғана. Демек, мұның өзі ... ... осы ... салық түсімі 13,6 пайызға төмендегенін көрсетеді.
Банк басшылары бизнесін жолға қойған кәсіпкерлерге ... ... ... ... ... ... ... немесе орта
кәсіпорын ашуды көздеген қазақстандықтардан ... ... ... ... ... ... Олар ... ел экономикасының белсенді дамуына
жол ашылады деп есептейді.
- Бизнесмен ... ... алу үшін 10 ... справка жинап беру үшін
көп уақыт кетеді.
Заңға сәйкес, қазіргі ... ... ... ... 76 млн. ... «орта бизнес» қаржысы 413 млн. теңгеден аспауы тиіс. Сондықтан,
банк басшылығы кәсікерлердің жеңілдетілген ... алу ... ... шағын және орта бизнес ауқымын кеңейтуді ұсынып отыр.
Сонымен қатар осы ... ... ... дамуын тежеуші бас
мәселелер:
- шағын бизнестің субъектілерінің қаржы ресуртарына қол жетуінің
шектеулері;
- ... ... ... ... ... ... соның
ішінде ақпараттық қамтамасыз ету жүйесінің жоқтығы;
- шағын кәсіпкерлікті ... және ... заң ... Елімізде 1 миллион 800 мыңдай кіші және орта бизнес құрылымы бар.
Бұның жартысы алып-сатушы. Бұларды 57 мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... дайындау ұйымдастырылуы жетіспеушіліктері
салдарынан білікті мамандардың жетіспеушілігі болып табылады [23, 45 б].
Шағын кәсіпкерліктің дамуына кедергі ... ... ... және оң ... қол ... үшін ... ... жөніндегі шаралардың жиынтығын жасау қажет.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... және орта бизнесті ынталандыру
бағыттары
Біздің Республикамызда шағын және орта кәсіпкерлік халықтың ... ... ... ... ... ... ... тұрақтану және даму үрдістерін өтеді.
Шағын және орта кәсіпорындардың экономикалық ... ... ... ... ... экономикаға ауысу қиындығына байланысты
қажеттік ретіндегі ... ... мен ... ... ... ... шектеусіз халықтық тауарлар мен ... ... ... ... типтегі шағын кәсіпорындар үшін әлеуметті қуысты
құрайды. Дегенмен, Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... қабілеттіліктерінен және батыс экономикасының
даму деңгейінен қалып қоюда және ... ... ... ... ... толтырмайды, оның орнын шетел өндірісі туарлары
толтыруға ... ... ... ... ... ... шағын
кәсіпкерліктің кері әрекетін тигізуде. Инфляция деңгейі мен өндірістің
барлық ... ... өсуі ... ... ... ... Олардың қатарына ең бірінші кезекте ... ... өсіп ... ... ... ... үшін ... мен тұрмыстық
қызмет көрсету салаларында жұмыс істейтін кәсіпорындар ... ... ... ... ... кәсіпкерлік көңіл-күйді
әлсіретеді. Біздің елдегі ... ... ... ... келесілер:
инфляция, салықтар, заң, жалпы экономикалық жағдаяттар, жеткізіп берушілік,
жеткізіп берушілермен ... ... ... ұтыс ... ... ... елдегі саяси ахуал,
төрешілдік, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың монополиясы;
жалға алудың қиындықтары, ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі, мамандар мәселесі,
меншік мәселелері және басқа мәселелер.
Олардың ішінен нақтыларын қарап көрейік: ең бірінші ... ... ... ... ... салық салу мәселесіни енгізеді.
Қолданылып жүрген салық жүйесі шағын өндірістік кәсіпкерлікке, ... ... ... орындаудың ұзақтылығы турасындағы
кәсіпорындарға кері ... ... ... ... ұтыс ... шағын
кәсіпкерліктің субъектілерінің табыстарын жасыруына, сонымен салық ... ... және ... ... ... ... ... Қазіргі
кезде елімізде жаңа жұмыс орындарын құру және тұрақты экономикалық өрлеуді
қамтамассыз ету үшін шағын кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінің орнығуы мен дамуына, оның
ішінде салық салу мәселелері бойынша қолайлы жағдайлар ... және ... әрі ... жобасымен шағын бизнес субъектілері үшін ұсынылаған 2009 жылғы
өзгерістер
... ... ... ... ... режимін қолдану
аясын кеңейтілді:
✓ Жалдамалы қызметкерлердің шекті санын және шекті табысты
ұлғайту есебінен: қызметкерлердің ... ... ... жеке ... үшін 15 ... 25 ... дейін,
заңды тұлғалар үшін 25 адамнан 50 адамға дейін өсті, сондай-
ақ
✓ Салық салу ставкаларының шкаласында ... ... ... ... ішіндегі щекті табыстың сомасын
жеке кәсіпкерлер үшін 4,5 млн. теңгеден 10,0 млн. ... ... ... үшін 9,0 млн. ... 25,0 ... ... ... декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын
шағын бизнес субъектілеріне ... салу ... ... ... ... мен 2009 ... заң ... салыстырмалы кестесін
қарастырайық.
Кесте 11
2005 жылғы қолданыстағы тәртіп
|Жеке кәсіпкерлер ... ... ... 15 адамнан аспайды ... 25 ... ... ... ... ... 10,0 млн. ... тоқсан ішінде 25,0 млн. |
|теңгеден ... ... ... ... ... ... бойынша |Салық ставкасы шкала бойынша ... 3 % ... ... 2 % ... |
|Орташа айлық жалақы төменгі ... йлық ... ... ... 2 ... ... ... еселенген мөлшерінен кем |
|болмаған кезде салық сомасын әр бір |болмаған кезде салық ... әр бір ... үшін 1,5 % –ке ... ... үшін 1,5 % –ке ... |
Қайнар көзі: А.М.Дәулетова Нарықтар қатынастар жүйесіндегі бәсеке
және оның ілімдері // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. -2007ж. -№3. –
36-39бб.
Кесте ... ... ... 2009 ... ... ... ... ... ... ... 25 адамнан аспайды ... 50 ... ... ... ... ішінде 10,0 млн. |Табыс тоқсан ішінде 25,0 млн. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ставкасы шкала бойынша |
|табыстың 3 %- нен 5 % -не ... ... 3 %- нен 7 % -не ... ... ... ... ... |Орташа йлық жалақы төменгі жалақының|
|жалақының 2 ... ... ... еселенген мөлшерінен кем |
|болмаған кезде салық сомасын әр бір |болмаған кезде салық сомасын әр бір ... үшін 1,5 % –ке ... ... үшін 1,5 % –ке ... |
Қайнар көзі: А.М.Дәулетова Нарықтар қатынастар жүйесіндегі бәсеке
және оның ілімдері // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. -2007ж. -№3. ... ... ... ... арнаулы салық режимін
қолданатын шағын бизнес субъектілері үшін салық ставкаларының ... ... ... ... мен Заң ... ... ... қарастырайық.
Бұл өзгерістер оңайлатылған декларация негізіндегі аранулы ... ... және орта ... ... ... біршама
кеңейтуге, сөйтіп салық төлеушілердің аталған санатына салық ... ... және ... дамыту үшін айнылым қаражаттарын алуына
мүмкіндік береді Негізгі мәселелердің бірі заң ... ... ... Шағын және орта кәсіпкерліктің дамуына Қазақстандағы заң
сияқты, кәсіпкерлердің ... және ... ... ... қарым-
қатынастарын реттейтін заң актілеріне ... ... мен ... ... ғана емес ... заңдарға да енгізіледі, ол құқықтық
механизмнің тұрақтылығы мен болжануын қамтамасыз етпейді.
Қазіргі кәсіпкерлердің кездесетін ... ...... ... ... табылады.
Тәжірибенің көрсеткеніндей, 1998 ж. бекітілген халыққа микронесиелерді
беру ... ... ... жасалмады. Атап айтқанда, қарыз алушыларға
несиелердің бөлінуі арналуы емес, тіпті кейде туарлар мен ... ... ... Ол объективті себептермен түсіндіріледі: біріншіден,
несиелер «блат ... яғни ... мен ... арқылы алында,
екнішіден несиелер сомасы 200-400 АҚШ долларын құрады, оған ... ... ... ... ... ашуды айтпағанда,
жеке кәсіпкердің «айналуына» мүмкін емес болды. Бүгінгі күнде банктерде
несиелер алу ... ... ... ... ... ... ... себепті, тіпті мүмкін емес болды. Шағын және
орта кәсіпкерлікті қолдауға ... ... ... ... ... ... пайыздық ұтыс тігулерден немесе жеткілікті кепілдік
қамтамасыз етудің жоқтылығынан, ... ... ... ... ... жоқтығынан кәсіпкерлер несиелерді ала алмайды. Осы жағдайлар
жеткілікті мөлшерде ... және ... ... жоқ бастаушы
шағын кәсіпкерлерге жеңе алмайтын тосқауылдар жасайды [24, 36б.].
Ауру ... бірі ... ... ... ... әртүрлі жиындар саналады. Шағын және орта кәсіпкерліктің
субъектілерінің жолдарына тосқауыл құруға ... ... емес ... белгілі, мысалы, рәсімдеулерді әртүрлі себептер бойынша
және тіркеуді кідірту, тексерулер. ... ... екі ... ... ... мүмкін: жартылай рәсімделген және рәсімделмеген. Жартылай
рәсімделген заң ... ... ... ... ... ... бойынша аударулар жүзеге асырылады. Рәсімделмеген
жиындарға пара беру жатады. Салық ... ... ... ... көптеген басқа тексеруші инстанциялар бар, ол аудандық-
санитарлық-экологиялық инспекциялар, өрт сөндіру инспекциясы, тексерулерді
жүргізе ... өте жиі өз ... ... ... ... заң және сот ... ... істері мен
өкілеттіктерін иеленумен ... ... ... ... және орта ... ... ... өзі әкеле алатын
пайданы әкеле алмайды, кәсіпкерлердің ... және ... ... бет бұруы, олардың өндірістен ... ... ... жұмыс істеуінің жүйелі емес сипаты туралы айтады. Осы жағдайдан
шығу ... ... ... ... болып табылады. Шағын және
орта бизнестің жұмыс істеуіне ынталандырудың аса ... ... ... болып табылады. Шағын және орта ... ... ... осы ... таза ... ... бас тарту қажет. Қазіргі
сараптаушылардың мәліметтері бойынша Қазақстан Республикасында тікелей және
жанама салықтар кәсіпкерлердің 60-80% ... ... ол ... бой ... және «көлеңкелі экономикаға» жұмыс істеуге,
несиелерді қайтаруды ұзартуға түрткі ... ... ... ... ... үшін мүмкіндігі жоқтығынан мемлекеттік бюджетке
аударулардың дифференциалды ұтыс тігулерін белгілеу және салықтарды ... ... ... үшін жеңілдіктер мен мерзімін ұзартулар және өз
табыстарын жасыратын ... ... ... ... қажет. Тұтыну
нарығын жергілікті өндірушінің азық-түліктерімен толықтыру мақсаттарында
өндірістік ... үшін ұтыс ... ... және сауда және
делдалдық қызметпен айналысатын кәсіпкерлер үшін қазіргі ... ... ... ... ... және ... салаларды қолдау
экономикадағы ... ... ... ... және экономикалық
тұрақсыздықты жеңуге ықпал етеді. Шағын және орта ... ... ... ... орты болып табылады. ... ... ... ... әсермен және кәсіпкерлік қабілетпен
ақпарат ... ... зор ... ... ... шағын
кәсіпорындарды ақпараттық және кеңестік көмекті қамтамасыз ету үшін шетел
тәжірибесі бойынша ... ... ... құру қажет.
Биржалар, сауда жәрмеңкелері, ... мен ... ... ... шағын кәсіпорындармен байланыстарды бекіту және дамыту қажет
[25,18б.].
Несиелер беру мәселесін шешу үшін ... ұтыс ... ... ... ... төмендету қажет. Осы үшін кәсіпкерлер әртүрлі ... ... ... қызықтыруы тиіс, қандай да болмасын
мерзімнен кейін мемлекет отандық өнімдердің ... - ... ... ... ... ... ... тиіс.
Республиканың заңдарында шағын кәсіпкерліктің субъектілерімен ұсынылатын
жобаларды қаржыландыру жөнінде шараларды белгілеуі ... Егер банк ... ... бас ... жағдайда, банк турасында айыппұл
түрінде шаралар қабылдау ... және орта ... ... ... үшін ... белсенді түрде тарту маңызды рөлді атқарады.
9 сурет. Қазақстандағы шағын бизнесті дамыту бағыттары
Қайнар ... ... Р.Қ., ... Б.А., ... П.Т. ...... 2008. – ... қаржылай қолдау саясаты экономиканың басымдық салаларына
сыйақылардың жеңілдік ұтыс ... ... ... ... ... ... беру ... өсіруге, аймақтық деңгейлерде ... мен ... ... құруға жасалуы тиіс.
Шағын және орта бизнесті қаржы-несиелік қолдау келесі негізгі
бағыттарда ... ... ... а) ... ... ... ... таратудың есебінен басымдық жобаларды екінші ... ... ... б) ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің субъектілеріне екінші деңгейдегі банктермен
берілетін кепілдік несиелер жүйесін ... және ... в) ... ... дем беру механизмдерін жасау; г) шағын кәсіпкерлік
субъектілерімен несие серіктестіктерін, ... ... ... ... ... капиталды қалыптастыру қажеттігі жағдайларында шағын
кәсіпкерлікті дамытуда нәтижелі әсер ... ... ... ... ... өту жағдайларында мемлекеттік басқару ... мен ... ... ... ... ... міндеттерін шешуге қабілетті білікті мамандардың жеткіліксіздігі
аса сезіледі. Қазіргі күнде жалпы реформаларды тежейтін, ... кең ... ... ... жеткіліксізідігі
ғана емес, кәсіпорындардың жұмыстарының тиімсіз механизімі, шағын бизнестің
жеткіліксіз дамуы, ... ... ... ... мамандардың
жеткілікті санының жоқтығы болып табылады. Мамандар мәселесін шешу ... ... және ... ... ... ... ... оқытуша орталықтардың ортасында жақсы авторлық
бағдарламаларына бәйгелер қткізуге, оларды ... ... ... ... кеңестік қызметтерді ұйымдастыруға бйланысты ғылыми және
оқу ... ... ... және ... үшін бар ... және бсқа ... пайдалану қажет.
Көптеген шағын және орта кәсіпорындар банкротқа ұшырап, жалға алып
отырған офистерін өткізіп, қаланың шет ... ... ... пен ... ... ... қаржылық тапшылыққа тіреліп,
жергілікті салық ... ... ... ... жұмыс толық жүріп кеткенше
демалыс алуға мәжбүр болуда. Мысалы, Алматы қаласында 2008 ... ... ... 595 ... ... 7 миллиард теңге салық төлемепті. Алкоголь
өнімдері 40 пайызға кеміпті. Қонақүй, мейрамхана, шаштараз, халыққа ... ... да ... клиенттері бұрынғыдай емес, өте аз немесе
сирек баратын болыпты. Мысалы, автомобиль ... ... ... ... кәсіпкерлер келіп өз автомобильдерінің ақауын бірден сөзге қарамай
жөндететін. Ал қазір олардың ... ... ... ... ... айға дейін шыдайтынын білген соң көбісі жөндетпей кетіп
қалады.
Кәсіпкер ... ... ... өмірден үмітін үзбей, өзіне нық
сенімді болып, жан-жаққа қарап, ... не ... ... ... ... істеп жатқан былықтарына сараптама жасап, салыстырып ... ... ... термен, күні-түні жұмыс істеп, адал еңбекпен
келгенін жиі-жиі еске түсіруі керек. Сол ... ... пен үрей ... бір ... ... жағдайға түсіп, сізден бақытты адам жоқ
екенін сезінесіз.
Дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... ... жариялы болу керек ... ... ... ... ... ... ... жиі өткізіле бастағаны шын. ... ... ... ... ... ... АҚ пен «Даму» кәсіпкерлікті
дамыту қоры» тұрақтандыру бағдарламасының 3-траншын жүзеге асыру аясында 12
екінші деңгейлі банкпен Қазақстан ... ... ... мемлекеттік комиссияның 2009 жылғы 27 қаңтары мен 2009 ... ... ... ... ... сомасы 117 млрд теңгелік несиелік
бас келісімге қол қойыпты. Осы қаржының ... 3 ... 33,7 ... құраған. Бұл дегеніңіз, жалпы бөлінген қаражат көлемінің ... ... сөз. Яғни ... ... 685 ... және орта ... ... оның ішінде қайта қаржыландыруға 21,6 млрд теңге
бағытталып, 472 ... және орта ... ... ... ... ... ... 64,1 пайызы). Есеп бойынша бәрі ... ... алу, иә ... ... ... ... ... қайта
қаржыландыру мәселесінде еш кедергілерге тап болмайтын секілді.
Елбасының жарлығымен шағын және орта ... ... ... ... 31 ... дейін мораторий жарияланған болатын. Жыл
басынан қолға ... бұл шара ... ... нәтижесі қалай болғаны әлі
нақты қорытындыланған жоқ. Жыл әлі ... бұл ... ... әлі ... ... пікір білдіре қоймасы да анық. Дегенмен
өткен аптаның соңында мораторийді 2010 ... 1 ... ... ... ұсыныс айтылып қалды. Бұл жайдан-жай жасалып отырған ұсыныс емес,
айналып келгенде көптен бері айтылып ... ... және орта ... ... ... ... ой. Шетелдерде жаңадан ашылған
шағын және орта ... ... үшін ... үш күн ғана ... ... ай ... жылға созылады. Сондай-ақ жұмысын жүргізе алмаған
кәсіпорын жұмысын тоқтату үшін де ... ... ... ... ... ... ... сарп етеді. Одан қала ... ... көз ... кәсіпкерлер жұмысы аяғынан тұра алмай жатып, жабылып
тынады. ... ...... жаңа іс ... ... ... құлшынысы қайтып, меселі басылып қалады. Мораторий кезінде осындай
орынсыз әрекеттердің азайғанын кәсіпкерлердің өзі жоққа шығармайды.
Дегенмен СЭС, ... ... ... ... жоқ. ... азайтпады» деп кінә артудың қажеті жоқ, Қаулы бойынша олардың
тексеруге құқы бар. Бұл адам ... ... ... үшін ... да оларға арнайы рұқсат берілген. Жыл соңына дейін бәрін тәртіпке
келтіру керек. Бұл ... жеті ... ... заң, он ... ... бар. Сол ... ... тексеру органдарының тексеруге
құқықтары бар. Сондықтан қазір осының бәрін ... бір заң ... ... енгізу керек.
Мысалы, тексерудің түрі көп, оның ішінде жалпы тексеру және әртүрлі
бақылау түрлері. Ол үшін ... ... ... Бас ... өту ... ... ... кәсіпкерге бірден айып
төлеткізбеу ... ... тек ... ... екінші тексергенде
кемшіліктерді түзетпесе ғана айып төлеткізуге құқы бар. Ал заң қабылданған
кейін ... ... ... ... ... ... ... сәйкестендіруі керек. Сондай талап бар.
Астанада осы мәселелерді талқылаған жиын өтті. Елбасы Н.Назарбаевтің
айтуынша, биыл ешқандай заң дайындалып үлгерген жоқ, ... ... ... ... ... ... қатысты мораторий келесі жылы да әрі
қарай жалғасуы мүмкін. ... да ... және орта ... ... осы күні мәз ... Әлемді жайлаған қаржы дағдарысына ... ... ... Жұмыс істеп тұрғанының өзі ... ... Сол ... ... және орта ... ... қолдау үшін мораторий жалғасуы мүмкін деді [26, 30б.].
3.2 Шағын және орта бизнесті басқаруды жетілдіру жолдары
Елбасы Нұрсұлтан ... ... ... бәсекеге барынша
қабілетті 50 елдің қатарына ... ... ... ... ... бағыттардың бірі ретінде шағын және орта бизнеске мемлекеттік
қолдау көрсету талабы екенін атады. Сондықтан бұл ... ... ... ... ... бір ... ретінде зор маңызға ие.
Әрине, осы күнге дейін "Жеке кәсіпкерлікті қолдау туралы" және ... ... ... ... ... мен ... ... атты заңдар қабылданып, кәсіпкерлікті қолдаудың зандылық базасы
жасалған. Қолдаудың қаржылық ... ... ... ... ... қоры да ... істейді. Бұл кәсіпкерлердің түрлі ... ... ... ... ... болатын және қаржылық лизинг
беретін құрылым ... ... ... мен ... бір ізді ... ... ... тиіс. Шағын және орта бизнесті несиелеуді өзінің дамуына байланысты
алғышарттар мен мүмкіндіктерге қарай ырғақты дами отырып, әрдайым мемлекет
тарапынан қолдауға ... ... ... мен ... ... ... ... көлемін ұлғайту;
- халыққа қажет тауарлар мен қызметтердің өндірісін ... ... ... ... ... ... (аз ... қолға алып, өнім шығару және осының есебінен ... ... ... ... ... әрі ... ... жандандыру;
- нарық сұранысына ыңғайлы және шұғыл жұмыс істейтін өнім түрлерін
шығару ... ... ... ... ... халықтың әл-
ауқатының артуына ықпал ету;
- жаппай жұмыссыздықты ауыздықтауға көмектесу;
- экономикадағы бәсекелестікті дамыту тағы басқалар жатады.
Қазақстанның ... ... ... ... терең қарастырғанда, оның өтпелі экономикадағы маңызын белгілеп
берді.
Сонымен қатар, біздің ойымызша, шағын кәсіпкерлікті ... ... жолы – бұл сала ... шағын кәсіпорындар құру,
аймақтық салалық құрылымды жетілдіруде шағын ... ... ... олардың арасындағы сапалы біркелкі үйлестіру жұмыстарын ұйымдастыру,
шағын кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... көп ... ... кәсіпкерлікті дамытуды жеделдету
шараларын дайындау жатады.
Шағын кәсіпкерлікті дамытудың ... ... ... ... ... жөніндегі заңдарды түсіндіретін аймақтарда
арнайы семинарлар жүргізу, кәсіпкерлер арасында анкета жүргізу, фермерлер,
шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... ... ... қарсы заңдар жөнінде түсініктемелер ... ... ... ... және ... ... үшін кәсіпкерлік негізін жастарға үйрету, ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті тіркеу, қаржыландыру және
салық салу курстарын бизнес-инкубаторларда ұйымдастыруда өз жалғасын табуы
керек.
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... ... ... ... жалпы алғанда экономиканың барлық
секторларын жандандыру, халықтың қолөнері, туризмді дамыту шараларын
әзірлеу және ... ... ... ... ... тиіс ... ... өткізу нарығын кеңейту үшін мемлекет ... ... ... ... ... керек. Мемлекет мұқтаж
өнімдерді шығаруға шағын ... ... үшін ... ... ... ... – тауар өткізу нарығындағы шағын кәсіпорындардың тұрақтылығын
нығайта түседі. Сондай-ақ ойға қонымды протекционизм мен ... ... де ... ... ... кеңейте түспек».
Екінші шара-шағын кәсіпкерлікке қаржылық жәрдем беретін ... ... ... Бұл ... шағын кәсіпорындардың қаржылық
қауқары мен ... ... ... ... ... алуға кепілдік бере
алатындығы мақұл.
Үшінші шара-монополияға қарсы күрес, әділетті бәсекелестік ... ... ... осыларды іс-жүзінде жетілдіру үшін республика
бойынша шағын кәсіпкерлікті қолдаудың жүйесін ... ... ... ... ... ... айналдыру үшін
оның қуатты инфрақұрылымдары ауадай қажет.
Шағын кәсіпкерлікті дамытуды қолдаудың ең соңғы – үшінші Мемлекеттік
бағдарламасына байланысты пікірімізді мейлінше ... ... ... ... ... ой-пікірлері негізінде әзірленген шағын
кәсіпкерлікті қолдаудың жүйесін ұсынып көрейік .
Әлемдік дамыған елдерінде шағын ... ... ... ... ... ...... орта қалыптастыру. Бұл негізде
мемлекеттің экономикалық саясатының тұрақтылығы, нарық ... ... ... ... ... ... жеңілдетілген
әкімшілік шаралар, салық каникулдары тағы басқалары басты нысанаға алынады.
Шағын және орта ... ... ... ... ... және ... ... жан-жақты ойластырылған
бағдарламаларынсыз елестету қиын. Шағын және орта бизнестің құқықтық ортасы
шағын ... ... ... ... ... ... жете
түсінушілік жағдайында экономикалық бостандықпен, құқықпен, кепілдіктермен
қамтамасыз ететін әрі міндетті, әрі қажетті шарт болып ... ... заң ... және ... ... ... ... белгіленген мерзімде және толық көлемде әртүрлі ... ... үшін ... ... ... ... ... міндеттемелері, жауапкершіліктері
белгіленеді ... ... ... ... ... ... ә қосымшасында)..
Заң және нормативті актілермен шағын кәсіпкерліктің субъектілерінің
нақты санаттарына қажетті қолдауға кепілдік ... ... ... және тағы ... жүйе ... Құқықтық ортаның қалыптасуы
кәсіпкерлік субъектілерін тіркеу, оның қызмет етуіне рұқсат алу ... ... ... және оның ... ... ... дейін
шағын кәсіпкерліктің даму жолында тұрған барлық ... ... ... орта ... әрі ... ... заң актілерінің тікелей әсер ететін
актілері болып табылмайтындығы, оның атқарушы органдардың ... ... ... ... ... ... толықтырылып отыратын көптеген
заң актілерінің (нұсқаулар, бұйрықтар, хаттар тағы басқалар) дайындалады,
сондықтан кәсіпкерлік ... ... деп ... ... ... жете
түсінуі және тәжірибеде қолдануы қиын.
Нарықтық қатынастарға өтпестен бұрын еліміздің базалық негізін ... ... ал ... ... ... мүдделер аясына енбеді.
Бірақ, экономиканың трансформациясы кезінде шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... басты құралы ... ... ... ... ... ... бизнесті құру және оны дамыту
міндеті қойылмады, себебі ол жүздеген жылдарда табиғи түрде ... ... ... бұл ... санаулы жылдары қалыптасты.
Алғашқы кезеңдегі алғашқы ... ... ... актілер эконоимканың мемлекеттік және жеке секторды ... ... ... ... ... ... ... қою тиісті
түрдегідей қолданады, қоғамдағы ментальділікті ... ... ... ... ... ... ... адамдарының бастамасы арқасында кәсіпкерлікті
мемлекеттік қолдаудың берілетін кепілдіктері өз ... ... Мұны ... субъектілерінің өсу динамикасы және осы жылдардағы олардың
салымы ... ... және орта ... субъектілерінің елеулі ... ... жету ... жеке ... және несие қаражатын алу мүмкінсіздігінен өз қызметін
қысқамерзімді делдалдық операцияларға толық ауысып кетуге мәжбүр болды. ... ... жаңа ... орындарын ашуда, қоғамның орта буынын
қадыптастыруда, өзінің тиісті қызметін орындай алмады.
АҚШ-да ... ... ... ... ... ... ... жағдайда кейбір мемелекеттердің тиімді бірігіп ... бір ... ... ... ... алуы ... тұр. Көрші мемлекетте жақсы істеп тұрған амалдарды алуға болады. Сол
сияқты Ресей мемлекетінің кәсіпкерлері РФ үкіметінен Қазақстанның кіші ... ... ... қарсы саясатын қолдануды талап етіп отыр.
Еуроодақта әзірше келісім жок. Жуыр арада Еуроодақтың (ЕО), көбейіп
келе жатқан ... ... ... шығуға бағытталған, бірегей
саясатты жасап шығару шарасы іске асқан жоқ. ЕО ... ... шығу ... ... шешіміне келген жоқ. Ал 2-ші сәуірде
олар Барак Обамаға G20 лондондық ... ... ... ... беру ... мүшелерінің келіспеу себебінің бірі Франция президенті ... ... ... ... Peugeot Citroen и ... бөлу ... ... ЕО-тың басқа мүшелері «Жаңа Европаға»
қол үшін ... ... ... меп ... ... Евро ... кіру ... млрд. евро көмек көрсету сұранысын қолдамады.
«ЕО төтенше саммитінде ауыр экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... елдеріне деген
ынтымақтастығын көрсетпесе, Евроодақты темір перде бөліеді», - деді Венгрия
премье-министрі Ференц Дюрчань.
Еуроодақтың ... ... ... Ресей өзінің көршілестерімен бірігіп
дағдарыстан шығу жолдарын қарастыруда. РФ-ның Украинамен қиын қатынаста
болмағанымен екі мемлекеттің ... ... ... ... ... ретінде есептейді. І Словяндық халықаралық экономикалық
форумына Ресей, Беларусия, ... ... ... ... ... ... ... қатар, бірігіп жұмыс істеу
қызығушылығын білдірген Гемания, Австрия, Абхазия және Қытай
славяндық емес мемлекеттер ... мен ... ... ... ... тәжірибесімен алмасуға,
экономиалық мәселелерді бірігіп шешуге дайын екенін айтты. «РФ-ның ... ... ... және ... ... байланысты
туындайтын қиындықтардан сақтану, төлемқабылетті сұранысты ... ... ... Олар ... ... және ... әлеуметтік
төлемақыларды жоғарылату жөнінде, дағдарыстан азап шегіп ... ... ... ... деп ... ... - екі ... дағдарысқа
қарсы штабының пайда болуы», - деп айтылған ... ... ... Ортасының  баяндамасында.
Ал, Ресейдің өзіне келетін болсақ, ... ... өз ... ... ... ... отыр. Өткен аптаның аяғында
Мәскеуде ... ... ... ... өтті. Онда ресейлік
кәсіпкерлер мен РФ Дума депутаттары ... кіші және орта ... қиын ... ... ... ... 2009» атты ... дағдарысқа қарсы жоспарын көрсетті.
РФ кіші және орта бизнестің өкілдері басқа ресейлік өндірістер ... ... ... ... жоқ. Кіші және орта бизнесіне (КОБ) 
еркіндік беру керек. Ал, ... ... ... ... ... ... ... күні Ресейде 2,4 млн. кіші және орта ... ... ... ... ... ... 250-ге ... барып, айналымы 1 млрд. рубльден
аспайды. Бұл фирмалар ... бір ... көп (10,2 млн.) ... ... ... және ... 15 пайызын (дамыған елдерде ... ... ... бұл шын ... іске ... әлі де ... азайған жоқ.
Ресей бизнесінің бастапқы бөгеті - әкімшілік кедергілер, ... Бұл ... ... заң ... ... әр ... испекциясы мен милиционерге бас изеуін тоқтату –мемлекет
органдарының сенімділігін арттыру қажеттігін Ресенй экономистері көрсетті.
Жиналыста айтылғандай, қазргі салық ... ... ... ... ... ... ... 1 миллион рубльге теңеп,
кәсіорынды жабу ... ... Ал ол ... ... ... ... ... Өткен жылдың есебінде шығын ... ... ... ... деп  ... іс қозғамаақшы болады.
Кәсіпкерліктің мәселесін жүйелік зерттеу ... ... ... ... 2008 ... ... 2009 ... басында салық
мекемелерінің қысым көрсетуі екі есе күшейді. ... ... ... ... жасырынды шығындары, сарапшылардың есебі бойынша 
пайданың 6-7 пайызын құрайды. Әкімшілік қысымдарын нығайтқан сайын ... өсе ... Банк және ... ... ... кіші бизнеске 30-50 млрд. руб. көлемінде көмек көрсетуі өте аз.
Осының барлығы кіші бизнестің ... және ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Айтылғандай, кіші және орта бизнес жұмыссыз қалған көп адамдарды жұмыс
орнымен қамтамасыз етеді және аймақтық банктерге несие ... да ... ... мүшелері көрші Қазақстанның оңды тәжірибесінен үлгі
алу жөнінде шешім қабылдады. Қазақстанда 2007 жылдың ортасынан бастап ... ғана ... ... ... ... ... көмек
көрсетуге бағытталған біршама шаралар енгізілген. Ең басты мәселе салық
қысымдары азайып, тексетуші және бақылаушы ... ... ... ... ... ... (КТС) 2009 ... 20 пайызға
(бұрынғы 30 пайыздан) төмендеді, ал 2011 жылы 15 ... ... ... құн ... (ҚҚС) 13 ... 12 пайызға дейін азаяды. ҚҚС
салынбаған кәсіпорынның ... екі есе 38 млн. ... ... дейін
өседі. Қазақстанның кіші және орта ... КТС ... ала ... ... және 10 ... (бұрын үш жыл) дейін табыссыз ... ... Ең ... - ... мерзімсіз тексеріс өткізген
құқық қорғау органдарының қызметкерлері тәрбиелік жауапкершілікке ... ... ... ... ... бір ... жыл ... көп шараларды іске асыра бастады,
себебі оларда дағдарыс ертеректеу ... ... де ... ... ... тез ... келе ... назар аударып, бизнес тілектеріне қарай
Салық Кодексін тез арада өзгертті. Яғни ... ... ... ... ... ... ... көп назар аудару керек. Қазақстанда
2008 жылда бекітілген тексеру мараториі ... ... күні ... мен ... ... ... ... әлеуметтік және экономикалық жағынан өте тиімді болып отыр, ҚР біз
үшін Орта  Азия ... ... ... бірі. Ресей Қазақстанның
тәжірибесін алатыны анық. ҚР үкіметімен КОБ ... ... ... ... үлгі бола ... ... және орта кәсіпкерлікті дамытуды және қолдауды
жетілдіру жөніндегі көптеген шараларына ... ... осы ... жөніндегі Заңдардың жетілмегендігінен, қаржы ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымының ... өз ... ... және ... ... ... түрлі бағыттағы жиындар нәтижесінде баяу дамып келеді. ... ... ... шағын бизнес басты рөлге ие болды. Шағын
және орта ... ... ... диверсификациясымен
бірлікте дамуы «Қазақстан - 2030» стратегиясының негіздерінің бірі болды.
Кәсіпкерлік тәртіп Қазақстан экономикасын тиісті ... ... оның ... ... ... болалы, бірақ шағын бизнестің дамуын
детальді түрде талдау бұл процесстің ... ... және ... үнемі қолдауды талап ететіндігін ... Бұл ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті
мемлекеттік қолдау бәсекелестік ортада ... ... ... селективті ынталандыру сипатта болды.
1999-2000 жылдары ҚР Президентінің 03.09.1998 жылы № 3095 тапсырмасы
бойынша және ҚР Премьер-Министрінің 30 ... 1998 ... № 232-Р ... ... ҚР ... ... ... және қолдаудың
мемлекеттік бағдарламасын дайындау туралы» Өкіміне сәйкес ҚР шағын бизнесті
қолдау жөніндегі Агенттік ҚР ... ... ... және ... ... дайындалды.
Шағын және орта бизнестің күрделі проблемаларының бірі ... ... ... банктен несие алудан бес түрлі себеппен бас тартады:
- пайыздық өсімнің жоғары болуы;
- кепілдік талаптың тым ... ... ... ... несие алу мүмкіндігіне сенімнің жоқтығы;
- банктердің кәсіпкерлерден аймақтық алшақтығы.
Бағдарламаның басты мақсаты – ... ... ... ... ету; ... ... ... шағын бизнестің үлесін
дамыту; жаңа жұмыс орындарының санының ... ... ... ... орта буын ... ... ... көпшілік меншікті қалыптастыру. Бұл
бағдарлама бағытының негізгі мақсаты:
шағын кәсіпкерліктің ... ... және ... кәсіпорынды өнідрістік және инновациялық қолдау;
салалық бағдарламалар;
шағын кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымын қабылдау;
шағын кәсіпкерлікті қолдаудың инфрақұрылымын дамыту;
шағын кәсіпкерлікті қолдаудың нормативтік-құқықтық ... ... ... және ... ... ... даму ... табылады.
Шағын кәсіпкерлерді қаржы-несиелік және инвестициялық қолдау.
Кәсіпкерлікті қаржылай қолдау едәуір ... ... ... ... ... мүмкіндігі шектеулі. Мұндай ... ... ... механизмдеріне көшу қажет. Қазір ... ... ... ... ... ірі тауар өндірушілерді несиелеуді қолайлы
көреді. Шағын бизнес өтімді ... ... ... ... ресурстарға
қолы жете алмай тұр. Осыған байланысты шағын ... ... ... франчайзингті дамыту қажет.
Кәсіпкерлжгі қаржылай қолдау саясаты орташа және ұзақ ... ... ... ... ... мен ... серіктестіктерін
құруға бағытгалуы қажет.
Салық салу және кеден саясаты.
Шағын бизнес субъектілеріне салық салудың әділ жүйесін құрудың ... ... ... ... ... ... ... болуы
тиіс. Шағын бизнес субъектілеріне салық салудың әділ механизмі кәсіпкердің
табысын анықтаудың тәртібінің болуын көздеуі керек. ... ... ... ... еңгізу немесе патенттік төлем кәсіпкерлердің
жұмысын жеңілдетеді. Ағымдағы және ... ... ... ... жою ... ... ... бәсекеге түсе алатын экспортқа
бағдарланған немесе импортты ауыстыратын өнімдер ... ... ... ... үшін ... салығын есептеген кезде салық ... осы ... ... ... ... ... басты бағыттарының бірі - кеден баждарын
төлеу кезінде шағын кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... ... құн салығын салуды
кейінге қалдыру ... ... ... ... ... маңызды жағы салалық министрліктер мен
ведомстволар, сондай-ақ ірі отандық кәсіпорындар тарапынан қолдау ... ... ... ... ... бизнесті қолдау бағдарламасы транспорт
және коммуникация салаларында, сондай-ақ ... ... ... ... инфрақұрылымдарын дамыту.
Шағын кәсіпкерлікті қолдау мен дамытудың инфрақұрылымдарын қалыптастыру
үшін ... ... ... ... ... ... қайта қарау
қажет.
Нарық инфрақұрылымын дамыту шағын кәсіпкерлікті дамытудың ... ... ... Шағын бизнестің тиімді қызмет етуін қамтамасыз ... ... ... ... ... аудиторлық,
консалтингтік, бухгалтерлік және басқа қызмет түрлері, ... ... ... әр ... оқу орындары жатады. Сонымен
қатар бұл нарық инфрақұрылым субъектілерінің өзіндік проблемаларын шешу
қажет. Қазақстанда ... ... ... ... ұйымдар бар.
Олар: Қазақстан кәсіпкерлер конгрессі, Кәсіпкерлер мен өңдеушілер одағы.
Лизинг және франчайзингті қалыптастыру.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... жедел және қаржы
лизингі іс жүзінде дами алмай отыр. Мұндай жағдайға лизингтің ... ... ... ... ... ... ... табылады. Лизингтік
қатынастарды тезірек еңгізу мақсатында олардың дамуын қолдау ... ... ... қажет.
Франчайзинг шағын кәсіпкерлік өкілдерінің ірі бизнеспен қарым-
қатынасының тиімді үлгісі ... өз ... зор ... ... ... ... үшін: франчайзинг ассоциациясын,
франчайзингтің оқу-консультациялық орталығын құру қажет.
Ақпараттық қамтамасыз ету.
Бұл орайда бағдарлама бойынша ... ... ... қамтамасыз
етудің ұлттық жүйесін жасау жоспарланған. Осы жүйе ... ... ... оқу ... ... ... ... инфрақұрылымның басқа да объектілері ... ... ... құрылады. Шағын кәсіпкерліктің Республикалық ... ... бұл ... іске ... ... болуы тиіс.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерін қорғау инфрақұрылымын құру.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... жағынан жеткілікті
қорғалған институтқа жатпайды, бұл әсіресе шағын бизнеске қатысты. Шағын
бизнестің ортақ ... және әр ... ... қорғау
мемлекеттік емес ұйымдардың рөлін күшейту мақсатында, әр түрлі заңдарды
жүзеге асыру керек. Кәсіпорынды ... ... ... ... өз
ісін бастауда үлкен кедергі ... ... ... ... тағы бір ... - бұл ... қорды төлеу мәселесі.
Жарғылық қорды телеу ... ... де. ... ... негізінде
жүргізіледі. Кейбір кәсіпкерлер бұл талапты орындай алмайды. Лицензия беру
мәселесін де заңдық жағынан ... ... ... және орта ... ... ... кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау бағыттарының бірі - ... ... және ... ... ... ... жасау және несиелеу жүйесін жетілдіру басты мәселелер
болып саналады. Республикамызда шағын кәсіпкерлікті тиімді қаржыландыру
үшін ... ... ... ... тапшылық орын алып отыр. Қаржы бойынша
бірқатар мәселелер шешімін таппай тұр:
- несие алудың шектеулігі;
- коммерциялық банктердің кепілдік міндеттемені жоғары деңгейде ... ... ... пайыздық мөлшерлемесінің жоғары болуы ... ... ... ... ... несие берудің заңдылық негізінің жоқтығы;
- банктердің шағын кәсіпкерлікті ... ... ... экономикалық белсенділігі мен әлеуметтік бағдар
ұстауының кепілі оның өздігінен ... ... ... жататындығы емес,
оның дәулетімен тұрмысының нақты шынайы меншікке негізделуі болып табылады.
Қазіргі ... ... ... ... істеп, тұрған барлық шаруашылық
жүргізуші субъектілердің 80 %-ін құрайды. Республикада шағын ... ... ... адам ... Шағын бизнесті дамыту үшін 3 факторлық жағдайда
ескеру қажет. Олар:
• Тексеруші органдардың санын азайту;
• Рүқсат беруші ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі
агенттігі ... ... ... немесе кәсіпкерлер форумы
кеңесімен бірлесіп, Қазақстан ... ... ... дамыту мен
қолдаудың 1999-2000 ж арналған мемлекеттік бағдарламасының жобасын жасады
[28, 122б.].
Шағын бизнес өнімді кепілдік базаның жоқтығынан ... ... жете ... тұр. Осыған байланысты шағын кәсіпкерлікке лизингтік
несиелер сақтандыру франчайзингті дамыту ... ... ... ... ... бірі - ... ... төлеу кезінде шағын
кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... ... құн салығын кейінге қалдыру ... ... ... ... ... ... қалыптастыру үшін болашақты
шағын кәсіпкерлікті дамыту қорын қайта қарау қажет. Нарық инфрақұрылымын
дамыту шағын кәсіпкерлікті дамытудың ... ... ... ... ... орта бизнестің тиімді қызмет етуін қамтамасыз ететін нарықтың
инфроқұрылымына ... ... ... ... ... және ... ... түрлері, қаржы-несие институттары,
сақтандыру компаниялары, әртүрлі оқу орындары жатады. Ресми статистикадан
шағын кәсіпорындардың, яғни ... ... ... өсу ... ... ... Мамыр айында Н. Назарбаев "Қазақстан ... ... ... мен ... ... жж. ... мемлекеттік
бағдарламасы туралы" жарлыққа қол қойды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бүгiнгi күнi шағын және орта ... ... үшiн ... ... жаңа ... жасалынуда. Шағын және орта бизнестiң жоғары деңгейде
қызмет етуiн ұйымдастыру үшiн ... ... ... ... және ... ... болуы шартты жағдай.
Қазақстан экономикасы басқарудың әкімшілік-басшылық жүйесінен нарықтық
жүйеге ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру трансформациялық процесті басынан кешуші мемлекеттер
үшін елеулі орын алып отыр. Кәсіпкерлік «осындай ... ... ... шығу жолдарын көрсететін нәтижелі «якорлердің» ... ... ... және орта ... ... ұнамды және
нәтижелі секторы, оның дамуы экономиканың өсуіне, ғылыми-техникалық
прогресстің ... ... ... ... ... ... өнімдерді өндіруге әсер етеді. Жаңа жұмыс орындарын аша отырып,
шағын фирмалар ... ... ... ... және
диверсификациялық қалыптасуына үлес қосады.
Шағын және орта кәсіпорынның ... ... ірі ... ... ... қарамастан оның алдында артықшылықтары
бар. Қазіргі кезде шағын кәсіпкерліктің өзінің даму кезеңіндегі он ... ... ... де ... және орта кәсіпкерліктің дамуын тежейтін негізгі мәселелерді
атап өтейік: ... ... ... ... ... банктен
несие алудағы қиыншылықтары сондықтан олар несиеге жоғары ұтыс ... ... ... ... етеді. Сонымен қатар банктер шағын
бизнеске көмек ретінде несие беруді нақтылайды, бірақ олар ... ... ... ... ... - өндірушіге тиісті деңгейде
көмегін көрсетпейді; ... ... ... кедергі
келтіреді «уысыма бермесең» рұқсатыңды кідіртеміз немесе істі ұйымдастыруға
тіпті рұқсат етпейміз – деп шенеуніктер ойларын ... Заң ... ... қолданылып жүрген заңдардағы тұрақты өзгертулер,
толықтырулар шағын кәсіпкерліктің дамуын тежейді, оның ... ... ... ... ал қазақ тіліне ауларғанда сол актінің, Президент
Жарлығының мәне жиі ... ... ... ... ... ... жоқ, ... өзі жемқорлыққа апарып соқтырады, осы себептерден шағын
кәсіпкерлік мемлекетке пайда әкеліп отырған ... ... ... ... ... ... ... қызмет ету жүйесі, сипаты туралы айтады. Туындаған ... ішкі ... ... ... ... да барабар жетілдіру
жағдайында экономиканы қайта құруға мүмкіндік туғызатын шағын ... ... ... ... және орта ... ... қолдауын қажет ... ... ... ... екі ... себеп болды.
Қазіргі кезде «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың» ... ... ... ... осыған сәйкес кәсіпкерлерге салық салуда
нақты жеңілдіктер пайда болды, бұл яғни кәсіпкерлердің есепке алу мен ... ... ... ... ... қолдаудың дамыған жүйесіне: оңтайлы заңдар базасы;
заңдылықтың сақталуына кепілдік беретін құқық ... ... ... ... ... ашықтық; шағын кәсіпкерлікті мемлекет
деңгейіндегі сияқты, жалпы ... ... де ... ... ... ... салық салудың қорғаушылық жүйесі;
өндірістік салада несие алуға ... ... ... ... және ... ... ... өкілдерімен бірлесе,
кәсіпкерлікті реттейтін жаңа заң жобаның тұжырымдамасын әзірледі. Онда
көрсетілгендей: ... ... де, ... де ... адал ... ... дейін мазаланбайды. Тексерілетін болса, 10-15 күн ... ... ... мерзімі 3 тәуліктен аспауы шарт. Бұл ереже- Ресей мен ... ... ... алынып отыр.
Шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау және дамыту – кешенді әрі ыңғайын
табуды талап ететін күрделі де ... ... ... және ... дамуы сыртқы көмек көрсетуде бейнеленуі және осы жағдайда
Қазақстанның ішкі мүмкіндігін пайдалану тиіс.
2007-2008 жылдары шағын және орта ... ... үшін екі ... 1,5 ... ... ... ... 4700-ге жуық жоба
қаржыландырылып, 6,5 мыңнан аса жұмыс орны ашылды. Ал, биыл ... ... ... ... ... ... ... саласын дамыту жөнінде қойылған
міндеттерді өңірімізде іске асыру кіші және орта ... ... ... ... ... ... ... олардың республиканың, республикадан тыс ... ... ... мүмкіндік беруге ықпалын тигізбек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауы
«Болашақтың іргесін ... ... ... // ... -2011. 3 ... ... Хизрич Р., Питерс Майкл. Предпринимательство или как ... дело и ... ... – М.: Прогресс, 1992 .- 400с.
3. ... Ә. ... ... ... ... ... в ... Казахстан // Исследования, результаты. –2009.
– № 4. – C. 44-46
4. ... В. ... ... ... ... // ... журнал. – 1993. -№ 2. – С. 35.- 36
5. Асанов Ж., Исешеков А., ... К. ... ... мешают контролеры.
// Вестник предпринимателя. - 2000. № 5 – 6-12бб
6. ... ... и ... развития малого
предпринимательства Казахстана в ... ... ... // Международные отношения: теория – практика – поиск:
Материалы научно-практической конференции. – ... 1999. – ... ... Л.П. ... ... ... малых
предпринимательских структур в Российской экономике. Автореферат
диссертации на соискание ученой степени кандидата ... ... М., 1996.- ... Курс предпринимательства под ред. В.Я.Горфинкеля, проф. В.А.Швандара.
– М.: Юнити, 1997.- 257с.
9. ... А.В. ... - М.: ... 1998. – ... ... А.Н. ... малого предпринимательства: концептуальный
подход с позиции ...... 1999.- ... ... Д., ... Ш. ... дамыған елдердің шағын кәсіпкерлігі
// Ізденіс 2003. № 3 - С.13 - ... ... Р. ... ... ... ... и ... – Алматы: «Қазақ университеті», 1998. – 155б.
13. ҚР статистикалық жинағы. Кіші және орта кәсіпкерлік // stat.kz
14. Тукаев У. ... ... ... предпринимательства в Казахстане. //
Аль-Пари. – 1998. - № 2. ... ... И.У. ... ... и его роль в экономике РК. //
Вестник КазГУ Серия экономическая. -2009. - № 2. – 121-125бб
16. Сәбден О., ... А. ... ... ...... ... ... Манабаева А. ҚР-да шағын бизнестің қалыптасуы және ... // ... – 2006. -№4. ... ... М.Р. ... ... // Высшая школа Казахстана – 2004. -№4.-
142-148бб.
19. Абдуллаева Б. Шағын бизнестегі несиелік тәуекелді басқару // ... – 2008. -№ 1.- 32-36 ... ... С.А. ... ... қабілеттілігін басқару жүйесі мен
стратегиясы // Қаржы-қаражат. -2008. -№2. -58-62бб
21. ... ... ... ... ... күші ... және орта
бинесті бір жүйеге келтіретін уақыт жетті // Айқын. -2009.10 сәуір. -3-
4бб
22. Абдуллаева Б. Қазақстандағы шағын және орта ... ... ... ... ... – 2007.- № 2. -87-90 ... ... Б.А. Жедел кәсіпкерлік.- Алматы, 2009.-136б.
24. А.М.Дәулетова Нарықтар қатынастар жүйесіндегі бәсеке және ... // ... ... ... ... -2007ж. -№3. – 36-
39бб.
25. Әшімухан А. Нарықтық экономикада кәсіпорынның даму ... орны // ... - 2006. - № 6. – ... ... Р.Қ., ... Б.А., Байнеева П.Т. Кәсіпорын экономикасы. –
Алматы, 2008. – ... ... Р.Қ. ... ... ұйымдастыру. Алматы : Экономика,
2009. -218 бет.
28.
| А ҚОСЫМШАСЫ ... 1 ... ... барлық субъектілерінің өнім шығарылымы, млн. теңге |
| | | | | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... |1234582 |844633 |222994 |166956 ... | | | | ... |48819 |32199 |7466 |9154 ... |42107 |31225 |8746 |2136 ... |94384 |47307 |15898 |31179 ... |62951 |51037 |10588 |1325 ... ... |53796 |23457 |26579 |3761 ... |35441 |11618 |6669 |17154 ... |59571 |33706 |18874 |6991 ... |63975 |37953 |9292 |16729 ... |39022 |33284 |4239 |1500 ... |35374 |27148 |7909 |318 ... ... |83781 |34344 |8850 |40587 ... |55128 |30951 |16586 |7591 ... ... |43877 |20034 |10061 |13782 ... ... |73578 |36270 |22573 |14735 ... ... |156877 |137280 |19589 |8 ... ... |285901 |256820 |29075 |6 ... ... |1521550 |1033437 |302717 |185397 ... | | | | ... |54068 |33240 |10153 |10675 ... |49180 |34814 |12400 |1966 ... |141711 |57733 |48379 |35599 ... |95363 |76408 |17208 |1747 ... ... |70679 |33066 |31689 |5924 ... |46428 |17379 |12531 |16518 ... |80534 |47935 |23805 |8794 ... |74604 |42303 |12031 |20271 ... |50038 |43192 |5441 |1405 ... |42845 |31186 |11232 |427 ... ... |100405 |42771 |16654 |40980 ... |69389 |45339 |14941 |9109 ... Қазақстан |55042 |27795 |10782 |16465 ... ... |86206 |42499 |28204 |15503 ... қаласы |168932 |154824 |14100 |8 ... ... |336126 |302953 |33167 |6 ... ... |2066273 |1327128 |473648 |265501 ... | | | | ... |68967 |35869 |13687 |19412 ... |67447 |46567 |15990 |4890 ... |146977 |65099 |36539 |45339 ... |106772 |87855 |16630 |2287 ... ... |77401 |39852 |28001 |9547 ... |69675 |29052 |15627 |24996 ... |102891 |58508 |31749 |12635 ... |114030 |42368 |34873 |36790 ... |72568 |61475 |8627 |2466 ... |70143 |53870 |15694 |580 ... ... |155802 |58876 |52150 |44776 ... |100896 |53529 |34125 |13243 ... ... |75426 |34253 |13430 |27743 ... ... |105355 |48792 |35782 |20781 ... қаласы |284096 |250880 |33203 |12 ... ... |447827 |360283 |87541 |4 ... негізі: |
Ә ... ...... ... ... мемлекеттік жүйесі
-----------------------
Депрессияланған аймақтарда жұмыс істеп, жаңа жұмыс орнын құрып отырған
шағын кәсіпорын субъектілеріне қосымша жеңілдіктер көрсету
Шағын кәсіпорын
дарды дамыту ... ... ... бағдарла-маларды дамыту және
жұмыссыздарға бизнес-тренингті жүргізуді дамыту
Меншікті бизнесін ашу мақсатында жұмыссыздарды өзіндік жұмыс басты-
лыққа кеңінен ... ... ... оқыту орта
лығының жұмысын жандандыру
Шағын кәсіпорын
дарды несиелейтін арнайы қорлар мен институттарды құру
Шағын кәсіпорын
дарға инвестициялар тарту және салық ... ... ... мен лизингті қолдану
Сақтандыру механизмін қолдану
Біріңғай салық заңдарын құру мен салық салудың ықшамдалған жүйесін кеңінен
қолдану
Шағын кәсіпорындар құру үшін ... ... ... несиелер мен
субсидиялар
Кәсіпорындарды тіркеу процедурасын жеңілдету
Қаржы-несие механизмін жетілдіру
Салық жүйесін жетілдіру
Басқа да факторлар
Қазақстандағы шағын
бизнесті дамыту факторлары
Қызмет ... ... ... ... сараланған (дифферен/н) ставкасын
белгілеу
Шағын кәсіпорын
дардың қызмет етуінің алғашқы жылдарында төмендеген салық ставкаларын
қолдану
Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ноу-хау, лицензия, патент) еқпал ету
Бюрократияға, көлеңкелі айналымға және жемқорлыққа қарсы ... ... және орта ... ... ұйымдар құруды ынталандыру,
олардың тиісті мемлекеттік саясат әзірлеуіне қатысу
Жекеменшік ... ... ... ... ... ... әзірлеу
Іскерлік байланыстарды ұйымдастыру
Шетел инвестицияларын тарту
Сыртқы экономикалық қызметті қолдау механизмін құру
Инвестициялық жоболар конкурсы арқылы шетел несиелерін алуға тиімді жолдар
ашу
Қаржылық қолдаудың механизмін ... ... ... ... шараларды сақтандыру
Мемлекеттік қолдау органдарының қызметі
Ақпараттық қамтамасыз ету
Құқықтық қызмет көрсету
Нарық экономикасының тийімді институттарын ... ... ... ... ... ... ... жүйесі
Кәсіпкерлік құрылымдарға екі-үш жылға дейін мерзімге жеңілдікті несиелер
беру
Шағын кәсіпкерлікті басқарудың ... ... ... ... ... ... элементтері
Басқару теориясы
Дағдарысқа қарсы кеңес
«Самұрық-Қазына» ҰӘҚ
Облыстар және Астана,
Қазақстанның Даму банкі
қоры
Президент жанындағы
Кәсіпкерлер кеңесі

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 94 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Шағын кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау мен дамыту."9 бет
«Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің дамуы және тиімділігін арттыру» (ЖШС «АРЫС» мысалында )77 бет
Жеке және шағын кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау мен дамыту жайлы9 бет
Инфрақұрылымды, соның ішінде шағын кәсіпкерлікті дамыту5 бет
Нарық жағдайында шағын кәсіпкерліктің дамуы25 бет
Нарық жағдайындағы шағын кәсіпкерлікті дамыту және тұтынушылардың нарығын қанағаттандыру («Жетісу» АӨК кәсіпорыны мысалында)73 бет
Шағын бизнес – кәсіпкерліктің ерекше формасы86 бет
Шағын және жеке кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау мен дамыту6 бет
Шағын және жеке кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау мен дамыту туралы12 бет
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь