Саяси партиялар туралы ақпарат

1. Саяси партиялардың пайда болуы, мәні және қызметтері
2. Саяси партиялардың жіктелуі
3. Қазақстандағы көппартиялықтың қалыптасуы
4. Қоғамдық . саяси ұйымдар мен қозғалыстар
Саяси жүйеге мемлекетпен қатар саяси партиялар да кіреді. "Партия" деген сөз латын тілінен шыққан, бөлу, бөлшек деген мағынаны білдіреді.
Тарихқа белгілі алғашқы саяси партиялар Ежелгі Грецияда пайда болды. Олардың мүшелері аз, тұрақтылығы шамалы, жөнді ұйымдаспаған шағын топтар болатын. Олар, негізінен, құл иеленушілердің әр түрлі ағымдарының мүдделерін қорғады. Мұндай партиялар феодалдық қоғамда да болды. Бірақ шексіз әкімшілік билеген дәуірде олардың айтарлықтай маңызы болмады. Еңбекші топтар болса экономикалық бытыраңқылық пен рухани езгінің астында еді. Сондықтан олардың саяси партиялар құруға мүмкіндіктері жоқ болатын. Олардың мүддесін ара-тұра билеуші топтың алдыңғы қатарлы мүшелері қорғады.
Қазіргі біздің түсінігіміздегідей саяси партиялар Еуропада XIX ғ. екінші жартысында пайда бола бастады. Бұған сол кезде болған буржуазиялық революциялар тікелей ықпал етті. Мемлекеттік биліктің ұйымдастырылу түрі және жүзеге асырылуы ретінде парламенттер мен парламентаризм дүниеге келді. Жалпыға бірдей сайлау құқығының енгізілуі бұқара халықтың саясатқа қатысу аясын одан әрі кеңейте түсті. Жұмысшы табының ұйымшылдығы күшейді. Олар парламентте өз мүдделерін қорғайтын көпшілік партияларды құра бастады. Саясатқа көптеген адамдар тартылып, әлеуметтік қайшылықтар шиеленіседі. Осыған байланысты саяси партиялардың рөлі одан әрі өсті. Олар саясаттың негізгі субъектісіне айналды.
Бірақ саяси партиялар бірден көпшілік партия бола қалған жоқ. Оның ұзақ тарихы бар. Мысалы, немістің көрнекті саясаттанушысы Макс Вебер саяси партиялардың дамуында мынадай кезендерді атап көрсетті:
1) аристократиялық үйірмелер;
2) саяси клубтар;
3) көпшілік партиялар.
Саяси клубтардың аристократиялық үйірмелерден айырмашылығы — олар ең алдымен буржуазияның мүддесін білдірді. (Ал аристократиялық үйірмелер жер иелерінің максатын корғаған болатын). Олардың тұрақты идеологиялық байланыстары мен дамыған ұйымы болды. Мұның бәрі оларға коғамдық жұмысты кең өрістетуіне мүмкіндік туғызды.
Ал көпшілік партиялардың саяси клубтардан ерекшелігі — олар жұмысын тек сайлау кезінде ғана емес, сонымен катар әдеттегі, дағдылы уакытта да көпшілікке ы0пал етуге тырысты. Өз катарына барынша көбірек адамдарды тартты. Өздерінің үгіт-насихат жұмысында саяси ағартушылық, үгіт, тәрбие, мәдени қызмет т. с. с. саяси әсер етудің бай мүмкіндіктерін пайдаланды.
        
        Жоспары
1. Саяси партиялардың пайда болуы, мәні және қызметтері
2. ... ... ... Қазақстандағы көппартиялықтың қалыптасуы
4. Қоғамдық - саяси ұйымдар мен қозғалыстар
1. ... ... ... ... мәні және ... жүйеге мемлекетпен қатар саяси партиялар да кіреді. "Партия"
деген сөз латын тілінен ... ... ... деген мағынаны білдіреді.
Тарихқа белгілі алғашқы саяси партиялар Ежелгі Грецияда пайда болды.
Олардың ... аз, ... ... ... ... ... ... Олар, негізінен, құл иеленушілердің әр ... ... ... ... партиялар феодалдық қоғамда да болды. Бірақ
шексіз әкімшілік ... ... ... ... ... болмады.
Еңбекші топтар болса экономикалық бытыраңқылық пен рухани езгінің астында
еді. Сондықтан ... ... ... құруға мүмкіндіктері жоқ болатын.
Олардың мүддесін ара-тұра билеуші топтың алдыңғы қатарлы мүшелері ... ... ... ... ... ... XIX ғ.
екінші жартысында пайда бола бастады. Бұған сол ... ... ... ... ... етті. Мемлекеттік биліктің ұйымдастырылу ... ... ... ... ... мен ... дүниеге келді.
Жалпыға бірдей сайлау құқығының енгізілуі бұқара халықтың саясатқа қатысу
аясын одан әрі кеңейте түсті. Жұмысшы ... ... ... ... өз ... ... көпшілік партияларды құра бастады.
Саясатқа көптеген адамдар тартылып, әлеуметтік қайшылықтар шиеленіседі.
Осыған ... ... ... рөлі одан әрі ... Олар ... ... ... саяси партиялар бірден көпшілік партия бола қалған жоқ. Оның ұзақ
тарихы бар. ... ... ... ... Макс ... ... ... мынадай кезендерді атап көрсетті:
1) аристократиялық үйірмелер;
2) саяси клубтар;
3) көпшілік партиялар.
Саяси клубтардың аристократиялық үйірмелерден айырмашылығы — олар ... ... ... білдірді. (Ал аристократиялық үйірмелер жер
иелерінің максатын корғаған болатын). ... ... ... мен ... ... ... Мұның бәрі оларға коғамдық жұмысты
кең өрістетуіне мүмкіндік туғызды.
Ал көпшілік партиялардың саяси клубтардан ерекшелігі — олар жұмысын ... ... ғана ... сонымен катар әдеттегі, ... ... ... ... ... ... Өз катарына барынша көбірек ... ... ... ... ... ағартушылық, үгіт, тәрбие,
мәдени қызмет т. с. с. саяси әсер етудің бай ... ... ... үш ... ... ... екі партиясы
ғана басынан кешірді. Олар либералдык (виги) және консервативтік ... Ал ... өмір ... ... ... ... даму жолы
кыска. Олардың біразы екі сатысынан өтсе, біразы бірден ... ... ... ... ... партия болып 1861 жылы Англияда либералдык
партия кұрылды. Сонымен қатар мұндай партиялардың дамуына ... ... зор әсер ... ... ... жарғысы, кең тараған жергілікті
ұйымдары бар, ... ... ... ... ... ... съездер
өткізетін партиялары ұйымдасады. Бірінші көпшілік жұмысшы партиясы болып
1863 жылы Жалпы Германияның ... ... (Ф. ... ... XIX ғ. ... ... Батыс Еуропа елдерінде түгелге жақын көпшілік
партиялар пайда болды. Мұндай партиялар басқа континенттерде де ... ... ... Дж. Ла Паломбараның ойынша партиялар
мынадай 4 белгімен сипатталады: 1) партия белгілі бір идеологияны корғайды
немесе кем ... ... ... ... көре ... 2) партия -
адамдарды жергілікті ұйымнан ... ... ... ... ... ... деңгейінде әжептәуір ұзақ біріктіретін ұйым; 3) партияның мақсаты
- билікті қолға алып, ... ... ... ол ... жолмен
жасалады); 4) әр партия өзіне ... ... ... ... мүше ... ... қамтамасыз еткісі келеді.
Саяси партия тапты немесе әлеуметтік топты ұйымдастырады, олардың саяси
сауаттылығын арттырады, жұмысына ұйымшылдық және максаттылық сипат ... ... бір ... ... Ол ... саясаттың басты
принциптерін белгілеуге, саяси ... ... ... мен ... ... ... болады. Олар партияның бағдарламалары мен
жарғыларында айқындалады.
Саяси жүйеде партиялар үлкен ... ... ... ... ... ... Партиялардың өмір сүруінің
өзі сол ... ... ... тууы мен ... ... шығады.
Поляктың белгілі саясаттанушысы А. Боднардың көрсеткеніндей, қазіргі
қоғамда саяси партиялар ... ... ... коғамның ірі топтарының мақсат-мүдделерін анықтау, тұжырымдау және
негіздеу;
ә) олардың белсенділігін арттырып, жинақтау;
б) саяси ... мен ... ... ... саяси жүйелерді, оның жалпы принциптерін, элементтерін, қүрылымдарын
қалыптастыруға қатысу және т. б.;
г) мемлекетте ... үшін ... ... және оның ... ... ... ... іске асыруға қатынасу;
е) қоғамдық пікірді қалыптастыру;
ж) жалпы қоғамды, яки оның белгілі бір ... ... ... ... тәрбиелеу;
и) мемлекеттің, кәсіподақтарының, қоғамдық ұйымдардың ... ... ... мен ... және т. ... ... ... сайлау науқанын дайындау мен өткізу, өз
мүшелерінің санын көбейту, орталық және ... ... ... ... өз ... және шетелдердің мақсаттары жақын
партияларымен байланысты ... ... ... ... ... ... маңызды міндеті — азаматтық
қоғам мен мемлекеттің арасындағы байланысты баянды ету. Партиялар арқылы әр
түрлі әлеуметтік ... ... ... ... мәлімдейді. Бұрынғы
әлеуметтік-экономикалық саясатты одан әрі жүргізу немесе оны өзгерту
керектігі ... ... ... ... Соның ар-касында
қоғамның саяси саласындағы қайшылықтардың басы ... ... ... ... ойда жок ... мүмкіншілігі азаяды.
Коғамның қай жігіне партияның ыкпалы күшті жүріп, олардан ұзак уақыт
қолдау тапса, сол топ ... ... ... қалайды. Ал оған сайлау
кезінде әрдайым даусын беруші сайлаушылар оның ... ... тобы ... ... ... Еуропадағы социал-демократиялық
партиялардың дәстүрлі әлеуметтік негізіне жұмысшылар жататын. Либералдық-
демократиялық партияларды орта ... ... ... ... ... және т. б. ... Аграрлық партия шаруаларға сүйенетін.
Консервативтік партия-лар ірі меншік ... ... мен ... бір ... тірек ететін. XX ғ. ... ... ... Ірі партиялар сайлауда халықтың әр түрлі топтарының даусын жинады.
Демек, солардың мүддесін де көздейді.
Сонымен, ... деп ... ... ... алуга немесе билік
жургізуге қатынасуға бағытталган, ортақ ... бір ... ... адамдардың ерікті одағын айтады. Партиялар сайлауға, мемлекеттік
органдар құруға, мемлекеттік маңызды шешімдер ... және ... ... ... белсене қатынасады.
2. Саяси партиялардың жіктелуі
Саяси партияларды жіктеп, жүйелеудің көптеген белгілері мен өлшемдері
бар. Мысалы, ... ... ... ... ... ... алады, либералдык дәстүр идеологиялық байланыстардың
сипатына басты ... ... ... ... ... ... ... береді.
Бұл мәселені терең зерттеген саясаттанушылардың бірі француз ... ... XX ... 50 жылдарында сайлаушылар мен ... ... ... кадрлық және бұкаралық деп екіге ... ... ... және ... ... деп те ... ... деп
қатарында сайлаушылардың 10%-ынан кемі ғана болатын, мүше саны аз ... ... ол ... және ... көзге түседі. Оның әрбір
мүшесінің партия билеті бо-лады, мүшелік жарналарын уактылы төлейді,
жарғысында ... ... ... ... ... оған ... ... Англия консерваторлар партиясы, ГФР-дің Христиандык-
демократиялықт одағы, Жапония либералдық-демократиялық ... ... ... ... ... ... жатады. Бұқаралық партияда
оны үнемі жактап дауыс беретін ... ... ... ... ... ... ресми мүшелері болмайды. Партбилет ... ... ... Мысалы, мұндайларға АКШ-тың ... ... ... ... ... партиясы т. т.
60 жылдардың аяғында жоғарыда аты аталған Ла ... ... ... ... әмбебап партиялар (уни-версалдық немесе ... ... ... түрін бөліп шығарды. Олардың ерекшелігі — партияның
мүше санын емес, сайлаушылар санын көбейтуге тырысуда. Онда ... діни және т. б. ... мән ... ... саны ... ... ... мен Амери-ка елдерінде тез етек
алуда.
Саяси жүйедегі рөлі мен іштей ұйымдасуына байланысты саяси ... ... ... ... (Лениндік тұжырымдама). Олардың ұйымы жоғары
орталықтанумен ... ... ... ... ... ... қатынасуын талап етеді. Мысалы, Үндістанның ... ... ... ... ... ... Олардың негізгі мақсаты үміт-керлердіңсайлау
алдындағы науқанын ұйымдастыру: қаржы жинау, үгіт жүргізу, т. т. ... ... ... ... ... ... жоқ. ... АКШ-тағы
республикалық және демократиялық партиялар. Сондыктан американдық азамат
«Мен демократиялық партияның ... ... «Мен ... ... ... ... ... партия. Ол негізгі екі қызметті атқарады: ... және ... ... жасау. Мәселелерді алдын ала талқылап,
қабылданатын шешімдерді сәйкестеу, келістіру үшін ... ... ... ... өзін-өзі басқару органы) жіктер
(фракциялар) жасайды. Премьер-Министрдің ... мен ... ... ... ... ... ... Италияла.
Ұлыбританияда, Францияда солай.
4. Кауымдастық партиясы. Ол адамдарды ... бір ... ... карай емес, ортак көзкарас, ұксас мүдделеріне орай ... ... ... ... үшін ... ... ... партиясы, балаларды, малдарды, жануарларды корғау ... ... ... карсы козғалыстар жатады.
Саяси идеологиясына карай партияларды 5 түрге жүйелеп ... ... ... ... ... багыттағы партиялар. Олар
К. Маркстің ілімін басшылыққа алады. Жеке меншіксіз, тапсыз коғам кұруға
тырысады. Баска партиялар коммунистік ... ... ... ... ... ... Солтүстік Корея, Куба, бұрынғы КСРО. Батыста мұндай
партиялардың айтарлықтай салмағы жоқ.
2. Социал-демократиялық ... ... ... ... ... ... ... еңбекші халықтың мүддесіне сай ұдайы
реформалап, өзгертіп отыруға ... ... ... ... ... ... ... Оған жататындар: Австрияның,
Германияның, Швецияның социал-демократиялық партиялары, Ұлыбританияның
лейбористік партиясы және т. ... ... ... ... ... орта ... нашарлап,
азып-тозып бара жатканы ... аян. ... ... ... ... және ... жағынан жаңарған индустриялық
мәдениеттілік орнатпақ та ойлары бар.
3. Буржуазиялық-демократиялық партиялар. Олар XIX ғасырда ... ... ... бір ... ... болды. Мынандай принциптерді басшылықка
алады: коғамда билік үшін ... ашық ... ... керек, өкіметке жалпыға
бірдей сайлау аркылы жету, парламентте көпшілік дауыс алған партия немесе
партиялық ... ... ... ... ... (партияларға)
карсы үздіксіз ашык оппозиция жұмыс істейді. Заң алдында бәрінің де тең
болғанын, сөз, ... ... ... ... Мысалы,
Германияның еркін демократиялық партиясы, Ұлыбританияның социал-либералдық
партиясы және т.б.
4. Консервативтік ... ... ірі ... ... ... ... сактағысы келеді, адамдык және азаматтык
ар-намыс, плюрализм, ынтымактастыкты ... ... ... ... ... ... одағы мен
Христиандык - демократиялық одағының блогы, Ұлыбританияның ... ... ... Олар жеке ... ... ... басым
болғанын, басқаруда катаң орталықтандырылуды, адамның кұқықтары мен
бостандыктарын шектеуді калайды. ... ... Бұл ... ... жүйеге жол ашады. Фашистік партиялар кезінде ... ... ... ... сол ... және т.б. жаңарған неофашистік
ұйымдардың пайда ... ... ... ... бағытына қарай - ... ... ... деп те ... жүр. ... ... ... түбегейлі өзгертуге тырысады. Реформистік
партиялар коғамда маңызды өзгерістер жасамақ, бірақ оның ... ... ... ... партиялар казіргі әлеуметтік өмірдің негізгі
сипат, ерекшеліктерін тұракты сақтап калмақ. Реакциялық партиялар - ... өтіп ... ... не ... ... оралуды
көксеушілер.
Қандай саяси тәртіпті қолдауына байланысты партиялар демократиялық,
авторитарлық, тоталитарлық болып жіктеледі. Демократиялық ... ... ... түсіністікпен карайды, пікіралалығын жақтайды.
Идеологиялық факторға онша мән бермейді. Тоталитарлық ... ... ... ... ... ... ... тырысады. Әсіре
идеологияланған, катаң тәртіпке негізделген бірпартиялық жүйе ... ... ... ... ... келе ... ... пайда
болады және отаршылықка қарсы бағытталады. Олардың көбі ең ... ... ... және ... ... ... ... үшін
күреседі. Өз әрекеттерінде көбінесе күшке сүйенеді.
Саяси өмірдегі алатын орны, билікті жүзеге ... ... ... ... билеуші және оппозициялық (латынның "карсы кою" ... ... ... ... Билеуші партиялардың колдарына мемлекеттік билік
тигендіктен оларға ... ... ... ... бағыттары мен сипатын
айқындауға мүмкіндік туады. Яғни, олар басқа партиялардың ... ... ... ... ... жоқ ... ... өз мүдделерін басқа
жолмен корғайды. Олар бұл максатта ... ... ... ... ... ... кұралдарын пайдаланады. Белгілі бір
қоғамдық пікір тудырып билеуші партияға ... ... ... ... саяси
партияларды оппозициялық деп атайды. Олар басқарушы партияның саясатын ... ... ... даму бағдарламасын жасайды, басқа мемлекеттермен
қарым-қатынастарға өздерінің көзқарастарын білдіреді. ... ... ... тән келеді.
Жұмыс істеу жағдайына, заңның рұқсат етуіне байланысты партияларды
ресми, жартылай ресми, ... деп ... Егер ... ... заң жүзінде рүқсат етіліп, мемлекеттік тіркеуден өтсе, ол ... ... ... Ол ... ашық ... ... ... түрде
рүқсат етілсе, оны толық танылды деуге болмайды. Біраз жағдайларда партияға
сырттай мойындаған ... ... шын ... жұмысына шек қойып,
кедергілер жасалады. Мұндай партияларды жартылай ресми деуге ... ... ... заң бойынша тыйым салынып, жұмысын астыртын, жасырын
жүргізсе, ол қщия ... ... ... олар үстемдік етіп отырған
құрылысты күшпен өзгертуді мақсат етіп қояды. Егер ... ... ... ... ... зор ... оны ресми мойындамағанымен жұмысын
тоқтата алмайды. Оның айғақтығын құпия жағдайда жүріп ... ... ... ... ... ... ... даму жолынан
байқауға болады.
Партиялар жиылып, партиялық ... ... ... ... ... мәні зор. ... жүйе ... мекемелерді қалыптастыруға шынымен
мүмкіндігі бар, елдің ішкі және ... ... ... ете ... саяси
партиялар жиынтығын айтады. Ел ішінде қанша ... ... және ... ... ... енуі сол ... ... дәстүріне, әлеуметтік-
экономикалық шиеленістер ... ... ... ... ... ... Оған ... бір ұлтты әлде көп ұлтты, бір ... көп ... ... да ... үшін ... ... ... саяси партиялардың саны жағынан олар
көппартиялық, екіпартиялық және бірпартиялық болып топтастырылады.
Көппартиялық деп ... ... үшін ... ... бірнеше саяси
партиялардың әр түрлі мүдделері мен пікір алалығын пайдалана отырып басқару
түрін айтады. Онда үш және одан ... ... ... Бұл — ... басқаруда ойлап тапқан өркениетті түрі. Дегенмен, орыстың белгілі
саясатшысы Б. ... ... ... ... жағымды және
жағымсыз жақтары бар. Жағымды жағына жататындары — онда ... ... ... ... Кемшіліктерді кешірмейтін оппозициялық партиялардың болуы
үкіметті тиімді жұмыс істеуге мәжбүр ... ... ... ... ... ... шақырады. Билік басына кездейсоқ емес нағыз
дарынды адамдардың келуіне мүмкіндік тудырады. Ұнамсыз жағына жататындар ... көп ... өз ... ... ғана қарайды. Бар ойы
қарсы партияны жеңуге арналып, ол жолда алдау-арбау, ... ... ... мен тәсілдер пайдаланылып жатады. Дегенмен, қазіргі танда
көппартиялықсаяси өмірдіңтәуір ... ... бірі ... ... ... ... Дания, Нидерланды дағы ... ... ... (бипартизм) басқа да кішігірім партиялар болуы
мүмкін, бірақ ... үшін ... ... ең ірі екі ... ... ... ... бірдей тікелей сайлау нәтижесінде екі партияның бірі
өзінен-өзі автоматты түрде парламентге көпшілік орынды камтамасыз етеді. ... ... ... ... Себебі, ол үкіметті
заң бойынша көрсетілген мерзімі біткенше қызметін атқаруына ... Ол ... ... ... ... ... да ... ол орынға сайлауда жеңіске жеткен партияның серкесі ие ... ... ... ... ... ... бірге
билеген баска партияларға аудара сала алмайды. Бүған мысал ... ... және ... ...... ... Германияда - христиандық демократгар мен социал-демократтар
жатады. Саяси күреске басқа да ... ... ... ... ... рөл ... және жеңіске жетерлік мүмкіндіктері де жок. Дегенмен,
мүндай жүйенің өміршеңдігін аты аталған елдердің өмірі дәлелдеп ... жүйе ... ... ... бәсекелес партияларды
болдырмайды. Ол тоталитарлық және авторитарлық коғамдарға тән. ... ... ... бақылаушы және сынаушы оппозициялық партиялардың
жоқтығын пайдаланып, саяси билікті бүтіндей қолына алып, басқа мемлекеттік
органдарды ... ... ... ... ... ... қазір Қытай, КХДР,
Кубада бар.
Демек, партиялық жүйе әр түрлі болады. Сондықтан солардың ішінде ... ... ... ... сұрақ тууы мүмкін. Бүған бірыңғай ... ... бір ... ... ... ... Әйтсе де партиялық
бірлестіктердің тиімділігіне жалпы өлшеуіш боларлық жағдайлар мыналар. Олар
халықтың ... ... мен ... ... ... ... тырысуы ләзім. Партия арқылы шешімдер ... ... мол ... ... ... ... сын ... және басқарушы топтың жұмысына демократиялық бақылау жасау және
т.с.с.
Саяси партиялардың ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл сөз екі мағынада қолданылады:
I) бір партияның парламентте, ... ... ... ... саяси нұсқау, мақсаттарын ұйымшылдықпен жүргізу үшін құрған
ұйымы; 2) бір ... ... ... ... ... тәртібі бар, бірақ
сол партияның қатарынан шықпаған мүшелердің ... ... ... құқы ... ... ... келуі мүмкін. Әдетте, ол өтпелі
кезендерде пайда болады және ... ... ... ... ... үшін партиялар коалиция (латынның
"бірлестік" деген сөзінен) құруы ... ... деп ... ... ... ... ... бірлігін айтады. Оның мынадай түрлері болады:
а) парламентке қатысатын партиялардың ешқайсысы өз алдына ... ... ... ... ... ... ... көппартиялық
коалиция;
ә) екі күшті ... ... ... өз ... алып ... ... екіпартиялық коалиция орнайды. Мұндайда бір партия
парламентте көпшілік дауыс ... да, ... ... ... ... де ... орны тең болса, үкіметті құру үшін басқа кішірек
партиямен келісімге келуге мәжбүр болады. ... ... ... ... ... ... үшін бәсеке екі партия одағының арасында болса, оны ... ... ... ... ... ... Францияға тән. Онда
президенттік, парламенттік, кантондық сайлаулар кезінде екі блок ... ... ... ... ... бұрынғы президенттері Де
Голь мен Жискар де Эстеннің фамилияларынан шыққан), т.б. кіреді де, ... ... ... ... ... ... егер дербес партия үзакуақыт (20—30 жыл ... ... ... ... ... ... ... Швеция социал-демократиялық партиясы
1932жылдан 1976 ... ... ... кейін 1982 жылдан осы уақытқа дейін
билік басында. Жапонияда либералдык-демократиялық ... 1955 ... ... ... ... ... ... әдетте құқықпен немесе Конституциямен
реттеледі. Себебі, ... ... ... ... принциптері мен
мақсаттарына қайшы келмеуі керек. Оларға жататындар: коғамдық ... ... ... жолмен рұқсат ету; саяси жүйеде партияның
жұмыс істеу ... ... ... ... ... партиялардың
қатысуы; мемлекеттік өкімет органдарында партиялардың өкілдік ... ... ... ... ... ... Батыс елдерінде (Германия, Италия, Швеция, т.б.) 60—70 жылдардан
бастап саяси партиялар мемлекет тарапынан қаржыландырылады. Кейбір ... ... ... ... ... ... ... қаржы бөлінеді. Бұл
конституцияда көрсетілген міндеттерді орындау және қиянат етушілікке жол
бермеу (мысалы, саяси партияларды ... әлде ... ... ... жеке ... ... азайту, не болмаса қызметкерлердің, қоғам
қайраткерлерінің ... жол ... және т.б.) үшін ... ... ... ... ... Ұлыбритания, Франция) заңдарында
радио мен теледидарды кеңінен пайдалануға мол құқық ... ... ... ... және т.б. жұмыс бабында партияларға тең жағдай қамтамасыз
етілгендігі деп ... ... ... ... ... ... ... экономикалық, саяси және әлеуметтік
жағдайы ауырлап кетті. Ресейдің отаршылдық езгісі күшейе берді, одан қоныс
аударған ... ... ... ... ... тартып алуын көбейтті,
халықтың жағдайы төмендей түсті. Сондықтан қазақтың зиялылары тығырықтан
шығудың ... ... ... олар ... ... ... ... 1905 жылдың желтоқсанында Орал қаласында А. Бөкейхановтың бастауымен
Қазакстанның 5 облысының "делегаттар съезі" ... Онда ... ... ... ... сол ... бағдарламасын
кабылдады. Бірақ кадеттер болсын, Уакытша үкімет болсын 1917 ... ... ... де біздіңөңіріміздегі ұлттық, аграрлық және т.б.
мәселелерді шешуге ... Ал ... ... ... ... ... сөз де ... Осыныңбәрі А. Бөкейхановты кадет
партиясынан шығып, жаңа ... ... ... ... ... Ол ... газетінің 1917 жылғы 256-санында арнайы макала шықты.
Бірінші ... ... ... ... 1917 жылы ... ... өтті. Күн тәртібінде 14 мәселе қаралды. Бірақ делегаттар ... ... ... жер, ... ... ... және қазақтың
саяси партиясын қүру мәселелеріне аударды.
1917 жылы 21 казанда "Қазақ" газетінде "Алаш" партиясы ... ... ... Оның ең ... ... ... ... Ресей
демократиялық федеративтік республика, ал оған кіретін мемлекеттер тәуелсіз
болуы керек; Ресей республикасында ... ... ... жынысына қарамай
бәрі де тең; онда тендік, жеке адамның ... ... сөз, ... ... ... дін ... ... барлық діндер тең,
қазақтардың өзіндік муфтияты болуы керек; билік пен сот әр ... сай ... би мен қазы ... ... тілін білуі тиіс,
барлық оқу орындарында ақысыз білім және ол барлық адамдардың игілігі болуы
керек және басқалар.
1917 жылы желтоқсан ... бас ... ... ... ... шақырылды. Онда Алашорда үкіметі құрылды. Басшысы болып А. Бөкейханов
сайланды. Бірақ ол үкіметтің өмірі қысқа болды да, ... жете ... жылы ... Алашорда үкіметі кеңестік әскерлердің ... ... ... ... мен мүшелері репрессияға ұшырады.
"Алаш" партиясы жөнінде ғалымдар арасында екі түрлі көзқарас ... (В. ... П. ... А. ... ... коммунистік
идеологияның тұрғысынан оны "буржуазиялық-ұлтшыл" партия ретінде қарайды.
Екіншілері (М. ... М. ... оны ... ... ... ... да, алаштықтар капитализмді күру немесе тек таза ... ... ... ... мұрат етіп қойған жок. ... ... ... ... адамгершілікті коғам кұрғылары келді.
Бүл буржуазиялық-үлтшылдық емес, ... ... ... ... теориясы сияқты 1917 жылдың күзінде Қазақстанда "Үш жүз" деген
партия күрылды. Оның ... Қ. ... ... болатын. Ол большевиктерге
бағдар үстап, "Алаш" партиясының басты оппоненті болды.
1918 жылы 1 ... ... ... ... ... ... ... өкіметі кезінде, көпшілікке белгілі, жалғыз басқарушы партия СОКП
болды.
Қазақстан тарихында шүғыл бет ... ... ... із ... 1986 ... ... ... Ол жалғыз біздің елді ғана емес,
бүрынғы Кеңес Одағына ... ... ... дүр ... ... ... болып "орталықтың" отаршыл саясаты мен ... ашык ... ... ... ... ... ... Бүл
көтеріліс азаттық жолындағы күреске, жаңа саяси ұйымдар мен қозғалыстардың
пайда болуына түрткі болды, 1987 жылы ... СОКП ... ... ... үлтшыл деп кінәлаған қаулысы жағдайды одан әрі ... ... ... ... ... ... шыққан тегіне бет бүру,
тілін, дінін, үлттық мәдениетін дамыту керектігін дәлелдеп, алға ... ... ... бола ... Осы ... ... болып көтерген
"Желтоқсан" қозғалысы дүниеге келді, кейін (1990 ж. ... ... осы ... ... ... ... ... "Қазақ ССР-індегі қоғамдық бірлестіктер
туралы" заңы айтарлықтай рөл атқарды. Ол азаматтарға қоғамдық ұйымдар ... ... ... ... ... ... мен ... занды
жұмыс істеуіне мәртебе алды. Олар тіркеуден ... ... ... ... ... ... алғашқы қоғамдық-саяси құрылымдар Коммунистік партияға
оппозиция ретінде пайда болды. ... ... ... ... дайындыққа байланысты саяси күрестің басты мәселелері болып
азаматтық, мемлекеттік тіл, жердің жеке ... ... және т.б. ... ... ... белді рөл атқарған (көбі әлі де ... ... ... ... ... олар ... ... партиясы. Жоғарыда айтылғандйй, бұл
қозғалыстың тууына түрткі болған 1986 ... ... ... болды.
Ұйымдасуы жағынан бұл қозға-лыс 1989жылдың көктемінде қалыптасты. 1990
жылғы мамырда "Әділет", "Азамат", "Жерүйық", "Кәусар ... ... ... ұйымдардың бастамасымен ... ... ... ... қоғамдық комитетінің негізінде осы аттас партияның кұрылғаны
туралы декларация қабылданды.
Партияның бағдарламасында республиканың саяси және ... ... ... тіл ... тілі ... 1986 ... ... күрбандарын орынсыз тағыл-ған кінәдан толық ақтау, ... ... ... ... Қазакстаннан тыс жерлерде тұратын отандықтармен
тығыз байланыс ұйымдастыру, ислам дінінің қайта өркендеуі жолында күрес
жүргізу ... ... ... ... Ол ... ... 1990
жылғы шілдеде болған Қазакстанның азаматтық " Азат" қозғалысының қүрылтай
конференциясынан бастайды. 1991 жылғы 4 ... ... ... ... ... ... Қазақстанның респуб-
ликалық "Азат" партиясының пайда болғаны ... ... ... ... ... шын ... егемендігін қамтамасыз етуді,
аумақтық тұтастығын сақтауды, елдің қоғамдык түрмысын демократияландыруды,
қазақ тілін, ... ... ... және т.б. ... етіп қояды.
Жалпы алғанда ұлттық-демократиялық "Желтоқсан" партиясы, Қазакстанның
республикалық " Азат" партиясы," Алаш" ұлт-бостандық партиялары ұлттық және
ұлттық-демократиялық түрде ... ... ... ... ... көп ... қазақ халқына басымдықтар ... ... ... ... ... жасауға үлкен мән берді. Ол кезде бүрынғы әдетке
салып сепаратистік пиғылдағы ұйымдар бас көтеріп тұратын. Бұл ... ... ... ... түрып, тойтарыс беріп тұрғанын айтқан
жөн.
Қазақстанның социал-демократиялық партиясы. 1990 жылғы 26-27 ... ... ... ... осы ... партиялардай
бостандық, ынтымақтастық, әділеттілік идеяларын ту ... Бүл ... ... ... ... ... ... реформаларды жүзеге асыру
және т.б. мақсаттарды көздейді.
Қазақстанның социалистік партиясы. 1991 жылғы 7 ... ... ... ... партиясынын кезек-тен тыс (төтенше) съезі өтіп,
оның мүшелері өзін-өзі әшкерелеген идеологиядан бас тартып, ... ... ... ... ... ... ... мынадай стратегиялық мақсаттарды қояды: саяси салада шынайы
демократияны, қүқықтық мемлекетгі, биліктің бөлінуін, ... ... ... ... және ... ... ... жақтайды,
экономика саласында — қатаң қаржы ... ... ... ... және ... ... ... енгізу, әлеуметтік
салада - халықтың осал ...... мен ... ... қорғау,
жұмыссыздықты болдырмау. Сонымен қатар бүл партия ТМД елдерінің аясында
неғүрлым тығыз интеграция жасауға, ұлттық ... тыс ... ... ... ... ... Коммунистік партияның мирасқорымыз деп
санайды.
"Қазақстанның Халық конгресі" партиясы 1991 жылғы 5 ... ... ... ... Өзін ... либералдық-демократиялық
партиямын деп санайды. Ол азаматтық, ... ... ... ... ... ... келетін мемлекеттік биліктің түрі ... ... және 2 ... ... түсінеді.
Экономикалық салада әлеуметтік бағытталған мемлекет реттейтін нарықтық
экономиканы кұруды дұрыс көреді. Біздің ... ... ... ... ... ... ... келісім деп біліп, ұлтаралық
түсінушілікті қамтамасыз етуге басты ... ... Ол ... ... мен кәсіпкерлік топтарға бағдар ұстайды.
"Қазақстанның Халық бірлігі" одағы 1993 жылғы 6 акпанында ... ... ... ... Оған көитеген шенеуніктер кірді.
Сондықтан бүл ... ... ... ... ... деп ... Бұл партия Президент Н. Ә. Назарбаевтың көзқарасын
жақтайды. Ол өзін әлеуметтік бағдар ұстаған, нарыктык экономикаға ... ... ... ... ... ұйым деп жариялады. Ол
көппартиялық жүйе жасауды, әлеуметтік серіктестік пен азаматтык келісімді,
саяси және ұлтаралық ... ... ... ... ... оның ... қалайды. 1995 жылдың қаңтарында болған съезінде
одакты партия деп атауға шешім қабылданған. 1999 жылы ... ... ... "Отан" партиясының құрамына кірді.
2002 жылғы шілденің 15-інде «Саяси партиялар ... жаңа ... Оған ... елімізде 19 партия болған. Соңғы Заң бойынша партия
болу үшін оның 50 мың мүшесі ... ... ... орай ... 12 партия
тіркеуден өтті. Оларға Қазақстанның социал-демократиялық"Ауыл" партиясы,
Республика-ның саяси "Отан" ... ... ... ... ... "Ак жол" ... ... республикалық
партиясы, Қазақстанның Аграрлық партиясы, Қазақстанның Азаматтык ... ... ... ... партиясы және т.б. жатады.
Мемлекеттік тіркеуден бірінші болып ... «Ақ жол» ... ...... ... ... қызмет істеген, саяси тәжірибелері ... ... ... белгілі азаматтар. Олардың әр салада, әсіресе
саяси-экономикалық реформаларға ... ... ... бар. ... ... ізін ... ... сыни пікір айтып
отырады. "Ақжол Қазақстан", "Эпоха" сиякты басылымдары бар.
Қазіргі электораты (сайлаушылары) көп, 170 ... ... ... ... ... ... ... Оныңдүниеге келіп, қалыптасуына Н.
Назарбаев көп күш жұмсады. ... ол ... ... ... та ... ... Қазақстан Республикасы Конституциясы бойынша Президент
ешқандай партияға мүше бола ... ол бұл ... ... Бұл ... ... ...... қызметкерлер
мен билік басына жақын адамдар. Сондықтан оны билік партиясы деп те ... ... ... ... ... ... ... қүралдары, әр түрлі басылымдар мен телеарналар жетіп артылады. Бүл
партия кәсіпкерлікті, орта және шағын ... ... елде ... ... ... ... аударады.
"Отан" партиясына жақын тұрған — Қазақстанның Азаматтық партиясы. Ол
негізінен ірі ... ... ... мен ... ... олар ... ... көрмейді. Сондай-ақ оларды шетелдік
инвесторлар қатты қолдайды. Соған орай бүл ... ... ... ... ... ... ... соларға тиімді заңарды
қабылдауға үмтылады1.
"Асар" партиясының бағдарламасына қарағанда ол "оңшылдар" ... ... ... мен ... ("Ак жол", ... ... Қазақстаннын патриоттык ... ... ... ... ... ... күшті саяси-әлеуметтенген
мемлекет орнатпақ. Республикамызда өндіріс орындарын ашып, оны шикізат
өндіру ... ... ... ... беруді дұрыс деп санайды.
Қазақстан Коммунистік партиясын негізінен бүрынғы ком-мунистер қүрайды.
Басым көпшілігі - зейнеткерлер. Бүл партия ... ... ісін ... ... ... ... білдіреді.
Қалған партияларды көпшілік жүрт жөнді біле бермейді. Ғани Қасымов
болмаса, олардың бағыт-бағдармаларын оқып, байы-бына бара ... ... ... ... - республикамызда тәуелсіз әлеуметтік
бағыт алған, демократиялық, ... ... ... Оған ... ... дауы, қарсылығы жок, бәрі де мойындайды. Әңгіме тек оны
қалай жүзеге асыру керек, ол ... ... ... мен ... жөн: ... ... ... ме әлде ақырын, бірте-бірте ме
немесе тағы басқа ма?
Сонымен ... ... ... партиялар өздерінің
бағдарламаларында демократиялық құндыл ықтарды жақтайтындығын, ... ... ... ... ... ... ... болғанын қалайды.
Республикадағы партиялардың саны үнемі өсуде. Бірақ ... ... ... және ... ... ... сол — ... саяси процеске шын мәнінде тығыз араласпайды, қоғаммен дамыған
байланыс жүйесі жоқ. Партиялар арасында әдеттегідей ... ... ... әлі орнамаған. Сондықтан ... ... ... айту әлі ерте ... ... ... Ең алдымен, республикада пікір алуандығының
тарихи дәстүрінің болмауы, саяси мәдениеттің төмендігі, құқықтык ... Оның ... ... ... пікірлестердің бірлестігі ретінде
қалыптаспады, "жоғарғы" жақтың ұйғарымымен жасалады. Оларды ... өз ... ... үшін ... ... жергілікті жерде
халықтың біразы ондай партиялардың барын да білмейді.
Көптеген ... өз ... ... ... ... мүмкіндіктері аз. Олардың баспалары, радио, теледидарларда
каналдары не мерзімді уақыттары ... ... ... әрі даму ... ... болмақдеген
сұрақ тууы мүмкін. Топтық мүдделердің жіктелуіне қарай бағыт-бағдары жақын
партиялар бір-біріне жақындай түсуі, жинақталуы, жаңа ... ... ... ... ... ... ... партиялар көбіне
жан-жақтылық сипат алатындай сыңайы бар.
Қазақстанның ... ... ... ... ... Республиканың тұтастығын бұзу, мемлекеттің қауіпсіздігіне зиян
келтіру, ... ... ... ... тектік ала ауыздық туғызу және
заң жүзінде көрсетілген әскери қүрылымдарды ұйымдастыруға тыйым сала-ды.
Басқа мемлекеттердің ... ... мен ... діни ... ... ... ... саяси партиялар мен кәсіподақтарды шетел
мемлекеттері жеке халықаралық ұйымдарының ... ... ... ... ... ... ... партиялар алдыңғы қатардағы
орынның бірін алады. Олар осы мемлекеттік билікті ... ... ... ... үшін ... Партиялар бұқара халықтың мүддесін топтап,
жинақтай білгенде күшейе түседі. Олар ... ... ... маңызды
көрсеткіші болып саналады.
4. Қоғамдық - саяси ұйымдар мен қозғалыстар
Саяси қозғалыс деп ... ... үшін ... арқылы қазіргі жағдайды
өзгертуге немесе үкіметке ыкпал жасай отырып, оны ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда саяси
қозғалыстың айырмасы ол өкімет үшін немесе үкіметті жүзеге асыру тәсіліне
ықпал ету үшін ... яғни ол бұл ... ... ... пайдаланады.
Саяси козғалыстардың пайда болуына төмендегідей саяси жағдайлар себеп
болады: 1) жеке адам өз ойын, көзқарасын өкімет орындарына ... ... ... өзі ... ... 2) ... ... кайшылықтар, наразылықтар себеп болады. Мысалы, Жаңа Өзендегі
(1989) әлеуметтік жағдайға наразылықтан онда "Бірлік" деген ұйым ... ... ... ... ... сол ... "Парасат" деген үйым
дүниеге келді; 3) ... ... ... Мысалы, Қазақстанда
"Азат", "Желтоқсан" партиялары солай туған болатын.
Мәселен, Қазакстанның азаматтық "Азат" қозғалысы ... ... 1990 ... 1 ... ... ... мақсатын "Халықаралық,
Одақтық шартпен біріккен ерікті де тәуелсіз жаңа коғамдастық шеңберінде
Қазақстанның ... ... ... кол ... деп біледі. Бұл
козғалыс Қазакстанды, қазақ ... ... пен ... ... үшін қажетті зандардың кабылдануы, олардың дұрыс
орындалуы жөнінде халыққа ... ... ... осы ... ... ... "Желтоксан", " Алаш" партияларымен бірге сепаратистік
пиғылдағы үйымдарға ... ... ... ... казактар
бірлестіктері) олардың осы түрғыдағы іс-әрекеттеріне бірнеше рет тойтарыс
беруге белсене ... ... ... партияны кұру жолында алғашқы саты болуы
мүмкін. Қозғалыстың партияға тән ... ... ... ... ... ... ... Әдетте, оның әділеттілік, бостандық,
карусыздану, бейбітшілік үшін ... ... ... ... ... қорғау т.с.с. жалпыхалықтық, адамзаттык талаптарға негізделген басты
мақсаты қалыптасады. Бұл ұрандар көпшіліктің ... ... ... тіпті өзара айтарлықтай айырмашылықтары бар қоғамдық таптарды да
біріктіруі мүмкін. Көбіне ... ... ... ... ... құрылысқа қатынасына қарай саяси қозғалыстар консервативтік,
реформистік, революциялық және контрреволюциялық ... ... ... ... саяси партиялардағы сиякты. (Олар жөнінде біз
партиялардың жіктелуінде айтқан болатынбыз, ... ... ... ... бір қалыпта тұрмайды. Ол дамып, өзгеріп отырады және
мынадай сатылардан тұрады: ... ... және оның ... ... ... ету ... дамыған жұмыс кезеңі; саяси ... ... ... ... ... бір тобының мүддесін білдіріп,
қорғайтын, ... ... ... ... жету үшін ерікті түрде
мүшелікке кірген, оған материалдык көмек көрсететін, ... ... ... ... ... ... ... коғамдык ұйымдар да адамдардың мүдделерін
іске асырудың кұралы ретінде пайда болады. Қазіргі заманда ... ... ... өте көп. Ол ... саяси өміріне катысушы адамдардың
максаттары мен ... әр ... ... ұйымдар бірлесе амал, әрекет ... үшін ... ... ... ... ... ... және бейресми
сипаттағы одактарға, халыкаралык ұйымдарға бірігуі мүмкін.
Қоғамдық ұйымдар әр түрлі келеді. Оған: партиялар, ... ... ... ... шығармашылық (творчестволык)
одақтар, әр түрлі ерікті қоғамдар (ғылыми, ғылыми-техникалык, ... ... ... және т.б.) ... ... ... аркылы
миллиондаған адамдар өзін-өзі баскаруға белсенді катысып, өмір мектебінен
өтеді.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1917 жылғы саяси партиялар мен ағымдар7 бет
1991-2002 жж аралығындағы Қазақстандағы саяси партиялар50 бет
Ақпан төңкерісі. саяси партиялар мен ағымдар22 бет
Испания мемлекетінің саяси партиялары4 бет
Мемлекет және саяси партиялар24 бет
Саяси партиялар36 бет
Саяси партиялар жайлы8 бет
Саяси партиялар мен қоғамдық саяси қозғалыстар24 бет
Саяси партиялар мен қоғамдық қозғалыстар10 бет
Саяси партиялар мен қоғамдық-саяси қозғалыстар8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь