Қазіргі кездегі экономикадағы шығындар

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШЫҒЫНДАР ТЕОРИЯСЫ ... ... ..5

1.1 Шығындардың экономикалық мазмұны және жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Шығындардың түрлері және олардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.3 Шығындарды төмендетудің негізгі әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

ІІ ЕЛІМІЗДЕГІ КӘСІПОРЫННЫҢ ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРЫ ... ... ... ... 16

2.1 Кәсіпорынның ерекшелігіне қарай өндіріске кеткен шығындарының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.2 Қазақстан Республикасындағы сыртқы экономикалық шығындар мен қарыздың экономикаға әсер етуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
“Қазақстан өз азаматтары үшiн өмiр сүрудiң жоғары стандартын жасай отырып, әлемнiң тиiмдi дамып келе жатқан елдерiнiң қатарына қосылуға тиiспiз. Бiз мұны ұлтымыз бен экономикамыз бәсекеге қабiлеттi болған жағдайда ғана iстей аламыз” деп Елбасымыздың “Қазақстан экономикалық, әлеуметтiк және саяси жедел жаңару жолында” атты Қазақстан халқына Жолдауында ерекше атап өттi.
Қазақстан Республикасының бүгiнгi таңда экономикасының тиiмдi дамуында басты мәселенiң бiрi ол негiзгi өнеркәсіптік капиталдарының басым бөлiгiнiң моралдық және физикалық жағынан тозуы болып табылады.
Осыған байланысты отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі төмен, яғни өндірістік және экономикалық шығындары жоғары. Егер өндіріс көлемінің өсуі шығындардың одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз етеді. Осының салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған өнiмдерiнiң бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың экономикалық белсендiлiгiнiң өсуiне керi әсер етуде.
Шығындар деп тек қарапайым шығындар емес, нарықта құн формасын алған ресурстар шығындары аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім өндіріп өткізілген өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі. Өндіріс шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар:
Өндіріс шығындары ұдайы өндіріс процесінің нәтижесі болып табылады. Бұл кәсіпорынның өндірісте тұтынылған құрал-жабдықтары мен жалақы төлемдерінің шығындарын көрсетеді және өндіріс шығындары экономикалық және бухгалтерлік болып бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - өнімнің белгілі мөлшерін өндіруге нақты жұмсалған өндіріс факторларының шығындары жатады. Бұл жағдайда факторлар сатып алынған бағамен бағаланады. Кәсіпорын шығындары бухгалтерлік және статисткалық есеп беруде өнімнің өзіндік құны түрін алады.
Өндіріс шығындарының экономикалық түсінігі ресурстардың сиректігіне және оларды балама пайдалану мүмкіндігіне негізделеді. Тауар өндіру үшін алынған ресурстардың (қандайы болмасын) экономикалық шығындары, оларды өте тиімді пайдаланып өндірген құнға тең болады. Бұлар айқын немесе айқын емес шығындарға бөленеді.
Сондықтан мен, курстық жұмысымның тақырыбын «Шығындар және оның құрылымы мен өндіріс дамуындағы маңыздылығы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi ел экономикасының тұрақтылығының негiзi болып табылатын отандық өнеркәсiптердiң рыноктық жағдайда бәсекеге қабiлеттiлiгi ең бiрiншi сол өндiрiстiң капитал деңгейiне байланысты болып келедi. Ал осы өндірістің дамуындағы шығындарды барынша азайтып, экономикалық шығындарды толық зерттеп, олардың іске асуын уақтылы қаржымен қамтамасыз ету, максималды экономикалық пайдаға қол жеткізу маңыздылығы болып табылады.
1. Курс экономической теории / Под ред. М.Н.Чепурина, Е.А.Киселевой. – Киров, 1994, гл.13.
2. Экономическая теория (политэкономия). Учебник. Под общей ред. В.И. Видяпина, Г.П. Журавлевой. - М., 1997.
3. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
4. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2003г. – 712 стр.
5. Горфинкель В.Я., Купряков Е.М. Экономика предприятия. М: Банки и биржи, 1996г.
6. Мейiрбеков А.Қ., Әлiмбетова Қ.Ә. Кәсiпорын экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2003. – 252 бет.
7. С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметоа, У.А. Жанайдаров Экономикалық теория. Оқу құралы. – Астана: 2002. –464 б.
8. Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. – Алматы: 2001. – 252 с.
9. Купешова С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық саладағы мемлекеттің орны //Саясат №2, 2001
10. Есентугелов А. Долгосрочная стратегия развития экономики и размещение производительных сил в РК // Аль-Пари. - №6, 2000 г. – с. 3-6.
11. “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” Стратегия. – Алматы, 2003 ж.
12. Н. Ә. Назарбаев. “Бәсеке қабiлеттi Қазақстан”, “Бәсекеқабiлеттi экономика” және “Бәсекеқабiлеттi халық” деген Қазақстан халқына Жолдауы. // Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.
13. Кенжеғали Сағадиев “Бәсекеге қабiлеттiлiктi өзiмiз жасауымыз керек” // Егемен Қазақстан, 2004 ж.
14. Купешова Сауле Телеухановна / “Теория и практика инновационного процесса в переходной экономике Республике Казахстан,” – диссертация, Алматы, 2002 г.
15. Қуат Бораш “Инновация, оның елiмiз экономикасы үшiн маңызы қандай” // Егемен Қазақстан, 23 ақпан, 2004 ж.
16. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
17. Статистический ежегодник. Алматы. – 2007г. – 467 стр.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
............................................................................
.......................................3
I ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШЫҒЫНДАР ТЕОРИЯСЫ ..........5
1.1 Шығындардың ... ... және ... ... ... және ... ерекшеліктері
..................................8
1.3 Шығындарды төмендетудің негізгі әдістері
................................................11
ІІ ... ... ... ... ................16
2.1 Кәсіпорынның ерекшелігіне қарай өндіріске кеткен шығындарының түрлері
........
............................................................................
...............................16
2.2 Қазақстан Республикасындағы сыртқы ... ... мен ... әсер ... ... өз ... үшiн өмiр ... ... стандартын жасай
отырып, әлемнiң тиiмдi дамып келе жатқан елдерiнiң ... ... Бiз мұны ... бен ... ... ... ... ғана iстей аламыз” деп Елбасымыздың ... ... және ... ... ... ... атты ... халқына
Жолдауында ерекше атап өттi.
Қазақстан Республикасының бүгiнгi таңда экономикасының тиiмдi дамуында
басты ... бiрi ол ... ... ... ... ... және физикалық жағынан тозуы болып табылады.
Осыған байланысты отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі
төмен, яғни өндірістік және экономикалық шығындары ... Егер ... өсуі ... одан да ... ... ... ... етеді.
Осының салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған өнiмдерiнiң
бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың ... ... керi әсер ... деп тек ... ... ... ... құн формасын алған
ресурстар шығындары аталады. Шығындар ... ... өнім ... ... ... ... ақшалай көрінісі. Өндіріс
шығындарын жіктеп бөлудің ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі болып табылады.
Бұл ... ... ... ... мен ... ... ... және өндіріс шығындары экономикалық және
бухгалтерлік болып бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - ... ... ... ... ... ... ... шығындары жатады.
Бұл жағдайда факторлар сатып алынған бағамен бағаланады. ... ... және ... есеп беруде өнімнің өзіндік құны
түрін алады.
Өндіріс шығындарының экономикалық ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне негізделеді. Тауар өндіру үшін
алынған ресурстардың (қандайы болмасын) экономикалық ... ... ... пайдаланып өндірген құнға тең болады. Бұлар айқын немесе айқын емес
шығындарға бөленеді.
Сондықтан мен, ... ... ... ... және ... мен ... дамуындағы маңыздылығы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi ел ... ... ... ... ... ... рыноктық жағдайда бәсекеге
қабiлеттiлiгi ең бiрiншi сол өндiрiстiң капитал деңгейiне байланысты болып
келедi. Ал осы ... ... ... ... ... шығындарды толық зерттеп, олардың іске асуын уақтылы қаржымен
қамтамасыз ету, максималды экономикалық пайдаға қол ... ... ... дамуындағы шығындарды барынша азайтып, ... ... ... ... ... ... қол ... сондай-ақ өнімнің өзіндік құнынын калкуляциялық есебін жүргізу
арқылы ... ... ... ... етуін қалыптастыру
негізінде кәсіпорындардағы бизнес шешімін бағалаудағы ... атап өту және ... ... ... ... ... анықтау болып табылады.
Қазақстанның ұлттық экономикасын дамытудың стратегиялық мақсаттарын
орындау әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... көздейді. Тұрақты экономикалық дамуды қамтамасыз етіп, ... ... ... ... ... үшін ең ... мемлекеттік қаржы
саласында мемлекеттік басқарудың нысандары мен әдістерін жетілдіру қажет.
1990-шы жылдардың басындағы Қазақстан экономикасын ... құру ... ... қаржыландыруға және ұлттық экономиканың тұрақты
дамуын қамтамасыз етуге өз ... ... ... (жетіспеуімен)
сипатталды. Бұл несие капиталының сыртқы және ішкі нарығында мемлекеттік
қарыз алу қажеттігін туғызды. ... ... ... ... ... даму ... мен ... өз қаржы қоры
тапшылығының арасындағы қайшылықты ... ... ... ... ... алу ... ... мемлекеттік шығындарды қаржыландырудың жағымсыз
салдары ақша шығару практикасын қолданудан гөрі азырақ болды.
Халықаралық тәжірибе көрсеткеніндей, қарызға алу саясатын ... ... және ... сектордың қарызын басқару мен жеке сектордың
сыртқы қарызын реттеу саласында мемлекеттің әлеуетін нығайту үшін уақытында
қажетті шаралар ... ... ... ... ... маңызды факторы болып табылады.
Осыған байланысты қарызды басқару ... ... мен ... ... ... ... жетілдірудің тиімді нысандары мен әдістерін
анықтау өзекті ... ... ... ... ... ... ... Шығындар теориясы және олардың экономикалық мазмұны
Шығындарды зерттеумен саяси ... ... де ... ... ... деген түсінік енгізген, ал Д.Рикардо салыстырмалы
шығындар теориясының авторы. Шығындар деген ... олар ... ... ... шығындар деп түсінген, немесе, өнімнің жеке
бірлігі орташа кәсіпорын үшін не ... ... ... ... ... ... ... көлемі қандай шамада болады. ... ... ... ... ... бағасы деп те
дәлелдейді.
Маркцистік концепция бойынша өндіріс ... ... ... тұратынын көрсетеді: өндіріс құралдары мен жұмысшы күшіне ... ... ... ... ерекше капиталистік шығындардан тауардың
құнын құрайтын еңбек шығындарын – ақиқат ... ... ... ... ... осылай бөлу – еңбек ығындарына және капитал
шығындарына – бұл капиталистік ұдайы ... ... ... ... ... принциптерінің біреуі болып табылады.
XIX ғ. соңында бірнеше жаңа концепциялар пайда болды. Маржиналистер
бойынша шығындар шекті ... ... ... ... ... ... ... пайдалығымен белгіленетін өндіріс факторлары үшін
фирмалар төлейтін соманың шамасы ... ... ... ... ... тек жеке ... тән жағдай деп
есептелінеді. Осы ... ... мен ... ... масштабының
функциясы деп түсініледі.
Австриялық теоретик Ф.Визер балама ... ... ... ... Осы ... ... шығындары, өндіріс
ресурстарын басқаша пайдаланғанда өндірілген өнімдерден қоғамға ... ... ... тең ... ... ... ... көзқарастарын математикалық негізге көшірумен байланысты
шығындарды барынша төмендету ... ... ... институционалистік теориясының көрнекті өкілдері Дж.К.
Кларк және Джон А. Гобсон ... ... ... айналысқан және
шығындардың әр қилы типтерін индивидуалдық, қоғамдық, абсалюттік, үстеме,
қаржылы, өндірістік, ұзақ ... және ... ... ... ... ... ... шығындар деген ұғымдар енгізді. Бұған еңбек
амаланың сапасы мен сипаты, оның ... және ... ... ... ... ... неоклассикалық концепциясы, оны ... ... ... ... және ... ... ... жылдары неоинституционалистік трансакциондық шығындар теориясы
пайда болды. Бұған көбінесе айналыс шығындары жатады – ... ... ... ... жағдайды ұстап тұру үшін). ... ... ... ... ... ... енгізді. К.Эрроу
бойынша экономикадағы трансакциондық шығындар физикадағы үйкеліспен ... ... ... ... ресурстардың сиректігіне
және оларды балама пайдалану мүмкіндігіне негізделеді. Тауар өндіру ... ... ... ... ... ... ... өте
тиімді пайдаланып өндірген құнға тең болады. Бұлар ... ... ... емес
шығындарға бөленеді. Осы аталған өндіріс шығындарын түр-түрге бөлудің көп
классификациялық белгілері мен түрлері болады. Оны ... 1-ші ... ... 1- ... ... ... шығындардың жіктелуі
|Классификациялау белгілері ... ... ... ... ... ... элементтері|
| ... ... ... ... құнның баптары | |
| ... және ... ... |
|Технологиялық процесс |Бір ... ... ... ... бойынша | ... ... ... ... ... және ... ... бойынша ... , ... тыс ... ... ролі | ... жасаудың мақсатқа сай ... және ... емес ... ... ... |
|Жоспарға енгізу мүмкіншілігі ... және ... ... ... ... ... және ... |
|Пайда болуының ... ... ... ... ... ... ... |өнім шығындары ... ... деп ... факторлары мен жабдықтаушыларға айқын ақша
формасындағы төлем түрін алатын балама ... ... ... ... ... ... байланысты. Мысалы, жұмысшыларға, менеджерлерге
жалақы төлеу, көлік шығындарын өтеу және т.б.
Айқын емес шығындар – ... ... ... ... ... ресурстардың құнын атайды. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... емес шығындар
көрсетілмейді.
Шығындар деп тек жабайы ... ... ... күн ... ... ... аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім өндіріп
өткізілген өндірістік ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... жолдары бар:
Біріншіден, әлеуметттік-экономикалық бағыттан қарағанда, шығындар
қоғамдық және кәсіпорын шығындары ... ... ... ... ... өнімнің құнына көшкен жанды еңбек және зат ... ... ... ... ... шығындары ұдайы өндіріс процесінің нәтижесі
болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... шығындарын көрсетеді.
Екішіден, өндіріс шығындары экономикалық және бухгалтерлік болып
бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - өнімнің ... ... ... ... өндіріс факторларының шығындары жатады. Бұл жағдайда факторлар
сатып ... ... ... ... шығындары бухгалтерлік және
статисткалық есеп беруде өнімнің өзіндік құны түрін алады.
1.2 Шығындардың ... және ... ... ... ... негізінен тұрақты және ... деп ... ... ... (FC) ... шығару көлемінің өзгеруіне байланысты
өзгермейтін шығындарды айтамыз. ... ... ... амортизациялық
төлемдер, аренда төлемі, тұрақты салынатын салықтар, ... ... ... жалақысы, ренталық төлемдер, еңбекақы және т.б. ... ... және ... шығындар деп екіге бөлуге болады. Қалдық
шығындарға өндіріс пен өткізу белгілі бір ... ... ... жұмсалатын кәсіпорынның тұрақты шығындарының бір бөлшегі жатады.
Старттық шығындарға өндіріс пен ... ... ... ... ... ... бір бөлшегі жатады.
Айнымалы шығындар (VC) дегеніміз шығарылатын өнім көлемінің өзгеруімен
бірге өзгеретін өндірістік шығындарды айтамыз. ... ... ... ... ... жалақысы, салықтар, энергия мен
отын ресурстарына, транспорттық қызметтерді төлеуге кететін шығындар ... ... Өнім ... ... де тұрақты шығыдар өтелуі қажет.
Ал өзгермелі шығындарды кәсіпкер өндіріс мөлшерін өзгерте ... ... ... ... ... ... ... графиктерін
тұрғыза аламыз. Келесі 1-ші суретте айнымалы және тұрақты шығындардың жалпы
кескіндемесі көрсетілген.
C
TC
FC
A VC
Q ... - ... ... ... ... мен өнімділік арасында байланыс бар. VC
және ТС қисықтарының қысқа мерзім кезеңіндегі түрі ... ... ... және ... жалпы өнімділігі қисығының түрімен түсіндіріледі.
Еңбек өнімділігінің артуымен айнымалы шығындардың VC А нүктесіне
дейін ... ... өсуі ... бірінші сатысында еңбек
өнімділігінің жоғарылауының нәтижесінде өнім шығару көлемінің тез артуымен
түсіндіріледі. Шекті өнімділіктің ... ... ... ... ... өнім
шығару шамасының көбеюіне байланысты айнымалы шығындар да тез қарқынмен өсе
бастайды (А нүктесінен бастап қисық бойымен жоғары). ТС қисығы ... ... ... және ... ... осімен FC-тің жылжуы болып
табылады.
Фирма бiртектi өнiм ... деп ... ... ... ... мүмкiндiктерi өндiрiстiк функция көмегiмен берiледi. Өндiрiстiк
функцияны кесте түрiнде беруге болады ( Кесте-2)
Кесте 2
Еңбек және капитал шығынының өндiрiстiк функция ... ... ... L ... K | |
| |10 |20 |30 |40 |50 |
|5 |8 |16 |22 |26 |30 ... |16 |24 |30 |34 |36 ... |22 |30 |36 |40 |42 ... |26 |34 |40 |44 |46 ... |30 |36 |42 |46 |48 ... ... ... шығыны 10 ( L=10), капитал шығыны (K=15)
болған жағдайда өнiм шығару көлемi Q=22 ... ... ... ... ... ... өнiм ... кезде белгiлi
шығындармен iске асырады. Яғни фирманың өндiрiсi мен ... ... ... орын ... Мысалы: нан заводын алатын болсақ, яғни нан
өнiмдерiнiң өзгерiсi тек қана ... ... ... ... Мұнда 1
жұмысшы 50 бөлке пiсiрсе, ал 2 жұмысшы қосылып 90 бөлке пiсiре ... ... ... ... етсе деп ... ... өндiрiс көлемi келесi кесте және
графиктен көруге болады.
Кестеден көрiп отырғанымыздай жұмысшы саны өсуiне ... ... ... саны ... ... шектi өнiмдiлiгi азаяды. Мысалы
кете бойынша 1-шi жұмысшынiң ... ... 50 ... ал ... ... 10 ғана ... құрайды. Мұнда құрал-жабдықтардың шығыны
тұрақты, өзгеретiн жұмыс күшiн жалдау шығындары өсiп ... ... ... ... ... 3- ... функциясы және жиынтық шығындар
|Жұмысшылар |Шығарылған |Еңбектiң |Құрал – |Жұмыс күшiн |Ресурстардың|
|саны ... саны ... ... |жалдау |жиынтық |
| | ... ... ... |
| | |i ... | | |
|0 |0 |0 |30 |0 |30 |
|1 |50 |50 |30 |10 |40 |
|2 |90 |40 |30 |20 |50 |
|3 |120 |30 |30 |30 |60 |
|4 |140 |20 |30 |40 |70 |
|5 |150 |10 |30 |50 |80 ... көлемi
150 Өндiрiстiк
функция
100
50
0 1 2 3 4 ... ... – Нан ... өндiрiстiк функциясы.
Бұл график қолданылған ресурстың ... ... ... ... өсуiн көрсетiп тұр. Бiрақ бұл функция шексiз өсе ... ... ... ... ... байланысты бiр мезеттен кейiн
кемуi мүмкiн. Бұл ... егер ... ... ... ... алып ... ... Себебi жұмысшы көбейген сайын олар бiр-
бiрiне кедергi ... ... ... ... ... ... функцияның қисығынан шектi өнiмдiлiктiң кемуiн анық көруге
болады.
Жалпы өндiрiстiк функция белгiлi ... ... ... ... өнiм өндiрiсiн сипаттайды. Әдетте өндiрiс ... ... екi ... ... ... қарастырылады. Яғни капитал (К)
және еңбек (L).
Q = f (L K)
1.3 Шығындарды төмендетудің негізгі әдістері
Өндірістік шығындарды ... ... ... ... ... ... ... да өте жиі қолданамыз. Өндіріс пен сату өзгергендегі
шығындар ... ... ... үш ... ... мүмкін:
1. Өзгермелі шығындар пропорционалды болады, егер олардың салыстырмалы
өзгеруі, өндірістің көлемі мен мөлшерінің салыстырмалы ... ... 2-ші (а) ... Егер ... салыстырмалы өсуі, өндіріс көлемінің ... аз ... онда ... өзгермелі шығындардың болғаны 2-
ші (ә) сурет;
3. Шығындар прогрессивтік өзгермелі болады, егер өзгермелі шығындардың
өсуі, өндірістің көлемінен артық ... 2-ші (б) ... ... (ә)
VC
VC
Q ...... ... ... ... ... деп ТС – оның ... және айнымалы
шығындарының сомасы болып табылады.
ТС = FC + VC
Өнімнің жаңа бірлігімен бірге, жалпы шығындар өзгермелі ... ... өсіп ... ... көлемі жиынтық шығындардың шамасын
белгілейтін шығындардың түрлері көп болады, ... ... ... және
қосымша материалдарға шығындар, көлік шығындары, қуатқа, табыстың жекелеген
түрлеріне шығындар.
Айнымалы ... ... ... ... өндіріс көлемін
өсіру немесе төмендету шешімдерін белгілейтін болғандықтан, осындай
шығыстарды Батыстың есеп ... ... ... деп ... Шығындардың
басқа түрлері өндіріс көлемдеріне тәуелді болмайды, мысалы, кәсіпорынның
әкімшілігінің және ... ... ... арендаға алынған негізгі
құралдар үшін төлемдер және т.б. өйткені бұлар өндірісті ... ... ... ... әсер ... олар ... тек ... ету
шарты болып табылады. Бұларды шешім қабылдауды белгілемейтін шығындар деп
атайды.
Тұрақты шығындар ... ... ... ... ... мәні ... ... және айнымалы деп бөлуден пайда жоқ. Бірақ
барлық айнымалы шығындар ... ... ... шешімдерге әсер етеді, ал
барлық ... ... оған әсер ... деген дұрыс емес. Бір түрге
жататын шығындардың өздері де әр түрлі болып ... ... ... бір ... өзгермелі көп, ал басқа жағдайларда тұрақты шыығндар
көп болуы мүмкін. Осы шығындар тұрақтыға немесе айнымалыға жата ма ... ... екі ... тәуелді болады: кезең мерзімінің ұзақтығынан
және өндірістік факторлардың ... үшін ... ... ... ... шығындар, яғни
орташа шығындар туралы ақпарат өте маңызды болып табылады.
Орташа шығындар ATC – бұл шығарылған ... ... ... ... Өндірістің орташа жалпы шығындары өндірілген өнім көлеміне
(Q) қатынасымен анықталады да, өнімнің бір данасын шығаруға ... ... ... ... ... ... шығын келесі формуламен анықталады:
ATC = TC / Q
Берілген көрсеткіш ... ... ... ... ... болып
табылады, бірақ ол соңғысынан айқынсыз шығындар шамасымен өзгешеленеді.
Осыған сәйкес орташа жалпы ... ... ... (AFC) және орташа
айнымалы (AVC) шығындар деп бөледі. Олар келесідей анықталады:
AFC = FC / Q;
AVC = VC / ... ... ... ... және оның ... көлемінің
орташа шығындар динамикасына ықпалы оң шамада немесе теріс шамада болуы
мүмкін. Әдетте, ұзақ ... ... ... ... ... ... ... минимумға жетеді, осыдан кейін қайтадан өседі.
Бұл жағдай қайтарымның кему заңымен емес, өндіріс масштабының өсуінің ... ... ... ... оң ... ... өсуіне сәйкес фирманың ұзақ мерзімдік
орташа шығындары кемігенде орын алады.
Ауқымның теріс ... ... ... ... ... ұзақ ... ... шығындар өскен жағдайда өндірісті
ұйымдастыру мәселелері құрылады. Бұның басты себебі – ... әр ... ... ... ... ... бәсеңдеп кетуі. Басқарушы
аппарат өсіп кетеді, жоғары ... ... ... ... Бұл ... жеделдігінің айқындығын төмендетеді, өндірістің
тікелей және үстеме шығындарын өсіреді.
Дағдарыс кезеңінде бәсекелік сайыста ірі ... ... ... ... ... ... ... аулақ болу үшін
бұлардың қолданатын мүмкіндіктері мол болады.
Iрi ... ... ... Бiр ... ... бiр ... ... ол фирманың рыноктағы өндiрiсi максималды ... етуi, яғни ... ... қарағанда шығындардың төмен болуы,
сапаның жоғарылығы.
Мұндай жағдайда сол фирма ... ... ... ... ... iрi ... жұмыс iстеуi тиiмдi, себебi iрi
өндiрiстiң шығыны, ұсақ фирмалардың шығындарынан төмен болады. Яғни, табиғи
монополия өнiм ... ... ... қызмет етуiнен туындайды. Оны 3-
шi суреттен көре аламыз / 6, 173 бет ... ... ... ... ... ... ылдилы көлбеулiк
болып келедi. Монополия үшiн монополист тауарының сұраныс ... ... ... ... сәйкес келедi. Әдетте табиғи монополистер болып
тұрғын халықты коммуалды қызметпен қамтамасыз ететiн ... ... қала ... жылу берумен қамтамасыз етушi. Яғни, фирма қала
тұрғындарының жылуға деген сұранысын қамтамасыз ету үшiн қала ... ... ... тартады. Ол осы жүйесi арқылы монополсит болып, халықты
жылумен қамтамасыз ... Егер ... ... ... фирма енуi үшiн ол
өз алдына жеке жылу жүйесiн ... ... ... ... ... фирма
болса, олардың жалпы орташа шығындары өсу бағытын алады. Сондықтан ... ... ... қызмет еткенi тиiмдi.
Егер ұзақ мерзімдік орташа шығындар шығарылым көлемінен тәуелді
болмаса, онда ... ... ... тұрақты болады. Кәсіпорынның
тиімділігінің барынша ... ... ... өзінің ұзақ мерзімдік орташа
шығындарын барынша ... ... ... ... ең аз ... ... жиынтық
шығын (АС)
Q2 Q1 Өнiм ...... ... ... үнемдеуi
Өндіріс көлемі туралы сұрақ қаралғанда тек орташа шығындар мен ғана
емес, шекті шығындармен де есептесу ... ... (МС) – бұл ... ... ... өндіру үшін қажет
қосымша шығындарды көрсетеді. Ол келесі формуламен анықталады:
MC = ∆TC / ∆Q
Егер өнімнің қосымша бірлігі оның сату ... ... ... ... шығындар өнімнің бағасымен теңдескенше, фирма өндірісті кеңейте
береді. Қысқа мерзімде шекті ... ... ... – доға ... ... Бұл ... ... заңымен байланысты – еселеп өсіп
отыратын қосымша күн шектелген немесе тіркелген ... ... ... ... ... ... бұл ... масштабының өсуі
табыстылықты өсіретін масштабтың әсерімен байланысты. Өнім шығару көлемі
өскен кезде тұрақты ... ... ... ... ... өсуі ... айнымалы шығындардың өсуіне тең ... ... ... ... шекті шығынды былай есептеуімізге болады:
MC = ∆VC / ∆Q
Орташа өнімділік пен орташа шығындар арасында, сонымен қатар ... пен ... ... ... кері ... бар. ... айтылған
байланыстарды түсіну үшін, біз еңбекті тұрақты төлем алуымызға болады.
МС, АС және AVC қисық сызықтардың ... ... деп ... ... ... ... шекті шығындар орташа шығындардың ... ... тең ... Келесі графикте бұл ереже МС қисық сызығының
АС және AVC қисық сызықтарымен, бұлардың минимум ... ... ... яғни МС = min ... ... нарықтық бағаны Р фирма берілген деп және соған
өзінің өндірісін бейімдеді деп есептесек, онда ол ... оның ... ... ... ... ... ... Фирманың ұсынысының
қиысық сызығы SS орташа ... ең ... ... ... ... шығындар сызығымен үйлесімді беттеседі.
Өндірістің шекті шығындары мен орташа шығындарыынң қисықтарын график
түрінде көрсетейік.
С
МС
Р
АС
AVC
Р min
Qmin Q ...... және ... ... ... AVC және АС қисықтарының U тәрізді формасы жоғарыда айтылғандай
шекті шығындар мен өнімділіктің, ... ... мен ... ... кері ... ... Өнім ... көлемін көбейткен
кезде АС және AVC қисықтары бір-біріне жақындайды, өйткені AFC бұл кезде
азаяды.
Фирманың ... ең ... ... жеткізетін ұтымды өнім көлемін
таңдаған кезде, өндірушілер әрдайым орташа және шекті шығындардың ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның ерекшелігіне қарай өндіріске кеткен шығындарының түрлері
Өнімді өндіруге жұмсалған ... мен ... ... Ал соңғыларда, өз уақытында, соларды жасауға ... ... ... ... ... ... теорияда өнімнің
қандайына болмасын жанды және зат түріндегі ... ... ... ... ... ... информация түрінде жинақталады.
Фирма өндіретін өнім белгілі бір түрде – зат немесе құн түрінде ... ... яғни оның ... ... Өндірістің нәтижелерін,
оларды жасауға жұмсалған шығындармен салыстырғанда, өндіріс тиімділігі
айқындалады.
Өнімділік – осы ... ... ... ... ... сол ... ... немесе өндірілген өнімдер үшін тұтынылған
ресурстардың санына арақатынасы. Егер ... ... бір ... капитал, қуат, ақпарат, материалдар) өнімділігін есептеу ... онда бұл есеп ... жеке ... ... табылады. Мысалы:
ЕӨ = Өнім көлемі / Тірі еңбек шығындары
Басқа да көп түсініктер сияқты, ... ... ... ... ... ... сан көрсеткіштермен белгіленеді.
Өнімділіктің тар және кең мағынасы болады. Оның тар ... ... ... ... ... ... процестің тиімділігін
сипататйтын, бір көрсеткіш түсініледі. Негізгі ... осы ... тыс ... тағайындалған өнімдермен және бір немесе бірнеше
негізгі ресурстардың арасалмағы түрін ... ... ... ... ... /2, 78 б/
Кәсіпорындардың мәселелері өнімділік өскен сайын бір көрсеткіш арқылы
оның іс-әрекетінің тиімділігіне баға беру ... ... ... ... ... ... ... болады, яғни өнімділікті кеең
мағынада түсінуге.
Өнімділікті өлшеудің негізгі екі тобы бар:
Біріншіге, өнімділіктің статикалық коэффиценттері жатады. Бұл ... ... ... уақыт мерзімінде жасалған шығындардың өлшеміне
бөлінген өнімнің өлшемі.
Екіншіге, ... ... ... жатады. Бұл өткен
мерзімдегі ... ... ... ... ... ... статикалық коэффиценті. көрсеткіштері
Топтардың әрқайсысының ішінде өнімділіктің ... үш ... ... ... көпфакторлық және жиынтық факторлық немесе
өнімділіктің жалпы көрсеткіштері. ... ... ... ... ... ... олар ... есепке алынатын
шығындардың элементтерінің саны немесе ресурстардың түрлері жағынан ... ... Оны ... ... көре ... - ... байланысты шығындар
Осы уақыт мерзімінде ... ... ... ... ... В.В.Бочаров Корпоративные финансы
Экономикада өнімділікті ... ... ... және ... еңбекті өзгерту процестеріне кірісудің нәтижесі болып табылады.
Төменде аталған ... жеке ... орын ... онда өнімділік өседі.
1. Өнім көбейеді, шығындар азаяды;
2. Өнім көбейеді, шығындар өзгермейді;
3. Өнім ... ... ... ... ... өсу ... өнімнің
өсу қарқынынан төмен болады.
4. Өнім көлемі өзгермейді, шыығндар ... Өнім ... ... төмендейді, бірақ шығындардың төмендеу қарқыны
жоғары болады.
Кейбір салаларда өндіріс ... ... ... жағдайлармен байланысты болады. Бұған мысал болатын – біздің ... ... ... ... ... бағалардың болғаны.
Басқа салаларда шығындардың айырмашылығы дүниеге әкелетін жағдайлар –
жаңа бұйымдарды, технологияларды енгізу, ұйымдық формаларды ... ... және ... ... ... жағдайлар енгізу, еңбек
ресурстарының сапасы мен ... ... ... ... ресурстардың қандай түрінің басым болуына байланысты салалар
мына түрлерге бөлінеді: еңбек сіңіргіш, материал сіңіргіш, қуат ... ... ... ... ... ... ... тенденциялардың сайысы белгілейді.
Біріншісі, өндіріс шығындарын өсіреді. Осы ... ... ... өсуі осы ... ... жекеленуін көздеу;
• Шығарылымдардың ассортиментінің жиі-жиі өзгертіліп тұруы, алмастырудың
қажеттігі;
• НИОКР шығындарының ... ... ... ... ... ... жаңа технологиялардың алдымен ресурстарды үнемдеуді
көздейтінімен байланысты.
Қазіргі заманда ілгері дамыған елдерде көп ... ... ... ... ... ... оны одан әрі ... тиімді емес болып
табылады. Бұл жағдайларда өндірісті сапа ... ... ... ... қатар, бүгінгі кәсіпорындардың шығындарының ... ... ... ... де ... ... шығындардың және инвестициялардың өсуіне және өзгермелі шығындардың
төмендеуіне ... ... ... ... ... осындай
өзгерістер өндіріс қуаттарын толық пайдалануға ынталандырады. /9, 127 б/
Әрбір рыноктағы кәсіпорын келесідей шешім ... ... ... ... ... ... ету. Осы шартты орындауда негізгі
көрсеткіштің бірі шығындарды азайту ... ...... бір мақсатта пайдаланылған ресурстар көлемінің
ақшалай көрінісі. Шығындар деп тек ... ... ... нарықта құн
формасын алған ресурстар шығындары аталады. Шығындар ... ... ... ... өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай
көрінісі. Өндіріс шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар.
Шығынның ...... ... ... байланысты кез-
келген қызмет түрі болып табылады.
Қорларды бағалау үшін шығындарды жіктеу
Өнім ... ... өнім ... ... Бұл ... ... ... еңбек шығындары және өндірістік жанама шығындар
жатады.
Мерзім шығындары сол кезеңде ғана ... ... ... ... ... ... Бұл шығындарға сату және административтік
шығындарды жатқызуға болады.
Сурет-2 - Өндірістік және ... емес ... ... ... В.В.Бочаров Корпоративные финансы
Өнімнің өндірістік өзіндік құнына қосылуына байланысты шығындар
келесі екі ... ... және ... ... бөлінеді.
Тікелей шығындар нақты шығарылған өнімнің түріне ... ... ... құнына тікелей апарылады. Бұл шығындарды өнім ... ... және оның ... ... толық анықтауға мүмкіндік
болады. Жанама ... ... ... ... өнім түрлеріне
қатысты шығындар.
2.2 Қазақстан Республикасындағы сыртқы экономикалық шығындар мен
қарыздың экономикаға әсер етуі
Сыртқы экономикалық қолайлы конъюктура, ішкі ... пен орта ... ... ... шараларын жүзеге асыру
2003-2007 жылдары ең маңызды макроэкономикалық көрсеткіштердің оң ... ... ЖІӨ ... 2007 ... 01 ... ... ... бойынша
ағымдағы бағалармен 9 738,8 млрд. теңгені ... ... ... 2006 ... ... ... 10,6% ... ЖІӨ 2006 жылдың 01 қаңтарымен
салыстырғанда нақты көрсеткішпен 80,6% ұлғайды жəне ... ... ... ЖІӨ екі ... ... 2008 жылдың өзінде-ақ қол
жеткізуге ... ... ... ... ... ... ұлттық
экономиканың әлеуметтік-экономикалық реформалары мен тұрақты дамуын
қамтамасыз ... ... үшін ... ... ... ... ... сипатталады. Бұл несие капиталының ішкі ... ... ... ... ... ... қажеттілігі мен ҚР-ның
мемлекеттік қарызының түзілуіне себепші болды.
Республиканың жалпы сыртқы қарызының (ЖСҚ) өсуі тез қарқынмен жалғасып
отыр жəне 2007 жылдың ... ... ... тоқсан ішінде 10,1 млрд.
долл. ұлғая отырып, 92 млрд. АҚШ долл. (бұдан əрі – ... ... ... ЖСҚ ... ... ... ... бойынша
бөлініп көрсетілген. 1-суретте көрсетілгендей, ағымдағы ... ... ... ... ... ... көлемінің «Банктер»
секторының (екінші деңгейдегі банктер жəне «Қазақстан Даму ... ... ... ... ... асып түсуі болды». Егер «Мемлекеттік
басқару» ... ... (ҚР ... 2005 ... аяғынан бері сыртқы
қарыздың деңгейі 1,5 млрд. долл. жуық болса, онда «Ақша-кредиттік реттеу
органдары» ... ... (ҚР ... ... 3,1 ... ... ... өсу
болды.
1- сурет – ҚР-ның секторлар бойынша жалпы ... ... ... ... ... қарызды талдау елдің экономика секторлары бойынша
ғана емес, сонымен ... ... жəне ... ... берген сыртқы
қарыз бөлігіндегі сыртқы қарызға талдау (ҚР Үкіметінің, Ұлттық Банктің ... ... ... ... бар кредиттері бойынша
сыртқы берешегінен тұратын) жəне мемлекет кепілдік бермеген сыртқы ... ... ...... ... ... ... сыртқы қарызының серпіні
(млн. АҚШ
долл.)
|Көрсеткіштері |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |1 тоқ. |2 тоқ. |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2007 ... және |3 622,6 |3 132,9 |2 175,0 |3 124,6 |4 122,9 |5 098,3 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... жалпы |15,8 |9,6 |5,0 |4,2 |5,0 |5,5 ... | | | | | | ... %-бен | | | | | | ... ... |19297,6 |29580,3 |41253,5 |70898,1 |77812,5 |86977,1 ... | | | | | | ... қарыз | | | | | | ... ... |84,2 |90,4 |95,0 |95,8 |95,0 |94,5 ... | | | | | | ... %-бен | | | | | | ... |22920,2 |32 713,2|43 428,5|74 022,7|81 935,4|92 ... ... ... ... ... ... ең алдымен,
мұнай мен газды барлау, өндіру, қайта өңдеу мен ... ... ... қаржыландыру себепші болды.
2- сурет – ҚР-ның жалпы сыртқы ... ... ... салалары бойынша есепті кезеңнің басындағы ЖСҚ
құрылымы ... ... банк ... жекелеген түрлерін
жүзеге асыратын ұйымдардың айтарлықтай қарыз алуының, сондай-ақ ҚРҰБ сыртқы
міндеттемелері нəтижесінде «Қаржылық қызмет» ... ... ... ... ... ... жобасы бойынша
шығындарының орны толтырылуына жəне «Өңделмеген мұнай жəне ... ... ... ... ... ... негізгі қарызының
өтелуіне байланысты, бұл саланың ... ... 2006 ... ... ... ... 2007 ... маусымының аяғында 8,2 млрд. ... ... ... ... ... ... ... жатқызылды.
3- сурет – Жұмсалымдардын негізгі салалары бойынша
жалпы сыртқы қарыз, 01.01. 2007 ... ... алу ... өсуі ... оған ... ... шығыстар, əсіресе сыйақы, комиссиялар жəне төлем балансының
ағымдағы шотында көрсетілетін өзге де ... ... ... ... 2-кестеде ЖСҚ-ға тек ұзақ мерзімді борыш бөлігіндегі ғана қызмет
көрсету көрсетілген.
2-кесте – 2003-2007 жылдардағы ҚР-ның ұзақ ... ... ... қызмет
көрсету мен өтелуі
(млн. АҚШ
долл)
|Көрсеткіштері |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |1 тоқ. |2 тоқ. |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2007 ... ... ... |4539,6 |7246,1 |9355,5 |9297,5 |2709,7 |5476,3 ... және ... | | | | | | ... | | | | | | ... және |280,1 |680,2 |1 088,1 |197,9 |125,2 |394,0 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |4 259,5 |6 565,9 |8 267,4 |9 099,6 |2 584,5 |5 082,3 ... ... | | | | | | ... ... ... |719,1 |939,2 |1 698,3 |3 639,0 |1 183,2 |1 286,7 ... және | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... және |186,8 |188,2 |170,6 |91,8 |16,2 |20,3 ... ... | | | | | | ... қарыз | | | | | | ... ... |532,3 |751,0 |1 527,7 |3 547,2 |1 167,0 |1 266,4 ... қарыз | | | | | | ... |5 258,7 |8 185,3 |11 053,8|12 936,5|3 892,9 |6 763,0 ... ... алу ... ... ... ... орта-ұзақ
мерзімді болашақтағы төлем қабылеттілік индикаторлары ретінде дəстүрлі
қаралатын сыртқы қарыздың ... ... ... Атап айтқанда,
ЖСҚ-ның ЖІӨ-ге соңғы жылдары жеткілікті дəрежеде жоғары болып, 2006 ... 91% ... ... 2007 ... 2 тоқ. ... 101,1% ... ЖСҚ-
ның тауарлар мен қызмет көрсетулер экспортына қатынасы да ұлғайды жəне 2006
жылғы 178,1 салыстырғанда 198,4 % ... ... ... борыштық құралдардағы сыртқы активтері 69,7
млрд. долл. бағаланды жəне осылайша елдің таза сыртқы қарызы 30.06.07 ... ... ... құрады (31.03.07 ж. 20,1 млрд. долл.).
Мемлекеттік жəне мемлекет кепілдік ... ... ... ... 3-
кестеде берілген.
3-кесте – Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген сыртқы ... ... ... |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |1 тоқ. |2 тоқ. |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2007 ... қарыз: |3 073,2 |2 499,6 |1 582,4 |2 572,0 |3 557,7 |4 566,7 |
| - ... |3 073,2 |2 496,1 |1 478,9 |1 495,2 |1 476,5 |1 422,5 |
| - ... Банк |0 |3,5 |103,5 |1 076,8 |2 081,2 |3 144,2 ... ... |549,4 |633,3 |592,5 |552,6 |565,2 |531,6 ... ... ... | | | | | | ... |3 622,6 |3 132,9 |2 175 |3 124,6 |4 122,9 |5 098,3 ... ... Банкінің деректері бойынша ... ... ... ... ... ... заемдар бойынша игеру 39
млн. долл. болды. Өтеуді жəне ... ... қоса ... ... ... заемдар түрінде тартылған сыртқы қарызы 3
млн. долл. өсті. ... ... 2007 ... ... мемлекеттің
еурооблигациялар бойынша міндеттемелері толық өтелді, мемлекеттік басқару
секторының сыртқы қарызы 2007 ... 2 тоқ. ... 1422,5 млн. ... ... Қаржы Министрлігі, Қазақстанның Ұлттық Банкінің деректері
бойынша
4-сурет – Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген
қарыздың ... ... ... ... де АМК ... мен ... ... белсене қарыз алуды жалғастырды жəне 2007 жылғы екінші
тоқсанның аяғында олардың сыртқы берешегі 46 млрд. долл. жуық ... ... 2 ... ... еместерден несиелер бойынша сыртқы берешектің
өсімі тұтастай алғанда 6,6 млрд. долл. астам болды (5-сурет).
Ескертпе–Қазақстанның Ұлттық Банкінің ...... ... ... ... ... 2007 жылдың 2 тоқ.
Қазақстандық банктердің негізгі резидент емес кредиторлары мынадай
қаржы ұйымдары ... ... ... ... (Morgan Stanley ... Limited, Standard Bank Plc, Deutsche Bank AG London Branch,
банктердің əр түрлі синдикаттары), Халықаралық қаржы ... ... ... ... да ... ... (оның ішінде АМК шығарған
еврооблигациялардың түпкілікті ... ... ... ... ... үшін ... кредитор елдер үлестеріне 45,9 млрд. долл.
жалпы берешек сомасының 50 % ... ... жəне ... - 17,8 %
болып табылады (6-сурет).
6-сурет – Банктердің ... ... ... ... 2007 жылдың 2 тоқ.
Ескертпе–Қазақстанның Ұлттық Банкінің деректері
бойынша
Жан басына шаққандағы сыртқы қарыз (фирмааралық берешекті қоспағанда) 7-
суретте көрсетілген. Қарастырылған көрсеткіш 2003 жылы 731,4 АҚШ ... жылы 1063,9 АҚШ ... ... өскен, ал 2007 жылдың ... бұл ... ... 4294,4 АҚШ ... ... (2006 ... АҚШ ... Жан басына шаққандағы сыртқы қарыздың деңғейін 2003-2007
жылдар аралығында қарастырсақ, онда бұл көрсеткіш күрт өскенін ... яғни 5,9 есе ... ... ... ... ... деректері бойынша
7-сурет – Жан басына шаққандағы жалпы сыртқы қарыз (фирмааралық
берешекті қоспағанда), АҚШ долл.
Жалпы сыртқы ... ... ... ... берешекті
қоспағанда) 8-суретте көрсетілген. Бұл көрсеткіш 2003 жылы 35,5 мөлшерінен
2005 жылы 42,4-ке дейін ... ал 2007 ... ... ... ... көтерілген. Сөйтіп, зерттеу кезең аралығында жалпы сыртқы қарыздың
ЖІӨ-ге қатынасы 2,0 есе жоғарлаған.
Ескертпе–ҚР-ның Қаржы Министрлігі, ... ... ... ... – Жалпы сыртқы қарыздың ЖІӨ-ге қатынасы (фирмааралық берешекті
қоспағанда), %-бен
9-суретте жалпы сыртқы қарыздың ТҚЭ-ге қатынасы (фирмааралық берешекті
қоспағанда) берілген. Қарастырылған ... 2003 жылы 73,2 ... жылы ... ... ... ал 2007 ... ... тоқсанында 141,6-ға
дейін көтерілді. Жалпы бұл көрсеткіш 2003-2007 жылдар ... 1,9 ... ... Министрлігі, Қазақстанның Ұлттық
Банкінің деректері бойынша
9-сурет – Жалпы сыртқы қарыздың ТҚЭ-ге қатынасы ... ... ... ... ... осалдығын талдау, ЖСҚ-дың серпіні, ең
алдымен, кепілдік берілмеген ... ... ... ... ... ... көрсетті. Мұның үстіне, жыл сайын мемлекттік қарыздың салыстырмалы
көрсеткіштері өсуде. Мемлекттік сыртқы қарыздың құрылым ... ... ... тоқтату, екі жақты мемлекеттік қарыз ... ... ... жүзеге асырылатын қарыз алудың ... ... ... өзгеруімен сипатталады. Жалпы сыртқы қарыздың
салыстырмалы параметрлерін табалдырықты көрсеткіштермен салыстыру ... ... ... ... асып ... ... қорытынды
шығаруға мүмкіндік береді. Сондықтан, бұдан әрі, егер сыртқы қарыздың
өсуінің ... ... ... болса, сырттан қарыз алу экономиканың
тұрақты дамуына мүмкіндік бермейді, яғни ... ... мен ... ... қиын мәселелер пайда болуы мүмкін.
«Қазақстан Республикасының сыртқы қарызын басқару ... деп ... ... ... ақша саясаты сыртқы қарызды басқару
құралы ретінде және сыртқы қарызды басқару үлгісі, оңтайлы саясаттың сандық
есебі, тұрақтандыру қоры және ... ... ... ... ... мен ... жүргізу үшін ұсыныстар ... ... ... классикалық үлгісі қарызқорлық және ақша-
кредит саясатының байланысы жөнінде мәселені қозғамайды. Ол ... ... алу мен ... көмегімен тұрақты салықтарды уатыты
бойынша қайта бөлгенде оңтайлы серпінді салық салу ... ... ... өкіметтін салықтық жүктемені таңдап алудың нақты мүмкіндігі
болғанда, бұлай қойылу ... ... ... ... ... ғана ... ... салық салу деңгейі қазыналы өкімет
тарапынан тиімді әсер ету объектісі бола алады. Бұл, дұрысы, ... ... ... алу тетіктерінің іс-қимылымен анықталатын немесе лоббистік
мүдделер тобының ойын ... ... ... ... тепе-
теңдікті сипаттайды. Бұл секілділер айтарлықтай шамада мемлекеттік шығынды
қалыптастыру деңгейіне де жатады. Сондықтан салық жүктемесі ... ... ... ... ... ... саясатының
құралы ретінде қарастыруға болады.
Мемлекеттік қарызды басқаруды талдауға мұндай тәсіл инфляция мен
қарыздың өзара ... ... ... ... Біз ... ... ... құрылымын таңдап алу проблемасынан дерексіздендірілеміз,
сондықтан ақша ... ... ... ... ... ... болады. Егер инфляциялық өктемдіктің басқа бағыттарын, мысалы,
өндірісті ынталандыру әрекеттерін немесе банк ... ... ... онда ... ... тәсілді қолдану құқыққа сәйкес болады.
Қазақстан Республикасының жалпы және мемлекеттік қарызының дамуына
жүргізілген зерттеу, неғұрлым жинақталған сыртқы ... ... ... ... ... оның ... көрсетуі бүкіл ұлттық экономиканың және
оның қаржы саласының атқарылымдығымен өзара іс-қимылға ... Бұл, ең ... ... ... ақша-несие жүйесіне, елдің
несиені өтеу қабілетіне әсер етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, өндірістің және оның ... ... үшін ... оған ... ... ... ... құрылымын, шығындарды
барынша азайту шараларын қадағалап, экономикалық максималды пайда ... ... ... ... ... байланысты Қазақстан Республикасы
алдағы жылдары Бүкiл Әлемдiк Сауда Ұйымына өтуге дайындалуыда. Ол ... ... ... ... ... ... ... негiзгi секторы болып саналатын өнеркәсiптi қайта және жанама
индустрияландыру ... ... ... отыр. Себебi, өнеркәсiп кез-келген
мемлекет экономикасының түп қазығын құрайды десек, оны ... ... үшiн ... ... қамтамасыз ету бәсекеге
қабiлеттi тауар өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Жалпы шығындарды экономикада ... ... және ... ... ... бөледі.
Тұрақты шығындарға (FC) – қысқа мерзім кезеңінде өнім ... ... ... ... ... ... Тұрақты шығындарды
бастапқы және қалдық шығындар деп екіге бөлуге болады.
Айнымалы шығындар (VC) ... ... өнім ... ... ... ... ... айтамыз. Айнымалы шығындарға:
шикізатқа кеткен ... ... ... ... ... ... ресурстарына, транспорттық қызметтерді төлеуге кететін шығындар және
т.б. жатқызамыз.
Экономиканың, өндірістің және оның ... ... үшін ең ... жұмсалатын шығындардың негізін, олардың құрылымын, шығындарды барынша
азайту ... ... ... максималды пайда табуды іске асыру
керек.
Әлемдiк шаруашылықтың жаһандануына байланысты Қазақстан Республикасы
алдағы жылдары Бүкiл Әлемдiк ... ... ... ... Ол ... ... ... секторының мығым болуымен ... ... ... ... ... ... қайта және жанама
индустрияландыру уақыт талабы болып отыр. Себебi, өнеркәсiп кез-келген
мемлекет экономикасының түп ... ... ... оны жоғары деңгейге
көтеру үшiн ... ... ... ету ... ... ... мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Ендiгi елiмiз экономикасының тиiмдi дамуында маңызды мәселелердiң
бiрi капитал нарығындағы өндiрiстiк капиталдардың ... ... ... ... ... байланысты, iшкi қаржы капиталдары және шетелдiк
капиталдарды ... ... ... ... өндiрiстiк капиталдарды әлемдiк
бәсекеге қабiлетi жоғары және соңғы құрал-жабдықтармен ... ... ... ... ... ету ... табылады.
Кәсіпорын шығындары (негізгі ... ... ... ... ... ... өндірістік өнімнің есебі және сатылған өнімнің
өзіндік құнының есебі ретінде көрініс табады. Бұл ... ... ... және ... өнімнің өзіндік құны есебі болуы мүмкін. Осы
аталған кәсіпорын шығындарын реттеп ... ... ... ... ... ... зор ... табылады.
Отандық экономикада бүгінде тұрақты шығындардың, яғни ... ... ... ... олар көп мөлшерде
экономикалық шығындарға ... ... Ал ... шығындардың, яғни көптеген
өндіріс материалдарының шетелдерден импортталуына байланысты олардың да
шығындары ... ... ... Осы ... ... шешу үшін
Қазақстан Республикасы бүгінде экономикалық ... ... ... ... ... экономикаға өтуді басты бағыт
ретінде қолға алды.
Өнімді өткізуден табыс көбінесе өнімді өндіруге және өткізуге кеткен
шығындарды дұрыс жоспарлаудан ... ЖШС ... ... ... мен ... ... сату ... бойынша, тұрмыстық заттар сату
бөлімі ... ... ... негізінде, сонымен қоса кәсіпорында
қосымша жұмыс және қызмет көрсету ... ... ... ... ... асырылады.
Сонымен жұмысты аяқтай келе келесідей ... ... ... ... ... ... дағдарысты экономикадан толық шығып,
экономикалық дамудың индустриялы-инновациялы жолына өтуде, ... ... ... бәсекеге түсуді қамтамасыз ету болып табылады. Сондықтан
Қазақстан Республикасының алдағы кезеңдегі экономикалық даму шыығндары ... ... ... ... Бұл ... ... өткен 1
наурыз күнгі Елбасымыздың халыққа Жолдауынан көрсек болады, яғни «Қазақстан
әлемдегі алдынғы қатарлы 50 дамыған елдің ... ... ... ... ... ... қажет ететін мақсат қойды. Бұл жетістікке жету үшін
әрбір Қазақстан азаматы ... ... ... өз ... ... ... ... жоғары қарқынмен дамуда. Бірақ та байқалған
өсу негізінен, әсері өсіп келе жатқан ... ... ... ... ... негізінен экономиканың шикізат және
саудаға салынбайтын салаларына жіберіледі. Әжептәуір ымырашыл ... ... ... ... ... ... ... жалпы профициті және мұнай ... ... ... ... ал ... ... ... тапшылығы артуда.
Мемлекеттік қарыз, бюджет және салықпен қатар, ең ... ... ... есептеледі. Ол жүргізілетін қаржы ... ... ... яғни қарызды өтеу бойынша шығыстарды азайтуға мүмкнідік
беретін, тәуекелдіктен құтылатын, төлем кестесін деңгейлестіретін ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Курс экономической теории / Под ред. ... ... ... 1994, гл.13.
2. Экономическая теория (политэкономия). Учебник. Под общей ред. В.И.
Видяпина, Г.П. Журавлевой. - М., ... ... Н.Қ., ... Қ.С., ... М.А. ... / Оқу
құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 ... ... П.Н. ... предприятия. – Москва, - 2003г. – 712 стр.
5. Горфинкель В.Я., Купряков Е.М. Экономика предприятия. М: Банки и ... ... А.Қ., ... Қ.Ә. ... экономикасы: Оқу құралы. –
Алматы: Экономика, 2003. – 252 бет.
7. С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметоа, У.А. ... ... ... құралы. – Астана: 2002. –464 б.
8. Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для ...... ... 252 ... Купешова С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық саладағы
мемлекеттің орны //Саясат №2, 2001
10. ... А. ... ... ... экономики и размещение
производительных сил в РК // ... - №6, 2000 г. – с. ... ... ... Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015
жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” Стратегия. – Алматы, 2003 ж.
12. Н. Ә. ... ... ... ... ... және ... халық” деген Қазақстан халқына Жолдауы.
// Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.
13. Кенжеғали Сағадиев “Бәсекеге ... ... ... ... //
Егемен Қазақстан, 2004 ж.
14. Купешова Сауле ... / ... и ... ... в ... экономике Республике Казахстан,” – диссертация,
Алматы, 2002 г.
15. Қуат Бораш “Инновация, оның елiмiз экономикасы үшiн ... ... ... Қазақстан, 23 ақпан, 2004 ж.
16. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан ... ... ... ... ... қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 ... ... ... ... – 2007г. – 467 ... ... жеке ... бір түрі
Ресурстардың бірнеше түрі
Еңбек өнімділігінің көпфакторлы көрсеткіштері
Ресурстардың барлық түрі
Еңбек өнімділігінің жалпы көрсеткіштері
НЕГІЗГІ МАТЕРИАЛДАР
Шикізат және материалдар, яғни ... өнім ... ... ... стол ... үшін ағаш ... ... шығындары
(Өндірістік шығындар)
НЕГІЗГІ ЕҢБЕК
Өндірістік жұмысшылылардың еңбек шығындары, яғни өндірілген өнімге ... ... ... ... ... ... ... кеткен барлық шығындар, яғни ... ... ... ... ... ... ... (мысалы, жөндеу, көмекші
материал, коммуналды, амортизация шығындары)
Мерзім шығындары
(Өндірістік емес шығындар)
АДМИНИСТРАТИВТІ ШЫҒЫНДАР
Кәсіпорынды жалпы басқаруға ... ... ... ... ... жалақы, командировкалық ... ... ... және ... ... ... БАЙЛАНЫСТЫ ШЫҒЫНДАР
Дайын өнімді және қызметтерді клиенттердің заказы бойынша жеткізуді, сатуды
қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... көлік шығындары, жеткізу және сақтау
шығындары)

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кездегі экономикадағы шығындар туралы27 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Шығындар және оның құрылымы мен өндіріс дамуындағы маңыздылығы15 бет
Экономика саласынан дәрістер курсы35 бет
ҚР және ТМД елдеріндегі отын-энергетикалық баланс8 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
Алакөл көліне қысқаша сипаттама21 бет
АҚШ пен НАТО: ланкестікпен күрес7 бет
Оңтүстік-Шығыс Азия7 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь