Әлеуметтік-экономикалық зерттеулер орталығы

1. РГКП экономика институты фундаментальді және қолданбалы тақырыптар бойынша зерттеу жұмыстары.
2. Антимонополиялық реттеу институттарының жағдайын талдау.
3. Қазақстан Республикасының экономикасындағы бәсекелестік ортасына бағалау талдауы.
4. ҚР табиғи монополия іскерлік реттеулеріне талдау.
5. Нарықта бәсекелестік ортадағы дайын тауарлар мен қызметтер жағдайына талдау.
6. «Әлемдік экономикаға Қазақстан интеграция шарттарының бәсекелестік қатынастар дамуының теория мен тәжірибе» тақырыбы бойынша аннатациялық есептемесі.
7. Қорытынды
8. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Әлеуметтік-экономикалық зерттеулер орталығы - Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі Ғылым Комитетінің республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорыны «Экономика институтының» Астана қаласындағы филиалы өз жұмысын Білім және ғылым Министрі Қ. Көшербаевтың 2000 жылғы 2-қазандағы № 946 бұйрығының негізінде бастаған болатын. Филиал эксминистр мен эксдиректордың келісімге келу нәтижесінде, академик М.Б. Кенжеғозиннің арқасында туындаған болатын.
Эксминистр Қ. Көшербаев Алматыдағы Экономика институтының дереу Астанаға көшуін қалады. Алайда көшу үшін жағдай мүлде қолайсыз болатын. 250 ғылыми қызметкерлер үшін кеңсе, кітапхана, басқа да арнайы жұмыс орны қажет екені белгілі. Сонымен қатар көшіп келген жағдайда бұдан бірнеше есе көп адамға тұрғын үй керек.
Ел билігі жаңа астанаға көшіп, орнығып жатқандықтан, министрлік институттың көшіп келуін қатаң талап еткен болатын. Академик М.Б. Кенжеғозин министрліктің талабын орындап, институтты жаңа астанаға көшірем десе, еліміздің іргелі экономикалық ғылымының көшбасшысы болып табылатын институтты жоғалтып алуы, оның ұжымын таратып алуы мүмкін екенін түсінген еді.
Келісім іздеумен кеткен бірнеше күннен кейін директор ағамыз Астанадағы ғалым – экономисттердің басын біріктіріп, отандық экономика үшін іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізуді жүзеге асыратын әлеуметтік экономикалық зерттеулер орталығын немесе Экономика институтының астаналық филиалын ашып, жұмысын жолға қоюға уәде берді.
Баса назар аударатыны, филиалдың құрылып, қалыптасуы сол кезде өзекті мәселе ретінде министрдің жеке бақылауында болды.
2001 жылдың қаңтарынан «Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық үлгілемесі» атты жылдық құны 1 млн. 200 мың теңге тұратын қолданбалы зерттеулер бағдарламасы бөлінді – ғылыми жетекшісі э.ғ.д., профессор Қ.Е. Құбаев, кғқ – А.Т. Закирова, жетекші экономист – Ж.М. Кәкенов. Олар филиал жайлы ереже даярлап, әділет бөлімінде Угольная көшесі 26 үй деген мекен жайда тіркеуден өткізді. Аталған мекен-жайда Егін шаруашылығы институтының э.ғ.д., профессор Ж.Е. Сүндетовтың басшылық жасайтын филиалы орналасқан болатын.
Өкінішке орай, 2000 жылдың желтоқсан айында Қ. Көшербаев министрік қызметті тастап, елшілікке ауысты. Осыған сәйкес, министрлік тарапынан филиалға деген көзқарас өзгеріп шыға келді. Оның үстіне профессор К.Е. Құбаев Алматыға көшіп кетті. Филиал өз қалыптасуындағы қиын кезеңге тап болды.
2002 жылдың сәуір айынан академик М.Б. Кенжеғозиннің шешімімен филиалды басқару э.ғ.к., доцент Ж.Е. Шымшықовқа жүктелді.
1 Weber M. Ekonomy and Sokiety. Vol. I. Berkelety: University of California Press, 1978.-p.38
2 Stigler G. J. Competition, in: Sills, D. (ed.) The International Encyclopedia of he Social Sciences. N. Y., Macmillan, 1968.
3 Робинсон Дж. Экономическая теория несовершенной конкуреиции. - М., Прогресс, 1986.
4Чемберлин Э. Теория монополистической конкуренции: Реориентация теории стоимости. -М., Экономика, 1996
5 Робинсон Дж. Экономическая теория несовершенной конкуренции. - М., Прогресс, 1986. - С.36-137.
6 Хайек Ф.А. Индивидуадизм и экономический порядок. - М., Изограф, 2000. — С.102.
7 Хайек белгілі парадоксқа сілтейді: о баста толык, білімнің болуы ақиқатқа жанаспайтынымен қатар мұндай білім, болған күннің өзінде, катысушыларды белсенді әрекеттерге жетелегеннің орнына оларға қимылдатпай тастайтын әсер ету қабілетіне ие.
8 Хаиек Ф.А. Индивидуализм и экономический порядок. - М., Изограф, 2000. - С. 102-114
9 Еuropean Соmpetitivness Report. - European Соmmunities, 2004.
10 S Соmpetitivness in the World Ekonomy-Boston: Harvard Business School Press , 1985 /Editor by the Bruce R. Scott and George C. Lodge . - Р. 14-16.
11 Конкурентоспособносгь России в глобапьной экономике». - Ұжымдық монография. - М., «Международные отношения», 2003.
12 «Конурентоспособность российской промышленности». - М., Экспертный совет и Торговопромышленная палата РФ, 1996.
13 «Конкуренция и антимонопольное регулирование». - М., «Логос», 1999.
        
        Қазақ экономика және халықаралық сауда университеті
«Экономика» кафедрасы
1 курс магистрантының өндірістік іс-тәжірибе
ЕСЕБІ
Магистрант: Исымова ... ... ... 2013 жыл
Мазмұны
1. РГКП экономика институты фундаментальді және қолданбалы тақырыптар
бойынша зерттеу жұмыстары.
2. Антимонополиялық реттеу ... ... ... ... ... ... ... ортасына
бағалау талдауы.
4. ҚР табиғи монополия іскерлік реттеулеріне талдау.
5. Нарықта ... ... ... тауарлар мен қызметтер
жағдайына талдау.
6. «Әлемдік экономикаға Қазақстан интеграция шарттарының бәсекелестік
қатынастар дамуының ... мен ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Әлеуметтік-экономикалық зерттеулер орталығы - ... ... және ... ... Ғылым Комитетінің
республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорыны «Экономика институтының»
Астана ... ... өз ... ... және ғылым Министрі Қ.
Көшербаевтың 2000 жылғы 2-қазандағы № 946 ... ... ... Филиал эксминистр мен эксдиректордың келісімге келу ... М.Б. ... ... ... ... Қ. ... ... Экономика институтының дереу
Астанаға көшуін қалады. Алайда көшу үшін ... ... ... ... ... ... үшін ... кітапхана, басқа да арнайы жұмыс орны қажет
екені белгілі. Сонымен қатар көшіп келген жағдайда ... ... есе ... ... үй ... билігі жаңа астанаға көшіп, орнығып жатқандықтан, министрлік
институттың көшіп келуін қатаң ... ... ... Академик М.Б.
Кенжеғозин министрліктің талабын орындап, институтты жаңа астанаға ... ... ... ... ... ... болып табылатын
институтты жоғалтып алуы, оның ұжымын таратып алуы мүмкін екенін ... ... ... ... ... ... ... ағамыз
Астанадағы ғалым – экономисттердің басын біріктіріп, отандық экономика ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік
экономикалық зерттеулер орталығын немесе Экономика ... ... ... жұмысын жолға қоюға уәде берді.
Баса назар аударатыны, филиалдың ... ... сол ... ... ретінде министрдің жеке бақылауында болды.
2001 жылдың қаңтарынан «Жергілікті өзін-өзі ... ... атты ... құны 1 млн. 200 мың ... ... ... бағдарламасы бөлінді – ғылыми жетекшісі э.ғ.д., профессор ... кғқ – А.Т. ... ... ... – Ж.М. Кәкенов. Олар филиал
жайлы ереже даярлап, ... ... ... ... 26 үй деген мекен
жайда тіркеуден өткізді. ... ... Егін ... ... профессор Ж.Е. Сүндетовтың басшылық жасайтын филиалы ... ... 2000 ... ... ... Қ. ... министрік
қызметті тастап, елшілікке ауысты. Осыған ... ... ... деген көзқарас өзгеріп шыға келді. Оның үстіне профессор ... ... ... кетті. Филиал өз қалыптасуындағы қиын кезеңге тап
болды.
2002 жылдың сәуір айынан ... М.Б. ... ... ... ... доцент Ж.Е. Шымшықовқа жүктелді.
Шынайы, жігерлі әрекет ұжымы құрылып, олар ҚР ғылым Қорының грантын
екі іргелі зерттеулер жобасы бойынша ұтып ... ... ... ... құрылымдарды басқару мен өзін-өзі басқарудың
келешек үлгілемесінің ... ... және оны ... ... ... ... ... аудандарының мысалында)»
(2003-2005ж.ж.). Ғылыми жетекшісі – э.ғ.д., Д.И. Журкович, ол кісі қайтыс
болған соң жетекшілікті ... Ж.Е. ... ... ... ... ... ... теориялық негіздері
және оны өңірлік ... ... ... ... ... ...... э.ғ.д., С.Б. Байзақов.
2003-2005 жылдары екі іргелі және бір ... ҚР ... ... ... ... жүргізуге келесі азаматтар үлес қосты: Л.М.
Сембиева – ЖҒҚ, э.ғ.к., В.В. Акимов – АҒҚ, ... М.М ... ... ... – АҒҚ, т.ғ.д., Т.И. Яковлева – АҒҚ, э.ғ.к., Ю.Б. Саницкий–
АҒҚ, профессор. ... – АҒҚ, ... С.А. ... КҒҚ, ... – АҒҚ, М.Д. Дуйсебаев – ҒҚ, Г.Н Кубеева – КҒҚ, Х.И. ... ... ... – КҒҚ, К.А. ... –ҒК, Б.С. ... АҒҚ, ... – КҒҚ, А.Д. ... – КҒҚ, з.ғ.к., Б.К. Баймаканов – АҒҚ,
К.С Калдыбаев – КҒҚ, ... ... Э.В. ... – ҒҚ, ... ... – АҒҚ, Ю.В Кобка– ҒҚ, З.Б.Бадзиева – лаборант.
2003 – 2004 ... ҚР БҒМ ... ... ... 3 ғылыми-
тәжірибелік конференция өткізіп, ... ... ... ... ... ... еңбектері» деген атпен үш кітап ... ... ... ... ... оқу ... ... болады.
2004 жылы филиал ұжымы қолданбалы ... ... ҚР ... конкурсында «Аумақтық әкімшілік құрылуы туралы ҚР Заңына
өзгерістер ... ... заң ... ұсыныстар жасау» атты тақырыпта ұтып
алды. (ҚР АШМ, 2004 жыл ... құны 1 млн. 250 мың ... ... 2006 ... ... ... 21 млн. теңге көлемінде ғылыми
зерттеулер жүргізді.
Сонымен қатар 2005 жылдың қазанында филиал ҚР ... ... ... Шортанды аудандық әкімшілік пен маслихаттары мен ... ... ... басқару және оның ұйымдық мүліктік қамтамассыз
ету мәселелері» деген ... ... ... ... жылы ... ҚР ... ... Гранты конкурсында келесі тақырыптағы
2 іргелі ғылыми зерттеу жобаларын ұтып алды:
1. «Қазақстанның әлемдік экономикамен интерграциялану жағдайындағы
бәсекелестік ... ... ... мен ... (2006-2008
ж.ж.) (3 млн. 990 мың теңге). Ғылыми жетекшісі – э.ғ.к., Ж.Е. ... ... ... ... қаржылық өңірлігінің теориялық
- әдістемелік негіздері және келешектегі үлгілемесі». (2006-2008 ж.ж.) ... 63 мың ... ... ... – э.ғ.к., В.В. Акимов.
2007 жылы филиал қолданбалы ... ... ... ... ұтып
алды: «Рентабельді емес кәсіпорындарды бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін
құрылымдық өзгертуден өткізу арқылы тәуекелді ... ... ... ... ... (2007-2009 ж.ж.) (4 млн. 790 мың теңге). Ғылыми
жетекшісі – ... Ж.Е. ... ... ... ... ... дер ... тәжірибеге
енгізілген актісімен ҚР БҒМ-ның РМҚК-нің ... ... ... есеп ... қорғаудан өтті.
Жоғарғыда аталған ғылыми зерттеулерді орындауға ... ... өз ... ... э.ғ.д., О.Ж. Әлиев – жғқ, ... – ағқ, ... Э.В. ... – ағқ, Н.Б. ... ... және Ә.М. ... – кғқ.
2008 жылы филиал ҚР ... ... ... ... Грантын іргелі
зерттеулерден келесі тақырыптардан жеңіп алды:
1. «Монополияға қарсы реттеу және ҚР ... ... ... ... ... ... ... ж.ж.) (16
млн. 317 мың теңге, 2-жылда). Ғылыми ...... Ж.Е. ... «Рента негізіндегі тұрақты жер пайдалануды ынталандыру және жер-
мүліктік қатынастарды реттеу: ұстанымдары мен жүзеге асыру ... ... (6 млн. 880 мың ... 2-жылға). Ғылыми жетекшісі э.ғ.к.,
профессор В.В. Акимов.
Бүгінгі күні филиалда іргелі ... ... ... ... Н.Б. ... – КҒҚ; В.В. Акмимов э.ғ.к., –БҒҚ; О.Ж. Әлиев
э.ғ.д., ... Э.В. ... ... – АҒҚ; Л.О. ... ...... ... – КҒҚ; Қ.Б. Жуманазаров э.ғ.к., –АҒҚ; Р.Т. Есеркепов
э.ғ.к., – АҒҚ; Г.Х. Махметова – ҒҚ; Г.К. ... ... – ЖҒҚ; ... ... – ЖҒҚ; Қ.Б. ... ... Ж.Е. Шымшықов э.ғ.к., –
филиал директоры, ғылыми жетекші.
1. РГКП экономика институты фундаментальді және ... ... ... ... ... 10 жыл ... филиал ұжымы 42 млн. 667 мың теңгелік
ғылыми – зерттеу жұмыстарын ... Осы ... ... ... ... ... ... жасап, әртүрлі экономикалық
форумдар мен конференцияларға қатысты. Үкіметтің экономика бағытын ... да үлес ... ... мүмкіндіктері өте мол. Астаналық ЖОО
ғалымдары филиалмен істес болып, бірлесе әрекет ... ... Әр ... 2-академик, 8-доктор және 15 ғылым кандидаты жұмыс істеді. Өткен
жылдардағы ... 41 ... ... ... ... өз үлесін
қосты.
Өкінішке орай, филиал құрылған кезде ешкім оның болашақ материалдық-
техникалық базасы ... ... Әлі ... ... ... ... 2002 ... бері әртүрлі басшыларға баспана сұрап жазылған хаттар
тізулі жатыр. Қалада әр ... ... ... А.Ж. ... Т.М.
Досмағанбетовке, Ө.Ш. Шөкеевке, ... Ж.А. ... ... Ш. ... Б.А. ... ... ... Л.Н.
Бурлаковқа, ҚР Қаржы министрлігінің мемлекеттік мүлік және ... ... Э.К. ... ... та, ... да өтіп болдық.
10 жыл ішінде өз жай-күйі болмағандықтан филиал 5 рет ... ... ... 2002 жылдың сәуірінен маусымға дейін э.ғ.к.,
әкімшілік қызметкері Т.И. Яковлеваның көмегімен ... ... бір ... ... 2002 ... 2003 ... тамызына дейін
Еуразия заң колледжінде, 2004 жылғы ... 2006 ... ... ... ... ... 2006 ... қыркүйегінен «Туран-Астана»
университетінде, ал 2007 жылдың наурызынан осы ... ... ... ... және ... сауда университетінде орын теуіп жатыр.
Бүгінгі, сәтті күні әр кезде филиалға баспана ... ... ... шын ... ... ... күні ҚР ... мәжіліс
депутаты – Т.И. Яковлеваға, Еуразия заң колледжінің ...... ... ... ... М.Н. Сарыбеков пен А.Ж.
Исмаиловқа, «Туран-Астана» университетінің бұрынғы ректоры О.Ж. ... ҰҒА ... ... ... Ғ.С. ... ерекше алғыс
айтамыз.
Қазіргі кезде филиалдың бір бөлмеде 2 компьютер, 1 ксерокс пен 1 факсы
бар. Бұл толыққанды ... ... ... ... ... ... өз ... өз компьютерлерін қолданып жұмыс істеп, ... ... ... ... ... ұйым БҒМ ҒҚ РМКҚ ... ... осы ... өткізуге жәрдем берген АҚ БӨ «Қаз Мұнай Газ»
басшылығына рахмет айтамыз. Барша ... ... ... ... ... шын ... алғысымызды айтамыз.
Филиалдың 10 жылдығы келешекте түбегейлі өзгерістер бастауы ... ... ... ... және ... ... Ғылым
комитетінің «Экономика институты» Республикалық ... ... ...... ... - ... орталығы (бұдан әрі орталық) ҚР Білім және ғылым министрлігі
Ғылым комитеті «Экономика институты» ... ... ... ... әрі ... ... бөлімшесі болып табылады
жәнеИнститут құзыры щеңберіндегі ғылыми-зерттеу, ғылыми ұйымдастырушылық,
сарапшылық – ... ... ... ... ... ... елдегі әлеуметтік –
экономикалық жағдай мониторингін жүргізу және Институт ... ...... және сарапшылық-консультациялық қызметтерін
жүзеге асыру.
Институттың қызметінің мәні мен мақсаты – экономиканы
реформалау және даму ... ... ... басым бағыттағы
іргелі және қолданбалы ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу және осы негізде
ғылыми-зерттеу жұмысын жүзеге асыру және экономика саласында кадрлерді
дайындау.
Орталық ... ... ... ... ... ҚР дамуының басымды әлеуметтік-экономикалық мәселелері бойынша талдау
жұмыстарын жүргізу;
- Республиканың мемлекеттік билік ... мен ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік дамуының өзекті
мәселелерін шешуге ықпал ету;
- Өз құзіреті шеңберінде әлеуметтік-экономикалық мәселелер саласында
ведомствалық бағынысына тәуелсіз, Астана қаласындағы ғылыми
кәсіпорындар, мекемелер мен ... оқу ... ... асыратын
фундаменталдық және қолданбалы зерттеулерді үйлестіру;
- Институт зерттеулер мен өзіндік ғылыми жетістіктерінің нәтижелерін
практикаға енгізу ... ... ... ... ... ... ... зерттеу
жұмыстарына қатысу және тапсырыстар, келісімдер мен әртүрлі гранттар
бойынша өзіндік ғылыми жұмыстарын жүргізу;
- әлеуметтік-экономикалық мәселелер саласында ғылыми-зерттеу, ... және ... ... қызметтерді
іске асыру;
- Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуының өзекті мәселелері
бойынша Институттың мамандарға және халыққа арналған,ғылыми-
практикалық конференцияларын, дөңгелек столдарын,семинарлар мен ... ... ... және ... ... қатысу;
- Институттың білім, ақпарат алмасу және ғылыми зерттеулердің сапалық
деңгейін ... ... ... ... ... жөніндегі
жұмысына қатысу;
Орталық мүлкі негізгі қордан және айналым құралдарынан,
сондай-ақ институт балансында құны көрсетілетін басқа да мүліктен ... ... ... ... және ... ... ... болады.
Орталықтың мүлкі мемлекет берген, сондай-ақ заңда тыйым салынбаған
басқа да көздер есебінен алынған мүлік арқылы қалыптасады.
Орталықтың Институт рұқсатынсыз банк несиелерін ...... ... ... ... жағдайын талдау.
Дүниеүзілік экономикалық интеграция жағдайында ұлттық ... ... ... теориялық-әдістемелік негізін
құрып, жүйелеу және оларды Казақстанда ... ... ... ... ... ... мақсатқа жету үшін зерттеудің І ... ... ... ... ... процесстермен өзара байланыстағы ұлттық
экономикадағы бәсекелестік ... ... ... ... ... ... мен ... ІІ сатысында келесі міндеттер шешілді:
- монополияға қарсы реттеуде қолданылатын мионополияға қарсы реттеудің
орның, ролін, негізінің теориялық анықтамасын ... ... ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық, құқықтық,
институционалдық факторладын анықтау.
Экономиканы монополияға қарсы реттеуде жүретін процеетерде туындайтын
әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... болы
табылады.
Казақстан республикасының экономикасы монополияға қарсы реттеу
органдарымен бірге тұрастай ... ... және ... ... ... ... және
шет ел ғалымдырының ғылыми ойлары мен ... ... ... ... ... проблематиканың төңірегіндегі ғылыми
жұмыста, жобалар, программалар, концепциялар, заңдалақта және нормативті
актілер және де өзге де ... ... ... ... ... табылады. ҚР статистика Агенттігінің материалдары, ҚР БҚА және
ҚР ТМРА ... ... ... ... зерттеулер барысында келесі нәтижелер алынды:
- монополияға қарсы реттеідің ... ... ... ... елдердің әлемдік тәжірибесінің анализі ... ... ... бар моделдері жүйеленді;
- монополияға қарсы реттеудің принциптері және қолдану ... ... ... ... ... мен ... ... монополиға қарсы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық ортаның көрсеткіштері, факторлары мен
негізі анықталды.
Нақты тәжірибелік ұсыныстар ... ... ... ... бәсекені қорғау Агенттігінің (Антимонополиялық
орган) және Қазақстан Республикасының табиғи ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикасындағы бәсекелестік ортасына
бағалау талдауы.
Бәсекеге қабілеттілік тұжырымдамасы халықаралық ... ... ... салыстырмалы артықшылықтарын арзан жұмыс күші,бай
табиғат ресурстары және т.б ... ... жоқ ... өнім ... ... елдің ұлттық экономикасымен салыстырғанда артықшылыққа ие
болып отырған елдерден өнім ... үшін ... ... негізделген.
Бәекелестік индустриалды қоғамның динамикалы дамуының негізін құрайды,
бастапқы кезде ашық нарықтардағы жеке ... ... ... ... оның ... ... бағалық механизмінде артықшылық ішкі
және шетелдік нарықтарға беріледі. Бұған қоса ... ... өзі ... бойы ... ... ... өзгеріп отырғанын ескеру керек.
Бәсекелестік туралы жалпы ұғым. Бәсекелестік дегеніміз не? ... ... ... ... ... ... анықтамасы бойынша
бәсекелестік – «басқалар үшін де қалаулы ... мен ... ... ... ... ... ... туындауының
бастапқы алғы шартына қандай да бір күш жұсаудың нәтижесінде қол жеткізе
алатын бірнеше ... бір ... ... ілінген шектеулі көлемдегі
ресурстардың болуы жатады. Жоғарыда айтылған ресурстың шектеулілігі, оның
тартымдылығы және бінеше нарыққа қатысушылардың оған қол ... ... ... ... тууы үшін ... блып ... ... шектеулі немесе тартымды болмаса бәсекелестік ... ол ... ... қиындықтарды жеңу,күш салу әрекеттерін
талап етеді.Егер ресурсқа тек қана бір агент ... ... ... ақ принципті түрде ресурс бірнеше жарысушылар үшін ... ... ... да ... ... ... қажеті
жоқ.Сонымен,бәсекелестік екі ... көп ... ... ... да бір күш ... арқылы қолжетімді болатын бір ғана шектеулі
ресурсқа бағытталған әрекеттері.
Жан басына шаққандағы ішкі ... өнім ІЖӨ ... мен ... ... дамыған елдерде әлемдік экономикалық кеңістіктегі ... ... ... үшін ... ... жағдайлар тудыруға түрткі
болады.Өндірістік даму ... ... ... тауарды жасап,оны
өндірушіден тұтынушыға жеткізуге дейінгі ... ... ... жетістіктер мен инновацияларға негізделген салыстырмалы ұлттық
басымдылықтарды басымдықпен пайдаланудан бастап динамикалы түрде ... ... ... ... ... ... бағыттын өзгертіп отыратын жаңа жағдайлар туындайды.
Салыстырмалы артықшылықтар әр елге ... тән ... ... ... ... және адам ... ... ... ... ... ... және ... ажырату керек. Бір елдің ішіндегі салыстырмалы және
бәсекелік ... ... оның ... экономикалық
кеңістіктегі бәсекеге қабілеттілігін арттыру.
Бәсекеге ... үш ... ... ... тәсілдерінің әртүрлілігін нысанға алайық.Алайда
бұл зерттеу ... ... ... ... сараптау
жасауды басшылыққа алмайтының,мұнда басты назар үш трек ... ... ... ... ... ... ... сипаттайтын идеалды
алғышарттар жиынтығы алға қойылды. Бұл алғышарттарды мейнстрим өкілдерінің
бірі Дж.Стиглер ... ... ... ... ... саны ешбір фирма өнімінің
бағасына айтарлықтай әсер ете алмайтындай едәуір көп;
2.Өндірілетін ... ... ... ақ ... ... да бір
белгілі фирманың тауарына артықшылық бермейді;
3.Фирмалар бір біріне тәуелсіз әрекет етіп,бірнеше ... ... ... ... ... ... ... толық білімдер.
Бұл тәсіл белгілі экономистер тарапынан көп қайтара ... ... ... ... ... (Дж. Робенсон) және монополистік
бәсекелестік (Э. Чемберлен ... ... ... ... сыни
дәйектемелер ұсынылған болатын. Акиқаттағы шаруашылық өмірде жетілген
бәсекелестік үлгісінің постулаттарының ... ... ... бәсекелестіктің жағдайы қарама-қарсы полюсінде бір ғана сатушының
болуын талап ететін абсолюттік монополия орналаскан ... ... ... табылады. Осы екі карама-карсы ұғымдардың ... ... ... ... жузеге асырылады. Тауарлар жиынтығы
біртекті емес, ... ол ... және ... ... ... ... алынған өз тауарының монополисі ретінде
көрінеді. ... қоса ... өзі бұл ... тудырады,
өйткені әрбір фирма өзіндік бөлек нарықтық бет-бейнесін құрып, бекіткісі
келеді. Сатып ... ... да ... емес. Бұл - сұраныстың мұндай
иілгіштігін, жетілгеп бәсекелестік теориясында көрсетілгендей, ... ... ... ... ... ... ... сатып
алушылар берілген өнімнен бірден бас ... Бұл ... тек ... ғана назар аударып қоймайтындығымен де көп байланысты. Өнімнің
сапасын арттыру, қосымша ... ... ... арқылы тауарды нарықта
алға жылжыту және т.б. сияқты бейбағалық бәсекелестік формалары да ... ие. Бұл ... Дж. ... «Шын ... сатып алушыны
бәсекелесуші өндірушінің тағайындаған бағалары ғана қызықтырмайды; ол басқа
да көптеген ойларды басшылыққа ... ... ... ... ... ... жағынан да, сатып алушыға жасалатын жеңілдіктер ... ... да дәл баға ... ... ... түседі». Нарықтың әртүрлі
бөліктеріндегі сұраныс иілгіштігіне қарай бір түрі ... ... ... баға қоюы ... ... ... ... дискриминация
сияқты ұғым да бар. Жетілген бәсекелестік ... ... ... ... Ф. Хайектің мынадай тұжырымы белгілі: "Жетілген
бәсекелестік теориясында сөз болғандардың ... деп ... ... ... ... сол бәсекелестік процесі қол жеткізіп, соның
барысында жасалуға тиісті жағдайларды ... ... ... ... ... ... Сонымен, бұл теория ақиқаттағы шаруашылық
өмірде қол жеткізу мүмкін емес жағдайлардағы ұзақ мерзімді бірқалыптылықтың
идеалды жағдайын суреттейді. Бұған ... ... Ф. ... ... нүктеде
біркелкі емес, толымсыз әлі бытыраңқы ақпараттарға ие нарық қатысушыларынан
тұратын бәсекелестіктің ... ... ... ... ... ... ісі ... асатын жаңа мүмкіндіктер ашу
процесіне айналады. Ақапарат жинау тек белгілі бір дәрежеде ғана ... ... ... ... ... бұл ... үшін сонымен
бірге акпараттық ағынды игеру процесіне де айналады.
Бұған қоса әртүрлі фирмалар ұсынатын өнімдер мен ... ... бұл ... ... теориясыңдағыға қарағанда бәсекелестікті
біршама күрделі көпденргейлі процесс екенін ... ... ... ... ... екі түрі ... айырмашылықтарды ерекшелеп
көрсетеді. Бірінші түрі тиімділіктің ... ... де, ... ... ... ... ... жойылғанша қолда бар
артыкдшылықтарды қамтамасыз етіп отырады. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... болмайды, ол
рационалды әрі тиімді қатысушылары занды (уақытша болса да) артықшылықтарға
ие ... жеке ... күш ... ... ... ... ол ... құқықтық басымдылыққа ресурстарға рұқсатқа ... ... алу) ... ... ... ... ... кез келген бәсекелестікке қарағанда артық болар еді.
4. Нарықта бәсекелестік ортадағы дайын тауарлар мен қызметтер жағдайына
талдау.
XX ғасырдың екінші ... ... жаңа ... ... ... ашық ... жеке ... өндірушілердің еркін
бәсекелестігі әртүрлі формада біршама жабық (соның ішінде протекционизмнің
көмегімен) нарықтардағы монополистік және ... ... ... ... бәсекелестіктің бағалық әдістерінен
бірте-бірте бағалық әдістерге қарай жылысу байқалады, ... ... ... ... ... ... отыруы байқалады.
Үшіншіден, сұраныс құрылымының жаппай біркелкілендірілген өнімді тұтынудың
жеке тұтынушылық және ... ... ... ... ... ... ... байланысты әртүрлі бөліктерге
ыдыраған нарықтардың туындауына алып келді. Бәсекеге түсуші субъектілерге
түбегейлі ... ... ... ... ... ... ... өндіріс өнімділігі және еңбек пен капиталды тиімді пайдалануда
қалыпты немесе одан ... ... қол ... ... ... Тұтынушы
үшін бәсекелестік уақыт өткен сайын агрессивті сипат алып келе жатыр — ... ... ғана өмір сүре ... Көп ... ... ... ... боялады. Осының салдарынан бәсекелестер серіктестік
катынаска түсетін бәсекеге ... ... ... ... деңгейі
қалыптасады. Икемді альянстардың ... ... ... ... ... ... алмасуы оларды
байытып, екі жақтың да бәсекеге кабілетгілігін арттыра түспек. Бұлармен
катар ... ... ... ... үішін астам монополияланған
альянстар кұруды зерттеудің жаңа тәсілдсрін іздестіреді.
Индустрияалдық қоғамдағы жиынтық ... өсуі мен ... ... ... артуы, бір жағынан, материалдық
қажеттіліктің өсуіне шектеу ... ... ... ... ... едәуір
бөлігінің кызмет көрсету аясына құйылуына ... ... ... ... ... XXI ғасырдың ерекше белгісіне айналып отырған
постөндірістік кезеңге өтудің жағдайлары пісіп-жетіліп келеді.
Постөндірістік қоғам XX ... ... ... бастап
калыптасып жатыр, ол ғылымды қажет ететін ... мен ... ... құрылады. Базасында ақпараттық технологиялар дамитын білім ... ... ... ... ... кезде әлемдік шаруашылықтың
жаһандануы мен жаңа экономика мен ... ... ... ... қабілеттілік проблемасы айрықша қызығушылық тудырып
отыр. Проблеманың мәні айтарлықтай дамып ... ... ... ... Интернет-технологиялармен) байланысты Интернет-
кеңістік сияқты қарқынды кеңейіп келе жатқан ақпарат кеңістіктерінің тиімді
бөліктерін жаулап алуына ... ... ... басымдықтарын
пайдалануында жатыр. Шынында да ... ... ... ... төңкеріспен тығыз байланысты. Бүл XX және ... ... ... ... ... шамалары
бойынша мүнай-газ, автокөлік және металлургия ... ... ... ... ... орынға ие болуынан туындап отыр. Жалпы
алғанда ... ... ... ... ... ... нарықтағы бәсекеге кабілетгілігін, сондай ақ ұлттық және әлемдік
нарықтардағы ... ... ... ... ... ... экономикалық әдебиетте бәсекеге қабілеттілік тақырыбы соңғы
жиырма бес жылдың ішінде өзектілердің біріне айналып отыр.
Бұл мәселе (нақты нарықтардағы бәсекеге ... ... ... ... алғанда АҚШ-та XX ғасырдың 80-жылдардың басында жапоп экономикасы
табыстылығының ... ... ... ... алдын алу жолдарына жауап ... ... ... ... ... ... ... Кеңестің сараптамалық басылымдарында
көтеріліп отырды.
Жаһандық бәсекеге қабілеттілікке катысты ғылыми ... ... ... ... ... ... экономикалық
форумның әзірлемелері (World Есоnоmіс Ғorum - WEF) ерекше орын алады. ... ... ... ... ... экономикалық жүйенің
жаһандануының қарыштап өскен XX ғасырдың 90-жылдары ... ... ... ... ... ... және ... қабілеттілігін
салғастыру проблемасын нақты талдауға және ... ... ... осы ... ... кең ... мәліметтер қорын
калыптастыруға. БЭФ сарапшыларының сіңірген еңбегі зор. Макроэкономикалық
және институционалды факторларға ... БЭФ ... ... ... сапасы мен кәсіпкердің орта сапасы да ілікті.
Сондай-ақ Менеджменг және даму ... ... ... ... ... ... да 1989 жылдан бастап
әзірленіп, жарияланып ... ... ... ... ... ... басылым - кітаптары да ғылыми ортаға ... ... ... ... ... ... бай әрі кұнды больш табылатын
(20 негізгі көрсеткіштер бойынша ... ... ... төрт ... факторы негізінде өңделген 314 критерий) аса
ерекше басылым ғылыми ортада ... ... ... ... ... ... ДЭФ және Гарвард ... ... ... ... ... ... мен ... қазіргі
әдіс-тәсілдерінің ғылыми және практикалық деңгейін анықтаудың бірден-бір
негізіне айналды. Еларалық бәсекеге қабілеттілікті ... ... ... (ЕЭК) да құр ... ... Ол 1996 жылдан бастап жыл
сайын еуропалық бәсекеге қабілетгілік туралы баяндама жариялап отырады.
Бұл ... ... ... ...... ... ең ... жұмыссыздықпен бірге алғандағы халықтың өмір сүру ... ... ... ... Бұған қоса жалпы акпараттық-
коммуникациялық технологаялар мен ... ... ... ... ... және ... дамуды арттыруға
қосатын үлесін талдауға ... ... ... ұйымдар мен зерттеу институттары ... ... ... салалар, бәсекелес компаниялардың бәсе-кеге
қабілеттілігін көтеру мәселесі ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда ол дәстүрлі өнеркөсіптік саясаттың
орнын басты деуге болады.
Өнеркәсіптік саясаттың мәні ресурстарды тікелей ... ... ... ... ... мен ... ... тара-туға, олардың ішкі
және сыртқы бәсекеге кабілеттілігін қолдаута негіз-деледі. Бәсекеге
қабілеттілік. ... ... ... ... ... ... ... ол нақты, соның нәтижесінде дәл верификацияланатын
мақсатка ие. Жай ғана ... ... ... карағанда ол жағдайлар
мен шамалардың едәуір кең жиынты-ғын құрайды. Жаһандану, жаңа экономиканың
қалыптасуы, ірі әрі ... ... ... ... ... ... құрылымдық қозғалыстар кезеңінде ұлттық ... ... мен ... ұлттық өркендеу мен өмір ... ... ... үшін ешнәрсемен алмастырыла алмайды.
"Бәсекеге қабілеттілік" ұғымының әртүрлі анықтамалары бар. Мәселен,
америка авторларының ... ... ... ... ... ... ... елдерде өндірі-летін тауарлар және
қызмет түрлерімен бәсекелестік күрес жағдайын-дағы тауар және ... ... мен ... ... ... қоса мүның нәтижесінде
халықаралық экологиялық стандартты сақтай отырып, халықтың өмір ... ... ... ... ... ғалымдарының пікірінше білім
деңгейі — экономикалық инфрақұрылым — өмір сапасы күрделі ... ... ... ... ... ... аса маңызды
болып табылатын сыртқы сауданың оң балансы да, оң ... ... да, ... ... өсуі де ... қабілеттіліктің абсолютті жеткілікті
критерийлері бола алмайды.
Қаралып отырған проблеманың Ресей экономикасы үшін (экономикасының
ащық ... ... және ... ... жеңу ... XX ... 90-жылдары өзектілігінің артуы рссейлік
зерттеушілерінің назарының дәстүрлі тиімділік ... ... ... ... ... ... ... арасында РФ
Сараптау институты мен сауда өнеркөсіптік палатасының баяндамасы , ... ... ... министрлігінің еңбектері, сондай-ақ ғалымдардың
бірқатар монографиялық зерттеулері ерекше қызығушылық тудырады.
Бәсекеге кабілетгілік проблемасына қатысты шетел авторларының ... ... ... уииверситетінің профессоры М.Портердің 1993
жылы "Халықаралық бәсекелестік (Международная ... ... ... ... ... бәсекелік басымдығы" атты зерттеуін
ерекше атауға болады. Мұнда ... ... ... ... ... эволюциясын, халықаралық қарсыластықтағы елдердің бәсекелік
басымдықтарының детерминаннттары мен ... ... ... ... жаңа ... (кеңейтілген тұжырымдамасын) жасайды.
М.Портер елдің бәсекелік басымдығын жеке ... ... ... ... ... ... яғни әртүрлі саланың
фирмаларының бірлестігі тұрғысынан қарастыру керек дейді, ... ... ... ішкі ... ... ... білу қабілеті принципті
маңызды болып табылады. Ол сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... "алмас") деп аталып кеткен елдердің
бәсекелік басымдығының детерминант ... ... ... ... ... адам және ... ресурстары, ғылыми-
ақпараттық әлеует, капитал, инфрақұрылым, соның ішінде өмір сүру ... ... ... ... ... ... нарықтағы сұраныстың
даму үрдісіне сәйкестігі, сұраныс көлемінің дамуы; ... және ... ... ... ... шикізат пен жартылай өнімдердің түсу
салалары, жабдықтардың түсу салалары, шикізатты, ... ... ... ... ... мен ... салаішілік бәсекелестік: стратегия
мақсаттары, үйымдастыру тәсілдері, фирмалар менеджменті, салаішілік
бәсекелестік.
Бүған қоса ... ... ... ... әсер ... екі
қосымша айнымалы бар. Бүл кездейсоқ оқиғалар (яғни фирма ... ала ... ... және ... ... ... басты тезисі болашағы зор бәсекелік басымдықтар сырттан
емес, ішкі ... ... ... ... ... ... М. ... он елдің ішіндегі 100 саланың
бәсекелік мүмкіндіктерін ... ... ... ... қабілетті
трансұлттық корпорациялар жүйесіз түрдс ел-елде ... ... ... ел, ... ... бір ... бір ... ішінде шоғарлану үрдісінің күшті
екені анықталды. Бұл әлемдік нарықта ... ... ие ... ... ... фирманың өзіндік оң әсерлерін жеткізушілері, тұтынушылары
мен бәсекелестері сияқты жақын ... ... ... Ал
қоршаудың жетістіктері өз кезегінде берілген компанияның ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Нәтижесінде бір-бірінің бесекеге кабілеттіліктерінін өзара өсуіне
септігін тигізетін фирмалардың, ... ... ... ... кластерлер калыптасады. Мемлекеттін бүкіл экономика-сы үшін кластерлер
ішкі нарқтың даму нүктесі ... ... ... ... ... құрылады, сонан соң елдің халық-аралық бәсекеге қабілеттілігі
жалпы алғанда арта ... Ол ... ... күшті тұғырына
негізделеді, ал ондайлар болмағаңда ең дамыған деген экономиканың ... ... ғана бере ... Кластерде пайда байланыстың барлық
бағыттары бойынша таратылады: ... ... ... жаңа ... ... (ҒЗЖ) демеу болу, жаңа стратегияларды ендіру
үшін ... ... ... ету арқылы дамуды жеделдетеді; еркін
ақпарат алмасу және ... ... ... бар ... ... ... ... жаңалық-тардың жылдам таралуы болады;
• көбінесе мүлдем күтпеген кластер ішіндегі өзара ... жаңа ... ... ... ... ... тудырады;
адам ресуртары мен идеялары жаңа комбинациялар құрайды. Жалпы алғанда
әркайсысы қызметінің негізгі белгілерін камтитын кластерлердің 3 түрлі ... ... ... бұл ... қайсыбір ғылыми мекемелерге (ҒЗИ, университеттер және
т.б.) байланған туыс бөліктер ішіндегі экономикалық белсенділіктің аймақтық
шектелген ... бұл ... ... ... ... - ... процесінің
аралық, кезендері кластердің ядросын құрайтын (мысалы, ......... ... ... тар ... ... категорияға бас фирмалар төңірегінде қалыптасқан желілер де кіреді;
• бұл ... ... ... анықталатын өндіріс салалары
(мысалы, "химиялық кластер") немесе бұдан да жоғары агрегация ... ... ... ... ... ... ... бірін-бірі толықтыратын 2 стратегияны
ажырату керек:
берілген кластерлердегі білімдерді пайдалануды арттыруға бағытталған
стратегиялар;
кластер ішінде ... жаңа ... ... бағытталған
стратегиялар.
Уақыт өте келе тиімді жүмыс істейтін кластерлер ірі ... ие ... ... ... ... ... яғни ... бөліктерінің жай ғана жиынтығы дегеннен жоғары ... ... ... орталығы көбінесе бірнеше ірі компаниялар болып
табылады да, олардың арасында бәсекелестік қатынас сақталады. Бұнысы ... ... мен ... ... ерекшеленеді. Қарсыластардың, олардың
сатып алушылары мен жабдықтаушыларының бір жерге шоғырлануы тиімді түрде
арнайы бағыттар бойынша ... ... ... ... ... басқа
да ұсақ фирмаларға, кіші кәсіпорындарға жұмыс береді. Бұдан бөлек ... ... ... ... түрі - "бірлескен инновациялык,
өнімді’’ тудыруға алып ... ... ... ... ... ... ... және технологиялық өнертабыстардың
бейберекет шоғырлана салуын ... жаңа ... мен ... бір жүйемен таралуын калыптастырады. Мұндайда өнертабыстардың
инновацияларға, ал инновациялардың бәсекелік ... ... ... кластердің барлық катысушылары арасында тұрақты байланыстар желісін
қалыптастыру маңызды шаралардың бірі болып табылады.
Сонымен, ынтымақтастық уақыт өткен ... ... бола ... ... ... ... да жоқ емес, ол өз бетінше әрекет ету (нарықта
өзіндік ... ... ... жаңа ... мен ... ... ... қабілетінен айрылу қаупі.
Міне, сондықтан да бірқатар елдерде соңғы онжылдықта әлемдік ... күші мен ... ... ... ... белсенділік
орталықтары негізінде құрылган ... ... ... мән алып отыр. Үкіметтер бұрыннан бар кластерлерді қолдауға, бір-
бірімен озара қатынасқа түспеген ... жаңа ... ... ... ... ... мемлекет кластерлердің қалыптасуына ... қана ... ... өзі де ... ... ... ... еуропалық елдерде кеңінен қолданылады.
Мәселен, Германияда 1995 жылдан бастап Віо Regіо биотехноло-гиялық
кластерлерін құру ... ... ... ... үкімет
Эдинбург, Оксфорд және Оңтүстік-Шығыс Англияны био-технологиялық фирмаларды
орналастыру аймақгары ... ... ... ... ... "теңіз
шаруашылығы" кластерлері ішіндегі фирмалардың бірлескен ... ... ... ... ... ... жүйе ... кластерлік
принципке негізделген десе де болады. ... ... ... фирмалардың тығыз өзара әрекеттестігі олардың сауда
карсыластары алдындағы ... ... ... ... ... әрі технологиялық кооперация жағынан да алда келеді. ... ... ... ғаламшардың орман қорының 0,5 пайызына
ғана ие болып отырған Финляндия әлемдік ... ... ... ... ... ... отыр. Бүгінгі күні Финляндия - жеңіп шыққан "хай-тектің"
елі, ал өндіріс пен жаңа білімді ... ... ... ... әлемдегі
ең тиімді ретінде мойындалды. Финдік жетістіктің формуласы үш ... ... ... ... жоғары деңгейі, ғылымға тиесілі қаражатты
конкурс арқылы тарату және дамыған инновациялық инфракұрылым. Сондықтан ТЭФ
тізімінде Финляндияның соңғы 4 ... ... ... ... да ... еуропалық көптеген елдер ... ... ... ... ... да бір ... стратегияны тандап алып
отыр. Біршама айқын формада осындай стратегияны жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Квебек (Канада),
Финляндия жатады, сонымен бірге басқаша аталуымен ерекшеленетін ... ... ... заманнан бері қолданылып келе жатқан елдерге
Оңтүстік Африка, Франция мен Италия жатады.
Қазіргі кезде сарапшылар өзара үйлестірілуінен каңдайдабір ... ... ... ... ... көрсетіп отыр:
• географиялық.: тым жергілікті (мысалы, Нидерландыдағы ... ... ... ... ... ... ... белсенділіктің кеңістіктік кластерлерін кұру;
• көлденең: ... ... бір ірі ... ... ... ... ... жүйесі);
• тігінен: кластерлерде өндіріс процесінің аралық кезеңдері бола
алады. ... ... ... ... ... ... ... толық орындаушысы болып табылатындығы маңызды;
• латералды: жаңа комбинациялардың (мысалы мультимедиалы кластер)
туындауына әкеліп, ... ... ... қамтамасыз ететін
әртүрлі бөліктердің бір кластерге бірігуі;
• технологиялық: бір технологияны ... ... ... ... ... ... фокустық: өнеркәсіп, ҒЗИ немесе оқу ... ... бір ... ... ... сапалық: мұнда фирмалар шынымен де ... ма ... ... олар бұны ... жүзеге асырады деген мәселеде маңызды.
Желі әрдайым автоматты түрде инновациялардың ... ... ... ... аулақ болу керек. Желі ішінде иновациялық процестер тежеліп,
қорғаныс ... ... ... де ... Жабдықтаушылар мен
арадағы байланыстар инновациялық процесстерді дамытуы мүмкін, ... ... ... ... ... арта ... ... қаржылық
мүдделерін шектеу мақсатында пайдаланылуы да ... ... ... ... ... да, ... да бола ... бастапқы кезде бәсекеге кабілеттілік проблемаларына ,арналған
зерттеулерде пайдаланылған кластерлік ... ... өте келе ... ... ... ... ... де қолданылды:
• мемлекет, аймақ, саланың бәсекеге қабілеттілігін талдауда;
• жалпымемлекеттік кәсіпорындық саясаттың негізі ретінде;
• аймақтық даму ... ... ... әрекетті ынталандырудың негізі ретінде;
• үлкен және кіші бизнестердің өзара әрекеттестігінің негізі ретінде.
М. ... ... ... ... ... жұмыстары
"стратргиялық менеджмент" атты зерттеу пәнінің даму бағдарын анықтап берді.
"Бес бәсекелес күш" (Рorters five forces), ... түзу ... ... және ... ... (Рorters Diamond) атты портерлік үлгілер ұлттық
бәсекеге қабілеттілік тұжырымдамасының негізіне алынды. Сонымен ... ... ... тапқан М. ... ... ... мен әсерінің күштілігімен қатар сынға да жиі ілігеді.
М. Портердің идеялары Интернет-коммерцияның қарқынды ... ... ... ... ... М. ... еңбектері жарияланған
кезеңнен бері де бірталай ... ... ... дүрыс атап
кетеді. Жаһандық ақпараттану мен ... үшін ... ... ... артуы іскери әрекеттің барлық салаларына елеулі әсерін тигізді.
Шыныменде, М. Портердің теориялары көбінесе XX ... ... ... ... күшті бәсекелестікпен, конъюктураның мерзімді
өзгерістерімен және біршама тұрақты на-рықтық құрылымдарымен ерекшеленетіп
тұжырымдарға арқа ... М. ... ... ... ... ... талдауға (клиент-тер, жабдықтаушылар, бәсекелестер және ... ... ... ... ... өзгерістерге (нарықта ... ... және т.б. ... ... ... ... күш ... бәсекелік басымдықтар компанияның өзіндік жағдайын
нығайтудың нәтижесі болып табылады. Бүгінгі күні бұл ... ... ... салаларын қайта ... ... ... ... ... шығу мүмкін емес.
Л. Доунстың пікірінше, портерлік модельдер бүгінгі күні өмір-
шендігінен айрылып ... Л. ... жаңа ... құрылым мен мүлдем
басқа бірқатар сараптамалық және бизнес-құралдық әзірлемелерді талап ... арту ... ... ... ... ... (дерегуляция) (deregulation) түріндегі үш жаңа күшті
сәйкесімділігін ажыратып ... арту ... ... ... ... күшеюіне
қарай нарықтың барлық ойыншылары да айтарлықтай үлкен көлемдегі ақпаратқа
қол жеткізу мүмкіндігін иелене алады. Осылайша ... ... ... ... ... ... ойыншылардың өздері де нарықтағы
бәсекелестіктің принцип-тері мен деңгейіне түбегейлі әсер ету ... ... Жаңа ... ... ... болады. Л. Доунс мысал ретінде,
мәселен, телекаммуникациялық ... ... ... ... ... сауда орталықтарынының өсіп келе жатқан рөлін
келтіреді. "Бесс күш" ... де, ... ... ... де ... ... ... қабілетсіз.
Жаһандану. Логистика мен коммуникацияның жетілдіріле түсуі нарықтың
барлық ойыншыларына ... ... ... сату және ... ... ... ... Мұның нәтижесінде орта ... ... ... ... өз бетінше импорт немесе экспортпен
айналыспайтын компаниялардың өздері де ... ... еніп ... және ... ... ұйымдастыру стратегиясына жаңа талаптар
қояды деуге болады. Қазіргі кезде (М. Портердің ұсынысындағыдай) өзін ... сапа ... ... ... ... кана қою жеткіліксіз.
Қазіргі кезде басымдылықтар, екіжақты табысқа қол жеткізуге ... ... ... ... ... отырып, бұрынғы кезбен салыстырғанда
әлдеқайда тез өзгеріп ... ... ұзақ ... ... ... кабілеті арқылы көріне алады.
Бейүкіметтену (дерегуляция). Соңғы 10 жылда АҚШ пен еуропалық елдерде
авиация, байланыс, коммуналды шаруашылық пен ... ... күрт ... байқалды. Ақпараттық технологиялар аясындағы жаңа
мүмкіндіктерді пайдалану арқышы аталмыш салалардың компаниялары, ... ... ... өз дамуы үшін тиімді балама бағыт таңдауға жағдайы
да келді, әрі оған мәжбүр де болды.
Л. Доун М. Портердің ... ... ала ... жаңа күштер әрекет
ететін жаңа әлем мен "Портер әлемінің" ... ... ... ... шешуші рөл атқарды деген ... ... ... ... өз ... ... ... ретінде
пайдаланатын заман өтті. Қазіргі кезде ІТ мүқтажына ... өзі ... ... ... ... екенін мойындау керек. Оның сандық
арту, жаһандану, бейүкіметтену ретінде белгілеген түрткі жайттары ... ... ... ... ... ... айналды. Қазіргі нарықтар әсересе
ақпараттық технологиялар ... ... ... күшті
ықпалына түсті. Сондықтан да стратегияны тек кдна М. ... ... ... ... керек деудің тиімсіз екені анықболады. Мұның
себептерін шетелдік ... ... ... болған өнімдер мен
қызметтерге қатысты экономикалық зандардың "ақпараттандырылған ... good) атты жаңа ... ... ... ... ... шын мәнінде тиімді деген стратегия катаң шектелген
үлгілер шеңберіне негізделген емес. XX ғасырдың ... ... де ... ... бойынша ғана стратегия құру дұрыс дегеннен аулақ болу
керекдеген ескертпелер айтылатын. Әрбір стратегия барлық ішкі және ... ... әрі ... ... және ... ... дамуына негізделу керек.
"Бес күш" үлгісіде макроэкономикаға негізделіп, оны мейлінше түсінікті
жолмен сипаттайды. М. ... ... әрі әлі ... алып ... нормадан асып түсетін ... ... ... ... ... сияқты қозғаушы күштерді анықтайтын терминдер
арқылы бес күштің ықпалындағы саланың тартымдылығының деңгейі ... ... (1- ... ... — М. ... "бес ... үлгісінің сипаттамасы
|Портердің бес күші ... ... ... ... ... пен ... теориясы,құн және |
|өкіметі ... ... ... ... ... өкіметі |Сұраныс пен ұсыныс |
| ... ... |
| ... ... ... ойыншылар арасындағы |Нарық құрылым,нарыққа қатысушылар |
|бәсекелестік ... даму ... мен ... ... ... ... эффектісі ... | ... ... тарапынан қауіп |Нарыққа кіру кедергілері ... ... ... ... асып ... |
| ... ... ... ... мен ... ... өзгерістеріне
қарамастан, М. Портердің әрбір бизнес "жабдықтаушы, сатып алушы, бәсекелес,
нарықтың жаңа қатысушысы және алмастырушы-тауар" ... ... ... ... ... деген идеялары ешкандай да ескірген жок, Бұл
идея - кез ... ... ... үшін ... заңдылық. Тіпті
казіргі кездің өзінде ескі де, жаңа да ... ... ... ... компания тауар немесе қызметті өндіріп, оны ... ... ... ... және өз ... ... ... көрсетуге тиісті. Сол on line порталының өзі де ... ... ... ... ие болу ... оны ... ... сайтқа кіруші
не жарнама беруші ретіндегі сатып алушыны табу керек. Л. Доунс ұсынғап
тәсілдің ... ... ... едәуір динамикалы,өзгергіш әрі
күрделі қылғандығымен білінеді. Тіпті ең егжей ... ... де ... ... отырған технологиялық ілгерілеудің арқасында
нарықта күтпеген ... ... бола ... ... жаңа катысушылар немесе
алмастырушы-тауарларды анықтау мүмкін емес. ... өз ... мен ... ... ... ... жаңа ... тиіс екенінде дау жоқ. Дегенмен шикізатпен жабдықтаушылар
және тауар/қызмет тұтынушыларына қатысты өзінің нарықтық ... ... ... да аса кажет. Бүгінгі күні менеджерлер бұрынғыға қарағанда
бәсекелес күштер мен бәскекелестерге әсер ... көп ... ... ... ... ... ... ойлау нарық басқа бір немесе
бірнеше қатысушыларына қарағандағы бір қатысушының артық бәсекелік ... ... ... ... Ал ... ... ... ынтымактастық
калыптастыру маңыздылық алып отыр. Бұл арнайыландырылған ... ... ... одақтар және т.б. болуы мүмкін.
Доунстық сында, М. Портер үлгілерінің негізіне сол кездің экономикалық
жағдайлары ғана ... оның ... ... ... көзбен шектеліп қалғандығы басты назарға алынады.
Доунстың жаңа күштері біршама заманауи шынайы экономикалық жағдайлардан
алынады. Ал ... ... ... онжылдықтың ішінде олар да өзінің
маңыздылығының бір бөлігінен ... ... ... ... ... ... ... кезекке экономикалық қозғаушы күштердің
баскасы шығады.
Л. Доунстың жаңа күштерінің ішінде ең ... ... арту ... әбден
мүмкін. "Жақсы" ақпарат кез келген экономика үшін маңыздана түсіп отырмақ.
Карқындап дамып отырған технологиялық ілгерілеу,соның ... ... келе ... ... ... ... ... бөліктерін
өзгерістерге үіиьфатумен болады.
Сонымен бірге жаһаңдану мен бейүкіметтену біздің заманымызда болып
жатқан типтік процестер. Көптеген ... ... ... ... ... ... ... объективті мәні бар барлық затка өз
бақылауын жүргізуді токтатады. Дәл ... ... ... ... ... ... ... келгенде барлық компаниялар өз ... ... ... ... ... Ал мұны ... алмағандар нарықта
табысқа жету мүмкіндігінен айрылады. Егер бұл ... басы дәл ... онда ... ... бейнесі менеджерлер үшін қазіргі кездегі
шығындар мен сатылымдарды бақылау сияқты маңызға ие болмақ.
Сонымен, М. ... ... ... объективгі себептерге
байланысты бұрынғыдай күшті емес. Жаңа экономикалық заңдылықтар қалыптасып,
соның ... ... ... ... әсер ... оны өзгерте бастады.
Алайда мұны М. Портердің теориясы жарамсыз болып ... деп ... ... қолданғанда шектеулі екенін ескеріп және басқару құралдарының құрылымы,
әдістері мен ... бір ... ... ... ... Осындай
позицияны ұстанғаң ғана оны кез келген бизнес-үлгі шеңберінде — ... ... ... ... немесе басқа да экономикаларға қолдана беруге
болады ұлттық бәсекеге ... ... ... ... төмендегілерге назар аударғымыз келеді. ұлттық нарықтағы ... ... оның ... ... бәсеке қабілеттілігінен
ерекшеленуі мүмкін. Бұл әсіресе 2005 ... ... ... статистикалық
қызметі жаңадан қалыптасып келе жатқа нарықтар ... ... ... ... тікелей қатысты. Ұлттық нарықтағы
бәсекелестіктің әлемдік нарықты дамыған ... ... ... мына сияқты ... ... ... а ... ... бар сұраныс құрылымы
деңгейінің төмеңдігі жән жетілмегендігі; ә) ... ... ішкі ... ... ... ... ... б) Дүниежүзілік сауда
ұйымының (ДСҮ) мүше еддерімен ... ... және ... ... в) ... және ... ... экономикалық ортаның төмен сапасы және т.б. ұлттык нарықтың
отандық және шетелдік қатысушыларының ... ... ... экономика, жемқорлық,: негізсіз тәуекелдер күшті әсер ... ... ... ... өнім мен ғылымды қажет ететін кызмет
үлесі көп ... ... ... бөліктерімен салыстырғандағы жаңа
қалыптасып келе жатқан нарыққа жататын Қазақстанның экономи-касын келтіруге
болады. Осының ... ... ... ... ... ... ... нарықтарда ажыратылады. Казақстаңда бәсекелік ... ... өмір ... ... — негізі мақсатпен байланыстырылмаған.
Біздің ойымызша, соңғы жылдардағы бәсекелік ортадағы мемлекет пен ... екі ... ... ... байланысының жоқтығы елдегі
осыңдай жағдайдың ... ... ... ... Атап ... ... ортаның негізгі шамаларын бизнестің қызмет ету жағдайларын
(салықтық, несиелік, акша, кедендік, ... ... ... ... көрсеткіштерін) анық тұжырымдап беруге және олардың
тұрақтылығын камтамасыз етуге міндетті. Ал бизнес ... өз ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі
туралы түсініктің бүрмаланбауы үшін (ең болмағанда ... ... ... ... ... ... өзінің шынайы каржылық
арналарын ашуы ... ... ... ... ... ... салыстырмалы ұлттық басымдықтар мен бағалық
бәсекеге қабілеттілік ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі күні казақстандық экспорттың
бәсекеге қабілеттілігінің негізіне айналып отырғандығында күмән ... ... ... ... экономиканың салыстырмалық және
басымдығы маңызды жайт ... ... ... ... ... ... ... бөлінісі
теориясында елдің экспортқа тасымалдауға арналған ұлттық экономиканың
салыстырмалы ... ... ... күші, бай табиғи ресурстар т.б.)
мен елдің сыртқа шығарылатын импортына негізделеді. Ол сыртқа тасымалдаушы
елдің ... ... ... ... артықшылықтарға ие.
Бәсекелестік өндірістік қоғамның қарқынды дамуының ... ... ... ашық ... жеке өндірушілердің еркін бәсекелестігі, ішкі
және сыртқы нарықтардағы жузеге асырылуының механизмі болып табылады. Мұнда
бесекелестік ... өзі үш ... бері ... ... ... ... ... өндіріс пен ЖҰӨ тұтынымының жоғары деңгейі ... ... ... ... ... және ... сапалы жаңа жағдайлардың туындауына негіз болады. Нарықтық
ортада өңдірістік даму барысында жаңа бәсекелестік жағдайлар дайын ... ... ... бастап оның өндірушіден тұтынушыға ... ... ... ... ... ... иек артқан тез бейімделетін бәсекелестік артықшылықтарды
қолдануда ... ... ... ... ... жалпы сипатын өзгертеді.
Салыстырмалы артықшылықтар табиғи сипат алатындықтан, олар тұрақты
болғанмен, алайда олар ... ... ... ... ... ... олар инновациялармен, адам капиталының дамуымен,
интеллектпен байланысты әрі ... ... өте ... Сол ... және ... ... ... айырып алу қажет. Бір
елдегі салыстырмалы және бәсекелестік артықшылықтардың интеграциясы оның
жаһандық экономикалық ... ... ... ... ... ... субъектілерге өндірістің тиімділігі мен еңбек ... ... ... ... ... ... нарық
конфигурациясының күрделі болып тұрған ... ... ... нәтижелерге
қол жеткізу кажет. Тұтынушы үшін бөсеке күшті ... ... ... ... Көп ... ... ... күйретуші сипат
алады. Бәсекелестер серіктестік ... ... ... жаңа, жоғары деңгейі ... ... ... ... ... жаңа ... ... өзара алмасуы, ноу-хау бірін-бірі толықтырып, екі жақтың да
бәсекеге қабілетгілігін күшейтеді. Сонымен бір ... ... те ... ... үшін ... шектен тыс монополизациялау арқылы
альянстар құру тәсілдерін жетілдіре түседі.
3. Өндірістік қоғамдағы материалды өндірістің тиімділігін артуы ... ... тез ... бір ... ... қажеттіліктердің
өсуін тежесе, екінші жағынан, қызмет саласында жұмыс орындарының ... ... ... ... ... қоғам ... ... ... ... ... ... бұл ... негізгі белгілері ретінде қалыптасады. XX ғасырдың 70-жылдарының
ортасынан бастап қалыптаса бастаған постиндустриалды қоғам ой еңбегін керек
ететін ... мен ... ... ... ... ... білімдер мен ақпараттар жоғары бағаланды. ... ... ... ... мен жаңа ...... қалыптастыру жағдайында бәсекеге қабілеттілік мәселесі ерекше
қызығушылық тудыруда. ... ... ... елдердің тез дамып келе жатқан
ақпарат кеңістігінің, нақты айтқанда, интернет-кеңістігінің ... ... ... ... ... ... (мысалы,
интериет-технологиялармен) байланысты жаңа бәсекелестік артықшылықтарды
қолдануы туралы ... ... ... ... экономикада бәсекелестік
артыкшылықтар акпараттық революциямен тығыз байланысты. Бұл XXI ... ... ... ... және ... ... ... басып озып, жинақталу ... ... ... байланысты.
4. Соңғы жылдары цифрлау, ғаламдастыру және дерегуляция деп аталатын
факторлар дербес ықпалды күш ретінде қалыптасып ... ... ... ... ... ... ... процестердің әсеріне
қатты ұшырауда. Сол себепті стратегияны ... ... ... ... ... ... ... Алайда тиімді стратегиялардың ... ... ... ... ... 80-жылдардың өзінде стратегияны
Портер үлгілерінің негізінде ғана құруға болмайтыны туралы сөз болған еді.
Әрбір стратегияда ең алдымен, ішкі және ... ... ... ... болашақтағы дамуы негізге алынуы керек. Портер үлгісі
аясындағы дәстүрлі ... ... ... бәсекеге қабілетті бір
қатысушының басқаға немесе нарықтың басқа қатысушыларына катысты жай-күиі
ретіңде шектеулі ... еді. ... ... өзара тиімді түрде бірлесе
қызмет ету көзделіп отыр. Бұл ... ... ... ... стратегиялық одақтар т.б. түрінде болуы мүмкін.
5. Ұлттық нарықтағы ... ... ... оның ... бәсекеге қабілеттілігінен мүлде бөлек болуы мүмкін, бұл әсіресе
2005 жылдан бастал БҰҰ статистикалық қызметі жаңа ... ... ... ... транзитгі экономикасы бар елдерге тән.
Ұлттық нарықтағы бәсекелестік ... ... ... ... ... көптеген ... ... а) өтем ... ... ... ... ... төмендігі; ә) ұқсас тауарлардың ішкі жөне әлемдік ... ... б) ... сауда ұйымдарына (БСҰ) мүше елдерден
бөлек экспорт және импорт шығындары; в) ... және ... ... орта ... ... т.б.
Ұлттық нарыққа қатысушы отандық және шетелдік қатысушы-лардың бәсекеге
қабілеттілігіне монополизм, бақыланбайтын экономика, коррупция, ... ... ... ... ... жаңа ... ... Қазақстан
экономикасы жоғары техно-логиялық өнімдер мен ой ... ... ... ... басымдык танытатын әлемдік нарықтың дамыған сегменттерімен
салыстырғанда, ... ... ... ... ... ... ... ұлттық және сыртқы нарықтарда өзіндік ерекшеліктері
бар.
Қазақстанда бәсекелестік ... ... ... ... ... ... сияқты негізгі мақсатпен әрдайым үйлесе бермейді. ... ...... ... ... ... пен ... сияқты
бәсекелестік ортаның екі басты жүйесінің арасындағы ... ... деп ... ... бизнестің қызмет ету
шарттарын — бәсекелестік ортаның негізгі ... ... да ... ... ... ... етуі керек (салықтық, несиелік,
ақша, кеден, еңбек, инновация, ... ... ... кезегінде бизнес те нарықтық ортадағы ... ... ... ... күмән келтірмей, нақты қаржылық
ағындарын ашуы ... (ең ... ... ... жылдық
қаржылық есептері бойынша).
Қазіргі кезде қазақстандық экономиканың бәсекеге ... ... ... бағалы бәсекеге қабілет-тілік
механизмдеріне негізделген. Отандық экономиканың шикізат құраушысы казіргі
кезде ... ... ... ... негізі болып отыр.
Сол себепті зерттеу ... ... ... ... және
бәсекелестік артықшылықтарын кешенді бағалаудың маңызы ерекше.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ
1 Weber M. Ekonomy and Sokiety. Vol. I. ... ... ... Press, ... Stigler G. J. ... in: Sills, D. (ed.) The ... of he Social ... N. Y., Macmillan, 1968.
3 Робинсон Дж. Экономическая теория несовершенной конкуреиции. - М.,
Прогресс, 1986.
4Чемберлин Э. ... ... ... ... ... -М., ... ... Робинсон Дж. Экономическая теория несовершенной конкуренции. - М.,
Прогресс, 1986. - С.36-137.
6 Хайек Ф.А. Индивидуадизм и ... ... - М., ... — С.102.
7 Хайек белгілі парадоксқа сілтейді: о баста толык, білімнің ... ... ... ... білім, болған күннің өзінде,
катысушыларды белсенді әрекеттерге жетелегеннің ... ... ... әсер ету қабілетіне ие.
8 Хаиек Ф.А. Индивидуализм и ... ... - М., ... - С. ... ... Соmpetitivness Report. - European Соmmunities, 2004.
10 S Соmpetitivness in the World Ekonomy-Boston: Harvard ... Press , 1985 /Editor by the Bruce R. Scott and George C. Lodge . ... ... ... ... в глобапьной экономике». - Ұжымдық
монография. - М., «Международные отношения», 2003.
12 «Конурентоспособность российской промышленности». - М., ... и ... ... РФ, ... ... и ... регулирование». - М., «Логос», 1999.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Іс-тәжірибеден есеп беру
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Чикаго ғылым орталығының өкілі М. Фридменнің зерттеулерінің нәтижесі5 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет
Алаш қозғалысы және Атбасар өңірі4 бет
Түркістан аймағындағы сығанақ қаласының тарихы3 бет
Француз психологиясының даму тарихы6 бет
Қазақстан Республикасындағы патенттеу жүйесі38 бет
Қазақстанның орта ғасырдағы қалалары5 бет
Құқықтық іс-жүргізу4 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Әл-Хорезми4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь