"Қорқыт Ата."

ҮІІІ ғасырда Сыр бойында өмір сүрген Қорқыт Ата – ежелгі түркілердің көрнекті ағартушысы, ойшылы, әрі ақын, сазгер, әрі күйші, тарихта ерекше рухани із қалдырған, халық даналығын жинаушы. Өзінің философиялық толғамдарында өмір мен өлім мәселелерін көтерді. Мәңгі өлмеудің жолын қиялымен іздестіреді. Аңыз бойынша, ол ақ түйені мініп, дүниенің төрт бұрышын кезеді. Бірақ қайда барса да, алдынан қазылып жатқан көр кездеседі. "Кімге қазып жатырсыздар?” деген сұрауына "Қорқыттың көрі” деген жауап алады. Содан кейін өлімнен қашып құтылуға болмайды екен деген қорытындыға келеді. Ол пікірді оған түрлі жан-жануарлар да, өсімдіктер де, бүкіл әлем ұқтырған көрінеді. Қорқыт ата поэма, күйлер шығарып, оны қобызда орындайтын болады. Сол себепті де "Қорқыт ата шығармаларын” "Қорқыт Ата кітабы” деп атайды. Себебі, Қорқыт Ата айтқан жырларды, дастандарды жинақтап, солай атапа шығарған көрінеді. 12 тараудан тұратын кітапта батырлық, елдік, адамгершілік туралы оқиғалар жырланады.
"Қорқыт Ата кітабы”- бүкіл түркі тілдес халықтарға ортақ аса көрнекті жазба ескерткіші. Бұл еңбекте тәлімдік мәні күшті афоризмдер, қанатты сөздер мен тағылымдық-танымдық идеяалар, өсиет сөздер көптеп кездеседі. Қорқыттың есімін көшпенді түркі тайпалары ежелден қастерлеген. Сондықтан да халық: "Жыраудың үлкен пірі – Қорқыт Ата, бата алған барлық ақын асқан ата, таңқалып жұрттың бәрі тұрады екен, қобызбен Қорқыт Ата күй тартқанда” – деп тегін жырламаған. Қандай ма қиын іс болмасын, Қорқыттың кеңесін алмай, ел ешбір жұмысқа қол ұрмаған. Ел оның барлық өсиетін бұлжытпай орындаған.
Қорқыт атадан қалған нақыл сөздерінен мысал келтірсек: "Тәңірге сиынбаған адамның тілегі қабыл болмайды. Тәңірі пендесінің маңдайына не жазса, сол болады”. "Менмен, тәкаппар адамды тәңірі сүймейді. Басқалардың өзін жоғары ұстаған адамға тәңірі бақ бермейді”.
"Өзіңнен тумаса ұл өгей: қаншама бағып, қаққанмен ол саған ұл болмайды. Ер жетіп, ат жалын тартып мінген соң өз жөніне кетеді, бәлки ол тәрбиелеген адамға көрдім-білдім деген де сөзді айтпас”. "Анадан өнеге көрмеген қыз жаман, атадан тағылым алмаған ұл жаман. Ондай бала ел басы құрап, үйінен дәм беруге де жарымайды”, "Ананың көңілі балада болар”, "Ақылсыз баладан ата дәулетінен қайран жоқ”.
Қорқыт Ата өзінің ел-жұртына тағы мынадай өсиет айтқан: "Батыр туған жігіттің садағының оғы да қылыштай кесіп түседі”, "Атаның атын былғаған ақылсыз баланың әке омыртқасынан жаралып, ана құрсағында шырланып, тумағаны жақсы”, "Ата даңқын шығарып, өзінің тегін қуған балаға ешкім жетпейді”, "Өтірік сөз өрге баспайды, өтірікші болғаннан, жарық көріп, өмір сүрмеген көп артық”. Шығармадағы оқиғаларды баяндау желісі Ә.Фирдоусидің "Шахнамасына” үлгі болған еді. Шығарма Шығыс елдеріне кең тараған. Ол – бүкіл түркі халықтарына ортақ жайында сақталған. Көшірмесін түріктер одан біз қазақ тіліне аударған.
        
        Қорқыт Ата
ҮІІІ ғасырда Сыр бойында өмір сүрген Қорқыт Ата – ... ... ... ... әрі ... ... әрі ... тарихта ерекше
рухани із ... ... ... ... ... философиялық
толғамдарында өмір мен өлім мәселелерін көтерді. Мәңгі өлмеудің ... ... Аңыз ... ол ақ ... мініп, дүниенің төрт
бұрышын кезеді. Бірақ қайда барса да, алдынан қазылып жатқан көр ... ... ... ... сұрауына "Қорқыттың көрі” деген жауап
алады. Содан кейін өлімнен қашып құтылуға болмайды екен деген ... Ол ... оған ... ... да, өсімдіктер де, бүкіл әлем
ұқтырған көрінеді. Қорқыт ата поэма, күйлер шығарып, оны қобызда ... Сол ... де ... ата шығармаларын” "Қорқыт Ата кітабы” деп
атайды. Себебі, Қорқыт Ата ... ... ... ... ... ... ... 12 тараудан тұратын кітапта батырлық, елдік,
адамгершілік туралы оқиғалар ... ... Ата ... ... түркі тілдес халықтарға ортақ аса ... ... Бұл ... ... мәні ... афоризмдер, қанатты
сөздер мен тағылымдық-танымдық идеяалар, өсиет ... ... ... ... ... ... ... ежелден қастерлеген. Сондықтан да
халық: "Жыраудың үлкен пірі – Қорқыт Ата, бата алған барлық ақын асқан ата,
таңқалып жұрттың бәрі ... ... ... ... Ата күй ...... ... Қандай ма қиын іс болмасын, Қорқыттың кеңесін алмай, ел
ешбір жұмысқа қол ... Ел оның ... ... ... ... ... атадан қалған нақыл сөздерінен ... ... ... ... ... ... ... Тәңірі пендесінің маңдайына не
жазса, сол болады”. "Менмен, тәкаппар адамды тәңірі ... ... ... ... ... ... бақ бермейді”.
      "Өзіңнен тумаса ұл өгей: қаншама бағып, қаққанмен ол саған ... Ер ... ат ... тартып мінген соң өз жөніне кетеді, бәлки ол
тәрбиелеген адамға көрдім-білдім деген де ... ... ... ... қыз ... ... тағылым алмаған ұл жаман. Ондай бала ел ... ... дәм ... де ... "Ананың көңілі балада болар”,
"Ақылсыз баладан ата дәулетінен қайран жоқ”.
       Қорқыт Ата өзінің ел-жұртына тағы мынадай ... ... ... ... садағының оғы да қылыштай кесіп түседі”, "Атаның атын былғаған
ақылсыз баланың әке ... ... ана ... ... тумағаны
жақсы”, "Ата даңқын шығарып, өзінің тегін қуған балаға ... ... сөз өрге ... ... ... ... көріп, өмір сүрмеген
көп артық”. Шығармадағы ... ... ... ... үлгі ... еді. ... Шығыс елдеріне кең тараған. Ол –
бүкіл түркі халықтарына ортақ жайында сақталған. Көшірмесін түріктер ... ... ... ... ... Ата ... ұрпақтар сабақтастығы қағидасына ерекше мән
берген. Ұрпақтар сабақтастығы адамзат болмысының басты қағидасы ... ... ... ... ... елдердегі бұл қағиданың бұзылуы
олардың болмыссыздығына әкеліп, адамгершілік өлшемдерге қайшы ... ... ... шабылғаны туралы әңгімесінің баяны” жырында ұрпақтар
сабақтастығы қағидасының тәрбиелік-тәлімдік мәнін төмендегіше ... ... ... ... шөп ... ... өзендер қартайса, су келмес,
            Биелер қартайса, құлын бермес,
            Ей, кәпір әйел қартайса, ұл  бермес1
            Баланың ... ... ... ... атап өтуі ... ... ... ретіндегі тұтастық туралы дүниетанымдық
көзқарастары
тұжырымдалды. Осы жерден көне Рим ... ... да: ... адам мен ... табиғи байланысының болуы да мүмкін емес. Бұл
байланыс жойылса, ортақ тіршілікте ... ... ... ... ... ... мекендеп, салтанатты, салауатты өмір кешкен
көшпенділер "Адамзат өмірінің мәні ... ... ... ... сабақтастығы адамзат тіршілігінің мақсаттарының бірі екендігі
туралы түсінікке әкеліп салған.
      Қорқыт Ата мұрасындағы адам ... оның өмір сүру ... және ... мен ұлттық болмыс хақындағы әлеуметтік-
тұрмыстық толғаныстарына алып келеді. Онда ... ... ... ... мен ... сақтау, тәлім-тәрбие, ата салтын,
дәстүрін құрметтеу мен қастерлеу мәселелері өз болды. Қорқыт ... ... ... ... ... ... салушылардың бірі деп
қарастыруға болады. Қорқыт Ата дана-ақылшы ретінде оның ... ең ... ... тұжырымдар арқылы ... ... ... ... жыр ... қорытынды
сөздерінің ақыл-кеңес пен батасы, тәлімдік-тәрбиелік ой толғаныстарынан
байқалады.Оның дидактикалық тұрғыдан ... ... ... ... ата-салтын қастерлеу, жалпы адамзаттық, адамгершілік құндылықтар
туралы айтқан қағидалары бүгін де өз мәнін жойған жоқ. Мәселен, ата ... ... ... ... ... үлгі-өнеге туралы өсиетнамалары ... ... да ... ... "Қыз ... көрмейінше өнеге алмас”,
"Ұл атадан көрмейінше сапар шекпес”, "Ұлдың күні қараң, ата өлік ... "Ата ... не ... баста дәулет болмаса”1
            Күллі түркі халықтарына ортақ Қорқыт Ата тағылымдық қағидалары
күні бүгінге дейін өз мәнін жойған жоқ. ... Ата ... ... ... өмір ... ... ... мән беріп, ұлттық тәрбие мен білім беру
жүйесінде кеңінен пайдаланылып келеді. Қазір Егеменді Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... қолға алынып, алғашқы кандидаттық диссертациялар
қорғалып, монографиялық кандидаттық диссертациялар қорғалып, монографиялық
еңбектер жарық көре бастады.
Қорқыт ата - ... ... ... ортақ ұлы ойшыл-кемеңгер, жырау,
күйші-қобызшы. Ол туралы деректер бізге үш түрлі жолмен жеткен. Бірі - ... ... ... ... ... - ... ... - «Қорқыт ата кітабы».
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 1997 жылғы ... ... және ... ... ... ... қатысушыларға арнаған құттықтауында төмендегідей пікір
айтты: ... бір ... ... ортақ ойшылы саналатын ... ... ... ... ... аса терең аңыздардың кейіпкері Қорқыт
бабамыз - баршамыздың рухани болмысымыздың алтын арқауы болып табылады.
Егемендікке ... ... ... көз ... ... үшін
Қорқыт бабамыз қалдырған гуманистік ниеттегі дидактикалық мұралардың маңызы
өзгеше зор дер едім. Өйткені оның ... он ... ... ... ... өсиет қағидалары қоғамымыздың бүгінгі ... ... ... ... кісі ... ... ... келмес», - дейді абыз өзінің сөзінде.
Иә, ... ... одан ... ... болады, бірақ оған қайтып оралу
жоқ екен, тек ілгері ұмтылу ... Осы ... ... ... ... ... бағдар белгілеп, әлемдік өркениет көшіне ілесіп, Орталық
Азияның Барысы болуға бекем бел байлап отырған бәріміз де мұқият ... ... ... бабамыз артына адамның өлімнен қашып құтылмайтындығы,
оның ғұмырын ... ... ... ... ... ісі мен ... ... жалғастыра алатындығы туралы данышпандық пәлсапалық байлам қалдырды.
Осы ғаламат ой әрбір саналы ... ... бойы ... етіп ... ... ... ... қателеспейміз...»(67,1).
«Қорқыт ата кітабы» - түркі тектес халықтардың ежелгі ... ... ... ... ... дәстүрін танытатын эпикалық
әрі тарихи ... ... ата ... - ... ... ... бойын
мекен еткен оғыз-қыпшақ тайпалары арасында туып, сан ғасырлар бойы ұрпақтан-
ұрпаққатараған, рухани қазына ретінде бүгінгі күнге ... ... ... этнографиялық, т. б. мәнін жоймаған, аса құнды көркем туынды.
Ал ... ... өзі ... бұл ... ұзақ жылдар бойы зерттеген ғалым
Ә. Марғұлан төмендегідей пікірайтады: «Қорқыт - тарихи дәуірлерде Сырдария
өлкесін қоныс еткен ... ... ... шыққан данышпан
қария, ақылшы батагөй, асқан ақын (ұзан), ... ... ... ... ... Ол кісі туралы айтылатын қария сөз ... ... ... ... бар. ... қазақ халқы ескі оғыз-қыпшақ тайпаларының
тарихи қонысына мирас болған, олардың түбегейлі ұрпағы ... ... ... ... ... ... ән-күйлер қазақпен
түркімендерде көбірек жолығады» (76, 135).
Қобыз атасы, композитор, жыршы, ақын, музыкант, бақсылардың қамқоршысы.
"Қорқыт ата кітабы" ... ... ІХ-Х ... ... ... ... ... білуге болады. Оны Ш.Ш.Уәлиханов қазақтың
алғашқы шаманы, алғашқы ақыны деп атайды. Қорқыт ... аңыз ... ... ... ... ... ... әсіресе қазақтар арасында
кең тарады.
Аңыздарда Қорқыт ... пен ... ... ... ... делінеді. Оның
есімінің өзінде магиялық мән бар. Уәлихановтық-потаниндік түсіндірме
"қорқыт" сөзі — ... ... ... ... ... сөзінен
шыққан деп түсіндіреді. Өлімнен қорқу мен одан қашу — ... ... ... ... ... ... Ол қобыздың музыкалық дыбысталуынан
үшкіру, ауа, ... ... ... ... адамилық қасиеттерін сақтап қалу керек.
Адам үшін ең қауіптісі — адамилықты жоғалту. "Қонақ келмес үйдің ... ... ... ... ... жақсы, адам ішпес ащы судың ... ... ... ... атын ... ... ұлдың тумағаны
жақсы". "Адам қанша қажетсінгенмен, ол өз үлесінен ... жей ... ... ... ... кезіп, "басқа елден әркімге өз елінде жақсы"
деген ой түйіндегенін байқауға болады. Оның айнымас досы ... ... ата ...... түркі халқының құрамына қосылған оғыз
тайпасының эпикалық жазба ескерткіші, Кітап ... ... ... Оғыз — ... ... ... тілде жазылған. Кітаптың араб
әрпімен жазылған екі нұсқасы саққалған ... ... Әр ... ... бар. Олардың әрбіріңде көріпкел, тайпа ... ... ата ... берілген. Әрбір жырдың соңы Қорқыт атаны мақтаумен
аяқталады. Кітап ақыл-өсиет, мақал-мәтел, нақыл, ... ... ... ... Сыр бойында, Орта Азия, Кавказ жерлеріңде өтеді. Одан кең
даланы мекендеген рулардың кұралу, ыдырау тарихы ... ... ... ... ... Үсүн қожа — қазақтың үйсін тайпасының атасы.
Қорқыт ата жайындағы ... ... ... және т.б. ... ... ... ... қазақ тілінде кездесетін географиялық ... ... Бұл ... ... ... ... әртүрлі түркі тайпалары мекен
еткен қазіргі Қазақстан жерімен тығыз байланысты екенін дәлелдейді. "Қорқыт
ата кітабы" ... ... ... ... ... ... орыс ... толық аудармасын В.В.Бартольд 1922 жылы жасады, ол
1962 ж. ... ... Ал ... тіліне аудармасын Ә.Марғұлан, Н.Келімбетов,
Ә.Қоңыратбаев сынды қазақ ғұламалары 1986 ж. ... ... ... ... 1980 жылы ... облысының Жосалы стансасынан
18 км жерде, Қорқыт разъезінің түбінде архитектуралық ... ...... ... физик С.И.Исатаев. Ескерткіш темір
бетоннан жасалған 4 тік ... ... ... биіктігі 8 м. Жоғарғы
жағында аузы кең түтіктер ... Аузы кең ... ... ... 40
металл түтік жел соққан кезде қобыз сарынымен үндес дыбыс шағарады.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қорқыт ата » дастанындағы ұлттық идея26 бет
Корқыт ата кітабы24 бет
Көне Түркі жазба ескерткіштеріндегі және «Қорқыт ата кітабындағы» халықтық педагогика7 бет
Түркі халықтарының алтындай таза мұрасы болған «Қорқыт ата» және оның кітабындағы негізгі тәрбие беретін әңгіме, өлең, мақалдардың мазмұны, оның халықты тәрбиелеудегі орыны32 бет
Қорқыт ата3 бет
Қорқыт ата - қобыз атасы5 бет
Қорқыт ата жырларының тәрбиелік маңызы57 бет
Қорқыт ата жыры және қазақ әдебиеті20 бет
Қорқыт ата кітабы. Әбу Насыр әл-Фараби. Махмұт Қашқари «Диуани лұғат ат түрік»12 бет
Қорқыт ата күйлері және ерекшелігі32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь