Таным процестерінің дамуының психикалық ерекшеліктері

Кіріспе

1. Түйсік
Сезгіштік пен табалдырық
Адаптация
Сенсибилизация
Синестезия
Түйсік түрлері
2. Қабылдау
Тұтастығы
Мағыналылығы
Таңдамалылығы
Тұрақтылығы
Иллюзия
Апперцепция
3. Ес
1.1 Түрлері
1.2 Процестері
4. Ойлау
1.1 Ой тәсілдері
5. Сөйлеу
1.1 Түрлері
6. Қиял

Әдебиеттер тізімі
Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының жеке қасиеттері-
нің, сезім мүшелеріне тікелей әсер етүінен пайда болған мидағы бейнелерді түйсік деп атайды.
Түйсік арқылы заттың түсін, иісін, дәмін, қатты-жұмсақтығын, кедір-бұдырлығын т.б. осы секілді қасиеттері ажыратылады. Сон-
дай-ақ түйсік денеде болып жататын түрлі өзгерістер жөнінде де, яғни дененің қозғалысы мен оның кеңістікке орналасуын, жеке бө-
ліктерінің жұмысы жайлы хабарлайды. Сыртқы дүниені танып-білу түйсіктен басталады. Ол білім атаулының алғашқы көзі. Мәселен, жолдасыңнан көзінің жұмуын өтініп, оның алақанына белгісіз бір затты тигізсең, сосын одан не екенін сұрасаң,ол:”қатты, жылтыр, мұздай, жұмсақ, жылы кедір-бұдыр, бір нәрсе” деп жауап береді. Заттардың нақты атауы емес, тек түрлі қасиеттерін білдіретін осы сөз тіркестері түсік болып табылады.
Түйсіктер заттар мен нәрселердің тек жеке қасиеттерін ғана ми-
да бейнелейді. Мәселен, адам секундтың 1/10 бөлігінде жалт еткен жарықты көрдім деп афта алады, бірақ оның қалай аталатынын білмейді.

Түйсіктердің негізгі заңдылықтары
Сезгіштік және табалдырық

Психологияда адамның түйсіне алу қабілетін сезгіштік деп атай-
ды. Сезгіштікті: 1) абсолюттік, 2) айырма сезгіштік деп екіге бөледі. Абсолюттік сезгіштік дегеніміз-сезім мүшелерінің өте әлсіз тітіркендіргіштерді түйсіне алуы. Сезгіштік түйсіктің табалдырығы-
мен тығыз байланысты. Мәселен, абсолюттік сезгіштік түйсіктік та-
балдырығына тәуелді.Абсолюттік табалдырық-түйсік табалдырығы- ның шегі. Айырма сезгіштік деп-сезім мүшелерінің тітіркендіргіш-
тердің арасындағы болмашы айырмашылықты түйсіне алуын айта-
ды. Айырма сезгіштікті сипаттау үшін не айыру табалдырығының мөлшерімен пайдаланады. Мәселен, егер алақанға жұз грамм сал-
мақ салып,оған тағы бір грамм қосса,салмақтың артқаны білінбейді
19 ғасырдың орта шенінде өмір сүрген неміс ғалымдары Э.Вебер (1795-1878) мен С. Фехнер (1801-1887) тітіркендіргіштердің күші-
мен адам түйсігінің арасындағы байланысты заң түрінде тұжырым-
дады. Мұны түйсіктің психофизикалық заңы дейді.Осы заң бойын-
ша тітіркендіргіштердің күштері геометриялық прогрессия жолы-
мен көбейсе, одан туатын түйсіктер арифметикалық прогрессия жолымен өседі.
Қ. Жарықбаев “Жантану негіздері”

Ә. Алдамұратов “Қызықты психология”

Архангельский “Мектептегі психологиялық зерттеулер”
        
        Түйсіктер
Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының жеке қасиеттері-
нің, сезім мүшелеріне тікелей әсер ... ... ... ... ... деп ... арқылы заттың түсін, иісін, дәмін, қатты-жұмсақтығын, кедір-
бұдырлығын т.б. осы ... ... ... ... ... денеде болып жататын түрлі өзгерістер жөнінде де, яғни
дененің қозғалысы мен оның ... ... жеке ... ... ... хабарлайды. Сыртқы дүниені танып-білу түйсіктен
басталады. Ол білім атаулының алғашқы көзі. Мәселен, ... ... ... оның ... белгісіз бір затты тигізсең, сосын одан не
екенін сұрасаң,ол:”қатты, ... ... ... жылы ... ... деп ... береді. Заттардың нақты атауы емес, тек түрлі ... осы сөз ... ... болып табылады.
Түйсіктер заттар мен нәрселердің тек жеке қасиеттерін ғана ми-
да бейнелейді. Мәселен, адам секундтың 1/10 бөлігінде жалт ... ... деп афта ... ... оның ... ... ... негізгі заңдылықтары
Сезгіштік және табалдырық
Психологияда адамның түйсіне алу қабілетін сезгіштік деп атай-
ды. Сезгіштікті: 1) ... 2) ... ... деп екіге бөледі.
Абсолюттік сезгіштік дегеніміз-сезім мүшелерінің өте әлсіз
тітіркендіргіштерді түйсіне алуы. Сезгіштік түйсіктің табалдырығы-
мен тығыз байланысты. Мәселен, ... ... ... ... тәуелді.Абсолюттік табалдырық-түйсік табалдырығы- ның шегі.
Айырма сезгіштік деп-сезім мүшелерінің тітіркендіргіш-
тердің арасындағы болмашы айырмашылықты түйсіне алуын айта-
ды. ... ... ... үшін не ... ... ... Мәселен, егер алақанға жұз грамм сал-
мақ салып,оған тағы бір грамм қосса,салмақтың артқаны білінбейді
19 ғасырдың орта шенінде өмір сүрген ... ... ... ... мен С. ... (1801-1887) тітіркендіргіштердің күші-
мен адам түйсігінің арасындағы байланысты заң түрінде тұжырым-
дады. Мұны түйсіктің психофизикалық заңы дейді.Осы заң ... ... ... геометриялық прогрессия жолы-
мен көбейсе, одан туатын түйсіктер арифметикалық прогрессия жолымен өседі.
Адаптация
Сезім мүшелерінің сезгіштігі әсер етүші тітіркендіргіштерге бір-
тіндеп ... ... да ... ... Бұл ... ... ... адаптатио, қазақша икемделу деген мағынаны
білдіреді.
Адаптация құбылысы адам сезгіштігін немесе төмендеуін көрсе-
тіп отырады.Түйсіктердің қай-қайсысы да ... ... көру ... адаптацияны алайық. Жарық жерден қараңғы жерге кіру
бізде қараңғылық адаптациясын ... ... ... Сенсибилизация
Егер адаптация анализаторлардың сезгіштгінің түрлі жағдайларға
байланысты артуының төмендеуінің көрсеткіші болса, сенсибилиза-
ция ... тек ... ғана ... ... ... сенсибилис деген, қазақшасы сезгіш деген мағынада.
Синестезия
Тітіркендіргіштер сезім мүшелер біреуінде ғана түйсік туғызудың орнына
сол сәтте басқа ... ... ... да ... жа-
сайды. Мәселен, кейбір адамдар біреудің сөзін естігенде, бұған қо-
са ... ... мен ... де сезінуі мүмкін.Синестезия-түйсіктер-
дің өзара байланысының мөлшерден тыс дамыған бір ... ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Бірізді бейнелер (эйдетикалық ес)
Тітіркендіргіш әсерінің тоқталғанына қарамай, аз ғана ... ... ... өз ... ... кездерін бірізді образдар деп атайды. Бұлар
көру, есту, иіс, дәм тактиль түйсіктерінде жиі ... ... 2-3 ... бойы көз ... ... ... отырып
содан кейін көзін жұмса, жарықтың ізін айқын көре алады.
Түйсіктердің түрлері
Түйсіктердің түрлерін үш үлкен ... ... ... ... ... ... мен ... жеке қасиет-
терінің бейнесі болып табылатын түсіктер. Бұлардың рецепторлары дененің
бетінде немесе оған жақын орналасқан. Осындай сыртқы ... ... деп ... ... ... ... иіс, дәм, ... жатады.
2. Ішкі мүшелеріміздің күйін бейнелейтін (хабарлайтын) түйсік-
терге түрлі органикалық түйсіктер жатады. Олардың рецепторла-
рын интероцептор деп атайды.
3. Дене мүшелерінің ... мен ... ... ... немесе
кинестезиялық түйсіктер хабарлап отырады.Мұның рецепторы проприоцептор деп
аталынады.
Қабылдау
Егер түйсік сыртқы дүние ... мен ... жеке ... мен
сапаларының миымызда бейнеленуі болса, қабылдау заттар мен құбылыстардың
мида тұтастай бейнеленуі болып табы-
лады. Қабылдауда заттар мен құбылыстардың түсі, дыбысы, ... ... ... ... ... ... ... ал-
маны қабылдауды алайық.Мұнда біздің анализаторларымызға оның қызыл түсі,
хош иісі, тәтті дәмі т.б. осындай ... бір ... әсер ... де,
миымызда тұтас зат бейнесі пайда болады. Қабылдау-ми қабығының күрделі
анализдік және синтездік қызметінің нәти-
жесі. Қабылдаудың физиологиялық негізіне бірнеше тітіркендіргіш-
тердің ... мен ... ... ... ... уақытша жүйке
байланыстары жатады.
Сөйтіп, қабылдау-түйсіктегідей бір анализатордың ғана қызметі
емес,бірнеше анализаторлардың бірлесіп қызмет істеуінің нәтижесі.
Мәселен, киноны көру екі анализатордың (көру, есту) өзара ... ... ... ... ... ... ... объектісі кейбір жеке қасиеттерден, жеке бөлік-
терден тұрғанымен, біз оларды бүтіндей, тұтастай қабылдаймыз. Мысалы, адам
алдындағы үш нүктені жеке ... ... ... Мұны ... ... бейнесі деп түсінеді. Өйткені, қабылдаудағы
жеке бөліктер жиналып келіп, тұтас нәрсенің бейне-
құрайды.
Қабылдаудың мағыналылығы
Бұл ерекшелікте қабылдаудың түйсіктерден негізгі айырмашы-
лығын жақсы ... Ол ... ... ... ... тұжырымдар мен сөз арқылы аталмайынша, ол толық
қабылданбайды.Заттар мен құбылыстардың мағынасын түсінудің қарапайым түрі-
тану. Нәрсені танымайынша, оны аңға-
рып, қабылдау қиын. Тану ... және ... тану ... ... ... тану дегеніміз талғаусыз қалай болса, со-
лай тану. Жалпылй тануда адам ... ... тән ... біле ... ... ... тану арқылы оларды анық, толық
қабылдауға мүмкіндік туады. Мәселен, көпшілік ара-
сынан таныс адамды бірден ... көп ... ... өз ... ... тану
оп-оңай.
Қабылдаудың таңдамалылығы
Толып жатқан объектілердің ішінен біреуін іріктеуіміз (оның қасиетін,
сапасын) қабылдаудың ... ... ... кітап оқығанда ондағы
бірер сөз қате жазылған болса да байқамай оқып кете береміз. Себебі, кітап
оқығанда оның мазмұнына ... ... ... қателер көзге
түспей қалады. Қабыл-
даудың таңдамалылығы әр түрлі объективтік (объектілердің ерек-
шеліктеріне-күші, қозғалысы, қарым-қатынасы т.б.) және субъек-
тивтік (адамның ... ... ... оны ... сол ... көңілкүй т.б.) себептерге байланысты болады.
Қабылдаудың тұрақтылығы
Қабылдаудың тұрақтылығы деп сыртқы жағдайдың өзгеруіне қа-
рамастан,заттардың кейбір қасиеттерінің ... ... ... ... Мәселен, біздің алдымыздағы телеграф бағанала-
рының бір-бірінен қашықтығы көздің тор қабығында бірдей сәле-
ленбейді. Сонда да біз олардың шамасын бір-біріне тең деп ... ... ... ... ... ... иллюзия
Әрқашан да қабылданатын затқа,не құбылысқа қабылдау сәйкес
келе бермейді. Түрлі себептерге байланысты шындықты бұрмалап, теріс
қабылдайтын ... де ... ... ... шындықтағы
объектілерді қате қабылдауды иллюзия деп атайды. Мысалы, шай құйылған
стаканға салынған қасықтың “сынған” құ-сап ... ... ... ... нәрселер жөніндегі жаңсақ пікірлер адамның әртүрлі
ерекшкеліктеріне бай-
ланысты. Иллюзия-латын сөзі, ... ... ... ... ... жалпы психикалық тұрмысы мен өткен тәжірибесінің
мазмұнына байланыстылығын апперцепция дейді. Апперцепция-латынның
апперцептио ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Апперцеп-
ция тұрақты және уақытша болып екіге бөлінеді. Тұрақты –адам-
ның қызығуы мен мамандығы, білімі мен дүниетанымына байла-
нысты. Мәселен, ... ... ... әр адам ... ... Тіл маманы
сөздің түбірі деп түсінсе, ал ботаник шөптің түбірі, ... ... ... деп ... Уақытша–әр түрлі иллю-
зиялардың негізінде адам жаңсақ пікірде болуы.
Ес
Ес дегеніміз сыртқы дүние ... мен ... адам ... ... жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесс.
Ес–күрделі психикалық процестердің бірі. Ес есте ... ... ... секілді процестерден тұ-
рады. Естің физиологиялық негіздерін бір кезде И. П. Павловтың ... ... ... ... ... түсіндіретін.
Пластика–гректің пластикос деген сөзі, қазақшасы мәнер қалдыру деген
мағынада. Жүйке жүйесінің пластикалылығы дегеніміз түрлі қозулардан қалған
әсерлердің қайтадан уақытша байланысқа түсе алу ... ... ... ... әсер етпеген жағдайда да мида
жасалынуы ойда бұрыңғы байланыс-
тардан із қалып отыратындығын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... қалайша байланысты екендігі жөнінде ғылымда әлі нақтылы
деректер жоқ.Мәселен, ес құбылысының та-
биғатын ... ... бір тобы оны ... ... құбы-
лыстарымен байланыстырса (есті зерттеудегі электро физиология-
лық бағыт) енді бір зерттеушілер есті мидың нейрохимиясына қа-
рай түсіндіргісі келеді. Бір ... еске ... ... ... Ес ... ... болып табылатын байланыстарды психологияда
ассоциация деп аталады. Ассоциация-ассоциатио де-
ген сөзі, қазақшасы байланыс деген мағынада.
Естің түрлері
Ойда қалдырылатын не ... ... ... сипаты-
на қарай ес төртке бөлінеді. Олар: қозғалыс, образдық, сөз-логика-
лық және эмоциялық естер.
1) Қозғалыс (немесе ... есі деп ... ... ... байланысты
туып отыратын қимыл-қозғалыстарды еске қалдыру мен қайта ... ... ... осы түрі ... ... ... тебу, жазу, оқу т.б.)
қалыптастырудың негізі болып табылады. Мәслен, әріп таңбаларын ... ... бала ... ... қолының қозғалыстарын есінде сақтайды.
2) Заттар мен құбылыстардың қасиеттерінің нақтылы бейнесін ойда
қалдыруда, қайта жаңғыртуда көрініп отыруын образдық ес деп ... мен ... ... мен ... есі ... ... болып келеді. Мұндай адам оқып шыққан кітабының мазмұнын
есіне түсіргенде ондағы ұсақ ... ... көз ... жақсы келтіре
алады.
3) Адам ойының түрлі формаларын, (ұғым, пікір, ой ... еске ... алу ... сөз-логикалық, ес деп аталады. Сөз
жүйесін есте сақтау–ойлау жұмысына байланысты. Естің осы түрі ... мен ... жиі ... ... ... ... аса ... Сезімдерді есте қалдырып отыруды эмоциялық ес дейді. ... жас ... ... ... ... сол ... ... ерекше әсер
қалдырған нәрселердің бәрі есімізге оп-оңай түседі. Өткендегі оқи-
ға бір қуанышқа байланысты болса, ол өмір бойы естен ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... күн–9 мамыр екенін ешқашан ұмытпаймыз.
Ес процестері
Ес өте ... ... оның өзі ... жеке ... ... ... есте ... қайта жаңғырту, ұмыту. Ол арнайы арнайы
және еріксіз есте қалдыру болып ... есте ... адам ... ... ... ... ... арнаулы қасиеттерін пайдаланбайды. Айналадағы өмірдің түрлі
көріністері (оқиғалар мен адамның қимыл-әрекеті, сөзі т.б.) сол ... ... есте ... отырады. Ал (ар-
найы ырықты) есте қалдыру арнаулы тәсілдерді қажет етеді, оны тудыратын
тиісті мотивтер болады.
Қайта жаңғырту және тану. Қайта ... ... және ... ... ... деп ... бөлінеді. Еріксіз қайта жаңғыртуда адам
алдына мақсат қоймайды. Мұны іс-әрекеттің барысы туғызып отырады, ... осы түрі ... ... ... ... ... ... болады. Мәселен,музыкант мело-
дияларды қалай болса солай жаңғырта бреді. Еріксіз қайта жаңғыр-
ту ... туып ... ол ... ... ... ... қайта жаңғырту мақсат қоюмен, ерік күшін жұмсаумен, арнаулы
әдіс,тәсілдер ... ... ... ... ... ... ... ойлаумен тығыз байланысты, өте бел-
сенді процесс.
Ойлау
Сыртқы дүниені толық тануға түйсік, қабылдау, елестер жеткі-
ліксіз ... Біз ... біле ... заттар мен құбылыстарды тек ойлау
арқылы ғана білеміз. Түйсік, қабылдау процестерінде сыртқы ... ... ... ішкі ... оның ... қатынастары мен
байланыстарын жөнді ашып бере алмайды. Адамның ... ... ... ... ... отырып шешуде өте жақсы білінеді.
Ойлау дегеніміз–сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының байланыс-
қатынастарының миымызда жалпылай және ... ... сөз ... бейнеленуі. Ойлау қабылдау, елестермен тығыз бай-
ланысты. Түйсік пен қабылдау танымның бірінші баспалдағы бол-
ғандықтан, олардан тыс ешбір ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерді өңдейді. Ойлау сезімдік мағлұ-
маттардың негізінде ғана ... ... ... ... жалпы-
лағыш элементтер мол болғанмен, оның таным мүмкіндігі ойлаудан ... ... ойы ... да сөз ... ... ... мен ... нәрсе деп, бұлардың арасына тіңдік қою дұрыс емес. Ой–сыртқы дүниені
бейнелеудің ең ... ... ... ... ... ... құрал.
Бала тілі шықпай тұрған кезде де ойлай алады. Нәресте айнала-
сындағы дүниені бірінші сигнал жүйесінің ... ... ... бұл түрі оның ... онша кеңіте алмайды. Ба-
ланың тілі шығып, сөз арқылы үлкендермен қарым-қатынасқа түс-
кенде ғана оның ойлау шеңбері кеңейетін болады.
Ой тәсілдері
Ойлау ... ... және ... ... басталады.
Ойлау–түйсік пен қабылдаудағы анализ бен синтездің жаңа маз-мұнға ие
болған түрі. Анализ дегеніміз ой арқылы түрлі ... мен ... ... ... бөліктерге бөлу. Синтезде ой арқылы заттың
құбылыстық элементтері біріктіріледі. Анализ бен синтез –бір-бірімен
тығыз байланысты, бірінсіз-бірі болмай-тын құбылыс.Бұл екеуі–бірінен-бірі
ешқашан ажырамайтын ой процестерінің ... ... ... ... жауап табу, қандай болмасын бір мәселені шеше алу,
анализ бен синтездің түрлі қиылысуларын ... ... ... ... ... ... ... талдау болады да, кейін-нен осы
бөліктерді белгілі тәртіппен құрастырсақ синтез топтас-тыру болады.
Анализ бен синтездің негізінде ... деп ... ой ... ... Салыстыруда заттардың ұқсастық,
айырмашылық, қасиеттері айқындалады. Бұл операция салысты-ратын заттардың
бір түрлі ... ... ... ... да ... ... ... заттарды оның түсіне,
түріне, құрылысына, атқаратын қызметіне қарай салыстыруға болады. Ойлаау
операциясыныңкүрделі ... мен ... ... ... жалпылау арқылы оның елеулі қасиеттерін басқа қасиеттері-
нен ойша бөліп алуды абстракция дейді.Мәселен, трапеция, квад-рат,
параллелограмм деген сөздерді “төрт бұрыш” деген сөзбен ... ... ... Абстракцияға қарама-қарсы процесті нақтылау
деп атайды. Жалпылау дегеніміз біртекті заттардың, құбылыстардың ортақ
қасиеттерін ... ... ... үшін заттардың ерекше маңызды
белгілерін таба білу керек.Мәселен, алма, ... ... ... т.б. ... ... келіп, “жеміс” деген жалпы ұғымды береді.
Сөйлеу
Тіл арқылы ойымызды басқа біреуге жеткізуді сөйлеу деп ... ... ... жеке адамның белгілі тілді пай-далануы. Бір тілдің
өзінде сөйлеудің сан алуан формалары ... ... ... жеке адамдардың
арасындағы өзара түсінуді рет-тестіру үшін, пікір алысу үшін ... ... ... ... адам ... білімін, практикалық
тәжірибесін байыьтып қана қоймай, сонымен ғасырлар бойы
жинақталғанқоғамдық тә-жірибені меңгеруге де мүмкіндік алады. Ойдың ... Біз сөз ... ғана неше ... ойымызды сыртқа білдіре аламыз. Сөзді
қабылдау және оны ұғыну бір-бірімен тығыз байланысты. Сөзді дұрыс
қабылдамай тұрып, оны ұғынуға болмайды. Жеке сөздерді ... өзі ... ... ... ... мен ... бір ... жүріп отырады,
бірінсіз-бірі іске аспайды. Интона-цияны қабылдау сөйлеу аппарытында,
адамның мәнерлі қозға-лыстарында түрліше ... ... ... іс орындалса, тілек интонациясына келісу неме-се
келіспеушілік білдіреді. ... тән ... ... екі ... ... Бұларсыз сөйлеу өзінің қызметін дұрыс атқара ал-майды. Мұның
біріншісі-сөйлеудің мазмұндылығы, екіншісі-оның мәнрлігі
делінеді.Сөйлейтін сөзде мазмұн болмаса, ол өзіндік сөз-дік ... ... ... ... ... ... жеткізілетін ойдың
айқындығы. Ойы саяз кісі бос болады, оның сөзі де айқын, таза болмайды.
Сөздің мәнерлігі ... ... ... ... ... ... ... әрбір сөй-лемді өзінің сазымен айта алуы.
Сөйлеу түрлері
Пікірлесудің қандай түрлері болса да,сөйлеу формалары арқы-лы жүзеге
асып отырады. ... ... ... ... мен жеке ... ... түрлі ерекшеліктермен көрінеді. Осы айтылғандар тұрғысынан сөйлеу
бірнеше түрлерге бөлінеді.алдымен сыртқы және ішкі сөйлеу болып үлкен екі
топқа жіктеледі.Сыртқы сөйлеу ... (бұл ... ең көп және кең ... ... ... сөйлеу болып, ал ауызша сөйлеудің өзі диалог және
монолог.
Ауызша ... ... түрі ... оның ... де соның төңірегіне құрылады.Мәселен,жазу сөзінде-гі әріптер
ауызша сөздің түрлі дыбыстарын белгілейді. Былайша айтқанда, жазу ... ... ... ... оның ... бір ... бұрын қабылдаған заттар мен құбылыстардың образына сүйене отырып,
еш уақытта көрмеген нәрселерді де санамызда бейлей аламыз. Мәселен, өткен
заманда болған оқиғаларды ... ... оқып ... ... ... ... ... Африка, Австралия, Индия т.б.) бізде
түрлі жаңа елестеулер пайда болады.Бұл қиял процесінің жемісі болып сана-
лады. ... ... ... бар ... жаңа сурет-теулер жасай
олуы қиял деп аталады”
Бес жасар Асан үстелдің үстіне шығып алып, көзін ... ... ... қарған болады. Ол өзін дауылдв асау теңізде жүрген ... ... ... деп ... Бұл секілді көріністерді Асан
талай рет теледидардан көр-ген, мамасы да осы ... ... ... енді оның өзі көрген-білгендерінің негізінде, өзінше қайтадан
өңдеп, бір елес тудырып тұр.Адамның өмір тәжірибесі, ... ... ... қиял ... де соғұрлым айқын және толық болатындығы, ал ... ... ... қиялдың өте солғын бола-тындығы байқалады.
Қиял дегеніміз–сыртқы дүние заттары мен ... ... ... ... ... белгілеуде көрінетін, тек адамға
ғана тән психикалық процесс:”...барлық жан қуаттарын (рухани күштерді)
тек қиял ғана өзіндік сақтала-тын сезімдік заттарды модельдендіре ... ... тән ... ... төмендегіше топтастыруға
болады:
1) әр адамның қиял ерекшеліктері оның жеке қызығулары мен
қасиеттеріне, алдына қойған мақсатына ... ... ... Бұл ... ... ... жолаушының қиялы мен екі-үш күннен кеін емтихан
тапсыратын студенттің машинасының тетігін жетілдіруді ойлап жүрген
инженердің ... ... ... ... ... ... мен ... адамның жас және дар ерекшеліктеріне
де, білім тәжірибесіне де байланысты. Мәселен, көргені де, түйгені де
көп, өмір тәжірибесі мол, әр ... ... бар ... адамның қиялы мен
ннді ғана өмірге аяқ басайын деп ... ... ... бір ... ... қиял адамның өскен ортасына, этностық ерекшелігіне, та-биғат,жер-
су қоршауына ... да ... ... “Жара-лыстың құшағында,-деп
жазады М. Жұмабаев,-меруерт себілген көк шатырдың астында, хош иісті
жасыл кілем үстінде, күнмен бірге күліп, түнмен ьбірге түнеп, желмен
бірге жүгіріп, ... ... ... ... сары ... ... тұрып
өсетін қазақ баласының қиялы жүйрік, өткір, терең болыу тиіс”
4) қиял адамның психикалық құбылыстарымен ұштасатын процесс.Мәселен,
алға қойған мақсатты жоспарлап,жүзеге ... ... ... ... емес. Бұл-қиялдың ерік-пен байланысына жақсы мысал.
5) адам қиялы еңбек процесінде, іс-әрекет үстінде жарыққа шығып,
дамып отырады. Мұндағы негізгі шарт: саналы мақсат-тың ... алу, ... ... ... күні ... көре ... яғни ... өңдеп, елестете алу-адам қиялына тән негізгі белгілер.
Қолданылған әдебиеттер
Қ. Жарықбаев “Жантану негіздері”
Ә. Алдамұратов “Қызықты психология”
Архангельский ... ... ... ... Сезгіштік пен табалдырық
2. Адаптация
3. Сенсибилизация
4. Синестезия
5. Түйсік түрлері
2. Қабылдау
1. Тұтастығы
2. Мағыналылығы
3. Таңдамалылығы
4. Тұрақтылығы
5. Иллюзия
6. Апперцепция
3. Ес
1. Түрлері
2. ... ... Ой ... Сөйлеу
1. Түрлері
6. Қиял
Әдебиеттер тізімі
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТІРЛІГІ
Қ.И. САТПАЕВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ... ... ... ... процестерінің дамуының психикалық ерекшеліктері
Орындаған: Аманбеков Даурен
НДб-04-5к
Тексерген: Ибрашева Шара
Алматы 2005

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зейінді когнитивті психологияда зерттеу, информацияларды фильтрлеу механизмі ретінде сипаттау16 бет
Психология пәнінің мақсаты, міндеттер88 бет
Мектептегі оқу процесінің нәтижелі болуына танымдық әрекеттердің психологиялық әсерін зерттеу80 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
"Халықаралық тасымалдарды рәсімдеу шарттары"3 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
C++ программалау тілі17 бет
Delphi 7 ортасында Калькулятор бағдарламасын құру23 бет
Delphi программалау тілі36 бет
Delphi-дің 7 версиясымен танысу20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь