Ұжымдық шарттың ұғымы және қағидалары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1ТАРАУ ҰЖЫМДЫҚ ШАРТТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

1.1Ұжымдық шарттың ұғымы және мәні:өзге келісімді шарттардан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2Ұжымдық шарттың құқықтық акт ретінде түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.3Ұжымдық шарттың тараптары: түсінігі және сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

2 ТАРАУ ҰЖЫМДЫҚ ШАРТТЫ ЖАСАУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ТАРАПТАРДЫҢ ӨКІЛДЕРІНІҢ ӨКІЛЕТТІЛІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

2.1 Жұмыс берушілердің және қызметкерлердің өкілдерінің құқықтық мәртебесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.2 Ұжымдық шартты жасаудың тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
2.3 Ұжымдық шарттың құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49

Қолданылған әдебиеттер мен нормативтік құқықтық актілер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
Ұжымдык шарт — құкыктык акт ретінде енбектік катынастарды реттеуде Еңбек кодексіне сәйкес, ұйым деңгейінде жұмыс берушімен енбек ұжымы арасында жасалады. Осы жұмыстың пәнін халықты әлеуметтік корғаудың, сонымен қатар енбектік катынастардың реттелу негіздемелері және тәртібін анықтауға байланысты теориялык және практикалык мәселелер кұрайды.
Дипломдык жұмыстын зерттеу такырыбы ретінде экономикалык және әлеуметтік бағытта кызметкерлердің әлеуметтік кұкыктары мен бостандықтарын қамтамасыз ету максатында, Қазақстан Республикасында, енбектік катынастардың даму кезеңінде, халықаралык үлгілерге сәйкес еңбектік қатынастарды құқықтык тұрғыда реттеу қажеттілігі және сол қатынастардың, ұжымдық шарт жасаудың мәселесіне байланысты, кұкыктык негіздемесін анықтауға байланысты ғылыми тұжырымдар және құкык қолдану тәжірибесіне байланысты туындайтын сұрақтар зерттеуге алынды.
Ұжымдық шартты жасау жұмыс берушінің не еңбек ұжымының өкілді органының ұсынысы негізінде жүзеге асырылады. Негізгі максаттары мен міндеттері - еңбектік заңнаманың іске асырылуын қамтамасыз ету, жұмыс берушінің өндірісті ұйымдастырудағы және еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі міндеттерін анықтау, өз кезегінде, қызметкерлердің еңбек тәртібін сақтаудагы және еңбекті ұйымдастыру үдерісіне белсенді қатысуына деген құқықтары мен міндеттерін анықтауга бағытталады.
Дипломдық жұмыстың мақсаттары мен міндеттері: дипломдық жұмысты орындауда ұжымдық шарт негізінде туындайтын қатынастардың құқықтық негіздемесін анықтау және қызметкерлердің өкілді органдарының құқықтық мәртебесін анықтау,ұжымдық дау мәселесін міндеті қойылды. Осы мәселеде халықаралық құқық нормаларының сипаты анықталды. БҰҰ-ның негізгі мақсаты - құрылу сәтінде, барша адамазаттың кұндылығын қорғау және дамыту болып айқындалды. 1948 жылғы 10 желтоқсандағы Жалпылық адам кұқығы жөніндегі Декларация (ары қарай Жалпылық Декларация) адамзаттың дамуы жөніндегі негізгі тұжырымдама ретінде адамның азаматтық, саяси, әлеуметтік, экономикалық және мәдени кұқықтар мен бостандықтарын айқындайтын алғашқы, фундаменталдық құжат ретінде танылады. Жалпылық Декларация, халықаралық деңгейде адам құқығын қорғау жүйесін жетілдіруге серпіліс берді және мемлекеттермен, олардың халықаралық міндеттілігі шегінде, осы актіге байланысты, адам құқығын қамтамасыз етуге бағытталған заңнамалық актілердің қабылдануына септігін тигізді.
Ұжымдық шартты жасау арқылы, келісімді түрде, еңбек жағдайын анықтау Еңбек кодексінің 282-бабымен айқындалған.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі келесі мәселелерге байланысты айқындалады. Еңбек кодексінің 1-бабымен негізгі терминдер және ұғымдар аныкталады. Осы баптың 24-тармақшасына сәйкес «еңбек қатынастары - көзделген кұқықтар мен міндеттерді жүзеге асыру үшін кызметкер мен жұмыс берушінің арасында туындайтын қатынастар». Еңбек қатынастарымен тікелей байланысты қатынастар - осы Кодексте көзделген жағдайларда еңбекті ұйымдастыру мен басқаруға, жұмысқа орналастыруға, кәсіптік даярлауға, қызметкерлерді қайта даярлауға жэне олардың біліктілігін арттыруға, әлеуметтік әріптестікке, ұжымдық шарттар мен келісімдер жасасуға, еңбек жағдайларын белғілеуғе қызметкерлердің (қызметкерлер өкілдерінің) қатысуына байланысты қалыптасатын қатынастар. Өз кезеғінде жұмыс берушінің атынан, жұмыс берушінің актісі мен өкілдер анықгалады.
1.«Жана онжылдық - жаңа экономикалық — өрлеу қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы // Егемен Қазақстан-29 желтоқсан 2010 жыл
2.Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 тамыздағы Конституциясы. Алматы, жеті жарғы, 2008 жыл.
3.Александров Н.Г. Трудовое правоотношение. М. Госюриздат, 1948.1 с. 177-178.
4.Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі-Алматы, Жеті жарғы, 2008 жыл.
5.Рыскалиев Д.У. Еңбек қатынастарын реттеуде жұмыс берушілердің актілерінің маңызы//Қаз¥У Жаршысы, №4, 2007 жыл.
6.О.С. Иоффе. Советское гражданское право курс лекций, Л., Изд-во ЛГУ. 1958.-с. 189.
7.Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 15 мамырдағы Еңбек кодексі//Егеменді Қазақстан - 2007 жыл 22 мамыр.
8.Орловский Ю.П. Труд молодежи в СССР. М., Наука, 1974. - с. 143
9.Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 4 желтоқсандағы "Халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы туралы" Заңы// Егемен Қазақстан-12 желтоқсан 2002 жыл
10.Тленчиева Г.Д. Гендерная политика в области реализации права на свободу труда и социальную защиту // Материалы МНПК, посвященной Году России в Казахстане. — Алматы: КазНУ им. аль- Фараби, 2005.-367 с.
11.Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 30 қаңтардағы Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодексі: Оқұ-практикалық құралы.-Алматы: ЖШС « Норма-К баспасы», 2006.344 б.
12.Уваров В.Н. Трудовое право Республики Казахстан: Учебник. Алматы: КазГЮА, 2000.- 193 б.
13.Алексеев С.С. Общая теория права. М. Юрид. Лит. 1982. - с. 203.
14.Рысқалиев Д.О. Жұмыс берушілердің актілерінің түсінігі және түрлері
// Правовая реформа в области социального обеспечения Республики Казахстан: перспективы развития: Материалы международного круглого стола.- Алматы: Қазақ университеті, 2004.- 316 с.
15.Дмитриева И.К. Основные принципы трудового права. Автореферат диссертаңии на соискание ученой степени доктора юридических наук. М.; Издательство ООО «Цифровичок», 2004. (3, 03 п.л).
16.Димигрова С.А. Проблемы труда и занятости населения - Алматы, 1997., С. 144.
17.Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 25 сәуірдегі "Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы" Заңы//Егемен Қазақстан-28 сэуір 2003 жыл.
18.Келина С.Г. 06 уголовно-правовой защите политических и трудовых прав граждан. Сов. гос. и право, 1983, №8 - с. 163.
19.Воеводин Л,Д. Конституционные права и обязанности советских граждан. М., Изд-во МГУ, 1972. - с. 110.
20.Шайбеков К.А. Трудовое право Республики Казахстан. - Алматы, 1996. -2106.
21.Воеводин Л.Д. Теоретические вопросы правового положения личности в советском государстве. Сов. гос. и право, 1963. № 214.
22.Сапаргалиев Г. Қазақстан Республикасы Конституциясының құқығы. Оқулық. - Алматы: Жеті Жарғы, 1998. - 311 б.
23.Братусь С.Н. Субъекты гражданского права. М., 1950. -" с. 117.
24.Строгович М.С. Избранные труды. М., Наука, 1991. т. 1, - с. 205.
25. Чечет Д.М. Субъективное право и форма его защиты. Л., Изд. ЛГУ,
1968.-с. 156.
26."Халықты жұмыспен қамту туралы" Қазақстан Республикасының заңы 23 қаңтар 2001ж. - // ҚР Парламент Жаршысы, 2001ж, № 3, ст. 18.
27. Абайдельдинов Т.М. Отдельные теоретические проблемы соответсвтия международного и национального трудового права // Материалы Форума МНПК «Международные стандарты в области социально- трудовых прав и свобод граждан и возможности трансформации их в законодательство Республики Казахстан». - Алматы: Өркениет, 2003. — 389 с.
28.МОТ. Конвенции и Рекомендации принятые Международной Конференцией Труда 1967. Женева, 1983. - С. 449.
29.Колесов Н.С. Право собственности гражданина во Франции. Сборник "Социальное государство и защита прав человека". М., 1994. - 130 с.
30.Нурмагамбетов А.М. Рынок труда: правовые проблемы и перспективы. Алматы, Жеті жаргы, 1998, С.96.
31.Нургалиева Е.Н., Ажинурина Д. Еңбек ету бостандыгы және оны қоргаудын мәселелелері. - Алматы, 2007. - 256 б.
32.Ашитов Б.З. Проблемы предупреждения преступных нарушений правил охраны труда: Монография. - Алматы: Жеті-жарғы, 2007. - 224 с.
33.Қазақстан Республикасынын 1996 жылгы 26-маусымдагы "ХЕҰ-ның 1977 жылгы №151-ші "Жұмыс орындарында ауаның ластануынан, шуылдын жэне тербелістің салдарынан төнетін кәсіптік қатерліктен еңбекшілерді қоргау туралы" Конвенциясын бекіту туралы" Заңы// Егемен Қазақстан-23 маусым 1996 жыл.
34.Қазақстан Республикасының 1993 жылғы 9 сәуірдегі «Кәсіптік одақтар туралы» Заңы//Еңбек туралы заңнама жинағы. Алматы, жеті жарғы, 2007 жыл.
35.Бегичев Б.Н. Трудовая правоспособность советских граждан. М., 1972. — с. 111.
36.Егоров В.В. Содержание и гарантии права на труд рабочих и служащих в СССР. М., 1981. - С. 119.
37.Қазақстан Республикасының 1996 жылғы 31 мамырдағы №3 «Қоғамдық бірлестіктер туралы» Заңы//Еңбек туралы заңнама жинағы. Алматы, жеті жарғы, 2007 жыл.
38.Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 16 қаңтардағы "Коммерциялық емес ұйымдар туралы" Заңы//Еңбек туралы заңнама жинағы. Алматы, жеті жарғы, 2007 жыл.
39.Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 23 шілдедегі «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңы//Еңбек туралы заңнама жинағы. Алматы, жеті жарғы, 2007 жыл.
40.Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное право Республики Казахстан (том 1. Общяя часть) - Алматы: КазГЮА, 2001,113 с.
41.Назарбаев Н.Ә. 2003 жылғы Ішкі және сыртқы саясаттың неғізгі багыттары туралы Қазақстан халқына жолдауы// Егемен Қазақстан — 2002 жыл 30 сәуір.
42.Рыскалиев Д.У. Еңбек қатынастарын реттеуде жұмыс берушілердің актілерінің маңызы//Қаз¥У Жаршысы, №4, 2007 жыл.
43.Нургалиева Е.Н., Ажинурина Д. Еңбек ету бостандығы және оны қорғаудың мәселелері. – Алматы, 2007. – 256 б.
44.Гейхман В.Л., Дмитриева И.К. Трудовое право. Учебник для вузов. М., Российская правовая академия. С.81
45.Тыныбеков С. Қазақстан Республикасындағы адвокатура және адвокаттық қызмет: Оқулық. – Алматы: Дәнекер, 2003. – 3176.
46.Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында: Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – Алматы: Жеті Жарғы, 2005. – 64 б.
47.Нургалиева Е.Н., Ермагамбетова Ж.Б. Индивидуальные трудовые споры. Алматы, 2004. – 151 с.
48.Абайдельдинов Т.М. Социальное партнерство в сфере социально- трудовых отношений //Труд в Казахстане. 1999. – 226 б.
49.Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында: Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – Алматы: Жеті жарғы, 2005. - 64 б.
50.Қазақстан Республикасының 1996 жылғы 13 маусымдағы «ХЕҰ-ның 1981 жылғы №155-ші «Қауіпсіздік, еңбек гигиенасы және өндірістік орта туралы» Конвенциясын бекіту туралы» Заңы //Егемен Қазақстан – 1996 жыл 23 маусым.
51.Қазақстан Республикасының 1996 жылғы 26-маусымдағы «ХЕҰ-ның 1977 жылғы №148-ші «Жұмыс орындарында ауаның ластануынан, шуылдың және тербелістің салдарынан төнетін кәсіптік қатерліктен еңбекшілерді қорғау туралы» Конвенциясын бекіту туралы» Заңы //Егемен Қазақстан – 1996 жыл 6 шілде.
52.Мухтарова К.С., Кенжебаева А.Р., Тумбетова А.С. Экономическая безопасность в условиях глобализации: Учебное пособие /Под. ред. Профессора Ш.С. Ахметовой. - Алматы: Юрист, 2003. - 150 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЗАҢ ФАКУЛЬТЕТІ
ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫ ЖӘНЕ АЗАМАТТЫҚ ІСТЕР ЖҮРГІЗУ КАФЕДРАСЫ
ДИПЛОМ ... ... ... және ... 4 курс ... Н.Н. ... ... оқытушы __________________________ А.Е.Чингисбаева
Норма бақылаушы
аға ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ШАРТТЫҢ ... ... ... ... және ... ... ... ... ... акт ... ... ... түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ӨКІЛДЕРІНІҢ
ӨКІЛЕТТІЛІГІ ...............................................26
2.1 Жұмыс берушілердің және ... ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер мен нормативтік ... ... шарт — ... акт ... ... ... ... кодексіне сәйкес, ұйым деңгейінде ... ... ... ... жасалады. Осы жұмыстың пәнін халықты әлеуметтік корғаудың, сонымен
қатар енбектік катынастардың реттелу негіздемелері және ... ... ... және ... ... кұрайды.
Дипломдык жұмыстын зерттеу такырыбы ретінде ... ... ... ... ... кұкыктары мен бостандықтарын
қамтамасыз ету максатында, Қазақстан ... ... даму ... ... ... сәйкес еңбектік
қатынастарды құқықтык тұрғыда реттеу қажеттілігі және сол ... шарт ... ... ... ... ... байланысты ғылыми тұжырымдар және құкык қолдану тәжірибесіне
байланысты туындайтын сұрақтар зерттеуге алынды.
Ұжымдық шартты жасау жұмыс ... не ... ... өкілді органының
ұсынысы негізінде жүзеге асырылады. Негізгі максаттары мен міндеттері -
еңбектік заңнаманың іске ... ... ету, ... ... ... және ... қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі
міндеттерін анықтау, өз ... ... ... ... және ... ұйымдастыру үдерісіне белсенді қатысуына деген
құқықтары мен міндеттерін анықтауга бағытталады.
Дипломдық жұмыстың мақсаттары мен ... ... ... ... шарт ... туындайтын қатынастардың құқықтық
негіздемесін анықтау және қызметкерлердің ... ... ... ... дау мәселесін міндеті қойылды. Осы ... ... ... сипаты анықталды. БҰҰ-ның негізгі мақсаты -
құрылу сәтінде, барша адамазаттың кұндылығын қорғау және ... ... 1948 ... 10 ... ... адам кұқығы жөніндегі
Декларация (ары қарай Жалпылық Декларация) ... ... ... тұжырымдама ретінде ... ... ... ... және ... ... мен ... айқындайтын алғашқы,
фундаменталдық құжат ретінде танылады. Жалпылық ... ... адам ... ... жүйесін жетілдіруге серпіліс берді және
мемлекеттермен, олардың ... ... ... осы актіге
байланысты, адам құқығын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... жасау арқылы, келісімді түрде, еңбек жағдайын анықтау
Еңбек ... ... ... ... ... ... ... байланысты
айқындалады. Еңбек кодексінің 1-бабымен негізгі терминдер және ұғымдар
аныкталады. Осы ... ... ... ... ... ... кұқықтар мен міндеттерді жүзеге асыру үшін ... мен ... ... ... қатынастар». Еңбек қатынастарымен ... ... - осы ... ... ... ... мен ... жұмысқа орналастыруға, кәсіптік даярлауға,
қызметкерлерді қайта даярлауға жэне ... ... ... ... ... шарттар мен келісімдер жасасуға, еңбек
жағдайларын белғілеуғе қызметкерлердің (қызметкерлер өкілдерінің) ... ... ... Өз ... ... ... ... берушінің актісі мен өкілдер анықгалады.
Дипломдық жұмысты орындауда айқындалған тұжырымдар мен қорытындылар.
Еңбек ... ... ... ... ... ... туындайтын
қатынастарға қызметкерлердің өкілдері қатысады. Еңбектік қатынастарды
кұқықтық нысанда реттеу тек қана еңбектік ... ғана емес ... ... және ... шарт ... жүзеге асырылады. Дипломдық жұмыста
ұжымдық шартты жасауға байланысты туындайтын ... ... ... ... ... ... және қызметкерлердің өкілді органдарының
ұғымын, олардың өкілеттігін айқындауымыз керек.
Еңбек кодексінің 1-бабының 44-тармақшасының сәйкес «Жұмыс ... - ... ... ... ... негізінде жұмыс берушінің
немесе жұмыс берушілер тобының мүдделерін білдіруге уәкілетті жеке ... ... ... Осы ... ... ... өкілдері - кәсіптік одақтардың, олардың бірлестіктерінің
органдары және (немесе) қызметкерлер ... ... өзге де жеке ... заңды тұлғалар». Аталған ұгымдардың маңыздылығы келесіде.
Ұжымдық шарттың жобасы, алдын-ала, тараптардың өкілдерімен дайындалып,
талқыланып содан кейін еңбек ұжымының жалпылық жиналысында ... ... ... ... ... акт ... ... берушіге
және барлық қызметкерлерге міндетгі болып танылады. Осы дипломдық жұмысты
орындауда, жиналган материалдарға және еңбектік заңнама ... ... ... ... ... деп ... ұйым деңгейінде
қабылданатын барлық актілерді 3 топқа бөлу қажет: 1) нормативтік ... ... ... ... 3) ... нысанда қабылданатын актілер.
Біріншіден, нормативтік актілер ретінде барлық қызметкерлерге, ... ... ... ... ... ... ... актілер
жатқызылуы тиіс. Екіншіден, жұмыс берушінің актілері - ... ... ... ... тиіс. Үшіншіден, жекелік нысанда қабылданатын
актілер ретінде - еңбек шарты және қосымша келісімдер айқындалуы тиіс.
1ТАРАУ ҰЖЫМДЫҚ ... ... ... Ұжымдық шарттың ұғымы және мәні: өзге ... ... ... даму ... ... ... және ... кезеңдеріне
бөліп қарауға болады, яғни әртүрлі бірнеше нормативттік ... ... ... ұжымдық шарттың даму кезеңі.
ХХ ғасырдың бірінші жартысында ұжымдық шарттың заңи ... мәні ... ең ... ... осы ... ... Б. ... неміс ғалымы Лотман жүзеге асырды. ХХ ғасырдың аяғында
орыс ғалымдары И.С ... екі ... және Таля Л.С. ... ... ... ... ... тарифтік ( ұжымдық )
шарт» [5].
1900 – 1918 жылдары ұжымдық ... ең ... ... құқықтық негіздер
қалыптасты.Сол жылдары еңбек құқығы саласынының ... ... ... шарт ... ... ... бұл шартты қай салаға
жатқызуына қиналды.Кейбір ғалымдар топтық ... ... деп ... ... - әлемдік шарт деп қарады. [5].
Л.С. Тальдің арнайы шарттың құрылымын көрсетті,яғни онда бұл ... ... ... ... жоқ ... көрсетті және қоғамдық
қатынастыреттейтін қажетті заңнамаларының сипатын анықтады. [6].
Л.С. Тальғанің пікірінше ұжымдық шарт ... ... ... ... ... және жеке ... берушілердің одағы,яғни болашақта
жасалатын қызметкер мен жұмыс берушілерінің арасында ... ... ... Тальдің пікірінше ұжымдық шарт келесі белгілерден тұрады:
а) бір тарабы ретінде ... ... ... ... ... ... ... бұл жағдайлар еңбек шартындағы жағдайды анықтайды.
Ұжымдық шарттың мазмұны еңбек жағдайлары болып табылады.
Осы уақыттан бастап ұжымдық шарт құқықтық ... ... ие ... қатар, көптеген ғалымдардың ой-пікірі ұжымдық шарттың
заңнамасында бекітілді. [5].
1904 жылы ... ... ... ... ең ... рет ұжымдық шарт
мұнайгаз кәсіпорында жасалған. Осы ұжымдық ... ... ... ... мұнайгаз қызметкерлері және бір жағынан қызметкерлер болды.
[137]. Бұл ... ... ... ең алғашқы еңбектік ұжымдық шартты
реттейтін қатынасы болып табылды.
1904 ж-1917жыл аралығында жеке мекемелерде ... ... ... ... ... ... дейін Ресей елінде жұмысшылардың жеңісіне
қарамастан ... ... ... әлде қайда төмен болды.
Осы төңкерістен кейін көптеген кәсіпорындарда еңбек қатынасын реттеуде
ұжымдық шартты пайдалану нысаны пайда бола бастады.
1918 жылы ... ... ... ... ... ... негізі
қоғамдағы қатынастарды құқықтық реттеуіне орын берді.Ұжымдық шарт ... ... ... ... ... экономикалық даму сатысында еңбек қатынасындағы ұжымдық ... ... ... ие ... көне ... ... ... Шарттың ғасырлар бойы пайдаланулы
құқықтық икемді түрі екендігін көрсетеді, ол ... ... ... ... болатындығы дәлелденген. Шарттың негізгі міндеті заң
шеңберінде адамдардың әрекетін реттеу. Ал оларды бұзу заң ... ... ... рим ... үш ... мағынада: құқық қатынастарының
туындауы ретінде, құқықтық қатынастың өзі ретінде, ең ... ... ... нысаны ретінде қарастырады.Шарт туралы мұндай
көзқарастар нақты іс ... ... ... ... және ... да ... азаматтық ... ... 378- ... ... екі ... одан ... азаматтық құқықтар мендеттемелерді белгілеу, өзгерту ... ... – шарт деп ... ... айқындама шарт-мәмілені
меңзейді. Сондықтан да, осы баптың 2-тармағы мәміле нормаларына ... ... ... екі жақты және көп жақты мәмілелер туралы
ережелер қолданылады”. Сонымен бірге, “мәміле” ... ... ... ... ... бір ... болуы мүмкін.
"Шарт" термині азаматтық заңнамада әртүрлі мағнада қолданылды: өзінен
міндеттеме туындайтын зандық ... ... сол ... ... ... ... ... ресімдеген құжат ретінде.
Шарт — құқықтық қатынастың туындауына, өзгеруіне немесе тоқ-тауына
негіз болатын зандық факт. ... да, шарт ... ... ... ... негіздердің бірі болып саналады [АК 7-бап].
Шарттардың бірнеше жылдар бойы ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың икемді құқықтық нысанға
айнала білуі жөнінде сөз болатындығымен түсіндіруге болады. Шарттың басты
міндеті заң шеңберінде мүмкіншілік шектері мен лайықты мінез-құлқы, ... ... ... бұзушылық салдарына сілтеу арқылы адамдардың мінез-
құлқын реттеуге тұйылады. 1922 жылы 22 тамыз Халыктық Кенес комисириаты
Ұжымдық шарт» атты ... ... және ол ҚР ... ... ... ... ретінде қаралады. Болашақтағы келісімді ұжымдық шарт еңбек
қатынасындағы жаңа экономикалық саясаттың ... ... ... ... ... ролі оны заң және ... ... жақындастыра
түсүі. Шарттың құқықтық нормадан алдымен екі ұстанымдық ерекшеліктерімен
ерекшеленеді.
Біріншісі мінез-құлық ережесін сақтауға байланысты: шарт – тараптардың
ерігін, ал құқықтық акті оны ... ... ... ... ... мінез-құлық ережесінің іс-әрекет шегін айырып отырады: шарт
тарап болып саналмайтын оның ... ... ... және ол ... құра ... тек ... ... қатар, құқықтық және басқа нормативтік актінің негізінде ... ... ... ... ... ... (құқықтық актінің
қолданысы жүретін кез-келген ... ... ... ... ... ... те тек азаматтық-құқықтық ... ... ... жоқ ... (бұл ... – бұқаралық-құқықтық
шарттардың сан қилы түрлері) оны нормативтік актіден ерекшелендіріп тұратын
шекара жоқ болып кетеді. Алайда ... ... ... ... бұқаралық шарттардың басты маңызы болып саналады. 1922 ж Қазақстандық
Еңбек туралы заңында 15 ... Бір ... ... ... беруші
және бір ... ... ... өкілдері кәсіп одақ
мүшелерімен ... ... ... деп ... Осы ... ұжымдық
шарттың басты нормативтік сипаттамасын еңбек шартында көрсетті.
Ұжымдық шарттың жалпы мазмұны мемлекеттік ... ... ... ... ... заңи ... тең ... Сол кезеңде
жасалған ұжымдық шартта:
а) Еңбек туралы заңымен және өзге де ... ... ... ... ... ... ... дұрыс шешіле алмады (ұжымдық
шарттың ... ... ... және ... ... ... ... сипатқа ие болды.
1931ж.Ұжымдық шарттың тарифтік бөлімі жарым-жартылай өзгерске
ұшырады.Мемлекет ... ... ... ... нормативтік
өзгерістер еңгізді. Сол ... ... шарт екі ... ... ... қаралды[9].
30 жылдары ұжымдық шартқа деген қызығұшылық мүлдем төмендеді [5]. Мұның
басты себебі Совет ... ... ... және ... реттеуге бет
бұрды. 1930 – 1936ж.Еңбекті ... ... ... орын алады. [8].
1935- 1947ж ұжымдық шарт мүлдем жасалмады. [9].
3 ... ... ... даму ... ... шарт ... орыедау
әдісі ретінде қаралды).
1947ж.Ұжымдық шарт туралы мақалалар шыға бастады,ал 1947жылы 4 ... ... ... министрліктің «Мекемемен ұжымдық шарт жасау» атты
қаулы жарық көреді. [9]. Басты ... сол ... ... ... ... ... ... дамыту болды. [5].
Қазақстан Республикасында нарықтық экономиканың қалыптасуының өтпелі
кезеңінде ... ... ... жаңа ... ... 90-шы ... ... (салыстырмалы тұрғыдан) мемлекеттік
ресурстардың қатаң тапшылығы ... ... ... ... ... үш еседей төмендеді. Халықты қорғау жүйесінде толығымен
міндетті ... ... ... ... жатқан түбірлі өзгерістер
ең алдымен экономиканың өсуі мен ... және өзге де ... ... деген құқықтарын ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан өзінің экономикалық дамуымен дамыған батыс
елдерінің ... ... ... Қызметкерлерді әлеуметтік
қамсыздандыру және сақтандыру аясында сақтандырылған ... ... ... ... және ... тұлға ретінде бір
адам танылуы мүмкін) құқықтарын ... үшін ... ... ... өмірі мен денсаулығын ерікті сақтандыру жөніндегі шарт
жасасуы заңға сәйкес сақтандырылуы мүмкін. ... ... ... ... ... қолданылады. Мүлікке және мүліктік емес мүдделер
мен игіліктерге нұқсан келтірілгенде жоғарыда аталған ұғымдардың ... ... және ... мәні ... ... ... ... қүқыққа қайшы іс-әрекеттердің салдарларын келтірілген
зиянды ... ... ... ... ... саралау көрініс
таппаған. Әркім өзінің құқықтары мен бостандықтарын заңға қайшы келмейтін
барлық тәсілдерді ... ... ... ... Осы ... (13 ... Ітармағы) басқа да конституциялық қағидаттармен,
нормалармен ... [2]. ... ... ... мен ... сот
арқылы қорғауға құқығы бар (13 баптың 2 тармағы). Өзінің құқықтарын қорғау
мақсатында әркімнің ... заң ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Конституциясының 13 бабының 3 тармағымен бекітілген. Аталған
қағидаттар, Қазақстан Республикасы Конституциясының 1 ... ... ... демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік
мемлекет ретінде ... ... ... игілігін көздейтін
экономикалық дамудағы мемлекет ... ... адам ... ... ... және ... ... берілуі (12 баптың 1 тармағы)
және, сонымен қатар адам құқықтары мен бостандықтарының абсолютті ... ... ... ... ... кезекте субъективтік құқықтармен
иемденетін жеке тұлғаның орны мен ... ... ... ... пен
сипатталады[3].
Өндіріс ортасында қызметкердің өмірін, денсаулығын қорғауды қамтамасыз
ету бағытында АК-тің 9 ... 1 ... ... құқықтарды мойындату;
құқықты бұзатын немесе оның бұзылу қаупін туғызатын әрекеттерге тыйым салу;
келтірілген зиянды өндірту; ... ... ... ... азаматтық
құқықтарды қорғаудың құқықтық тәсілдері ретінде танылады[4]. ... ... ... ... жатпайтын тәсілдер ... Осы ... 4 ... ... - ... ... адам, егер заң
құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, өзіне келтірілген ... ... ... ету ... ... Сонымен қатар, қызметкердің
денсаулығына зиянның келтірілуіне ... ... ... тікелей
зиянды және (сондай-ақ) сол жағдайға байланысты, жоғалтылған табысты
өндіруді жүзеге ... ... ... ... ... 9 ... ... сәйкес, сот өндірісі тәртібінде, талап арызын ... ... ... ... ғана ... ... ... сол тұлғаның құқығының
бұзылу қауіпі төнген жағдайда негіз ... ... жеке ... және ... ... ... қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерге және ұйымның
Жарғысына, лауазымдық Инструкцияларға, жекелік еңбек ... ... ... жұмыскерлердің еңбегін, денсаулығын қорғауды қамтамасыз
етеді. Жалпы, барлық қызметкерлер үш топқа бөлінеді[5, 51 б.].
Лауазымды ... ... ... ... ... сүйене
отырып және осы түсініктің құқықтық мағынасын ескеріп ... ... ... келудін» дәлелді екенін аныктаймыз. Лауазымды тұлга деп
нормативтік кұқықтық актілер ... ... ... және ... қабылданатын ішкі локалдық ... ... ... ... ... ... шартына негіз лауазымдык қызметін
атқаруда еңбек ... ... және ... ... ... асыруда жұмыскерлерге нұскама беру құқығымен иемденетін тұлғаны
танимыз [5, 52 б.]. Экономикалық ... ... - ... ... даму ... және халықтың тіршілік жағдайын ... ету ... сай ... ... ... [6, 21 б.].
Халықтың тіршілік жағдайын қамтамасыз ... ...... қамтылу,
одан арғы, ілгері экономикалық даму қарқынының ... ... ... жақсаруына ықпалын тигізетін барлық өндірістік,
инфакұрылымдылык жүйенің қалыпты дамуымен анықталады.
Экономикалық қатынастардың ғаламдану ... ... ... ... ... ... ... қатар мұндай жетістіктер салдары
экономика ... ... ... ... ... жеке ... және ... отбасыларына қандай да бір
залалдың келтірілуіне ... ... ... ЕК- нің ... ... 15 ... сәйкес еңбектің құқтық категория ретінде
түсінігі келесідей мәтінде айқындалған «еңбек – адам мен ... ... ... ... қажетті материалдық, рухани және
басқа да құндылықтарды жасауға бағытталған адам ... ... ... ... ... ... ... зиянды өндірудің қүқықтық негіздемелері екі бірдей күқық
салаларының ... ... ... ... өндірудің
негіздемелері және көлемі азаматтық заңнамаға ... ... ... - ... ... алған не кәсіби науқастыққа шалдыққан қызметкерге,
емделу уақытына, оның жұмыс орнының сақталуына не ... ... ... өтем ... ... ... ... беріледі.
Осы мәселе шеңберінде айтылған болжауларды, ғылыми пікірлерді ескеріп
экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің түсінігін анықтаймыз.
Экономикалық қауіпсіздік - ... және ... ... ... ... ... қанағаттандыру мүмкіндігі [8,
43 б.].
Нақты жұмыс орнына байланысты ... ... ... ... ... анықтауда (жұмыс орны - жұмыскердің ... ... ... ... міндеттерін атқару кезінде тұрақты немесе
уақытша болатын орны) осы Бұйрықтың және ... ... ... ... ... ... қорғау стандарттарына сай ХЕ¥-
ның №155-ші 1981 жылғы және №148-ші 1977 ... ... ... ... ... ... негізгі қадамдары ретінде
айқындалады. Осы аспектіде, Қазақстан Республикасының ... ... ... жұмыс орындарында кәсіптік науқастыққа шалдығу
жағдаяттарын төмендету, ... ... ... ... ... ... ... актілерге негіз барлық өндірістік
объектілер ... ... ... Аумақтық
деңгейлерде (облыстарда, Астана және ... ... ... ... ... Департаменттерімен
жүзеге асырылады. Лабораториялық зерттеулер ... ... ... ... ... Министрліктің және
оның департаменттерінің құқықтық мәртебесі ҚР 2002 ... 4 ... ... ... ... ... басқа
да осы заңға ... ... ... ... ... ... ... мағлұматтарға сүйеисек, мемлекеттік санитарлық-
эпидемиологиялық органдармен 2565 айыппұл салынған және одан өндірілген
2216 айыппұл 12158735 (он екі ... жүз елу ... мың жеті жүз отыз ... ... 195 объектілердің қызметі тоқтатылды, міндетті медициналық
тексеруден өтпеген 4209 жұмыскер ... ... ... органдарына
берілген 372 істің 233-не байланысты шешімдер қабылданды [10, 7-6]. ... ... ... ... зиянды және қауіпті жұмыстарға, басқа да зиянды
өндірістік факторларға шалдығу қаупі бар, ... ... жер ... ... ... алдын- ала міндетті медициналық
тексеруден өтулері тиіс. Мұндай жұмыстарға тек қана ... ... ... ғана жэне олардың келісімін алу, ... сол ... ... деңгейімен, кәсіптік науқастарга ... ... ... ... ... қабылдауға байланысты
жекелік еңбек шарты жасалады. ЕК-нің ... 2 ... ... он
сегіз жасқа толмаған тұлғалар (адамдар, азаматтар) жұмысқа қабылданбастан
бұрын міндетті медициналық тексеруден өтулері тиіс, кейін он ... ... ... ... әр жылы медициналық тексеруден өтіп тұру міндеттері
жүктеледі. ЕК-нің 178 бабына сәйкес жұмыс ... ... ... зиянды
және қауіпті еңбек жағдайында қызмет атқаратын жұмыскерлер ... ... және ... ... тұрулары тиіс.
Көтеріңкі қауіпті (182-баптың 2-тармағына негіз) еңбек жағдайында
қызмет атқаратын жұмыскерлер жұмысқа шығу ... ... ... ... ... ... тиіс.
Ұйымдардың Жарғыларында және сол Жарғыларға негіз қабылданатын кұқыктық
маңызы бар ішкі локалдық актілермен ... ... ... ... ... ... бөлім, бөлімше, цехтар басқа да бөлек
орналасқан ұйымның құрылым бөлімдерінің басшыларына жүктелуі ... ... ... ... жұмысқа ауыстырудың негіздері айқындалуы мүмкін.
Құқықтық мэртебесіне байланысты, олар лауазымды ... ... ... ... жауапкершіліктері аясында кұқықтық жауапкершіліктерге
тартылады. Еңбек құқығының ауқымдығы жэне басқа да кұқық салаларымен ... ... ... және ... ... құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асырудың кұқықтық
шараларымен жэне ... ... ... ҚР 2001 ... ... ... ... туралы" Кодексінің 34- ... ... ... ... ету немесе әкімшілік- ... ... ... ... ... ... жасаған, заңды
тұлға кұрмай кәсіпкерлік ... ... ... ... кәсіпкер)
ұйымдардың жетекшілері, ... ... ... ... ... лауазымды адамдар ретінде әкімшілік жауаптылықта болады"
[11].
Еңбекті нәтижелі деңгейде қорғауды қамтамасыз етудің ... ... ... жэне ... ... ... қабылдау арқылы,
өндірістік (өнеркәсіптік) ерекшеліктерді ескере отырып, жұмыскерлердің
жарақаттануына, ... ... ... себеп болатын
технологиялық, табиғаттық факторларды ескеру қажет.
Әдетте еңбек құқығы еңбекті қорғау құқығы ретінде ... ... оның ... ... ... ... Мэні бойынша құқық
саласы ретінде еңбек құқығының мақсаты мен міндеті халықты ... ... ... ... және ... ... еңбек қауіпсідігін
қамтамасыз ету болып табылады.
Бірақ қазіргі кезде ... ... ... ... еңбекті
қорғаумен ғана шектелмеуі керек деген ойлар қалыптасады. Бұп функцияның бір
мынандай қыры ... ... - ... ... адам ... толық
бекітілуі және сатылы түрде дамуына толық қамқорлық жасау. Бұл белгілі бір
деңгейде еңбекті қорғаумен сәйкес ... ... оған ... ... Еңбек
құқығы жұмысшылардың еңбектерін қорғауды қамтамасыз етумен ... ... ... ... ... адам ие ... кешенді әлеуметтік-
экономикалық құқықтар мен игіліктерді қамтамасыз етудің кепілділігін
анықтайды[12, 37 ... үш ... ... ... қорғау жүйесінің енгізілуіне
байланысты, еңбектік катынастардың ... ... ... ... ... ету кабілеттілігін жоғалту не отбасы мүшелерінің
асыраушысынан айырылуы жағдайында бірнеше ... ... ... ... камтамасыз етілу кұкығымен иемденеді, олар: біріншіден, бюджет
есебінен ... ... ... ... ... түрлеріне
байланысты жәрдемдік төлем ... ... ... ... ... ... ... төлемдермен; үшіншіден, сақтаушы
компания қаражаты есебінен төленетін сақтандыру төлемдерімен ... ... ... ... ... ... ... қызметтік қатынастар еңбек
шартын (контракты) жасау, қызметке тағайындау, сайлау ... ... ... ... 51 ... ... субъектілік құрамына және мазмұнына байланысты
жұмыскерлердің еңбектік, қызметтік құқықтары мен міндеттері ... ... ... да ... қүқықтық актілерге, шарттарға, ішкі
(ұйымдық) локальдық актілерге ... ... ... ішкі
еңбек тәртібі туралы ережелерге) негіз анықталады[14,42 б.].
Пәндік нышанына байланысты, "азаматтық заңдармен тауар-ақша қатынастары
және қатысушылардың ... ... өзге де ... ... ... ... ... мүліктік емес жеке қатынастар
реттеледі (АК-тің 1-бабының 1-тармағы). Сонымен қатар, ... ... ... ... болу ... ... ... ал оларды жүзеге
асыру әдістері осы Кодекстің 9-бабымен анықталады.
Әрбір мемлекет барынша сол мемлекет аумағында өмір ... ... ... ... қамтылуын қамтамасыз етуге міндетті, соның
құрамында ... ... ... ... ... ... ... және жетілдіру, өндіріс ортасында жұмыскерлерді
зиянды өндірістік факторлардан қорғау және осы ... ... ... ... ... жағдайлар жасау міндетті халыкаралык құжаттармен
анықталады.
Осы аталған міндеттерді мемлекет ... ... ... жүзеге
асыру негізінде орындауға мүмкіндік алады. Осы ... жаңа ... ... ... жаңа ... "әлеуметтік қорғау" өзінің даму
тарихымен танымал.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 28 ақпандағы ... ... [15] ... ең бір әлсіз қорғалған мүшелерінің -
балалардың және аға ... ... ... ... ету ... ... міндеттердің көлемі анықталады. 2005 жылдан ... ... ... барынша қарапайым үш деңгейлік
жүйесін қалыптастыруға бағытталған әлеуметтік реформаларды тереңдетудің ... ... іске ... жұмыстары қолға алынды. Олар, біріншіден I
мемлекеттік кепілдік беретін негізгі әлеуметтік төлемдермен қамтамасыз ... - ... ... ... ... ... арқылы қосымша
сақтандыру шараларын арнайы заңнамалар қабылдау негізінде ... ... - ... ... ... айналатын азаматтардың ерікті Н
төлемдерін арнайы қорда топтастыру арқылы, мемлекет тарапынан анықталатын,
бақылауға және ... ... ... ... ... ... анықтау. Міндетті әлеуметтік сақтандыру саласында
мемлекеттік басқару органдарының жүйесі қолданыстағы жалпылық және ... ... ... актілермен анықталады. Негізгі салалық
құзіретті орган ретінде ... ... ... және ... қорғау Министрлігі халықты әлеуметтік қорғау, жұмыспен қамту,
міндетті әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29
қазандағы №1132 "Қазақстан Республикасының ... және ... ... кейбір сұрақтары туралы" Қаулысымен анықталады[16]. Қаулының
қабылдануына Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 29 ... 1449 ... ... ... ... ... одан әрі
жетілдіру шаралары туралы" ... ... ... каулыға негіз
мемлекеттік халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау орындарының
құрамы, ... ... ... және ... ... ... өкілеттіліктері, осы Қаулыға сәйкес, мемлекет
тарапынан жүзеге асырылатын салалық ... ... ... 1) ... ... ... 2) халықты әлеуметтік қорғауды
камтамасыз ету; 3) ... ... ... өмірін қорғау
шараларын аныктау және қадағалау. Осы ... ... 2005 ... ... ... ... ... Жолдауының
қабылдануына байланысты атқарылатын іс-шаралардың ... ... ... ... ... ... — ол ... қамтылған халықты (жұмыскерлерді)
міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі негізінде 1 ... ... ... ... анықтау және сақтандыру негізінде
туындайтын ... ... ... ... нормативтік құқықтық
актілер қабылдау арқылы құқықтық жүйеге ендіру мәселесі ... ... ... ... ... - жаңа жүйе ... ... ... ... басқаруымен жүзеге асырылады. Біріншіден
сақтандыру жарналарын міндетгі ... ... ... өз ... бақылау құзіреті Қазақстан Республикасы қаржы Министрлігіне, нақты
аумақтық салық органдарына жүктеледі. Екіншіден, Қордың кірісін (активін,
түсімдерін) айналымға, ... ... ... ... және есепке алуды
Қазақстан Республикасы ¥лттық Банкі жүзеге ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыру қызметі
Мемлекеттік әлеуметтік сақгандыру Қорымен жүзеге асырылады. Төртіншіден,
сақтандыру жағдаяттарының орын ... ... ... ... жүйесінің қатысушыларына төленетін төлемдерді нақты уақытында
төленуін ... және ... ... қорғау Министрлігі, оның аумақтық
органдары (РМК - ... ... ... ... ... асырады. Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 25 сәуірдегі "Міндетті
әлеуметтік сақтандыру туралы" Заңыньщ 6 бабына негіз, азаматтарды ... ... ... ... ... ... етіледі[17].
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін мемлекет тарапынан құкықтық негізде
басқарудың, реттеудің түпкілікті мәселесі - ол, ... ... ... ... ... кұрамын, мазмұнын, реттеу
объектісін анықтау арқылы және міндетті ... ... ... ... ... ... ... да
азаматтық сақтандыру, залал келтіруден туындайтын міндеттілік институтынан
айырмашылығын анықтау қажет. Сақтандыру ... ... ... ... ... залалға шалдығу мүмкіндігімен анықталады.
Азаматтық құқықтық негізде, адамға залал келтіруден туындайтын міндеттілік
әрқашанда, бір мезетте, ... ... ... ... ... ... Келин С.Г. [18, 63 б.| пікірін ... ... ... Міндетті әлеуметтік сақтандыру саласында
мемлекет, жұмыс беруші (сақтандырушы), сақтаушы жұмыскердің ... ... ... ... ... қорғау құқығын камтамасыз етуде,
теңдей үлестік деңгейде ... ... ... актілерге негіз
сақтандыру жүйесінің қатысушылары болып танылады.
1.2.Ұжымдық шарттың құқықтық акт ретінде ... ... ... және ...... шарт ұйым ... ... реттейтін, қызметкерлер ұжымы мен жұмыс
берушінің арасындағы жазбаша келісім нысанындағы құқықтық акт. ... ... ... ... шарттың тараптары болып табылады. Ұжымдық шарт
ұйымдарда да, ... мен ... де ... ... Кез ... ұжымдық шарт жобасын әзірлеудің бастамашысы бола ... ... ... шарт ... ... ... ... туралы ұсынысы
бар хабарламасын алған тарап оны он ... ... ... келіссөздерге
кірісуге міндетті[19, 12 б.].
Ұжымдық келіссөздер жүргізу жэне ұжымдық шарттың жобасын әзірлеу үшін
тараптар ... ... ... ... ... 282 ... ... шартты жасауға байланысты кұрылатын комиссия мүшелерінің саны, оның
жеке құрамы, жобаны әзірлеу жэне ұжымдық шарт жасасу мерзімдері тараптардың
келісімімен ... ... ... ... ... ... ... эзірлеу мен жасасу үшін қажетті жағдай жасауды қамтамасыз етеді.
Кәсіптік ... ... ... ... ... жұмыс
берушімен өзара қарым-қатынастарда өз ... ... үшін ... да, өзге ... де ... ... құқылы. Ұйымда
қызметкерлердің бірнеше өкілдері ... ... ... ... ... ... ... болған кезде комиссияға катысу ... ... қол қою үшін олар ... ... ... ... мүмкін. Бұл
ретте олардың әрқайсысына өздері өкілдік ететін кызметкерлердін ... ... ... ету ... ... келіссөздер жүргізу
жөніндегі біртұтас органның құрамында өкілдік ету құкығы ... ... ... шарттың жобасын ұйым қызметкерлері міндетті түрде
талқылауға тиіс. Жобаны талқылау нысанын ... ... ... ... ... ескертпелер мен ұсыныстарды ескере отырып, жобаны
пысықтайды.
Тараптардың келісіміне қол жеткізілген ... ... шарт ... ... ... және оған тараптардың өкілдері қол қояды. Ұжымдық шарттың
жекелеген ережелері бойынша тараптар ... ... ... ... келіссөздер басталған күннен бастап бір ай ішінде ... ... ... хаттамасын жасай отырып, келісілген талаптармен
ұжымдық шартқа қол қоюға тиіс. Ұжымдық шартты өзгерту және ... ... оны ... үшін ... ... ... ... келісімімен
ғана жүргізіледі. Егер алынған мәліметтер мемлекеттік, ... және ... ... өзге де ... ... ... келіссөздерге қатысушылардың бұл мәліметтерді жария етуге қүқығы
жоқ.
Ұжымдық келіссөздерге қатысушылар келіссөздер ... ... ... ... ... отырып, еңбек міндеттерін орындаудан ... Бұл ... ... ... ... ... ЕК-нің 283 бабына
сәйкес, ұжымдық шарттың жобасын дайындау ... ... және ... қол ... ұжымдық шартты бір ай мерзім ішінде
еңбек жөніндегі уәкілетті органның ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерге ұжымдық шарттың
орындалу барысы ... ... ... отыруға міндетті. Ұжымдық
шарттың мазмұны мен құрылымын тараптар айқындайды. Ұжымдық шартқа: еңбекке
ақы төлеуді нормалау, оның ... ... ... оның ... жұмыстарда, зиянды (ерекше зиянды) және ... ... ... бар ... ... ... ... ставкалар мен
жалақылар, үстемақылар мен қосымша ақылар ... ... ... ... ... туралы, жәрдемақылар мен өтемақы төлемдерін төлеу туралы,
оның ішінде жазатайым оқиғалар кезіндегі қосымша өтемақылар туралы; ... ... ... ең ... жэне ең ... ... ... жол берілетін арақатынас туралы; разрядаралық
коэффициенттерді ... ... ... ... мен ... ... еңбек демалыстары туралы; салауатты және қауіпсіз ... ... ... ... ... ... ... және еңбекті қорғау
жөніндегі шараларды ... ... ... ... ... жақсарту
туралы, қызметкерлерді және олардың ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау туралы; тиісті
саланың разрядаралық коэффициенттерін белгілеу туралы ережелер енгізілуге
тиіс[20, 72 ... ... ... ... ... және өндіріс тиімділігін
арттыру туралы; еңбек тәртіптемесі мен еңбек ... ... ... ... ... ... оларды даярлауды,
біліктілігін арттыруды, қайта даярлауды және ... ... ету ... ... оқумен қоса атқаратын қызметкерлерге
берілетін кепілдіктер мен ... ... ... ... ... тұрмыстық жағдайларын жақсарту туралы; қызметкерлерді ... ... және ... тынығуы туралы; кәсіподақ мүшелері
болып табылатын қызметкерлермен еңбек шартын бұзған кезде ұйымның ... ... ... ... ... туралы; кәсіподақ органына
сайланған қызметкерлерге ... ... ... қызметкерлердің
өкілдері қызметін жүзеге асыруға арналған талаптар туралы; ... үшін ... ... ... ... сактандыру туралы; ұжымдық
шарттың орындалуын бақылау және оған өзгерістер мен ... ... ... ... шарттарын ереуілді желеу етіп ... ... ... ... болдырмау туралы; қызметкерлер мен ... ... ... ... үшін ... ... ... шартты орындауға жауаптылыгы туралы; ерікті кәсіптік зейнетақы
жарналары туралы; ... ... ... да ... бойынша
қызметкерлер мен жұмыс берушінің өзара міндеттемелері енгізілуі мүмкін.
Ұжымдық шарт ... ... бас, ... ... келісімдермен
салыстырғанда қызметкерлер жағдайын нашарлатпауға тиіс. Мұндай ережелар
жарамсыз деп танылады [21, 57 ... шарт ... ... ... жасалынады. Ұжымдық шарт,
егер оның ережелерінде озгеше көзделмесе, қол қойылган кезден бастап ... және ... оны ... міндетті.
Ұжымдық шарттың күші жүмыс берушіге және солардың атынан ұжымдық шарт
жасалған ұйым қызметкерлеріне және ... ... ... оған ... ... ... қайта ұйымдастырылу (бірігу, қосылу,
бөліну, бөлініп ... ... ... кезеңінде ұжымдық шарт өз күшін
сақтайды.
Ұйым мүлкінің меншік иесі ауысқан ... ... шарт үш ай бойы ... ... Осы ... тараптар жаңа ұжымдық шарт жасасу немесе
қолданыстағы шартты ... ... және ... туралы келіссөздерді
бастауға құкылы. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... реттеу мәселесі әлі де
жаңа шаралардың көлемін анықтауды қажет етеді.
Кең мағынасында алғанда адам бостандығы дегеніміз ... ... ... ретіндегі құқығы, дара түлғаның құқығы. Қоғам дамуы адам
бостандығы проблемасына тек ... ... қана ... ... бірге
интернационалдық та сипат беретін объективтік негіз болады. 1948 ... ... ... ... ... ... Декларациясы халықаралық
қауымдастық негізгі, жалпы азаматтық игіліктерді мойындағанын білдіреді, ... ... және ... ... беру - дүниенің тыныштығы мен
қауіпсіздігінің басты шарты[22, 48 ... ... ... ... адам ... ... ... және
идеялық көзқарастардың бір-бірінен өзгешелігі бар, ал бұл ... әр ... ... ... бір ... ... ... Адам бостандығы туралы әрқилы теориялар бар екені шындық. Ал
бірақ, шынтуайтына келгенде, ... ... ... ... қандай әлеуметтік діни наным-сенімдер үстем болғанына қарамастан адам
бостандығына деген бір ... ... ... ... ... ... құқық
теориясына сәйкес құқықтың әрбір саласы басқа құқық салаларынан ... ... ... ... реттеу әдістері және құқықтық реттеу
қағидалары ... ... ... ... ... ... соның ішінде
еңбек қүқығын меңгеру оның құқықтық санаттарын игеруден ... [23, ... ... ... ... ... объективтік негізін
құқықтардың өзіндегі жалпылық, негізгі қүқықтардың жалпы адамзаттық сипаты
қүрайды. ... осы ... әр ... ... (философиялық, діни,
этикалық, таптық және т.б.) келетініні рас, әйтсе де ... ... ... ... ... ... ... осы мәнінде оны барша
жұрт мойындайды, бұл олардың ортақ элементіне айналады. ... ... ... мен ... ... ... мәнін білдіреді. Міне, сол
себепті де еңбек ... ... ... ... ... ... кұкығының
мәнді санаты ретінде казіргі экономикалық және кұкыктык ... ... ... Әр ... ... экономикалык жүйелерде
кұкыктьң мазмұны бірдей емес, бірак бұл жүйелердің ұлттык ... ... ... адамзаттық мәнін, неғұрлым терең мағыналы жалпы адамзаттык,
әлеуметтік мүдделер мен игеліктерді ... ... және ... асты ... тиіс. Жалпы адамзаттыктын басымдығын ...... ... ... бастау алатын тұс осы [12,30 б.].
Күні кешеге дейін адам кұкығы мен бостандығы тар өрісті нормативтік
мәнге ие ... ... ... бұл ... өзі теориялык тұрғыдан катаң
нормалар жиынтығы ... ... ... ... туабітті кұкыктары
болатынын қаперіне де алмағынын әлі ұмыта қойған жоқпыз.
Жалпы құқық салаларының, ... ... ... кұкығының негізгі
кағидалары басшы идеялар, ... ... ... ең ... ... Ата
заңынан бастау алады. Мәселен, біздің жағдайымызда бұл идеялар ... ... ... жэне азамат" атты 2 ... ... ... ... [22, 49 ... ... ... ортақ, абсолюттік сипатын мансұқтап, оған таптық
тұрғыдан қараудың өкініші бітпес ащы сабақтары осындай. Сондықтан ... ... ... ... да, сол ... ... қиын-қыстауларға тап
келсе де демократияны ... адам ... ... азаматтардың
ажырағысыз және бөлінгісіз құқықтарын, бостандықтары мен ... ... ... еш ... ... нәрседе адам құқығының
басымдылығынан ауытқу кең құлашты ... ... ең ... ... ұласуы кәдік. Адам құқығының сөзсіз, мызғымас түрдегі
сақталуы иә бар, иә жоқ - ... ... ... ... ... болуы
мүмкін емес. Қазақстан Республикасының Ата заңы адамның және азаматтардың
мынандай негізгі ... ... ... ... ету ... ... пен ... түрін еркін таңдауы; қауіпсіздік пен
тазалық талаптарына сай ... ету ... ... үшін ... ... ... алу; ... әлеуметтік қорғалу; ереуіл жасау
қүқығын қоса ... ... ... ... ... ... ... ұжымдық еңбек дауларын шешу құқығы; демалу құқығы және т.б., ... ... пен ... ... өмірдің барлық саласында жан-
жақты реттеудің негізі болып табылады [22, 50 б.]. ... ... адам мен ... ... мен бостандықтарын жүзеге асыруға
байланысты қатынастарды толық реттемейді, ... ... ... соның ішінде еңбек заңдарынан іздестіру керек [20, 73 б.].
Адамның негізгі бостандықтары, оларды ... ... ... ... ... ... ... адамның әр
алуан материалдық және мәдени игіліктерге ие болуының әлеуметтік мүмкіндігі
сипатында өмір сүреді. Адамның бостандығы дегеніміз оның ... ... ... ... ... ... адамзаттық санат. "Адам
бостандығы" санатының заңдық сипаты адам- қоғам" ... ... ... ... түрінде көрінеді. Адам кұкықтары тікелей
әлеуметтік кұбылыс ретінде көрінеді, оны шындықтың ... ... ... ... ... ... десе де болады. Адамдар осы ... ... ... ... талап- тілектерден көрініс табады да
құқықтық сана ... ... ... ... ... ... ... ретіндегі құкықтык әлеуметтік негізіне айналады. Адам
бостандықтары кұкыктық сана тетігі арқылы қоғамдық ... ... ... ... және ... ... тікелей ықпал
етеді, сөйтіп, олардың табиғатына сай келетін ... ... ... ете ... оны тек ... салт-дәстүр түрінде ғана емес,
заңдық нормалар түрінде де, тиісті құқықтарды, бостандықтарды, міндеттерді
заң жүзінде ... ... іске ... ... ... түрінде де қамтамасыз етеді. Заңда, құқық нормаларында ... ... жеке адам ... құқық теориясында субъективтік құқықтар
деп аталады. Адам бостандықтары азаматтардың іс ... ... іске ... яғни ... ішіндегі құқықтық нақтылыққа айналуы
үшін ол ішкі оң (позитивтік) қүқықпен бекітілуі тиіс. Сондықтан мемлекеттік
ішкі құқық тұрғысынан ... адам ... ... халықаралық
құқықта заң нысанында бейнеленген және жекелеген мемлекеттердің мойындауына
байланысты, енді басқа деңгейдегі құқыққа ... ... ... ... Өмір ... еңбек ету, бостандықка, меншікке ие болу сияқты қарапайым
адам құқықтары мемлекеттің мойындауына және заң ... ... өмір ... ... ... және кепілдендірілмеген күйінде
олар жүзеге аспай, тек игі тілек, жақсы ниет болып қала береді.
Адамның ... ... мен ... ... және ... ... Адам және ... құқықтарының жалпыға бірдей
Декларациясында, Азаматтық және саяси құқықтар туралы ... ... және ... ... ... ... ... бекітілген.
Халықаралық актілердің тікелей күші олардың құқықтық табиғатына
байланысты, ... ... ... ... ... құқықтары тоғысқан.
Халықаралық құқыктық актілерде негізінен еңбек ету құқығы ... ... да ... ету ... ... ... Дегенмен бұл
актілердің негізгі мақсаты ... ... ету ... деген кұқығын
қамтамасыз етуден туындайды. Өйткені, еңбек ету ... ... ету ... туралы сез айтудың өзі мүмкін емес. Сондықтан да Қазақстан
Республикасы Конституциясы 24 бабының 1- тармағында халықаралық ... ... ету ... ... ... ... толығымен
сақталған деп айтуға болады. Демек, еңбек ету бостандығы езінің қағидасы,
мақсаты мен мазмұны бойынша ... ... ... ... қайта содан
туындайды.
Азаматтардың еңбек бостандығына деген конституциялық құқығын іске асыру
процесінде туындайтын еңбек ... ... деп атап ... ... 24 ... 1-тармағында айтылатын әркімнің еңбек ету
бостандығын жүзеге асырудың реттеу Еңбек кодексіне сәйкес ... ... жеке ... ... ... ету бостандығы құқығын жүзеге
асырудың құқықтық тетігін ... ... адам ... ... ... ... еңбек кұқығы саласынан іздеу ... ... ... құқықтық табиғатын анықтау арқылы адамдардың соны
тиісті ... ... ... оны жүзеге асыру мен қорғауды
қамтамасыз ету жүйесін, бұған қоса осы құқықтарды жүзеге асыруға ... ... ... ... туралы нормалары заң мен оның
нормапарын жетілдіру жолдарын іздестіру ... ... ... мәртебенің құрамдас бөлігі болып табылатын әрі ... ... ... ... ... ... ... актілерде
бекітілген, еңбекпен реттеудің негізгі сипаттарымен белгіленген және ол
еңбек жөніндегі арнаулы ... ... ... егжей-тегжейлі
баяндалған. Адамның халықаралық еңбек мәртебесі шекаралық еңбек мәртебесі
халықаралық кеңестерде және конференцияларда ... ... ... ... 10 ... сәйкес, еңбектік қатынастарды құқықтық
реттеудің қайнар көзі ретінде-ұжымдық шарт танылады.
Конституциямен айқындалған әркімнің ... ... ... ... жүзеге асырылу тәсілдері жетілдіруді қажет етеді. Қазақстан
Республикасында еңбектік және ... ... ... ... ... ... халықаралық үлгілерге сәйкес реттеу және ... ... ... ... - негізгі міндетіміз [25,166.]. Осы
аспектіде Қазақстан Республикасы
Конституциясынын 24 ... 1 ... ... ... пен ... түрін
әркімнің еркін таңдау құқығы, субъектілік құрамына байланысты, ... ... Осы ... Қазақстан Республикасының 2001 ... ... N 149 ... жұмыспен қамту туралы» Занының 1 бабына сәйкес
жұмыспен қамтылған тұлғалар - ... ... ... мен өзге де ... ... ... кайшы келмейтін,
жекелік қажеттіліктерін қанағаттандыру максатында, табыс әкелетін, қызмет
(жұмыс) ... ... ... ... ... [26]. ... ... заңға сәйкес жұмыспен қамтылған, өндірістік ... ... ... ... ... ... сақтауды
қамтамасыз ету міндеті еңбек күшін жалдайтын заңды және жеке ... ... ... ... ... нысанда, Қазақстан
Республикасы Конституциясымен айқындалған әркімнің қауіпсіздік пен тазалык
талаптарына сай еңбек ету жағдайымен қамтамасыз етілу ... іске ... ... ... ... ... ... мәселеде БҰҰ-ның 1948 жылғы 10 желтоқсандағы Жалпылық адам ... ... ... ... әлеуметтік жэне мәдени
құқықтар ... ... ... лайықты ақысы бар жұмыс түрін таңдау
кұкығы (6 бап), ... ... және ... еңбек мәдени құқықтар
жөніндегі халықаралық шартта лайықты ақысы бар жұмыс ... ... ... (6
бап), әркімнің әділетті жэне қолайлы ... ... ... ... (7
бап), өзінің экономикалық және әлеуметтік мүдделерін қорғау құқығы (8 ... және ... орай ... өзіне белгілі бір міндеттемелер алады
да толық жұмыстылық саясатын қамтамасыз етеді. Көп елдерде, ... ... ... де, бұл ... лайықты шешімін тапқан жоқ әрі, ... ... ... және ... ... ... деңгейде
жүзеге асырудың тетіктері жасалған жоқ.
Адам құқықтарының хартиясында: Адам құқықтарының жалпыға ... 7, 20, 21, 25, 26, 29 ... ... еңбек кұқықтары
мен бостандықтары бекітіп бергеніне қарамастан бізде әлі ... ... өз ... ... ... тепе-тең араласу, адамның өзінің
және отбасы мүшелерінің лайықты өмір сүруін қаматасыз ... ... алу ... іске ... ... б]. Бұл ... ... еңбек қызметінің негізгі ... ... ... ... ... ... жалпыға бірдей Декларациясында ... ... ... ... мен ... ... ... Кұқықтар мен бостандықтарды құрметтеу ықпалдасу, оларды ұлттық ... ... ... арқылы қамтамасыз ету мемлекеттердің өз
азаматтары алдындағы абзал міндеті ретінде аталады.
Азаматтық және ... ... ... ... ... 2 ... өз ... шегіндегі және өз үкіметіндегі барлық адамдарды
Құрметтеу және олардың Шартта көзделген, ... ... 8, 21, 22, ... ... ... еңбек құқықтарын қамтамасыз ету міндеті атап
көрсетілген.
Халықаралық конференциялардың қорытынды құжаттарының көбінде өзге
адамдардың ... мен ... ... түрде мойындау мен
құрметтеуді қамтамасыз ету, демократиялық ... ... ... ... ортақ береке-бірліктің әділетті ... ... адам ... ... ... егжей-
тегжейлі тізбесі келтіріледі. Бұл норманың ... оның ... ... конституциялық түрде бекітілуінен де көрінеді.
Қоғамның әрбір мүшесінің ... ... ету ... ... әлеуметтік-экономикалық саладағы құқықтары мен
бостандықтарының арасындағы ең бастысы, негізгісі. Демек, ол - ... ... ... ... ... ... ... басты ережесі. Осыдан келіп,
еңбек ету бостандығы еңбекке байланысты қатынастарды құқықтық ... ... ... қағида дейтін тұжырым туады. - Халықаралық
еңбек ... (ХЕҰ) ... ... ... ... еңбек
мәртебесінің негізін құрайды. Жүйелік тұрғыдан келгенде ХЕҰ ... ... ... реттеудің мән-мағынасына қарай бөлуге
болады[28, 3 б.].
1.3 Ұжымдық ... ... ... және ... ... реттеуде ұжымдық шарттың орны және маңызы ғылыми
теориялық ... ... ... ... ... ... келісімдер бастау туралы ұсыныстармен өзге жақтың хабарламасын
алған жақ он күн ... ... оны ... ... ... ... қабылдануы керек. ЕК-нің 282 - бабына сәйкес ұжымдық ... ... ... ... үшін және ... келісім- шарттың
жобасын дайындау үшін екі жақтың негізде комиссия құрады. Құрылған комиссия
ұжымдық келісім-шарт жобасын ұйым қызметкерлерімен міндетті түрде ... Екі ... ... қол ... соң ... ... екі
данада жасалып, екі жақтың өкілдерінің қолдары арқылы рәсімделеді[12, 33
б.].
ХЕҰ-ның еңбек ... өзін ... ... мен
Кепілдемелері жалданып жұмыс ... және өз ... ... әр ... ... ... ... әлеуметтік шетін топтарын
қорғаудың нормаларын белгілейді. ХЕҰ-ның 1978 жылы ... ... ... №150 ... ... құқығының мән- мағынасын және еңбек
қатынастарының субъективтік ... ... ... ... ... 7 бабында заң бойынша жалданып жұмыс істеушілер санатына
қосылмайтын адамдардың: жалданбай жұмыс істейтіндердің, тұрақты ... ... ... емес секторда жұмыс істейтіндердің, тұрақты
жұмыс күшін пайдаланбайтын ... ... және ... ... ... ... мен еңбекшілер
басқаратын кәсіпорындар мүшелерінің, ... ... ... ... ... және ... жолына қатысты мәселелерді заң
тұрғысынан кезең- кезеңімен ... ... ... [29,20 ... бір түрі ... ... еңбек мәнінде де ХЕҰ- ның
бірсыпыра актілері қабылданған. Дамушы ... ... ... ... ... рөлі туралы ХЕҰ-ның 1966 жылғы №
127 ... ... құру ... және ... ... өркендеуінің аса маңызды жолы екендігі айтылады [28, 13б ].
ХЕҰ құқықтық актілерінде алуан санаттағы адамдардың әлеуметтік ... ... ... ... ... (1921, 1975 жылдардағы Ц
12 жэне № 138 ... 1921 ... № 13 және № 14 ... ... (1921 ... № 12 ... ... қатысты,
залалды жұмыстарда істейтіндерге, мүгедектерге, т.б. Қатысты[28, 14 6.].
ХЕҰ құқықтық құжаттарында еңбек қатынастарын реттеудің үш ... ... мән ... бұл өзі шын ... ... ... ... және кәсіподақ заңнамасының құрамдас бөлігі болып табылады.
Адамның және азаматтың негізгі бостандықтарының бірі әрі ... ... ... ... және Конституциялық
құқығы болып ... ... ету ... мәні мен ... ашып ... отырған дипломдық жұмыстың алға қойған максаттарының біреуі.
Адам бостандығы ретіндегі еңбек ету бостандығы - азаматтардың еңбек
аясындағы ... ... ... ... жеке ... ... ... ол заңңнаманы дәл тиісті тұрғысынан, яғни еңбек ету
бостандығының адам үшін өмірлік ... ... ... ... ... ... түсінуге мүмкіндік береді. Азаматтың бостандыгы
ретінде ол ең мәнді нәрсені - мемлекеттің өз ... осы ... ... қай ... және қандайлық көлемде қамтамасыз
ететінін әрі оларға қандай кепілдік беретінін сипаттайды.
Қазақстан Республикасы Конституцияның (1995 ... ... ... ... ... ... ... ету құқығының мазмұны
біршама өзгерді, яғни қазір ол еңбек ету бостандығын және ... мен ... ... ... қамтиды [20, 71 б. ].
"Адамның еңбек ету бостандығы" дегеніміз - еңбек етуге деген ... ... ... бұл қажеттілік идеялар, адамның қоғамга,
мемлекетке қоятын ... ... де, осы ... ... заңда бекітілген мүмкіндіктер формасында да бола береді [20, 72
б. ].
Азаматтардың нақты өмірде пайдаланатын құқықтары мен ... ... ... жағдайын немесе құқықтық әләуетін білдіреді. Жеке
адамның мемлекеттегі құқықтық ... ... ... ... ... мүдделерін, білдіретін және ... ... ... ... ... мен міндеттерді заң
әдебиетінде негізгі немесе ... ... ... ... деп атау ... [24, 29 б.]. ... ... мен міндеттердің негізгі болатын себебі ең алдымен олардың
мазмұнына байланысты, өйткені олар ... мен оның ... ... ... ... арасындағы неғұрлым мәнді, қағидалы қатынастар ... ... және ... ... ... үшін негіз қалаушы
болып табылады.
Өзге де конституциялық құқықтар сияқты, еңбек ету құқығының ... бар: ... ... ... ол азаматтардың әлеуметтік тегіне,
нәсілдік немесе ұлттық қатынасына, жынысына, біліміне, мүліктік ... ... да ... ... ... ... бірдей ортақ;
кепілді; бұл кепілділікті мемлекет қамтамасыз етеді; теңдей ... сөз ... ... құқықты жүзеге асыру үшін ... ... ... заң ... ... ... жасайды.
Еңбек етуге деген конституциялық құқықтан негізгі құқықтардың басқа да
қасиеттерін көреміз. Мәселен, солар ... бұл да ... ... ... ... ... ... заңдық базасы болып
табылады, бұларға қарағанда оның заңдық күші де ... әр ... ... ... ... еңбек құқықтарының, түртеп
келгенде, еңбек етуге ... ... ... мейлінше сәйкесетіні,
оған қайшы келмейтіні содан. Тарихи тұрғыдан алғанда да, ... ... ... ... еңбек етуге деген констуциялық құқықтық заңдық табиғаты
жөнінде пікірлер алуандығы біршама. Еңбек ету бостандығы ... ... ... ... бір элементі және субъективтік құқық деп
санайтындар бар. Бұл проблеманы ... ... ... екі ... мен ... ... бірменді емес. Бірінші жағдайда авторлар
азаматтардың негізгі ... ... ... ... элементтері
санатына [25, 18 б.], азаматтық құқық қабілетіне ... ... ... ... ету ... ... құқық сапасы бар дей ... ... ол ... ... ... өмір сүреді десе , енді біреулері
абсолюттік сипаттағы ... ... ... айырықша, неғұрлым
жалпылама құқық ... ... ... Енді ... ... ... ... тек мемлекеттік құқық тұрғысынан субъективтік деп
мойындаса, еңбек кұқығы тұрғысынан ... ... ... деп ... ... ... ... қолданыста жүрген Негізгі Заңы
Қазақстанды "демократиялық, зайырлы, құқықтык және әлеуметтік ... ... ... ... - адам және ... ... құқықтары мен бостандықтары",
- деп айдай әлемге жария етіп, ... ... ... ... ... ... адамды және адамның өмірін, құқықтары мен бостандықтарын ең
жоғары құндылық деп таныды. Оның ... - ... оның ... ... ... ендігі жерде мемлекет мүддесінен жоғары тұрады, әрбір жеке
адамның лайықты өмір сүруі мен ... ... ... ету ... ... ... сөз. Адамның әлеуметтік-экономикалық құқықтары мен
бостандықтарын осылайша ... ... өз ... ... ... да ... ... беретіні сөзсіз.
"Субъективтік құқық", "объективтік құқық" дейтін заң терминдері құқық
теориясында біршама ... ... ... ... ... ... С.Н. Братусьтің сіңірген ... зор. ... ... ... ... өз ... мүмкіндік немесе еркіндік
өлшемі деп қарастырып тұңғыш рет анықтама бергені сол болатын [23, 25 б.].
Содан соң ... ... ... ... ... ... ... пен С.С. Алексеев те елеулі үлестерін қосты. ... ... ... ... ең ... ... берген М.С. Строгович болды:
"жеке тұлғаның субъективтік құқығы дегеніміз құқық нормасында ... ... ... ... бір ... ... пайдалану мүмкіндігі;
ә) белгілі бір іс-әрекеттерді атқару және сондай іс-әрекеттерді
өзгелерден талап ету ... ... ... ... шеңбердегі қылық, әрекет еркіндігі" [24, ... ... ... ... ... ... болатын
себебі - оларды оған заң ... ... ... азамат құқық
қатынастарына қарамастан оларға иелік етеді, қолданады; ал белгілі бір
заңдық ... ... ... ... болатын құқықтық қатынастар -
азаматтардың құқық қатынастарына ... ие ... ... жүзеге
асыруының нысаны дейтін пікірлерінің де жаны бар. Біздіңше, субективтік
құқықты тек құқықтық қатынастардың элементі ғана [24, 34 б.] деп ... ... онша дәл ... ... ... ... ... бар адам еңбек
ету бостандығының субъектісі бола алады. Қазір ... ... ... жасы 16-ға ... ... ... еңбек құқығына" ие болады.
Сондай-ақ бұл құқықты ... ... ... ... ... ... ... жас өлшемі ең алдымен жас жұмыскерлердің
денсаулығын қорғау ... ... ... бойынша жұмыс істеу тұрғысынан алғанда
әдетте 18 жасқа ... ... ... ету бостандығының субъектісі бола
алады, ал 14 жастан бастап толық азаматтық ... ... ... ... ... ... еңбек ету бостандығына шектеу
қойылады, бұл жаста олар ... ... ... ... өздерінің
жалақысына, стипендиясына иелік ете алады, өздерінің ғылыми, әдеби және
өнер ... ... ... ... мен өнеркәсіптік үлгілеріне авторлық құқығын жүзеге асыра
алады. Ал 14 ... ... ... ... ... ұсақ-түйек
тұрмыстық мәмілелер жасап, несиелік мекемелерге өз салымдарын салуға және
оларға ... ... ... бар - мұны ... иелік етуге құқығы бар - мұны
олардың еңбек ету ... ... ... ... ... сияқты.
Кәмелетке толмаған жасөспірім 16 жасынан бастап кооператив ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметпен айналысуға
құқылы. Кәсіп түрін таңдау қабілетті азаматтардың құқықтық қабілетінің ең
мәнді элеменеттерінің ... ... ... - ... ... ... ... қарай өз еңбегін қоғамдық өмірдің қай ... қай ... ... өзі шешеді деген сөз. Жасы 15-ке ... ... ... ету ... субъектісі бола алады, жазғы каникулы
кезінде ... ... ... ... ... сатумен қатар
олар, творчестволық қабілеті болған жағдайда, еңбек ету бостандығын да ... ... ... ... Көркем шығармалардың авторлары, өзге де өнер
туындыларының орындаушылары ретінде олар бұл ... ... та ... ... ... ... ету ... объектісін неғұрлым кең
мағынада: қоғамдық өндіріспен ғана ... ... ... де, ... керек
десе, жеке бастың қажеттері мен ... ... ... ... Республикасы заңдарына қайшы келмейтін кез келген
қызметпен байланыстырып қарастыру жайында сөз ... ... ... Республикасының Конституциясының 24 бабында еңбек ету
бостандығының ... ... ... ... бір ... ... жоқ, онда
еңбек ету бостандығы қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай жағдайда ... ... ... сөз ... ... ... кейбір зерттеушілердің
еңбек ету тұрғысынан сөз болды. Осыған байланысты ... ... ету ... еңбекті қорғау құқығының дәрежесіне дейін төмендету
оның (еңбек ету бостандығының) мазмұнын ... ... ... ... ... ... тұрарлық.
Сөз болып отырған ... ... ... Қазақстан
Республикасының 1993 жылғы Конституциясының өзі ... ... ... еді. ... 1978 ... ... ... Конституциясындағы
еңбекке қабілетті азаматтардың еңбек ету міндеттілігі туралы ... ... жоқ. ... бұл социализм ілімі бойынша еңбек ету құқығымен қатар
орнықтырылған еңбекке қабілетті ... ... ... ету ... ... деген сөз. Сөйтіп, қоғам толық жұмыспен қамту және
адамды адамның ... жол ... ... негізделген баршаның еңбек ету
міндеттілігі мен ... ... ету және оны ... ... ... ... етпегені үшін қылмыстық қудалау теориясы
мен тәжірибесінен бас тартты. Сондықтан 1993 жылғы Конституция ... ... яғни ... пен ... түрін еркін таңдауға, еріксіз еңбекке
тыйым сала отырып, адамның өз жұмыс күшіне өзі қожайын болуына ... ... және ... ... мен ... ... ... деуге
толық негіз бар.
Ал Қазақстан Республикасы Конституциясы 24 бабының мазмұны 1966 жылы
қабылданған "Экономикалық құқықтар туралы" халықаралық ... ... ... кез ... адамның өзі еркін таңдап алған немесе еркін ... ... ... ... қажетін қамтамасыз ету құқығы ретінде
айқындалған қағидасына ... сай ... Ал ... ... ... ... ... және жемісті жұмыстылық саясатын жүзеге асыру арқылы осы
құқықтың орындалуын қамтамасыз етуге міндетті. Ата ... ... ... ету ... ... ... ғана емес, дербес өнім
өндірушінің де еңбек етуге деген бостандығы ретінде жарияланған.
2ТАРАУ ҰЖЫМДЫҚ ... ... ... ... ӨКІЛДЕРІНІҢ
ӨКІЛЕТТІГІ
2.1. Жұмыс берушілердің және ... ... ... ... - кәсіптік одактардын, органдары, ... және ... ... ... ... ... ... сәйкес өкілдік қызметін жүзеге асыратын
құзіретті тұлғалар және ... Ұйым ... ... бір не бірнеше өкілдік органдар ... ... ... ... ... - ... ... мүдделер шеңберінде
бірігу нысанын колдана отырып ұжымдык ... ... ... ету,
қорғау максаттары көзделеді.
Дүниежүзілік адам құқықтары декларациясының 22 ... ... ... ... ... ... өзінің өмірінің экономикалық тұрғысын еркін
дамытуға деген құқығы мойындалады.
Экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... 8 бабы 2 ... ... осы бап ... құқықтарды қарулы
күштер, полиция немесе мемлекет әкімшілігінде ... ... ... ... шектеулер белгілеуге кедергі болмайды.
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы Халықаралық Пакт
БҰҰ-ның 1996 жылғы Бас ... ... ... ... ... бұл ... халықаралық шарт БҰҰ-ның басым көпшілік мүшелерімен
ратификацияланған, ... ... ... ... бар [31,9 ... одақ азаматтардың (қызметкерлердің) әлеуметтік-құқықтық
құқықтары мен мүдделерін қорғау және олардың ... ... ету ... ... ... нысандары мен мақсаттары ... ... ... ... ... "Көптеген кәсіби одақтар
қызметінің нәтижесіздігіне қарамастан, кәсіби одақтар, заңмен белгіленген
қызметкерлердің еңбек құқықтарын қорғауға байланысты ... ... ... қала ... [32, 43 б.]. ... ... ... одактардың құрылуы,
мақсаттары мен қызмет ету шарттарының ... ... ... ... ... ... нақтырақ белгіленген, сонымен қатар
пактіде (Декларацияга қарағанда) Пактіні макұлдаган мемлекеттердің нақты
міндеттемелері ... ... ... ... ... ... жайлы үнемі есеп беріп отыруы тиіс. Есептерді БҰҰ-ның тәуелсіз
сарапшылар ... ... және ... ... ... ... ... бірлестіктер құруға ... 23 ... I ... ... істерін тікелей не өз
өкілдері арқылы басқаруга қатысу (ҚР Конституциясының 23 ... ... ... ... ... 12 бап 2 ... негізгі құқықтар қатарына енгізілмеген. Осы жерде біз Қазақстан
Республикасы Конституциясының 39 бап 3 ... ... ... ... 28 қазан 1996 жылғы №6/2 "Қазақстан Республикасы
Конституциясының 4 бабының 1 тармағы мен 12 бабының 2 тармағын Ресми ... ... ... ... Осы ... 2 тармағына сәйкес "еш бір
жағдайда Қазақстан Республикасы Конституциясының 10, 11, 13-15 ... ... 1 ... 17, 19, 22 ... және 26 ... 2 ... құқықтар мен бостандықтар шектелмейді.
(МОТ) ХЕҰ актілерінде бірлестіктер құру ... ... ... жинақталған. Осы тұрғыдан ХЕҰ келесі Конвенцияларын басшылыққа
аламыз: №87 ассоциациялар еркіндігі және ұйымдастыру құқығын қорғау ... ... №98 ... құқығы мен ұжымдық келіссөздер жүргізу құқығы
туралы 1949 жылғы[28, 41 б.].
Өмірде кәсіби одақтар қызметінің ... және ... ... өте қиын.
№87 ХЕҰ Конвенциясы мемлекеттерге қызметкерлер мен ... ... ... жүзеге асыруды қамтамасыз ету үшін шаралар
қабылдауды міндеттейді. ... ... ... №98 ... біріншіден, жұмысқа қабылдап алынған кәсіби ... ... ... ... шығу ... ... қоюға жол берілмейді; кәсіби
одаққа мүше болуына ... ... одақ ... ... ... жұмыстан шығаруға немесе оған өзге зиян келтіруге тыйым
салынады.
Екіншіден, қызметкерлер мен ... ... өз ... ... ... тиіс, соның ішінде кәсіпкерлер қарауындағы кәсіби
одақтар кұруға жол берілмеуі тиіс.
ХЕҰ №151 ... ... ... ... ... ережелер кешенімен қамтиды[33].
Мемлекеттік қызметшілерге ұйымдастыру (ассоциациялар құру) ... ... ... ... олардың кәсіби одаққа
кірмеуі немесе кәсіби одақтан шығуы шарт ... ... ... ... тәуелділігіне байланысты жұмыстан шығаруға ... өзге ... ... ... №151 Конвенция белгілеген кепілдіктердің
мемлекеттік қызметкерлердің ... ... ... ... белгілейді. Бұл жоғары ... ... ... ... ... мәліметтерге қатысты немесе қарулы күштер
полиция қызметкерлері.
Сонымен қатар кәсіподақтарда қызметшілер ... ... ... ХЕҰ 1971 ... №143 ... көрініс тапқан. №135
Конвенцияда кәсіби одақтар құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... Конвенцияда көзделген
әлеуметтік қорғау шараларына мыналар жатады: қызметкерлер өкілін ... ... ... үшін жұмыс берушінің тәуелсіз органнан рұқсат алу
мен алдын-ала кеңес алу ... ... ... негізсіз шара қолданылуы
немесе жұмыстан шығару туралы шешім қабылданды деп есептейтін қызметкерлер
өкілдерінің арыздануына ... ... ... егер ол ... ... қағидаларына қайшы келмесе, бұзылган құқықтарды
қалпына келтіріп, ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіріп алынған ... ... ... ... ... ... ... байланысты немесе
оларды жұмыстан шығаруға байланысты арыз ... ... ... ... ... міндеті; штат қысқаруы жағдайында
қызметкерлер өкілінің жұмыс орнын сақтап қалуға деген басқаларға ... ... ... қызметкерлер өкілдері мен сайлауға талапкер ретінде
түскендерге бердей қорғау ... ... ... ... кейін
белгілі бір уақыт ішінде қамтамасыз етеді.
Айтылған тұлғалар осындай қорғаумен қамтамасыз етілетін мерзімі ұлттық
заңнамалармен ... ... ... ... және ... ... ... мәртебесін анықтауда Қазақстан Республикасында
кәсіби одақтардың құрылтай ... ... ... ... ... мен ... берушілер мен кәсіби ... ... ... аса ... орын ... ... өкілеттілігі кәсіптік одақтар туралы заңнамамен
анықталады. ... ... ... ретінде кәсіпорын басшысымен еңбек
ұжымы шығады. Еңбек ұжымы толығымен қатысуы ... ... ... мүмкін немесе шартқа кәсіби одақ өкілдік берген орган қатысуы
мүмкін.
Кәсіпорында бірнеше кәсіби одақ қызмет еткен ... қай ... ... ... атынан шартқа қол қоюға қатысатынын немесе оларға бірігіп
өкілдік етуді беру ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Кәсіптік одақтар
туралы» Заңға сәйкес кәсіби ... (4 бап, 1 ... ... ... ... ұжымының тапсырмасынсыз қатысу ... ... ... 10 бабына сәйкес "ұжымдық шарттың орындалуын осы Заңның 11 ... ... ... ... ... ... ... одактар жүзеге
асырады"[34].
Кәсіби одақтар қызметінің нысандарына келесілер ... ... ... ... өз мүшелерінің мүдделері мен құқықгарын қоргап талапкер
болу, кеңес беру ... ... ... ... жеке және ... ... ... қатысу және ұжымдық шарттар мен өзге де келісімдер
жасасу.
Осы бапта сонымен қатар ... ... ... ... ... органдарына олар қабылдаған кәсіподақ мүшелерінің ... ... ... ... ... немесе ішінара жойылуын талап ... ... ... ... кәсіби одақ мүшелерінің
құқықтары мен заңды мүдделерін шектейтін құқықтық актілердің ... ... ... деп ... ... ету, ... одақтар туралы
еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы заңнаманы ... ... іс ... ... ету; заңца белгіленген тәртіпке сәйкес
жиналыстар, митингтер, шерулер, ... және ... ... ... ... келісімдер және ұжымдық шарттар
мен кәсіби одақтардың өзге де құқықтары белгіленуі мүмкін (Осы ... ... 2 ... Осы ... 3 ... ... ... одақтардың
өкілеттілігін жүзеге асыру тәртібі ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық құқықтары мен мүдделерін қорғау
мақсатында осы заңның 11 бабының 3 тармағына сәйкес ... ... ... ... ... ... да ... қолдана алады.
Еңбек ұжымының мүдделеріне ұжымдық шарт жасасуда, сонымен қатар сотта
өкілдік етуді кәсіби одақ еңбек ... ... ... ... ... ... 12 бабының бірінші тармағы).
Заңға сәйкес шерулер, жиналыстар, демонстрациялар, ереуілдер және ... ... мен ... ... ... ... кәсіби одаққа
жүктелуі мүмкін.
Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу Кодексінің 6 тарауы соттағы
өкілдікке арналған. ... ... ... іс ... ... ... ... жауапкер атынан әр түрлі процессуалдық әрекеттер жасайды.
Қазақстан Республикасы АІЖК-нің 59 ... ... ... ... ... ... ету) сотты тапсырма бойынша ... ... мен ... ... ... осы кәсіподақтар құқықтары мен
мүдделерін қорғайтын басқа да тұлғалар атынан ... ете ... одақ ... ... ... ... мен мүдделерін
қорғау мақсатында сотта заңды тұлға қызметкерлері өкіл ретінде қатыса алады
(59 баптың екінші тармағы); ... ... ... заңмен, . жарғымен
немесе ережемен оларға осы ұйым мүшелерінің құқықтары мен ... ... ... болса (59 баптың 4 тармағы);
Сотта еңбек істері бойынша істі өкіл ... ... ... ... ... ... ... құжаттарымен көзделген шектерде жүзеге
асуы мүмкін (АІЖК 58 бабының 2 тармағы).
Өкілдік түрі мен ... ... ... ... өкілдің
өкілеттік шегі Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым сапынбаган, әр
түрлі әдістермен анықталуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... өкілеттігі құрылтай құжаттарымен, сенімхатпен, еңбек ... ... ... шешімімен, кәсіби одақ органының
қаулысымен және белгіленген тәртіппен қабылданған өзге де ... Осы ... ... ... ... ... ... Осы
мәселеге қатысты құқықтық қолдану қағидасы қолданылады "заң тыйым ... ... ... ... ... ... өкіл ... ұжымдық шартпен анықталуы
мүмкін. Қазақстан заңнамасына сәйкес (ҚР АК-нің 1 бабының 3 тармағына) ... 1 ... ... белгілерге жауап беретін еңбек
қатынастарына азаматтық ... осы ... ... ... реттелмеген жағдайды қолданады.
Мүліктік қатынастарды өкілдік ету ҚР АК 163 бабында көзделген. Осы
бапта негізінен ... ... ... ... ... ережелер
белгіленген.
Азаматтық-құқықтық тұрғыдан алғанда өкілдік ол - өкіл жасай алатын
әрекеттер ... ... қоса ... өкілдік етуші тұлғаның кұқықтық
қатынастардағы мүмкіндіктер шегін белгілеу [4].
Еңбек жағдайлары басқа ... ... ... жекелеген
категориялардағы қызметкерлер жағдайы ЕК-мен көзделген жағдайлардан ... ... ... құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуде қарама-қайшы ... ... Осы ... бір ... ... ... қарама-
қайшылығын жою мақсатында Еңбек туралы заңның 2 бабы 1 ... ... ... сот ... материалдарын жинақтап, Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Соты 19 ... 2003 жылы ... ... ... ... ... қолдануының кей мәселелері" атты нормативтік
Қаулысын қабылдады. Осы Қаулы "кәсіби одақтар туралы" Заңның кей ... ... ... ... ... ... Заңның 20 бабына сәйкес қызметкер мен еңбек
шарттың әкімшілік (жұмыс беруші) бастамасымен бұзған жағдайда ол қызметкер
кәсіби одақ ... ... тек сол ... одақ комитетінің келісімімен ғана
жүзеге асырылуы мүмкін.
Кәсіптік одақ комитетінің келісім беріден бас тартуы туралы Қаулысына
жұмыс ... ол ... ... он күн ... ... ... алады.
Осы Заңның 19 бабына сәйкес кәсіптік одақтың сайланбалы қызметкерлері
жұмыстан әкімшілік бастамасымен ... ... ... ... Сонымен қатар оларға тәртіптік жаза қолдану немесе оларды басқа
жұмысқа аудару олар мүшесі ... ... ... ... ... ... асырыла алмайды.
Заңнамада жаза ретінде жұмыстан шығару көзделген теріс қылык жасағанды
немесе кәсіпорын толық жойылғанда есептелмегенде кәсіби одаққа ... ... ... ... ... екі жыл ішінде жұмыс беруші
бастамасымен ... ... ... одақ ... ... қызметкерлерді тәртіптік теріс қылық
жасағаны үшін жұмыстан шығару сайланбалы органнын алдын ала ... ... ... 18 бабы).
Аталған ережелерді жұмыс ... ... ... ... бойынша қабылдаған міндеттемелер бұзылып жатты.
Қазақстанның қүқықтық әдебиетінде Еңбек туралы заң ... ... ... мен ... көрініс тапты. Е.Н.
Нургалиеваның ... [30, 131 б.] ... ... ... ... ... шектеу арқылы олардың ... ... ... ... ... ... кеткен.
Еңбек заңнамасында локальдық нормативтік актілердің ұғымы анықталмаған.
Барлық актілер жұмыс ... ... ... ... ... ... актілерінің ішіндегі ішкі еңбек тәртібі туралы Ережені
қарастырсақ оның тараптары жүмыс беруші және ... ... ... ... ... сәйкесінше осы құжаттарда қол қою өкілдігін үшінші түлғаларға тапсыруы
мүмкін [19, 23 б.].
Халықаралық экономикалық қатынастардың ... ... ДСҰ- ... ... ... ... танымал халықаралык құқық
ережелеріне мойын ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттеудің
маңызды механизмі ретіндегі әлеуметтік әріптестіктің күшейуіне ... ... ... ... ... кешенді институт ретінде танылады
және еңбектік, әлеуметтік қамсыздандыру, қорғау қүқықтары ... ... ... жан-жақты зерттеуді қажет етеді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 23-бабының 1 тармағына негіз
"Қазақстан Республикасы азаматтарының бірлесу ... ... ... ... қызметі заңмен реттеледі".
Адамның және ... ... ... ... ... ... негізгі қүқықтық тәсіл ретінде - тұлғаның
қүқығын тану және ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі қолданыстағы заңнамалармен анықталады.
Жұмыскердің қүқықтары мен мүдделерін дәйекті қорғауды қамтамасыз етуде
1999 жылғы 30 желтоқсандағы Қазақстан ... ... ... қүқықтарын қорғау және оларға берілетін мүмкіндіктер
туралы 1971 жылғы №135 Женева Конвенциясын бекіту ... ... ... кодексіне және баска да заңдарға салалық нормативтік құқыктық
актілерге сүйенеміз.
Халықаралык ... ... 1971 ... №135 Кәсіпорындарда еңбекшілер
өкілдерінің қүқыктарын қорғау және оларға берілетін ... ... ... еңбекшілердің өкілдері ретінде тек қана кәсіптік одактар
ғана емес сонымен қатар еңбек ұжымы мен ... ... да ... ... мен мүдделерін жұмысберуші, басқа да юрисдикциялық
органдар ... ... ... ... ... ... ұйымдарда еңбекшілердің өкілдері ұлттық
заңнамалар мен ... ... өз ... жүзеге асыруда жұмыс
берушілердің тарапынан қызметтік қудалауға, негізсіз жұмыстан босатылуға
басқа да ... ... ... ... жол ... ... жұмыскерлердің бірнеше өкілдері сайланған жағдайда, олар: кәсіптік
одақ органдары (ұйымда бірнеше кәсіптік одақтар құрылуы мүмкін) және ... ... ... ... ... бірлесіп, нәтижелі өкілдік
функңияларын атқаруларына ұлттық ... ... ... ... Конвенцияға, басқа да халықаралық кұқық нормаларына ... ... мен ... ... функциялары кәсіптік одақтың ерекше
өкілеттілігін қайталамауы тиіс. Бұл принцип ... ... ... ... ... нәтижелігін және өкілдік ... ... ... ... Осы Конвенцияға негіз
Халықаралық ... ... №143 ... ... туралы" Ұсынысы
өкілдік органдарға тән кұқықтардың көлемін анықтайды.
№143 Ұсынысқа сәйкес еңбек ұжымының құқығы мен ... ... ... қана ... ... ... ... ғана емес сонымен ... ... ... ... қажеттілігін, негізділігін
анықтайды. Сонымен қатар, қоғамдық жұмысты ... ... ... ... ... қоғамдық жұмысты атқару өкілеттілі
аяқталғаннан кейін бастапқы ... ... ... ету ... ... ... ... көздейді.
ХЕҰ-ның №98 1949 жылғы "Ұйымға бірігу және ұжымдық келіссөздер жүргізу
туралы" Конвенциясы (4 бап) ... шарт ... ... ... ... не кәсіпкер ұйымдары мен еңбекшілер ұйымдары ... ... ... ... ... ... ... тиімді іс-
шаралары ұлттық заңнамаларда анықталуы тиіс. Осы ... ... ... ... актілер қолданылады, олар: ХЕ¥-ның №154 1981 жылғы
"¥жымдық ... ... ... №163 ¥сыныс; №144 1976 ... ... ... ... еңбек нормалары) туралы" Конвенция; №152
¥сыныс; №91 1951 ... ... ... ... ... №92 1951 жылгы
"Ерікті бітімге келу жэне арбитраж туралы" ... №94 1952 ... ... ... ... ¥сыныс; №113 1960 ж.
"Салалық және ұпттық деңгейде ынтымақгастық турапы" Ұсыныс; №130 1967 ... ... ... ... №129 1967 ж. ... ... ... т.б. актілер[28]. Еңбек кодексінің қабылдануына жэне оның
күшіне енуіне байланысты Қазақстан ... 1999 ... ... ... ... еңбек туралы" Заңының ... Сол ... 1 ... ... жұмыскерлердің өкілдері ретінде кәсіптік
одактардың органдары, заңнамалар мен ... ... және ... ... ... ... ... және ұйымдар танылган
болатын. "Өкіл", "өкілдік" терминдері ҚР АК-інде және ЕК-нің 1 тармағында —
құрылтай құжаттары ... ... ... не жұмыс берушілер тобының
мүддесін білдіретін өкілетті жеке не заңды тұлғалар мәтінінде ... ... ... ... ... ... нақты
анықталмаған және өкілдікті рәсімдеу нысанын, тәртібін анықтауда ҚР АК- ... ... ... отырып осы Кодекстің ережелерін қолданамыз.
Демек, еңбектік қатынастарда өкілдің ... ... ... ... құқық ережелерімен анықталған талаптарды қолдануымыз
тиіс.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... байланысты, еңбек құқығының салалық құқық ретінде ... ... ала ... және ... институтының еңбек
құқығында кеңінен қолданылу бағытын, ... ... осы ... ... аспектіде түсінігін, нышандарын нақты анықтауымыз
қажет[36, 35 ... ... ... ... қызмет өкілдік беруші тарапынан
белгіленген тәртіпте рәсімделген сенім хат негізінде жүзеге ... ... ... ... ... ... болатын жағдаяттардың көлемі
заң бекітуші тарапынан нақты ... ... осы ... ... ... ... байланысты өкілге ... ... ... ... ... емес.
Осы тұрғыда кез келген қызметтік, ... ... ... ... өкілдік беруге негіз болады.
Дегенмен міндетті өкілдік азаматтық, еңбек құқығы нормалары - ... іс ... ... ... ... жэне міндеттері көлемінде
анықталады. Көзделетін мақсат (заң бекітуші ... ... және ... ... ... ... ... ету жэне қорғау. Еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру туралы
заңнамаларда өкілдердің ... ... ... нысаны нақты
анықталады.
Жұмыскерлердін өкілдік мүдделерін құқықтық ... ... ... 1971 ... ... ... ... құқығын
қорғау және оларға берілетін мүмкіндіктер туралы" Женева Конвенциясымен
анықталады [28].
Колданыстағы ... ... ... ... жұмыскердің
денсаулығына кетіру деңгейіне, негізіне, еңбекті ... ... ... байланысты - залалды өндіру жүйесі, тертібі үш
деңгейлік тертіпте ... ... ... ... ... қызметкерге
әлеуметтік қамсыздандыру төлемдерін тағайындау жүйесі негізінде уақытша
еңбектің кабілеттілігін жоғалту .
Уақытша еңбек ету ... ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру.
ЕК-нің 322-бабының 1-тармағына сәйкес, өндірістік жазатайым жағдайларды
тергеп-тексеру туралы нормалар, қызметкерлермен қатар, ... ... ... ... да адамдарға, олар: бастауыш кәсіптік және жоғарғы
оқу ... ... ... ... ... іске асыратын оқу
орындарында оқитын, кәсіптік практикадан отіп жүрген адамдарға; ... ... емес ... орындауға тартылған әскери
қызметшілерге; сот ... ... ... ... ... ... — құтқару бөлімдері әскерилендірілген күзеттің
жеке қүрамының, авариялардың, дүлей зілзалану ... жою ... ... және ... қүтқару жөніндегі ерікті командалар мүшелеріне
қолданылады. Кәсіби ... ... ... ... ... ... статусы Қазақстан Республикасының еңбектік,
азаматтық- қүқықтық және өзге ... ... ... ... ... ... кәсіби мүдделері ортақтығы ... ... ... ... Кәсіби одақтар олардың мүшелері
теңдігі негізінде бір кәсіп (кәсіп топтары) шеңберінде құрылады. Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес бір ұйым, бір ... ... ... ... одақ құруы мүмкін. Осы көзқарас азаматтардың бірлестіктерге деген
конституциялық құқықтарына ... ... ... 23 бабы 1 тармағы).
Қазақстан Республикасының 9 сәуір 1993 ... ... ... туралы"
Заңының 8 бабының бірінші ... ... ... одақ, одақ жарғысы
бекітілетін жэне басқару органдары қалыптастырылатын құрылтай жиналысын
(конференциясын) шақыратын онан кем емес ... ... ... ... одақтар туралы заң осы ұйым қүрамына кіретін жеке
түлғалардың құқық қабілеттілігі туралы ... ... ... Заңның 8 бабы 2 бөлігіне сүйенер болсақ, ... ... оның ... ... ... ... кез ... азамат бола
алады. Осы сұраққа ... да ... ... ... стагусын
анықтайтын заң актілерінен ... таба ... ... ... 1996 ... 31 ... №3-1 "Қоғамдық бірлестіктер турлы"
Заңы [37] және 2001 жылғы 16 қаңтардағы ... емес ... ... ... Заңымен айкындалады [38].
Азаматтық құқықтың жалпы негіздері тұргысынан ... ... ... ... ... әрекеттерді өз бетімен жасай алуының негізгі
апгы шарты онда ... ... ... ... қатынастар сапасында күқық-қабілеттілік 14 жастан пайда
болады, толық келемде жеке ... ... ... олар 16 ... сэттен пайда болады. РФ Еңбек туралы кодексіне сэйкес (173 бап) ... ... ... 12 ... 1996 ... РФ федеральдық
заңының 2 бабының 2 тармагыиа сэйкес 14 ... ... ... ... ... ... өз ... бойынша, өз мүдделерін қорғау ... ... құра ... жэне ... мүшелікке кіре алады.
Мемлекеттік қызмет саласында, жалпы мемлекеттік органдар жүйесінде
қоғамдық бірлестіктер мен саяси партиялар құруға жол ... ... ... 23 бабы 2 тармағына ... ... ... ... ... қорғау органдарының
қызметшілері мен судьялар, саяси ... ... ... ... ... қандай да бір саяси партияларды қолдап шыға алмайды". ... ... ... ету мақсатында 23 шілде 1999 жылы
"Мемлекеттік қызмет туралы ҚР Заңының 3 бап 2 ... ... ... саяси партиялардың құрылуына жол ... ... өз ... ... атқару барысында заңнама талаптарын
басшылыққа алады, және саяси партиялар, қогамдық бірлестіктер жэне ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
жэне мэдени құқықтар туралы Халықаралық пакт, тағы да ... сол ... ... ... ... (1) ... құқықтармен біріге
отырып адамның қалыпты ... ... ... ... ... мен ... белгіледі. Дүниежүзілік адам қүқықтары
декларациясының 21 бабы, әр адам өз ... ... ... ... өкілдер арқылы басқаруға қатыса алады деғен.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес (33 бап, 1 ... ... ... ... не ... ... істерін басқаруға қатысуға құқылы".
Экономикалық, элеуметтік жэне ... ... ... ... ... мемлекеттер (8 баптың 1 тармағы) "Әр ... ... және ... ... ... жэне жүзеге асыру мақсатында
кәсіби одақтар қүру..." қүқығын ... етуі ... ... мен ... шектеуге тек ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз
ету және ... ... ... ... ету үшін ғана жол
беріледі.
Экономикалық қатынастардың өзгеруі, өмірдің барлық ... ... ... алуы ... ету ... да кең ... жол ашты. Бүгінде адамның өндіріс қүрал-жабдықтары аркылы
өзінің өмір сүруіне қажетті ... жэне ... ... ... мақсаткерлік іс-әрекеті ретіндегі кез келген еңбекке қабілеті
оның меншігі деп ... ... ... ... ... ... де эркімнің өз еркі, бүл - адамның ерекше қүқыгы және оны ол ... ... ... ... іске асырады. Қазақстан Республикасы
"Халықтың жүмыстылыгы туралы Заңына сәйкес жүмыспен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... гана емес,
кэсіпкерлер, дербес еңбекпен шүгылданушылар, фермерлер сияқгы ездерін
жүмыспен ... ... де, ... өндірістік кооператив мүшелері де
саналады. Жеке кәсіп орнын ашып, өзі сонда істейтін адам озінің ... ... іске ... ... ... ол өндіріс құрал-жабдықтарының
иесі ретінде пайда алатыны өз алдына, сонымен ... ол ... ... алады, зейнетақы қорына аударым жасап отырады, оның ... ... ... ... ету бостандыгының конституциялық құқық ретіндегі мэнін ... оны ... ... ... қатынастарды зерттеуді адамның және
азаматтың өзге де құқықтарымен жэне бостандықтарымен қоса алып, ... ... ... ... ... бұл ... ... құқығынан бөле-жарып,
оқшау түрде қарауға да болмайды, өйткені еңбек ету құқығын жүзеге ... ... ... емес ... әсіресе шаруашылықты дамытуға бағытталған
экономикалық саясат ықпал етеді.
Меншік құқығы — ... ... ... ... бірі, оның маңызы
өмір сүру құқығы мен бостандық құқығынан ешбір кем емес. ... ... ... ... дейді: "Меншік бостандық пен құқыққа өркениетті тиянақ жасап
береді, жеке меншік кұқығы ... ... ... ... бәрі қажетті
кепілдіғінен айырылады" [40, 61 б.].
Өзінің жаратылыс сипатына қарай ... ... өз ... ... ... бостандығы мен мүлкін қорғау еркі ... ал ... ... да болсын бір адамды өз еркінен тыс ... ... 1766 ... ... ... ... ... жэне меншіғінен айыруға ... ... ... ... ... өзі ... кең ... алғанда -
тіршілік, бостандық жэне дүние-мүлік (еңбек етуғе қабілеттілік), ал сөздің
тар мағынасында ол - жер және ... ... жэне ... ... ... Француз Декларациясында (1789 жылы) адамның табиғи
және мәңгілік құқықтарын сақтаудың маңыздылығы атап ... ... ... ... жэне қанауға қарсылық кұқықтары ... ... ... 10 желтоқсанда қабылданған Адам ... ... ... 17 ... эр ... жекелей де, басқалармен ортақтасып та
меншікке иелік ету құқығы бар екендігі жэне ешкімді өз ... ... ... ... ... ... айқындамасынан арна тартсақ бұп
ұгымды белгілі бір объектілердің субъектіге тиесілігі деп анықтауға ... ... ... ... қабілеттілігі тек соның өзіне тиесілі объект
бола ал ма?
Адамның еңбекке қабілетін меншік кұқыгының объектісі деп қарау ... оны ... ... ... өз еркінде. Азаматтардың белгілі ... ... ету ... ... ... өзге азаматтардың негізгі
кұкыктары мен бостандыктарын, әсіресе ... ... ең ... - меншік
кұкыгын мансұқтауга тиіс. Қолданыстагы еңбек заңы, бір ... ... ... ... ... болуы, екінші ... ... ... ... ... дамуына және өндіріс кұрал-
жабдыктарына иелік ... мен ... ... ... еркін қанагаттандыруга сайма-сай келуі керек.
Кәсіпкерлердің жалдамалы жұмысшылар мен қызметшілер еңбегін қолдану
саласындагы мүдцесі, біріншіден, өндіріс ... ... жоқ ... ету ... іске ... ... ... қабілетін тиімді түрде
сатуға ықыласты жұмыскерлер еңбегінің ... ... ... жэне ... жұмыскерлермен қарым-қатынасын келісім- шарт жасасу ... ... ... ... ... ... Жеке ... ашқан, өзінің еңбек
ету құқығын кәсіпкерлік нысанында пайдалануға бел ... ... сол ... ... асырудың кепілдігін талап етуге құқылы.
Жалдамалы еңбектен туатын ... ... ... ... бір шегі ... ... ол ... шығудың қандайы болса ... ... ... ... демек, елдің экономикалық
дамуын тежейді.
Еңбек заңнамасын жетілдіру еңбек келісім-шарттарын жасаудағы еркіндік
пен ерліктілік ... ... ... ... асуы ... Еңбек келісім-
шартын жасауда жэне оны бұзуда жұмыс берушіге көп еркіндік ... ... ... ... ... ... деп саналуы керек, жалдамалы
жұмыскерлердің әлеуметтік жеңілдіктерін ... ... ... ... ... құқықтары есебінен, олардың ... ... ... Жеке меншікті елеулі түрде шектеу азаматтың
экономикалық құқықтарын шектеу болып шығады, оның элеуметтік мүмкіндіктерін
кемітеді. ... ... ... ... берілмейінше азаматтардың
экономикалық құқықтары әншейін бос сөз болып қалмақшы. ... ... ... жэне ... сәйкес еңбек рыногындағы бэсекелестікті
шектеу оны реттеу арқылы жүзеге асады, ал мұның ... ... ... пен ... Еңбек рыногын реттеп, жөнге ... ... ... беру ... ... ... рөл атқаруы тиіс. Бүл ретте
еңбек құқығының: қатынастарды келісім-шарт ... ... ... ету ... ... ... еңбектің жэне оған ақы төлеудің жағдайларын
ортақтандырылған, жергілікті жэне ... шарт ... ... ... екеуінің пайдасына қарай өзгерту сияқты даму үрдістері
сақталуы керек [35,9 ... ... ... құқықтық құжаттарында еңбек қатынастарын
реттеудің үштараптық ... зор мэн ... ... ... 1981 жылғы № 154 Конвенңияға жэне ұжымдық ... ... 1981 ... № 163 Кепілдемеге сэйкес ... ... ... жолы нормативтік-шарттық реттеу ... ... Кез ... ... ... ... ... еркіндігіне шек
қойылмауы керек. Жүкті әйелдермен, бір ... ... ... ... ... ... 14 ... толмаган жапғыз басты ... ... т.б. ... ... ... ... ... босатылган адамды
басқа бос орынга қойып ... ... ... ... ... мемлекет
азаматтардың элеуметтік жагынан қоргалмаған санатына қамкорлык ... ... ... ... ... жүісгейді. Әкономикадагы жеке меншік
сектор кеңейіп, жеке кәсіпорындар "капитапистік ... ... ... ... ... субъектілеріне айналған қазіргі
жағдайда әр алуан әкіспкерлер одақтарымен келісе ... ... ... ... бекіту мәселесі күн тәртібінде тұр. Еңбек
ету бостандығын кең ауқымда түсіндіру қажеттігі туады [25, 17 ... ету ... ... ... туралы мәселені шешу еңбек ету
бостандығының мэнін анықтаумен тығыз байланысты. Бүл ... ... ... ... та маңызы бар. Оның қалай шешілуіне ... ... ету ... тәрк ... ... ... ... мен
шектері айқындалады. Еңбек ету бостандығын іске ... екі ... ... ... ... ... ие болу кезеңі; бостандықты іске
асыру кезеңі.
Жүмыскерлердің ие болу ... ... ету ... ... - ... ... болып табылатын азаматтардың еңбек ету мүмкіндігі. Іске
асыруға дейінгі субъективтік қүқық ретіндегі еңбек ету ... ... атап ... нэрсе: қолданыстағы заңға сәйкес бүл - еңбек ету
бостандығының өз алдына бір ... ... оны ... ... ... ... ... ойымызша, іске асырылғанға дейінгі еңбек ... ... ... қызметші (жалдамалы жүмыскер) ретіндегі еңбек ету
бостандығы есебінде ғана емес, сонымен бір ... ... ... ... ... де қаралуы керек сияқты. Еңбек ету бостандығының
мазмүны қүқық құзыреттіліктерінен қүралады, яғни ол - ... ... ... ... ... ... ... етуге деген
конституциялық қүқықтан шығатыны: еңбек ету бостандығының объектісі ретінде
еңбек қызметі осы ... ... ... ... ... болуын қалайды: біріншіден, еңбек ... ... ... ... ие ... үшіншіден, еңбектің саны мен сапасына
сәйкес және мемлекет белгілеген ең аз мөлшерден кем болмайтын ақысымен ... ... ... ... [36, 21 ... ... ... бірге жалпы адамзат тарихында бостандықтың да
ілгері басып дамуына әсер ... Ал ... ... ... ... ... түрде тең құқық субъектісі ретінде танылуынан
байқалады. Себебі, формальді ... ... тек ... тін. ... ... де ... қағидасынсыз және теңдік нормаларынсыз, жалпыға ... яғни ... ... тыс ... ... ... Ап жеке ... жалпы қагида мен теңдік нормалары арқылы гана белгілі бір
салада жэне ... ... ... ... ... гана ... Демек бостандық санаты қүқыктык философияда адаммен ... ... [40. 47 б.]. Үзақ ... бойы ... ... ... мен ... ету құкыгы мәнінің аныктамасын галымдар дәо
және даусыз түрде шешіп берген есептеліп келді; еңбек ету ... ... мен ... ... ... ... ... етілу құкыгы. алган жұмысын келісілген ... ... ... ... және сапасына карайакы алумен
дәйекті түрде ... ... ... ... ... ... еңбек ету
бостандығының мазмұнын еңбек абыройына дейтін құқықпен ... ... ... ... ... ... ... 10 бабына сәйкес, заң бекітушімен, еңбек құқығының
қайнар көздері анықталған. Олардын қатарында ұжымдық шарт ... ... акт және ... көз ... ... Өздерінің еңбек ету
бостандығын азаматтар әр түрлі формада ... ... ... ... тыйым салынбаған қызмет пен саланы қоспағанда, меншік нысанына
қарамастан кез келген ұйымда жеке еңбек шартын жасасу ... ... ... ... ... ... заңмен тыйым салынбаган, азаматтық
заңцармен анықталатын еркін кәсіппен айналысу, ... ... ... ... ... жеке ... ... немесе
шаруашылық серіктестіктердің мүшесі ретінде жұмыс істеу; мемлекеттік
немесе әскери ... жэне де ... ... ... ... ... ... қатынас, яғни
ол еңбекке тарту тәсілдерімен, еңбекті ұйымдастырумен, оның нәтижелерін
бөлумен байланысты [31, 41 б.]. Демек бүл тұрғыда бостандық адамның
рухани-мәдени және материалцық ... ... ... ... ... ... Еңбек бостанцығы мәселесін зерцелей
келгенде, әлеуметтік-экономикалық түрғыдан ол ең ... ... ... ғана ... ... кепілденген еңбек ету құқыгына,
адам табиғатына сай жағдайда жұмыспен қамтамасыз етілуіне байланысты
болу керек деп ... ... Осы ... ... ... үшін ... үш ... қажет:
а) жұмыскердің өзінің жүмыс күшіне билік ету қүқығын тану. Еңбек
адамының өз жүмыс күшіне меншік ... ... ... салдары
бар, экономикалық мағынада ол азамат ендігі жерде өзінің жүмыс ... ... ... өзі ... ... сөз. Бұл оның ... қүкыгын заң жүзінде тану болып табылацы;
ә) әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ету ... ... ... тану ... Республикасының қоғамдық өмірі нарықтық экономикалық ер
ретінде мойындалганга дейін, ... және ... ... пен
карама-қайшылықтың күшеюі айтарлықтай көрініс тапқан, нәтижесінде
элеуметтік күрылымның барлык деңгейінде конфликтілер орын ала ... ... ... ... ... елдер қогамының негізгі
конфликтогендік сипаты төмендегідей көрініс табады, яғни кайта құру
кезеңінде терең затттай диференциациясы қогамды "кедейлер" мен
"байларга" бөлді; түргындардың ... ... ... ... ... жекешелендіру мен экономиканы либерализациялау ... ... ... ... ... ... қатар негізгі
әлеуметтік-кәсіби топтардың деформациясы ... ... ... ... ... туралы көзқарастарын ауыстыру;
жекеменшіктер мен олардың өкілдерінің қызыгушылықтарының поляризациялары
өтті. ... ... ... ... пен ... ... элсіреуіне және де "заңдылық" пен "әділеттілік" ... алып ... [20, 13 б.]. Бүл ... ... ... ... ... шыққан, қазақстандық қоғамға тэн.
"Еңбек конфликтісі" I термин ретінде 1989 жылы кеңестік заңнамалықта
шыққан, сол ... ... ... ... шешу ... [31, 39 б.] ... заңы қабылданды.
Бұл (еңбек келіспеушілік) өзімен элеуметтік келіспеушіліктін түрін
білдіреді, объектісі — оларды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ойы ... жеке еңбектік даудың еңбектік
конфликті деп ... ... ... ... ... кең мағыналы,
"еңбек дауы" түсінігіне қарағанда, ... дауы ... - ... беруші мен
жүмысшының арасындағы келіспеушілік келесідей болады. Жүмысшылар мен жүмыс
берушінің арасындағы еңбек туралы заңының қолдануы ... жеке ... ... ... ... ... ... алдын алмаған [24,
25 б.].
Бұның ішінде "еңбектік конфликт" үғымының анықтамасы жоқ. ... үшін ... ... ... ... дамыту концепцияларында
"дау" мен "конфликт" ... ... ... ... ... ... дауы" мен "еңбек ... ... да ... Бүл дегеніміз - еңбектік даулар мен ... ... ... ... және ... шешу ... ғылыми зерттеулерді жүргізу қажет.
Келіспеушіліктің ғылыми түсінігі мен оның барлық мүмкін болатын түрлері
әлі күнге ... ... ... ... пікір таласта. Мүндай
жағдайда оның көп ... ... ... ... ... бере ... ету бостандыгын іске асыру көбінесе еңбек шарттарына отыру түрінде
жүзеге асып, жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ... кезге дейін еңбек ету бостандыгының мэнін қайта багалау мэселесі ... ... ... ... ... ... ... кеңейтуге
қүқықтық даму үрдістеру, жүмыс істеушілердің мүлік қатынастарына қосылуы,
еңбек ... адам ... ... бірі деп ... ... ... еңбек ашрты бойынша ... ... беру ... ете ... тек жалдамалы жүмыскерлердің гана емес, өзін өзі
жүмыспен қамтамасыз ететін адамдардың да ... ету ... ... ... ... ... мазмүны жагынан "кәсіпкерлік" еңбек пен
"жалдамалы" еңбек деп бөлінеді. ... ... мүны ... емес деп ... ... Б.Н. ... ... жагдайда еңбекті қүқықтық реттеу.
Теория мен практика проблемалары" атты еңбегінде солай) [35, 21 б.]. ... ... ... ... ... ... меншік иесі жүзеге
асырады; екіншісі өндіріс қүрал-жабдықтарының иесі, олардың бірлестігі
немесе олардың ... ... ... ... ... асырады. "Дербес емес"
еңбектің төтенше мысалы - ... ... ... өйткені осы
еңбек арқылы мемлекет қоғамдағы өз қызметін ... ... ... яки ... қызмет түрінде заттық сипат алып, түтыну (товар)
рыногына шығады да ... ... ... ... реттеуіне түседі.
Жалдамалы еңбек өндіріс мэнбірлері өндіріс) рыногының ... ... және ... ... ... ... еңбек қүқығының нормаларымен
реттеледі. Кейде кәсіпкерлік және ... ... ... ... ... бола ... Фирма менеджерінің еңбегі, өздері жүмыс ... ... ... ... бар адамдардың (жұмыс істеуші
құрылтайшының, қоғам акционерлерінің) еңбегі бір жағынан жалданып істейтін
еңбек боп ... ... бүл ... еңбек үдерісінің заңдық тұлға
кәсіпорынның жұмыскерлері ретінде көрінеді, ішкі еңбек тәртібіне бағынады,
шартта көрсетілген ... бір ... ... ... ... жағынан,
олардың еңбеғі жалақы алуға ғана емес, ... ... ... да
бағытталады, яғни кәсіпкерлік еңбек болып табылады. Еңбек кодексінің ... ... мен ... ... ... ... барлық
кәсіпорындардың қызметкерлеріне бірдей ортақ. Бүгінде "қызметкер", "еңбек
шартымен жүмыс ... ... ... ... ... үйымдық- қүқықтық формасына қарамастан жалдамалы еңбек
қатынастары ... ... ... ... Кәсіпорындардың,
шаруашылық серіктестіктерінің қүрылтайшылары (акционерлері) кәсіпорынның
жарғылық мақсатына жету үшін ... ... ... ... алу ... болса, бүл қызмет еңбек қатынастары шеңберінде ... ... заң ... ... бұп ... ... қатынастары иә меншікті
басқару жөніндегі қатнастармен ... ... ... иә ... ... ... бір элементі ретінде кіреді. Сондықтан, айталық,
жеке ... ... ... жауапкершілігі бар серіктестіктерге
қатысушылардың ара қатынасы еңбек заңдылығының нормалары арқылы реттеледі
[40,21 б.].
Келин С.Г. ... ... ... ... сараптай
отырып, томендегідей нәтижеге келеді: «Конфликт озімен көбінде ... ... ... Оны созуға болады жэне де апынғанды өз
мақсатымен ... ... [18, 31 б.]. Бұл ... - ... ... ... кұру мүмкін еместігін дэлелдейді. Қазақстан
Республикасының Еңбек кодексінде "жеке еңбектік дау" үғымдарына екі түрлі
анықгама беріледі. 381 ... ... ... ... дауы — ... беруші мен
жұмысшы арасындағы заңдарды қолдану мен басқа да нормативтік құкықтық
актілер ... ... ... қайшылыктары. Жеке еңбек ... болу ... ... ... ... саты - ... ... нормасын қолдану бойынша еңбектік қүкыгынын
құқыкка міндетті субъектінің эрекеті (не ... саты — ... ... ... келіссөз арқылы өздері шешу.
3 саты — шешілмеген келіспеушілікті заң қараушы органдар қарауына беру.
Жеке еңбек дауының мәні ... ... кең ... ... ... ... құқы мен жауапкершіліктері пэннің мәнін толық
ашпайды. Жеке ... дау пәні - ... пен ... ... ойы ... ... ... - бұл индивидтер мен
жұмысшылар тобының арасындағы тікелей әлеуметтік қақтығыстарды, ... ... ... ... ... ... бұл
түсінікті анықтай отырып, оны ... ... ... ... ... ... ойы бойынша ... ... ... критерилер айтуға болады:
-қайшылық субъектілердің өзара шығарушы позицияларды бейнелейді;
-қайшылық дәрежесі жеткілікті;
-қайшылықтарды ... үшін ... ... ... мен ... бұл
қайшылықтарды мойындайды немесе керісінше олар түсініксіз.
Берілген еңбек конфликтінің ұғымдарынан В.В. Егоров келесідей түсінік
береді, ... ...... ... ... ... ... қақгығысы. Бүл олардың қызығушылықтарына қайшы ... ... [36, 51 ... ТМД мен қиыр ... ... ... жайлы заңнамаларын көрейік.
Сөйтіп ұжымдық еңбек дауы — 398 ... ... ... Республикасының
Еңбек кодексі) төмендегідей түсіндіріледі. Жүмыс беруші мен ... ... ... ... ... шартын өзгерту мен
орнату, ұжымдық ... ... ... мен ... ... ұйымдарда жүмыс берушінің бас тартуына байланысты еңбек құқыгының
нормапарына, не актілерді қабылдауда ... ... ... ... ... ... Республикасының заңына сәйкес ұжымдық
еңбек дауы - бүл ... ... жэне ... мен ... орнату
бойынша жүмыс берушімен жұмысшылар ұжымы арасындағы келіспеушілік.
Өзбекстан Республикасының Еңбек кодексіне сэйкес 259 ... ... ... - бұл ... шарты мен көзделген заңнамалық жэне басқа да нормативтік
актілер берушінің арасындағы келіспеушілік" [41, 13 б.].
Барлық анақытамаларды сараптай ... ... ... еңбек дауына
ұғымын беруге мүмкін емес, себебі жеке жэне ұжымдық ... дауы ... ... ие жэне ... ... ... ... Ұжымдық шарттың құрылымы
Ұжымдық шарт - бұл ұйымдагы элеуметтік-еңбек қатынастарын реттейтін
қызметкерлер мен жұмыс беруші арасындагы ... ... ... ... ... ... бекіту бойынша келісім сөз бастау туралы ұсыныстармен
өзге жақтың ... ... жақ он күн ... ... оны ... ... 282 ... айқындалған тәртіпте жасалуы керек. Ұжымдық шартты жүргізу
үшін жэне үжымдық шарттың ... ... үшін екі жақ тең ... қүрады. Ұжымдық шартқа төмендегідей ережелер кіруі тиіс: еңбек
ақысын төлеуді нормалау, төлем түрі мен ... ... баға ... мен
кесімді жалақы, жүмысшыларға төленетін қосымша төлемдер, соның ішінде ауыр,
қауіпті (аса қауіпті) және ... ... ... ... төлемдер туралы; еңбек толемін индекстеу туралы, жәрдемақы мен
кәспескелік төлемдер туралы, соның ... ... ... ... ... ... үйымдагы сәйкес қызметтер мен мамандықтар
бойынша еңбекақының максималды жэне ... ... ... ... ... ... ... бекіту туралы;
жүмыс уақыты мен демалыс уақыты, ... ... ... ... ... жэне ... ... құру туралы, еңбек қауіпсіздігі мен оны
қорғау ... ... ... ... ... денсаулық сақтауды
жақсарту туралы, жүмысшылар мен олардың отбасыларын медициналық сақтандыруд
кепілдендіру, қоршаған ортаны қорғау туралы; сәйкес ... ... ... ... ¥йым ... ол ... деп ... үжымдық шарттың қолданылуы барлық қызметкерлермен ... ... ... ... тоқтатылады.
ЕК-нің 285 бабына сәйкес, қүрылған комиссия, үжымдық шарт жобасын үйым
қызметкерлерімен міндетті түрде талқылауы тиіс. Екі ... ... ... соң ... шарт екі ... ... екі жақтың өкілдерінің
қолдары арқылы рэсімделеді.
Ұжымдық ... ... ... ... екі ... ... үжымдық шартты бастаган күннен ... бір ... ... хаттамасын бір уақытта толтыру арқылы келісілген
жагдайда үжымдық шартқа қол қоялары керек. ... ... ... жэне
толықтыру тек екі жақтың келісімдерімен жүзеге асады. ... ... оны ... ... ... ... сақтау арқылы
қызметтік міндеттерінен босатылады. Бұл ... ... ... ... жак өкілдері бір ай мерзімде мониторинг үшін еңбек ... ... ... болімшелеріне екі жақпен қол қойылган үжымдық
келісім-шартты үсынуы ... Екі ... ... ... ... ... келісім-шарттың орындалуы туралы ақпарат беріп отыруы тиіс.
Ұжымдық шартта көзделген міндеттемелерді орындамаганы үшін тараптар
ұжымдық ... және ... ... ... ... ... ... шартқа жұмысшы мен жұмыс берушінін арасында
мына мәселелер бойынша өзара атқаратын ... ... ... ... мен ... ... арттыруды жаксарту туралы; еңбек
тәртібін реттеу туралы; жұмыспен қамту, дайындау және біліктілікті арттыру,
қайта дайындау мен босатылған ... ... ... ... ... қатар алып жүрген жұмысшыларға берілетін кепілдіктер ... ... ... ... жэне ... ... жақсарту
туралы; жұмысшылардың сауығуы, ... ем ... ... ... ... одақ мүшелері болып табылатын жұмысшылармен
келісім-шартты бұзған сәтте ... ... одақ ... ... пікірін
есепке алу тәртібі туралы; кәсіподақ органына ... ... ... ... ... қызметін жүзеге асыру үшін жасалатын
жағдайлар туралы; ... одақ ... үшін ... ... туралы;
жұмысшыларды сақтандыру туралы; ұжымдық келісім-шарттың орындалуы мен оған
толықтырулар мен ... ... ... ... ... ... салдары
бойынша жұмыс берушінің ықыласымен еңбек келісім-шартын бұзудың алдын алу;
жұмысшылар мен жұмыс берушінің келген шығындар үшін ... ... ... ... екі ... ... ... ерікті
кәсіби зейнеткерлік кірістер туралы; екі жақпен анықталған ... ... ... ... ... топтағы, келісуші жақтардьщ өздері
белгілейтін жағдайлар, өз кезегінде екі кіші ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Оларсыз шарттың жасалуы мұмкін емес
жағдайлар міндеттілерге жатады. Ал ... ... ... еркінде. Жеке еңбек шартын жасаған кезде белгіленген міндетті
және ... ... ... ... ... ... ... көлемін анықтайды.
Еңбек шартының міндетті жағдайларына:
- жұмысқа қабылдану-тұру туралы келісім;
- жұмыскердің еңбек міндетін белгілеу;
- ... ... ... және ... ... ... ... кәсіпорынға (мекемеге, ұйымға) жұмысқа ... ... ... орны жайындағы жағдай туындайды. Әңгіме белгілі ... ... ... орналасқан және еңбектік кұкық субъектілігі ... ... ... ... Жұмыс орны жұмыскер өзінің еңбек қызметін
жүзеге асыратын кәсіпорынды (мекемені, ұйымды) көрсету арқылы анықталады.
Кәсіпорьганың ... ... ... ... т.б) ... ... орналасқан жағдайда жұмыс орнын нактылаудың маңызы зор. ... ... ... ... ... жердегінің мұддесіне қатысы
бар. ... ... ... ... ... мен
фермалары орталық усадьбадан ... ... ... Ал, ... ... мен ... табиғи және тұрмыстық жағдайлары
бір бірінен өзгеше болуы мұмкін. Сондыктан да жұмысқа кабылданған ... ... орны ... ... бригада) жеке еңбек шартында ... ... ... ... ... ... әлемент жұмыскер орындауға
тиіс еңбек міндеті туралы келісім. Бұл ... ... ... ... ... ... ... заңнамадан және
келісімнен туындайтын құкықтары мен міндеттерінің көлемін ... ... ... кәсіпоръгада жұмыскер мен әкімшіктің еңбек
құқықтары мен ... ... ... актілерімен бекітілетін ішкі еңбек
тәртібінің ережелерінде көрсетіледі.
Қызметкерлер лауазымдарыныц бірыңгай ... ... ... және ... ... ... жұмыс
істейтін қызметкерлердің барлық санаттарын қамтитын құқықтық ... ... ... ... ... ұш топқа бөлінеді:
1. басшылар
2. мамандар
3. техникалық орындаушылар.
Қызметкерлер лауазымдарының Бірыңғай номенклатурасы ... ... ... ... ... ол ... мен ... даярлығына қарай кызметкердің сол ... ... ... ... ... ... және ... мәселесін
шешуге көмектеседі. Біліктілік анықтамасының мақсаты басшылар, мамандар
және ... ... ... ... бөлу ... дұрыс шешу ұшін
қажетті жағдайлар тудыру, қызметкерлердің осы ... ... және ... ... ... ... ... орталык
пікірлікті қамтамасыз ету.
Жұмыс уақытының (айы, кұні , жылы) басталуы және шартхың кұшінде болу
мерзімі жайында ... жеке ... ... қажетті жағдай болып табылады.
Заннамада жұмыстың басталуының бірыңғай мерзімі белгіленбеген. Бұл мәселе
жұмыскер мен жұмыс беруші ... ... ... ... ... ... жеке ... шарты:
1. белгіленбеген мерзімге,
2. белгілі мерзімге;
3. белгілі бір жұмысты орындау уакытына ... ... ... ... ... уақытқа жасалады (Еңбек туралы Заңның 10
бабы)
Көбіне жұмыскерлер жеке еңбек ... ... ... көрсетілмеген
мерзімге жасайды. Кейде шарт белгілі бір кұнтізбелік мерзімге не белгілі
бір жұмысты орындау уақытына немесе уакытша жоқ ... ... баса ... ... шарт заңнамалық, бас, салалық, аймақтық еңбек келісім-
шарттарымен салыстырғанда жұмысшылардың жағдайын төмендетпеуі ... шарт ... ... ... ... (бірігу, қосылу, бөліну,
бөлініп шығу, қайта қүрылу) өзінің әрекет етуін тоқтатпайды. ¥йымдағы мүлік
ауысу ... ... шарт үш ай ... ... Осы ... екі жақ
жаңа үжымдық шарт бекітуге ... ... ... ... ... ... байланысты келісулер жасауға қүқылы.
Ұйым тарайтын жагдайда, банкрот болган кезде ... шарт ... ... ... ... ... кезде күшін жояды. ¥жымдық
шартта қарастырылған міндеттер орындалмағаны үшін екі жақ ұжымдық шарт және
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... доктаринасында жеке тұлғаның еңбегін қолдану және
халыкты жұмыспен ... ... ... және кемсітушілікке жол бермеу -
позитивті қүқық ... ... ... ... жалпылық қагидатының
түсінігі Б¥¥-ның ... ... ... 1948 ... ... 2 бабына сэйкес "эрбір адам Декларациямен жарияланган барлық
қүқықтармен жэне бостандықтармен қандайда бір ... ... ... ... ... ... жэне басқа сеніміне, ұлттық
немесе элеуметтік тегіне, мүліктік ... ... да ... ... ... 13 ... ... теңдік кагидасын қолдануга байланысты қажетті
қүжаттар қабылданды. ... ... 1961 ... ... ... 1950 ... «Адам құқығы және негізгі бостандықтарды қорғау туралы»
Еуропалық Конвенция негізгі құжаттар ретінде танылады.
Осы 1950 жылғы ... ... 14 ... сәйкес "құқық және
бостандықты қолдану, оның ішінде күш көрсету негізінде қолданылатын еңбекке
тиым салу, кэсіподақтар құру жэне тең ... алу ... ... ... ... ... саяси жэне басқада сеніміне, үлттық
немесе элеуметтік тегіне, аз үпттық дәрежесіне, меншік ... ... ... ... ... беріледі".
Мәні бойынша, теңцік концепциясы формалдық немесе процессуалдық теңдік
ретінде ескеріледі. Соған сәйкес жеке түлғаның мүдцесі, қүқықтық категория
ретінде, ... ... ... көзі ... ... ... ... ескерілетін негізгі белгі - «цербес таңдау». Дербес
таңцау қағицатын қолцану жеке ... ... кез ... ... бағытталған эрекетке тиым салуцы көзцейці.
Еңбекті қолцану және халықты жұмыспен ... ... ... ... мен ... ету цеңгейіне баланысты, ... ... Заң ... ... оның ... ... ретінде
ескерілген. Оның маңызы, кемсітушіілкке жол ... ... ... ... міндеттіліктер көлемінде, зацнамалық актілерді
қабылцауцы жүзеге асыратын органцарға жүктелетінцігінце. ... ... мен ... — кез ... ... жеке ... мемлкет тарапынан
кепілціктің берілуін анықтау болып табылацы. Кез келген шектеу, ... ... ... қорғау мақсатында заңнамамен анықталуы мүмкін.
Теңдік доктаринасының екінші өлшемі барлық түлғалардың қандай да ... ... ... ... универсалдық тэртіпте танудан
туындайды.
Теңдік доктринасының үшінші өлшемі ... ... тең ... ... ... Соган сәйкес кемсітушілікті шектеуді, не, ... ... ... ... ... ... тэсілдерге жол
бермеу қагидатын заңнамалық ... ... ... Тең ... колдану, заңнамалық тәртіпте, жеке түлгалардың мүмкіндіктерімен
күш жігерін толық жүзеге асыруын көздейді. Соған сәйкес шара ... ... ... 76 б.].
Тең қатынас доктринасы аясында бір түлганың жеңілдігін жоя ... ... ... беру ... ... ... қайшы келетін тэсіл
ретінде каралады. ... жэне ... ... ... ... №111 ... 1 бабын сәйкес кемісітушілікке тиым салудың басқа
да негіздері жұмыс берушілер мен қызметкерлердің ... ... ... ... кейін анықталуы мүмкін.
Осы мәселеде, кемісітушілікке тиым салу ... ... атап ... ... ... ... ... тұлғаның жеке өмірі мен жасына ... ... ... ... міндеттері бар еңбекшілер туралы» №156 ХЕ¥-ның ... ... — «№156 ... ... міндеттері бар еңбекшілерге
байланысты кемісітушілікті жоюға бағытталган ... ... ... ... ... еңбек стандарттарын анықтайды. Осы
Конвенцияға сәйкес отбасылық міндеттері бар еңбекшілердің тікелей не ... ... ... кепілдік берілуі тиіс.
№156 Конвенция "отбасылық ... ... ... Отбасылық
міндеттері бар қызметкер ретінде асырауында тұрған және сол ... ... ... бар тұлға танылады[43, 77 б.].
Конвенция отбасылық міндеттері бар қызметкердің ... ... ... ... жэне ... ... ... отбасылық міндеттері орындалған соң, сол өзінің жұмысында
қалуға не басқадай жұмыспен қамтылуга мүмкіндік беруді міндеттейді.
Қазақстанның ... ... ... ... ... қоргауды қамтамасыз етуге бағытталуы керек. Адамның жэне азаматтың
еңбектік қабілеттігі, денсаулық жағдайының бұрынгы көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... ... ... теориялық
негізде, бүгінде кең өріс алуда жэне осы ... ... ... ... ... ретінде анықталуы тиіс.
Жасына байланысты кемсітушілікке тиым салу ... №111 ... ... анықталатын негіздемелердің бірі ретінде қаралады.
Ғаламдану кезеніңде, халыкаралық стандарттарга сай, эрбір мемлекет
адамның негізгі кұқыктары мен ... ... ... ... етуге
міндетті. Қолданылатын шектеулер, халықаралық стандарттарга сай, ... ... ... ... ... нұксан
келтірмейтін шамада гана аныкталуы керек [43, 77 ... ... ... ... сай, ... ... ... енбек кауіпсіздігін камтамасыз ету, адамның өмірін,
денсаулыгын қоргау когамнын ен жогаргы кұндылыгы ... ... ... ... заң ... қабылдауда ұстанатын негізгі қағидат
ретінде танылуы тиіс. ... ... ... қатынастардың шеңберін
анықтауда, маңызды орын алады.
Шетелдік тұлғалардың қатысуымен ... ... ... ... ұйым ... ... ... актілердің маңызына ерекше
көңіл бөлу қажет, олар: регламенттер; ережелер; ... ... ... ... да актілер. Жұмыс беруші мен қызметкерлердің ... жэне сол ... ... ... қатынастар, тікелей, жоғарда
аталган актілермен реттеледі
Транснационалдық корпарациялардың қызметімен тікелей байланысты ... ... ... актілердің қолданылу тэртібін жэне
сипатын ... ... ... ... ... актілер арнайы I қайнар
көздер ретінде танылады. Халықаралық құқық нормаларын ... ... ... ... ... жүзеге асырылады: арнайы заң қабылдау; халықаралық
шартқа сілтеме жасау; халықаралық шартты бекіту нысанында. I
Еңбек кодексінің 314 - ... 3 - ... ... ... ... ... мемлекеттік органға және оның аумақтық бөлімшелеріне өз
жұмыс орындагы еңбек жағдайлары мен еңбекті қорғауға тексеру жүргізу туралы
өтініш ... ... Осы ... 4 - ... ... өзі ... ... арқылы еңбек жагдайларын, еңбек қауіпсізіді жэне ... ... ... ... ... және ... ... құқыгымен
иемденеді. Осы аспектіде, Қазақстан Республикасы ... 24 ... 2 - ... сәйкес аныкталган құқыктар осы Еңбек кодексінің 314 -
бабының 7 - тармақшасымен айқындалды. "Қызметкер жұмыс ... ... ... мен ұйымның аумағы, еңбек жагдайларының жай-күйі, еңбек
кауіпсіздігі және ... ... ... ... мен денсаулығына төнген
қатер туралы, сондай-ак оны зиянды (ерекше зиянды) және ... ... ... ... ... ... шаралар туралы дэйекті
акпарат алуга қүқылы". Осы баптың мазмұнына, таралу (қолданылу) саласының
ерекшелігін ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Конституциясының 31 - ... 2 - ... ... ... ... мен ... ... төндіретін деректер мен
жагдаяттарды лауазымды адамдардың жасыруы заңга сәйкес жауапкершілікке ... ... ... күкыктары мен бостандықгарын жүзеге асыру
өтініш беру тәртібінде ... ... Осы ... ... ... ... ... жолдау к±кыгын камтамасыз
етумеселелері мемлекетімізде азаматтық ... ... ... терең теориялык жене практикалык талдауды және зерттеуді кажет
етеді.
Жеке ... ... ... және ... ... ... ... құқықтық нормалар жиынтығы, яғни, арнайы құқықтық
интституттың мазмұны ретінде танылады.
Қазіргі уақытта, азаматтардын ... ... ... ... ... іс құқықтық ... ... ... ... және мемлекеттік емес ұйымдардың басшылары
тарапынан өтініштерге байланысты дейекті, ... ... ... ... ... ... өндірісін сол ұйымдарда ұйымдастыру жұмыстары
қандай деңгейде жүргізіліп жатқандығы баршамызға мәлім[44, 51 б.].
Қолданыстағы заңнамаға ... ... ... ... түрлері жене олардың» сипаты Қазақстан Республикасының 2007
жылғы 12 ... № 221-III ... және ... ... ... тәртібі туралы" Заңымен жене басқа да ... ... ... ... тіркеу, қарау және соларға байланысты шешім
қабылдау тертібі барлық мемлекеттік органдарда, ... ... ... ... іс ... ... ... ұйымдастырылуы
тиіс.
Өтініштерді қарау тәртібіне байланысты, құқық қолдану практикасында
ұйым басшыларымен, құзіретті мемлекеттік органдармен қаралатын ... ... ... ... ... ... кайшылыктар
жиі орын береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық зерттеу тақырыбы көлемінде ... ... ... ... ... ... Еңбектік қатынастарды басқа да қатынастардан
ажыратудың негізгі белгісі - сол қатынастардың ... ... ... ... ... ... кодексінің 1 бабы 1 тармағының 24
тармақшасына сәйкес «еңбек қатынастары — ... ... ... ... ... ... шартта көзделген құқықтар ... ... ... үшін ... мен ... ... ... қатынастар». Атқарылатын қызметтің, орындалатын жүмыстың түріне
байланысты және сол ... ... ... ... ... ... ... түлғаларға байланысты, бірыңғай қызметкердің үғымын
анықтау қажет. Біліктілік анықтамамен айқындалған лауазымдық ... ... ... байланысты қызметкердің қүқықтық ... ... ... ... 1 бабы 1 тармағының 30 тармақшасына
сәйкес «еңбек ... - ... мен ... ... Қазақстан
Республикасының нормативтік ... ... ... ... ... ... ... шартта келісілген міндеттемелері». Осы
тармақшаға негіз, ... ... ... жэне ... ... мен ... ... негіздемесі айқындалған. Осы магистрлік
диссертациялық жұмыстың ... ... ... ... ... еңбек қүқығы суъектілерінің түсінігі, ... ... ... ... ... алынды.
Бірінші ұсынысым, заңнамага сәйкес анықталған «экономикалық жігерлі
халық» (ары ... ЭЖХ) ... ... ... ... ... келетіндігі анықталды. Оның себебі келесіде! Халықты
жұмыспен қамту туралы заңның 1-бабының 19-тармақшасына ... ЭЖХ - ... ету ... бар ... ... ... Осы ... 1-бабының 20-
тармақшасына сәйкес «экономикалық жігерлі емес халық» (ары ... ... ... қосылмайтын халық ретінде анықталған. Еңбек күшіне қосылмайтын
халық ретінде жасына байланысты ... ... ... жэне ... ... ниет білдірмейтін, сонымен ... ... ... ... ... жоқ ... жэне зейнеткерлер,
оқушылар, студенттер, күндізгі бөлімде ... ... ... магистратура бөлімінде (нысанында) оқитын тұлгапар және
жылжымапы, сонымен қатар жылжымайтын мүлікті ... ... ... табатын тұлгалар танылады. Осыдан туындайтын түйін - үй ... ягни ... ... бар ... жұмыспен қамтымаган зейнеткерді,
мүгедек ретінде танылган қызметте жоқ тұлганы ЭЖЕХ құрамына ... ... ... ... емес халык деп тану қаншапық орынды деген сұрақ
заңнама мәтінінде каралмаган. ... ... ... ең ... - адам және ... омірі, құкықтары мен бостандықтары (1-баптың 1-
тармағы), Конституцияға сәйкес адам құқықтары мен бостандықтары ... ... ... беріледі (12-баптың 1- тармағы) , әркімнің құқық
субъектісі ретінде ... ... бар (13- ... ... ... ету ... қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына құқыгы ... ... ... 28- ... ... сәйкес
әркімге әлеуметтік тұрғыда қамсыздандырылуына, яғни жасына, науқастығына,
мүгедектігіне, асыраушысынан ... ... және өзге де ... ... ... ең ... ... мен зейнетақының мөлшерінде кепілдік
беріледі.
Жоғарыда аталған нормаларға ... және сол ... ... ... ... тұжырымға келеміз. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... тэн ... жағдайда пайдалану, иелену мүмкіндіктерімен қамтамасыз етілуге тиіс.
Екіншіден, нысаналы топқа ... ... ... ... ... жұмыспен қамту» заңында нақты анықталынуы тиіс және
оған жұмсалатын қаражат республикалық және жергілікті бюджеттен ... Осы ... ... ... де ... ... айқындалуы
қажет. Үшіншіден, ішкі еңбек нарығын қорғау мақсатында шетелдерден
тартылатын еңбек ... ... ... ауқымын нақты анықтап, формалдық,
нормативтік негізде айқындап апуымыз қажет.
Екінші ұсынысым — ЕК-де орын алған ... ... ... ... ... ЕК-нің 172-бабына сәйкес жекелік еңбек дауларын
қарайтын органдарга өтініш беру мерзімдері екі түрге ... 1) ... ... ... ... ... бұзу туралы жұмыс берушінің
актісінің көшірмесі қызметкерге берілген күннен бастап үш ай мерзімінде; 2)
басқа да еңбек ... ... ... не ... берушінің өзінің
құқыгының бұзылгандыгын білген не ... тиіс ... ... ... бір жыл
мерзімінде. Ғылыми теориялық негізде және қолданыстағы еңбектік заңнаманы
қолдану мүмкіндігін ескеріп, аталған ЕК- нің нормасын ... ... ... ... ... ... ... негізсіз жұмысқа
қабылданбаган тұлғаның құқығын қоргау мәселесі бойынша осы ... ... ... ... көзі ретінде сүйену, ягни кодексті қолдану
формалдық аспектіде мүмкіндік тудырмайды. Осы ... ... ... ... ... ... ... қайшы келетіндігін
анықтаймыз. Конституцияга сәйкес ЕК-мен айқындалган қагидаттардың қатарында
(4-баптың 1,2,3- тармақшалары) адамның және ... ... ... шектелуіне жол бермеу; еңбек бостандыгы; ... ... ... ... ... жұмыспен қамту турапы» заңның 4-бабының 2-
тармагына ... ... ... ... ... ... 1)
Қазақстан Республикасы азаматтарын тең мүмкіндіктермен қамтамасыз ... ... ... ... және ... таңдау құқыгын; 2) өнімді
жұмыспен қамту, ... ... ... ... ... ... айқындалған. Өкінішке орай, ҚР ... ... ... ету ... деғен құқығын жэне еңбектік заңнамамен
анықталған, жарияланған ... ... ... ... ... заң ... анықталмай қалып отырғандығын мойындауға
мэжбүрміз. Осы аталған кемшіліктерді ескеріп жэне сол ... ... ... ... ... осы ЕК-нің 172-бабын келесі мәтінде
толықтыру қажет. Осы баптың 1) ... «... ... ... ... кейін «жэне жұмысқа негізсіз қабылдамау себебіне ... ... жаңа ... толықтыру қажет. Ары қарай осы тармақшаны
«... күннен бастап» деген сөздерден кейін «жэне ... ... ... ... ... ... ... жауап алған күннен бастап» деген сөздермен
толықтыру қажет.
Негізінде осы жоғарыда анықталған кемшіліктер тек қана халықты жұмыспен
қамту бағытындағы ... ... ғана ... ... және ... ... заңнамада заң бекітушімен жіберілғен қателіктер аз емес.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР МЕН ... ... ... ТІЗІМІ:
1.«Жана онжылдық - жаңа экономикалық — өрлеу ... ... ... ... ... ... ... Жолдауы // Егемен Қазақстан-29 желтоқсан 2010 жыл
2.Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 тамыздағы Конституциясы.
Алматы, жеті жарғы, 2008 ... Н.Г. ... ... М. ... 1948.1 ... Республикасының Азаматтық кодексі-Алматы, Жеті жарғы, 2008
жыл.
5.Рыскалиев Д.У. ... ... ... ... ... ... ... №4, 2007 ... ... Советское гражданское право курс лекций, Л., Изд-во ЛГУ.
1958.-с. 189.
7.Қазақстан ... 2007 ... 15 ... ... ... - 2007 жыл 22 мамыр.
8.Орловский Ю.П. Труд молодежи в СССР. М., ... 1974. - с. ... ... 2002 ... 4 желтоқсандағы "Халықтың
санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы туралы" Заңы// Егемен Қазақстан-
12 желтоқсан 2002 жыл
10.Тленчиева Г.Д. ... ... в ... ... ... ... ... и социальную защиту // Материалы МНПК, ... ... в ...... ... им. аль- Фараби, 2005.-367 с.
11.Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 30 қаңтардағы ... ... ... ... ... ЖШС « Норма-
К баспасы», 2006.344 б.
12.Уваров В.Н. Трудовое право Республики Казахстан: Учебник. Алматы:
КазГЮА, 2000.- 193 ... С.С. ... ... ... М. Юрид. Лит. 1982. - с. 203.
14.Рысқалиев Д.О. Жұмыс берушілердің актілерінің түсінігі және ... ... ... в области социального обеспечения Республики
Казахстан: перспективы развития: Материалы международного круглого стола.-
Алматы: Қазақ университеті, 2004.- 316 ... И.К. ... ... трудового права. Автореферат
диссертаңии на соискание ученой ... ... ... ... ... ООО ... 2004. (3, 03 ... С.А. Проблемы труда и занятости населения - Алматы, 1997.,
С. ... ... 2003 ... 25 ... ... сақтандыру туралы" Заңы//Егемен Қазақстан-28 сэуір 2003 жыл.
18.Келина С.Г. 06 ... ... ... и ... ... Сов. гос. и ... 1983, №8 - с. ... Л,Д. Конституционные права и обязанности ... М., ... МГУ, 1972. - с. ... К.А. Трудовое право Республики Казахстан. - Алматы, 1996.
-2106.
21.Воеводин Л.Д. ... ... ... ... ... ... государстве. Сов. гос. и право, 1963. № 214.
22.Сапаргалиев Г. Қазақстан Республикасы ... ... - ... Жеті ... 1998. - 311 ... С.Н. ... гражданского права. М., 1950. -" с. 117.
24.Строгович М.С. Избранные труды. М., Наука, 1991. т. 1, - с. ... ... Д.М. ... ... и ... его защиты. Л., Изд. ЛГУ,
1968.-с. 156.
26."Халықты жұмыспен қамту туралы" Қазақстан Республикасының заңы 23
қаңтар 2001ж. - // ҚР ... ... 2001ж, № 3, ст. ... ... Т.М. ... ... проблемы соответсвтия
международного и национального трудового права // Материалы ... ... ... в ... ... ... прав и ... и возможности трансформации их в ... ... - ... ... 2003. — 389 с.
28.МОТ. ... и ... ... ... ... 1967. ... 1983. - С. ... Н.С. Право собственности гражданина во Франции. Сборник
"Социальное государство и защита прав человека". М., 1994. - 130 ... А.М. ... ... правовые проблемы и перспективы.
Алматы, Жеті жаргы, 1998, ... Е.Н., ... Д. ... ету ... және оны
қоргаудын мәселелелері. - Алматы, 2007. - 256 б.
32.Ашитов Б.З. ... ... ... ... ... труда: Монография. - Алматы: Жеті-жарғы, 2007. - 224 с.
33.Қазақстан Республикасынын 1996 жылгы ... ... ... ... ... ... ... ластануынан, шуылдын жэне
тербелістің ... ... ... ... ... ... Конвенциясын бекіту туралы" Заңы// Егемен Қазақстан-23 маусым 1996
жыл.
34.Қазақстан Республикасының 1993 жылғы 9 ... ... ... ... туралы заңнама жинағы. Алматы, жеті жарғы, 2007 жыл.
35.Бегичев Б.Н. ... ... ... ... М.,
1972. — с. 111.
36.Егоров В.В. Содержание и гарантии ... на труд ... ... в СССР. М., 1981. - С. 119.
37.Қазақстан Республикасының 1996 жылғы 31 мамырдағы №3 «Қоғамдық
бірлестіктер ... ... ... ... жинағы. Алматы, жеті жарғы,
2007 жыл.
38.Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 16 ... ... ... ... ... туралы заңнама жинағы. Алматы, жеті жарғы,
2007 жыл.
39.Қазақстан ... 1999 ... 23 ... ... ... Заңы//Еңбек туралы заңнама жинағы. Алматы, жеті жарғы, 2007
жыл.
40.Баймолдина З.Х. Гражданское ... ... ... (том 1. ... ... - Алматы: КазГЮА, 2001,113 с.
41.Назарбаев Н.Ә. 2003 ... Ішкі және ... ... ... ... ... ... жолдауы// Егемен Қазақстан — 2002 жыл 30
сәуір.
42.Рыскалиев Д.У. Еңбек ... ... ... ... ... ... №4, 2007 ... Е.Н., Ажинурина Д. Еңбек ету бостандығы және ... ...... 2007. – 256 ... В.Л., ... И.К. ... ... Учебник для вузов. М.,
Российская правовая академия. С.81
45.Тыныбеков С. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ...... ... 2003. – 3176.
46.Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына
Жолдауы. – Алматы: Жеті ... 2005. – 64 ... Е.Н., ... Ж.Б. ... ... Алматы, 2004. – 151 с.
48.Абайдельдинов Т.М. ... ... в ... ... отношений //Труд в Казахстане. 1999. – 226 б.
49.Қазақстан экономикалық, ... және ... ... ... ... Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. –
Алматы: Жеті жарғы, 2005. - 64 ... ... 1996 ... 13 ... «ХЕҰ-ның 1981
жылғы №155-ші «Қауіпсіздік, еңбек гигиенасы және ... орта ... ... ... Заңы ... Қазақстан – 1996 жыл 23 маусым.
51.Қазақстан Республикасының 1996 жылғы ... ... ... ... ... ... ... ластануынан, шуылдың және
тербелістің салдарынан төнетін кәсіптік қатерліктен ... ... ... ... туралы» Заңы //Егемен Қазақстан – 1996 жыл ... К.С., ... А.Р., ... А.С. ... в ... ... Учебное пособие /Под. ред. Профессора
Ш.С. Ахметовой. - Алматы: Юрист, 2003. - 150 с.
Қосымша
ҰЖЫМДЫҚ ... ... ... қамсыздандыру және еңбек кепілдіктері ... ... ... кәсіпорынның қызметіне қолайлы жағдай
жасау ... ... ... қызметкерлер мен
кәсіподақ комитетінің (бастама ... ... ... осы ... шартын жасады.
Жалпы ережелер
Шартқа қол қойған тараптар негізгі, облыстық, ... ... ... ... өз мойнына алады.
Ұжымдық шарт қол қойылған сәттен бастап үш жылға ... ... ... шарт осы ... жүмыс істеп жүрген барлық қызметкерлерге,
сонымен бірге жаңадан қабылданған қызметкерлерге де қатысты.
Шартқа енгізілетін ... мен ... екі ... келісімімен
жүргізіледі.
Ұжымдық шарттың орындалуын бақылау тоқсан сайын жүзеге асырылады.
Еңбекақы төлеу
Жұмыс беруші кепілдік ... ең ... ... ... кем болмайтын
жалақы төлеуге міндеттенеді.
Жалақының мөлшері осы шартқа қосымша болып табылатын жэне ... ... ... отырып әзірлеген еңбекақы турапы ережеге сэйкес
анықталады.
Жалақыны әрбір ... ... күні ... ... қосымша болып табылатын жэне жүмыс беруші ... ... ... ... ... ережеге сэйкес, жүмыстың
қорытындылары ... ... ... ... ... ... тоқсан сайын тиімді түрде еңбек еткені үшін
қызметкерлерге тоқсандық сыйлықақылар төленеді.
Кәсіподақпен келісе отырып, жыл қорытындылары бойынша қызметкерлерге 13-
жалақы ... ... ... (технологияны, өнімді) кезеңінде кызметкерге
бүрынгы орташа жалақысы деңгейінде қосымша төлем жүргізеді. Қосымша ... ... екі ... ... ... берушілер жалақыға қосылатын үстемакы мен қосымша ақылардың
төмендегідей түрлерін белгілейді:
кәсіби шеберлігі үшін_________________________ ... ... ... және қиын еңбек жагдайында жұмыс істегені үшін______________
теңге;
ұзақ іссапарлар ... ... ... ... ... ... ... бойынша берешектерді жабатын қаражаттар іздеуге міндетті.
Жалақыны 1 айдан көп ... ... ... ... ... ... соманың 0,1%-мөлшерінде өсім ақы төлеуді жүзеге
асырады, сонымен ... ... ... ... ... ... үстау, денсаулық сақтау қызметтеріне байланысты төлемдерді толеуге
міндетті.
Еңбекті ... және ... ... мен ... осы ... ... ... қосымшада
белгіленген еңбек тәртібін қатаң сақтауға міндетті.
Жүмыс беруші:
бір күнтізбелік күннің ... екі ... ... мерзімінен тыс
жүмыстарға қызметкерлерді жібермеуге;
_______________ ... ... ... ... ... ... ... қосымша болып табылатын және кәсіподақпен ... ... ... ... , қызметкерлерді қажетті жағдайлармен қамтамасыз
ету және еңбекті қорғау мэселелері бойынша шараларды жүргізуге;
осы шартқа қосымша болып табылатын және ... ... ... ... бойынша денсаулыққа зиянды ... ... ... ... ... ... ... демалыс, демалу үшін
қосымша үзілістер, арнайы тамақ);
қызметкерлерді ... кез ... ... ... ... ... етуге. Цехтарда жэне басқа да қүрылымдық ... ... ... ... ... ... ... міндеттенеді.
Енбек жэне демалыс режимі белгіленеді:
- күндізгі ауысым_____________сағаттан________________сағатқа дейін,
үзіліс уакыты .
I ... ...... дейін, үзіліс
уақыты_________ ... ... ... байланысты штат кестесінің қысқаруы қажет болган
жагдайда жұмыс беруші кәсіподақпен кеңесе ... оның ... ... ... мына шараларды жүзеге асырады:
-қысқарту жүргізілген кезде ... ... ... ... ... ... ... 15 жылдан (еркектер) және 10 жылдан (әйелдер) ... ... ... толық емес отбасыларында бала тәрбиелеп отырған қызметкерлер;
-жүмыстан босатылатын қызметкерлерге кәсіпорын есебінен, кәсіпорында бар
бос орын ... ... ... ... ... қысқаруына байланысты жүмыстан босатылатын қызметкерлерге
жүмыс іздеу үшін апта ішінде ақысы төленетін бір күн беру ... ... ... ... ... ... ... 25 жыл (еркектер) жэне 20 жыл ... ... ... ... ... ... бес орташа жалақы сомасында
жэрдемақы төленеді.
Әлеуметтік және еңбек кепілдіктері
Қызметкерлерге қосымша ақылы демалыстар беру:
№1 цех үшін - 3 ... ... ... ... ... бар қызметкерлерге
—Зкүн;
5 жылдан артық үзіліссіз еңбек стажы барларға — 5 күн;
10 жылдан артық үзіліссіз ... ... бар ... - 10 ... 2 цех үшін - 3 ... артық үзіліссіз еңбек стажы барларға — 5 күн;
5 жылдан артық үзіліссіз еңбек стажы бар ... ... ... жылы үшін 3 күн қосылады, бірақ ол 21 күннен аспау керек.
Балалы болған қызметкерлерге қосымша ... 5 ... ... ... ... болғанда - 2 жүмыс күні; жақын туысқаны қайтыс болғанда
( анасы, әкесі, жүбайы, ... ... ... ... ... ...... демалыс беріледі.
Бастауыш мектептерде (1 -4класс) оқитын балалары бар ... ... ... бірінші күнінде қосымша ақылы демалыс беріледі.
Қалалық көліктегі жол ақы қүнының осуіне байланысты қызметкерлерге жол
ақы қүнының мөлшерінде өтемақы төлейді.
Кәсіпорында 20 ... жэне 25 ... ... ... ... ... иелеріне (50, 70 жас) кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... жарақатын алған қызметкерлерге мына мөлшерде бір жолгы
жәрдемақы төленеді:
-өндірістегі сәтсіз жагдайға байланысты немесе кэсіби аурудан ... ... он есе ... ... ... ... немесе кэсіби аурудан болған бірінші және екінші
топтагы мүғедектерге бес есе жылдық жалақы ... ... ... кәсіби аурудан болған үшінші ... екі есе ... ... төленеді;
-мүгедектігі белгіленбеген, бірақ еңбекке қабілетін ... оның бір ... ... ... ... болған жағдайда оны ... ... ... ... ... ... қоса ... қосымшадағы тәртіпке сәйкес, баспанага мұқтаж
қызметкерлерге үй салуға немесе сатып алуға несие беру жэне жәрдемақы төлеу
көзделген.
Тоқсан сайын кэсіподақтың есепшотына ... ... ... шараларын жүргізу үшін ______________________________сома
мөлшерінде ақша аударылады.
Кәсіподақ қызметінің кепілдіктері
Жұмыс беруші:
Кәсіподақ комитетіне ... ... ... ... ... ... істеу үшін телефоны бар кабинет беруге;
-негізгі қызметінен босамаған ... ... ... ... үшін ... ... ... ақылы бос уақыт беруге
міндеттенеді;
-кәсіподаққа жүмыс уақытында ... ... ... ... береді, бірақ ол бірінші ауысымның жүмысы аяқталғанға дейінгі бір
сағат ішінде өткізілуге ... ... ... ... өткізу үшін
мәжіліс залы босатылып беріледі.
-кәсіподақтың есепшотына бас бухгалтердің атына жазбаша түрде ... ... ... бойынша кәсіподақ мүшелерінің жарналарын аударады.
Ұжымдық келісім-шарт
Ұжымдық келісім-шарт - бүл ... ... ... ... мен ... беруші үжымдар арасындағы жазбаша түрдегі
қүқықтық акт.
Ұжымдық келісім-шартты бекіту ... ... ... ... өзге ... ... алған Жақ он күн мерзім ішінде оны
қарастырып, күшіндегі баптың 2 тармағында бекітілген ... іске ... ... ... үшін және ... ... ... үшін екі жақтең негізде комиссия құрады.
Құрылған комиссия ұжымдық келісім-шарт жобасын ұйым қызметкерлерімен
міндетті ... ... ... ... ... қол ... соң ұжымдық келісім-шарт екі данада
жасалып, екі жақгың өкілдерінің қолдары арқылы рэсімделеді.
Ұжымдық келісім-шарттың ... ... ... екі ... ... ұжымдық келісім-шартты бастаган күннен бастап бір ай
көлемінде келіспеушіліктер ... бір ... ... ... ... ... келісім-шартқа қол қоялары керек.
Ұжымдық келісім-шартты өзгерті және толықтыру тек екі ... ... ... ... ... оны жасау кезеңінде ортаайлық
жалақысын сақтау арқылы қызметтік міндеттерінен босатылады. Бүл ... ... ... ... жақ ... бір ай ... мониторинг үшін еңбек жөніндегі
өкілетті органның аумақтық ... екі ... қол ... ... ... ... жақтың өкілдері мерзімді түрде жүмысшыларға үжымдық келісім-
шарттың орындалуы туралы ... ... ... ... ... төмендегідей ережелер кіруі тиіс: еңбек ақысын
төлеуді нормалау, төлем түрі мен ... ... баға ... ... жалақы, жүмысшыларға төленетін қосымша төлемдер, соның ішінде ауыр,
қауіпті (аса қауіпті) жэне зиянды ... ... ... ... ... ... индекстеу туралы, жәрдемақы мен кәспескелік төлемдер
туралы, соның ішінде қайғылы ... ... ... өтемақылар туралы;
ұйымдағы сәйкес қызметтер мен ... ... ... және ... ... арасындағы мүмкін сәйкестіктер
туралы;
разрядаралық коэффициенттерді бекіту туралы;
жұмыс уақыты мен демалыс уақыты, ... ... ... ... ... жэне түрмыс жағдайын құру туралы, еңбек қауіпсіздігі мен
оны қорғау бойынша шараларды қаржыландыру көлемі туралы, денсаулық ... ... ... мен ... ... ... ... қоршаған ортаны қоргау туралы;
сәйкес саланың разрядаралық коэффициенттерін бекіту туралы.
Ұжымдық келісім-шартка ... мен ... ... ... ... ... ... атқаратын міндеттер кіруі мүмкін:
еңбектің ұйымдастырылуы мен өндірістің тиімділігін арттыруды жақсарту
туралы;
еңбек тәртібін реттеу туралы;
жұмыспен қамту, дайындау жэне ... ... ... ... ... ... жұмысқа орналастыру туралы;
жұмысты оқумен қатар алып жүрген жұмысшыларга берілетін кепілдіктер мен
жеңілдіктер туралы;
жұмысшылардың ... жэне ... ... ... ... ... ... ем қабылдау мен ... одақ ... ... табылатын жұмысшылармен келісім- шартты
бұзған сәтте ұйымнын ... одақ ... ... ... ... ... ... органына сайланган жұмысшылардың кепілдігі туралы;
жұмысшы өкілдерінің қызметін жүзеге асыру үшін жасалатын ... одақ ... үшін ... ... ... ... ... келісім-шарттың орындалуы мен оган толықтырулар мен өзгертулер
енгізу тәртібін бақылау туралы;
ереуіл салдары бойынша жүмыс берушінің ықыласымен ... ... ... алдын алу;
жұмысшылар мен жүмыс берушінің ... ... үшін ... келісім-шарттың орындалуына екі жақтың жауапкершіліктері
туралы;
ерікті кәсіби зейнеткерлік кірістер туралы;
екі жақпен анықталган басқа да ... ... ... бас, салалық, аймақтық еңбек келісім-
шарттарымен салыстырганда жүмысшылардың жагдайын томендетпеуі керек.
Ұжымдық келісім-шарт үйымның қайта қүрылганына дейін (бірігу, қосылу,
бөліну, ... ... ... қүрылу) өзінің әрекет етуін тоқтатпайды.
Ұйымдагы мүлік ауысу кезінде үжымдық келісім-шарт үш ай ... Осы ... екі жақ жаңа ... ... ... немесе
сақтауга, күшіндегі келісім-шартты өзгертуге немесе толықтыруға байланысты
келісулер жасауға қүқылы.
Ұйым тарайтын жағдайда, банкрот ... ... ... ... ... ... ... әрекетін тоқтатқан кезде күшін
жояды.
Ұжымдық келісім-шартта қарастырылған міндеттер орындалмағаны үшін екі
жақ үжымдық ... және ... ... ... ... ... ... келісім-шарт дауларын қарастыру
Еңбек дауы - бүл Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын ... ... ... ... және ... ... ... шарт, жүмыс
берушінің актісіндегі еңбек тэртіптерін ... ... ... ... ... ... арасындағы келіспеушілік.
Ұжымдық еңбек дауы жаппы жиналыс (конференция) шешімімен бекітілген
жұмысшының ... ... ... ... ... ... түскен
күннен бастап туындаган болып есептеледі.
Жұмыс беруші, жұмыс берушілердің ... ... ... ... ... күннен кем емес уақыт аралыгында шара қабылдау үшін, егер
рұқсат ету мүмкін ... ... ... ... ... шешім
қабылдап, туындаган келіспеушіліктерді қарастыру үшін өз өкілдерін корсету
арқылы жазбаша түрде өз ... мен ... ... ... ... ... сот ... және (немесе) қабылданған негізгі
процедуралар тәртібімен шешіледі.
Еңбекақысын төлеу мен басқа жағдайларды бекіту жэне ... ... ... ... ... ... ... мен келісімдерді
бекіту, өзгерту және орындау мәселелері бойынша қойылған жұмысшылардың
талаптары жұмысшылардың бірігуімен жұмысшылардың жалпы жиналысында
(конференция) қатысушылардың жартысынан көбі дауыс ... ... ... ... ... ... ... берушіге, жұмысшылар
бірлестігіне жалпы жиналыс (конференция) өткен куннен бастап үш ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің пайда болуы туралы теориялар39 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
Гендерлік лингвистиканы зерттеудің теориялық аспектілері9 бет
Еңбекақы7 бет
Еңбекақы төлеудің маңызы,түрлері және оларды ұйымдастыру8 бет
"Қазақстан Республикасында жеке табыс салығын құру және алу қағидалары"48 бет
Іскерлік этика құндылықтары мен қағидалары13 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының түсінігі16 бет
Азаматтық іс жүргізудің қағидалары40 бет
Азаматтық құқықтың қағидалары25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь