Өндірістік кәсіпорындардың банкроттыққа ұшырау мүмкіндігін төмендету жолдары

КІРІСПЕ 3

1. ҚР.ҒЫ ӨНДІРІСТІК КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ БАНКРОТТЫҚҚА ҰШЫРАУЫН БОЛДЫРМАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 6

1.1 Банкроттықты болдырмаудың теориялық негіздері 6
1.2 Банкроттықтың себептері, белгілері мен болжау әдістері 15
1.3 Кәсіпорынның қаржылық және экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етудің мүмкіндігі және объективті қажеттілігі 26

2. "АЭМЗ" ЖШС.НІҢ БАНКРОТТЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ 36

2.1. "АЭМЗ" ЖШС.нің экономикалық потенциалын талдау 36
2.2. "АЭМЗ" ЖШС . ң қаржылық жағдайын талдау 48
2.3 "АЭМЗ" ЖШС.нің банкроттық тәуекелінің диагностикасы 67

3. "АЭМЗ" ЖШС.ДЕ БАНКРОТТЫҚҚА ҰШЫРАУ МҮМҮКІНДІГІН ТӨМЕНДЕТУ ЖОЛДАРЫ 70

3.1 Нарықтық экономикасы дамыған елдердің дағдарысқа қарсы
басқару тәжірибесі 70
3.2 «АЭМЗ» ЖШС.ның қаржылық сауықтыру
жолдары 76

ҚОРЫТЫНДЫ 85
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТИЗІМІ 87
ҚОСЫМША 90
Қазақстанның тұрақтылығымен, кейін зкономиканың бірқатар өсуімен сүйемелденетін. XXI ғасырға енуі ағымдағы мәселелердің үшкірлігін бәсеңдетті. Бірақ та экономикадағы позитивті тенденциялар Қазақстанның шаруашылық дамуының негізгі мәселелерінің шешілгендігін, республиканың 90-шы жылдары зиян келтірген трансформациялы дағдарыстан түбегейлі шыққандығын дәлелдемейді. Тәуелсіздік жылдары Қазақстан экономикасын трансформациялау мақсатында жүргізілген антикризистік шаралар жеткіліксіз болды. Қазақстанда өмір сүруге қабілетсіз шаруашылық жүргізуші субъектілердің қиын-қыстау көпшілігінің болуы тек қана жүргізіліп жатқан нарықтық өзгерістер жолына ғана емес, сонымен қатар экономиканың ұзақ мерзімді даму перспективаларына және әлеуметтік-саяси сипатына байсалды кедергі болды. Республикада нарықтық қатынастардың нығаю қажеттілігі банкроттықтың ұлғаюына, антикризистік басқару ролінің күшеюіне әкеледі. Банкроттық - нарықтық экономикаға тән, объективті экономикалық құбылыс болғанымен, Қазақстанда оның сауығуына, кәсіпкерлер мен мемлекттің мүддесін қарғауға бағытталған құрал ретінде қалыптасқан жоқ.
Реформалардың басталуымен банкроттық институтының белсендірілуі республика экономикалық саясатының басымдылықтарының бірі болып табылады. Бірақ бұл басымдылық несиенің қол жетіспеушілігінен және кәсіпорындардың қайта құрылуына инвестициялардың тапшылығынан іске аса алмады. Тәжірибе көрсеткендей, республикадағы көптеген кәсіпорындардың банкроттылығы, үкімет төрелерінің үміт күткеніне қарамастан, олардың бәсеке қабілеттілігіне бет бұрған жоқ.
1. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың қазақстан халқына жолдауы "Қазақстан қарқынды экономикалық, әлеуметтік және саяси жаңару жолында" //Егемен Қазақстан 19 мамыр 2005жыл
2. "Қазақстан финансистердің IV конгресі" 2005жылға 7 қаржылық мақсаттар //Ценные бумаги 2005-№1 8-11стр.
3. Қазақстан кәсіпкерлерінің конгресі "Кәсіпкерлік - кемел келешек кепілдігі" // Егемен Қазақстан 26 наурыз 2005жыл
4. ҚР-ның 19.02.97ж.-дан "Банкроттық туралы" заңы //Алматы, Юрист 2003
5. Қазақстан Республикасының Стистика Агенттігі //Қазақстан және оның өңірлері № 1-2005
6. Мухамбетов Т.И., Нукушев А.Г. Банкротство и антикризисное управление предприятием: учебное пособие.-Алматы 2000
7. Алтайбаева Ш., Кунанбаев А. Теоретические основы банкротства Финансы Казакстана 2002-№3 с85-92
8. Алпыспаева, Мушн Становление института банкротства Вестник КазНУ(серия экономика) 2003 №3 с19
9. Кукукина И.Г., Астраханцева Учет и анализ ьанкротства: учебное пособие М.Фин. и стат.2004
10. Ковалев А.П. Диагностика банкротства М.Фин. и стат.1995
11. Фомин Я.А. Диагностика кризисного состояния педприятия: учебное пособие.-М.:Юнити-Дана 2003
12. Антикризисный менеджмент / под ред. Грязновой А.Г. -М.: Ассоциация авторов и издателей "Тандем" , издательство ЭКСМОС 1999
13. Дюсембаев К.Ш. Анализ вероятности банкротства предприятия // Экономические реформы: особенности переходного периода. Сборник научных трудов- Алматы: Экономика1999
14. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия: учебное пособие.- Алматы:Экономика.1998
15. Действующая методика оценки и анализа вероятности банкротства Вестник КазНУ(серия экономика) 2004 №6 с146
16. Каюпов Б. Банкротство как инструмент оздоровления экономики несостоятельных предприятий //Вестник Мин. Гос. Доходов РК 2000 №10 стр23-25
17. Пути выхода из финансового кризиса //Юрист 2002 №2 49с
18. Джаксыбекова Финансовая несостоятельность предприятий // Казакстан на пути к новой модели развития :тенденции, потенциал и импертивы роста: матер. международн. науч.-прак. конференции :Алматы 2001 ч2,с35-47
19. Волков Б. Проблемы теории несостоятельности и банкротства предприятий // Дайджест Фо 2000№8
20. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия 4-е изд. перераб -Минск:ООО "Новое издание" 2000
21. Финансы предприятия: учебн. для ВУЗов /Колчина, Поляк Павлова под ред. Колчиной ЮНИТИ -Дана 2003
22. Антикризисное управление :Учебник /под ред. Короткова Э.М: М.- Инфра -М 2000
23. Финансовое моделирование :учебн. пособ СПб Питер 2000
24. Канаданов Е. Банкротство : теория и практика // Юридич газета - 2000 23 февраля
25. Справочник кризичного управляющего /под ред. Уткина Э.А. . -М.: Ассоциация авторов и издателей "Тандем" , издательство ЭКСМОС 1999
26. Шеремет А.Д., Сайфуллин Р.С Методика финансового анализа : М.- Инфра -М 1995
27. Радостовец В.В. Банкротство юридического лица и связанные с ним процедуры //Бюллетень бухгалтера 2000-23 мая
28. Лобков Предприятие объявлено банкротом: кто в этом виноват //Предприниматель и право 2000№3
29. Базаров Т.З. Беляев С.Т. Теория и практика антикризисного упраления учебное пособие. ЮНИТИ -Дана 2003
30. Нуров С. Законодательство о банкротстве: актуальные вопросы //Фемида 2000№3
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
"Өндірістік кәсіпорындардың банкроттыққа ұшырау мүмкіндігін төмендету
жолдары" ( "Алматы электромеханикалық зауыты" ЖШС-і мысалында) тақырыбына
жазылған
520830 "Экономика" ... ... ... ... ... ... ... қорғауға жіберіледі
АЛМАТЫ,
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1. ҚР-ҒЫ ӨНДІРІСТІК КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ БАНКРОТТЫҚҚА ҰШЫРАУЫН БОЛДЫРМАУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 6
1. ... ... ... ... Банкроттықтың себептері, белгілері мен болжау әдістері
15
3. Кәсіпорынның қаржылық және экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз
етудің мүмкіндігі және объективті қажеттілігі ... ... ... ... ... ТАЛДАУ 36
2.1. "АЭМЗ" ЖШС-нің экономикалық потенциалын ... ... ЖШС - ң ... ... ... "АЭМЗ" ЖШС-нің банкроттық тәуекелінің диагностикасы
67
3. "АЭМЗ" ЖШС-ДЕ БАНКРОТТЫҚҚА ҰШЫРАУ МҮМҮКІНДІГІН ТӨМЕНДЕТУ ЖОЛДАРЫ
70
3.1 Нарықтық экономикасы ... ... ... ... ... ... ЖШС-ның қаржылық сауықтыру
жолдары 76
ҚОРЫТЫНДЫ
85
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... ... XXI ғасырға енуі ағымдағы мәселелердің ... ... та ... ... ... ... ... негізгі мәселелерінің шешілгендігін, республиканың 90-
шы жылдары зиян келтірген трансформациялы дағдарыстан түбегейлі шыққандығын
дәлелдемейді. ... ... ... ... ... ... антикризистік шаралар жеткіліксіз болды. Қазақстанда
өмір сүруге қабілетсіз шаруашылық жүргізуші субъектілердің қиын-қыстау
көпшілігінің болуы тек қана ... ... ... ... ... ... ... қатар экономиканың ұзақ мерзімді даму перспективаларына
және әлеуметтік-саяси сипатына байсалды кедергі ... ... ... ... ... ... ... басқару ролінің күшеюіне әкеледі. Банкроттық - ... тән, ... ... ... болғанымен, Қазақстанда
оның сауығуына, кәсіпкерлер мен мемлекттің ... ... ... ретінде қалыптасқан жоқ.
Реформалардың басталуымен банкроттық институтының ... ... ... ... бірі болып табылады.
Бірақ бұл басымдылық несиенің қол жетіспеушілігінен және ... ... ... тапшылығынан іске аса алмады. Тәжірибе
көрсеткендей, республикадағы көптеген кәсіпорындардың банкроттылығы, үкімет
төрелерінің үміт күткеніне қарамастан, ... ... ... бет
бұрған жоқ.
Мемлекет пен кредиторлардың борышқор-кәсіпорындардың банкроттық процесін
ынталандырғанымен жаңа ... ... ... ... жоқ. Себептері
соңшалықты төлем қабілетсіз кәсіпорындардың ... ... ... ... бастапқы жағдайында емес, олар тереңірек:
мемлекеттік меншікті асығыс ... банк ... ... ... Қазақстаннан батыс ... ... ... және ... ... экономикасы сандық және сапалық мінездемелер
ұстанымынан ... даму ... ... ... ... ... ... тұрақтылығының бірыңғай теориялық тұжырымдамасын
жетілдіру қажеттілігін анықтайды. Бұл мәселенің қойылуы ... ... ... ... ... ... Сәйкесінше, оған
теорияда да тиісті назар аударылмаған.
Кәсіпорынның банкроттық тәуекелінің ерте диагностикасын жетілдіру өзінің
шешімін ... ... ... ... бірі. Максималды ерте
диагностиканы талап ету басқарушылық маневр үшін уақыт ... құру ... ... ... ... жету серпін өтеу қажеттілігінен
туған.
Бұнын барлығы дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігін анықтайды.
Дипломдық жұмыстың ... - ... ... қаржылық-
экономикалық жағдайын комплексті және жүйелік талдау негізінде банкорттыққа
ұшырау мүмкіндігін алдын-алу мен болдырмау жөнінде ұсыныстар жасау.
Қойылған ... ... ... ... шешуге әрекет жасалды:
- "банкроттық" категориясының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... болу ... мен
факторларын айқындау;
- кәсіпорынның экономикалық потенциалын, қаржылық жағдайын, банкроттық
жағдайының пайда болу белгілерін талдау және оны ... ... ... ... ... ... жабдықтарды шығаратын
"Алматы электромеханикалық зауыты" болып табылады.
Дипломдық жұмыстың заты "АЭМЗ" ... ... жаңа ... ... алдын-алудың теориялық және практикалық мәселелерінің
жиынтығы болып табылады.
Зерттеу әдістері: статистикалық, математикалық, ... ... ... ... ... КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ БАНКРОТТЫҚҚА ҰШЫРАУЫН БОЛДЫРМАУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Банкроттықты ... ... ... ... сөз ... қызығушы тұлғалар үшін белгісіздікке
әкелетін фирманың, банктың,ұйымның қызметінің жойылуын білдіретіндіктен ... пен үрей ... бұл тек ... ... ғана. Іс-жүзінде нарықтық
экономикада банкроттықтың ролі зор және кең.
Біріншіден, нарықтық ... ... ... ... ... және экономиканы сауықтыруға, мемлекет пен кәсіпкерлердің
мүддесін қорғауға бағытталған. Банкроттық процедураларын арқасында, мысалы
Қазақстанда осы процедураларға ... ... ... өндірісін
жаңғыртады.
Екіншіден, банкроттық - нарықтық ... тән ... ... ... ... ... нәтижесіне жетудің
белгісіздігімен демек, ... ... ... ... ... ... анықталған.
Үшіншіден, өтпелі экономика жағдайында банкроттық көптеген ... ... ... ... ... өндіріс дамуына жәрдемдеседі.
Сондықтан да ол ұлттық ... ... ... болып табылады.
Егер, бұны мойындаса проблеманың шешілуінің басты механизмі ... ... ... ... керек. Бұл механизмді бүкіл дүние жүзінде
қолданады, бірақ бізде меншік пен экономиканың қайта ... ... ... басу ... ... ... жандануына қарсы
механизм ретінде қабылданады. Оның ... ... ... бұл
механизмнен қорқады, олар толығымен банкроттық процесін қосу ... ... ... ... және ... ... дегеннен шығады. Сонымен қатар мемлекеттік экономикалық ҒЗЖ ... да ... ... жою және ... құру ... ... банкроттық
процедураларына ұшырайтын кәсіпорыныдарды талдау оларды 2 категорияға
бөлуге болатынын ... ... емес ... шығаратын кәсіпорындар, олардың басшылығы
тіпті 10 жыл ішінде (баяғыда оларды жекешелеп) бір ... ... ... және өнімді жаңаландыруды өткізе алмайды, ол нашар менеджмент.
Мұндай кәсіпорындардың басшылары ... ... ... ... ... ... ... қойған және өздерін және бухгалтерлерді қамтамасыз
ете ... ... ... ... ... ... ... ақшалы өмір
сүре береді. Бұл кезде қарыздар өсіп жатады, көлеңкелі экономика осы емес
пе?
- басшылары ақшаларды айналдыру ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар. Олар үшін кәсіпорын – ақша
айналдыру ... ... ... ... мен ... ... ...
ол салықтарды төлемей, жалақыны төлемей және т.б. көп ... ... ... ... үшін ... мөлшерде тек айналым қаражаттары ұсталады,
бірақ салықтар төленбейді және барлық табыстар басшылардың ... Бұл топ ... ... салықтардан қашудың ұзын сызбасы
бойынша жүреді: қарыздарды критикалық нүктеге дейін апарады, банкроттықтың
алдында олар ... ... ... ... жаңа ... және таза ... ... төлемеуді жалғастырады.
Банкроттық бүгінде – экономиканы жаңартудың, төлемқабілетсіздік
дағдарысын құрудың және экономиканы ... жаңа ... ... ... процесі. Осылайша, нарықтық экономика жағдайындағы банкротықтың ролі
үлкен.
Осылайша, ТМД және Қазақстан ... ... бар ... бұл ... ... ... көптеген сұрақтарды туғызады.
Бұлардың себеебі аз емес, көбінесе ол ... ... ... ... көрініс ретінде анықтау үшін бұл институттың пайда болу
және даму ... ... ... керек, сонымен қатар «банкрот» ... ... ... ... Рим жеке ... ... Бастапқыда Рим
империясының азаматы өзіне жүктелген міндеттемелер үшін ... ... жеке ... және ... ... бостандығымен жауап
беретін. Кредиторға бағыну – ... өз ... ... ... ... Сауда байланыстарының ары қарай дамуы және ... ... жай ... ... ... ... орталығы төлем
қабілетсіз борышкерді қылмыстық жазалаудан оның ... ... ... ... ... ... деп танудың процесі мен тәртібі
реттеле бастады. Рим ... ... ... сөзсіз қорғау
приципіне негізделді және мүлік жетіспеушілігі анықталған кезден бастап
қолдан жасалған және ... ... ... ... ... барлық
жағдайларда қамауға алынды, ол борышкер іс-әрекеттерін шектеудің ... ... ... алып ... ... басталуы болды. Сонымен
қатар, борышкердің ... ... ... ... ... келу ... пайда болды.
Сонымен қатар дәл осы Көне Рим империясының заңгерлері басқа елдерде кең
өріс алған ... ... үшін ... және мүліктік
жауапкершілік жиынтығы туралы Концепцияны бірінші болып жасағандығын ескеру
керек.
«Банкрот» сөзінің этимологиясы ортағасырлық ... XII ... ... немесе айырбасшының жұмыс орнын білдіретін «banca» -
орындық, және «rote» - ... ... ... ... ... шыққан.
Осылайша, сынған орындық ... және ... ... ... ал ... ... өзі ... мәнге
иеленді , осылайша дәрменсіз борышкерді айтатын болды.
Банкроттықтың дамуы негізгі ролі Англияда, бұл институт өз ... ... ие ... Бұл елде ... ... ... туралы сот істерінің қарастырылу негізіне қарыз ... ... ал оны жабу ... ... Кейінгі жылдары
банкроттыққа алып ... ... ... туралы заңдар жетілдіріледі,
басты назар борышкерлерден мүліктер мен ... ... ... ... ... ... ... төлеп екіншісіне зиян келтіруіне
аударылады.
Ресейде банкроттық институты европалық елдермен қатар жүргізілді ... ... ... үш ... сатыны бөліп көрсетуге болады. Бірінші
саты – революцияға дейінгі. Банкроттық институты дамуының бұл ... ... ... ... ... ... өткізуге «кредиторлар аралық» бағыт ерекшелейді.
Екінші саты – ЖЭС кезеңі. Бұл кезеңнің дәрменсіздікті (банкротттықты)
құқықтық ... ... ... ... ... ең ... алдындағы міндеттемелер қорғалып орындалатын процестің барлық
сатыларындағы үкіметтің өктемдік ролі.
Үшінші саты – Ресейдегі ... ... ... – оның басталуы
1992ж. Банкроттық процедурасын реттеу қажеттілігі КСРО ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы банкроттық дамуының тарихы
және Ресейдегі банкроттық дамуының тарихы өзара бүтін және ... ... ... ... ... өту ... банкроттық механизмінің
іс-әрекетін енгізуді талап етті.
Нарықтық экономика – ... емес ... онда ... мемлекеттік
сонымен қатар жеке кәсіпорындар бар, және де кәсіпорын ... ... және де жеке ... ... ... ... ... Нарықтық экономиканың тиімділігі оны бұл мақсаттарда банкроттық
механизмін пайдаланып бәсекеқабілетті емес элементтер жүйелерінен шығарудың
тұрақты шығару арқылы ... ... ... ... ... ... ... және іске енгізуге
қол жеткендігін мойындау керек. Тәелсіздік алғаннан бергі ... ... база ... ... ... ... ... банкроттық және банроттық процедураларды өткізу туралы істерді
соттық қарастырудың белгілі бір ... ... ... ... бір дәрменсіздікті және банкротықты біршама
пайдаланудың ... ... ... ... және ... ... бірегей анықтамасы жоқ. Мысалға, қазіргі
ресейлік заңнамаларда «дәрменсіздік» және «банкроттық» ... ... ... ... ... ... әсерлесуін назарға алатын болсақ
та дәрменсіздік пен банкроттықтың американдық вариантын қолданған дұрыс
болар еді. ... ... ... процедуларына қатысты жүргізілген
тұлға өндіріс кезінде дәрменсіз ... ... ал сот ... ... ... саналады.
«Банкроттық» түсінігі өзара байланысты экономикалық және заңды
қатынастардың кең аймағын ... ол ... ... ... көзқарастар мен сипттардың көзі болып табылды. Құқықтық бағыт
тұрғысынан банкроттық төлемқабілетісіздіктің заңды ... ол оны жою ... ... ... Банкроттық берілген контекстте заңгерлермен
дәрменсіздік синонимі ретінде қолданылады, заңдарда бұл екі ... жай ... ... міндеттері мен функцияларының өз
түсінігіне жүгіне отырып қазақстандық ... өз ... ... – бұл ... ... экономикалық дәрменсіздігі, уақытша
сипатты емес шаруашылық соттың ... ... ... ... ... қабілетсіздігі.
Өз мәні бойынша – банкроттық нарықтық экономиканың дұрыс ... ... ... ... онда әлсіз кәсіпкерлік құрылымдар өз
шаруашылық ... ... ... бәсекелік күрестің нәтижесі
ретінде өндіріс дамуын, кәсіпкерлік ынтаны ынталандырады.
Банкроттықтың болуын дағдарысытың 2 формасымен ... ... ... ... ... ... заңмен орнатылған
150 минималды айлық есептік көрстекішінен төмен болмағанда;
- кәсіпорын ағымдағы ... ... ... ... ... ... үш ай ішінде кредиторлардың ... ... ете ... және ... ... елдердің заңдарында қабылданған құқықтық формалар мен әдістердің
әртүрлілігінде барлық заңдық жүйелерде ... ... ... ... және
оның кепілдемелері (немесе мұндайдың жоқтығы) ... ... ... деп ... ... ... өзінің дәрменсіздігі (банкротығы)
туралы жариялауы бұл құқық мүлкін өткізу (жою) үшін ... ... ... ... ... деп жариялаудың жариясына айналады. Заңды
тұлғаны жою оның басқа тұлғаларға құқықтық берілуі тәртібінде ... ... ... ... ... ... ... ойы бойынша банкроттық категория ретінде ... ... ... Құқықтық бағыт тұрғысынан банкроттық – бұл сотпен
(арбитражды сотпен) ... ... ... жарияланған міндеті
төлемдерді төлеу бойынша міндетті орындау және (немесе) ақшалай міндеттері
бойынша кредиторлардың ... ... ... ... толтырылусыз қарыз қатынастары мүмкін емес болатыны сөзсіз,
бүгінде банкроттық бойынша ... оны ... ... ... ... болатыны кездейсоқ емес.
Құқықтық бағытқа сәйкес, банкроттық – заңды тұлғаны жою бойынша негіз
болып табылатын оның ... ... ... дәлелі. Құқықтық
бағғыттың конституциялық ... - ... ... ... ... дейінгі төлемқабілетсіздік бұл
көзқарастан кәсіпорын құқықтық көзқарастан ондай болып табылмайды.
Бұл контекстте «төлемқабілетсіздік» және ... ... бөлу ... ... ... Қазақстандық ғалымдар нақты жауаптар
береді. Төлемқабілетсіздік – бұл ... ... ... ... ақшалай міндеттемелер мен басқа да талаптарды борышкердің ... ... ... деп ... ... ... ... және бюджеттен тыс қорларға міндетті төлемдерді қамтамасыз ету
қабілетсіздігін қосқанда ... ... ... ... кредиторлардың талаптарын ... ... ... ... ... ... ... бастапқы
нүктесі болып органикалық байланысқан бірақ өзара жеке жақтардың бөлінуі
болуы керек: экономикалық мазмұны және ... ... ... бұл ... араласуы және де қарама- қарсы қойылуы мүмкін емес. ... ... ... бағыт кездейсоқ емес және оны таза экономикалық
немесе таза құқықтық көрініс ... ... ... жағдайдан дұрыс
емес.
Экономикалық бағытта банкроттықты анықтау үшін бұрыштың негізіне
шаруашылық ... ... ... ... зерттеуді қояды.
Банкроттық макро және микроэкономикалық өлшемдерде қарастырылады,
бірінші бағыт ... ... ... ... ... мен қортындыларына, екіншісі – банкроттықа ... ... ... ... ашып көрсетуге, нарық теорияларына негізделген.
Егер банкроттық макроэкономикалық көзқарастан құрылымдық қайта құру ... ... ... ... ... ... белсенді формасы. Әрине, бұл форманы түсінуде бірнеше
ерекшеліктер бар. Ең кең ... ... ... ... ең ... ... ... табылады.
Сонымен қатар кез – келген шаруашылық субъект дағдарысытың ... ... ... ... ... ... ... солардың бірі болып ... ... бұл ... ... яғни ... субъекттің өзінің ... ... ... ... ... ... ... процесінде кәсіпорындар одан да басқа экономикалық дағдарысқа
(компанияның материалдық ресурстары ... ... ... ... дағдарысына (еңбек ресурстарын тиімсіз пайдалану, қоршаған орта
талаптарына басқару шешімдерінің ... емес ... және ... мүмкін.
Осыдан шыға отырып банкроттық түсінігін анықтаудың экономикалық бағыты
біздің көзқарасымыз ... ... ... ... ... ... қызметтің тоқталуына әкелген өндірістік функциялар мен міндеттерді
орындау үшін ақшалай-қаржылық ресурстардың бар ... ... ... ... ... ... ... пайда болған
экономикалық дағдарыс».
Басқа сөзбен айтқанда ... ... ... банкроттықтың
экономикалық механизмдерін қаржылық дағдарыс ретінде, құқықтық ... ... ... ... ... ... ... ретінде , яғни ... ... ... Ол макроэкономикалық, микроэкономикалық және қоғамдық
аспекті бар банкроттықтың күрделі табиғатынан шығады: ... ... және ... жою ... ... түсінігінің сонымен қатар оның анықтамасын ерекшелейтін екі
жақты аспектісі бар. Шетелдік теорияда және тәжірибеде ... ... ... ... ... – бұл процедурасында борышкер
мүлкін жою жатқан заңды процесс. Банкроттықтың екінші ... ... оның ... қатынастарды реттеу процедурасымен
байланысты. Мұндай ... ... ... ... ... ... аталған екеуінен, ең дұрысы деп ... ... ... өйткені банкроттық процесіне тек жою процесі ғана емес,
процедуралардың кең ... ... ... ... ... ... банкроттық түсінігіне деген
құқытық бағыт басым, ол экономикалық жасаулардың жоқтығымен байланысты, ... ... заң ... ... жүйелейтін жалғыз ғана құжат
болып шығады. Екінші жағынан банкроттық туралы ... ... ... заңды бекітудің әдісі ретінде, сәйкес экономикалық
қатынастардан ерте тариха түрде ... ... ... ... ... ... мазмұнын сипаттай алмайды, құқықты формал
макроэкономикалық қатынастарды тек бекітеді. ... ... ... ... ... ... ғана, сонымен қатар егер де ол
өзінің банкроттығы және жойылуы туралы ... ... ... ғана ... ... біз ... ... деген әртүрлі бағыттардың қарама-
қайшылығын көреміз. Көптеген сұрақтар туады, оның ең маңыздысы: ... ... ... ... ... қолдануға болатын және
банкроттық теориясында қолданылады.
Т.И.Мухамбетовтың пікіріне сәйкес олардың әрқайсысының бар ... ... және ... ... ... дееген қатынастар жағын қарастырады.
Егер де экономикалық бағыт банкроттыққа әкелген себептерге, банкроттықтың
экономикалық ... ... ... ... кәсіпорынның дағдарыстан
шығу мәселелері қарастырса, құқытық бағыт банкроттықты заңды реттеуге
негізделген.
Тек көріністің ішкі ... ... ... ... байланыстарды, мәнді
ерекшеліктерді анықтау ... ... ... жалпы сипат береді.
Банкроттықтың мазмұнын сипаттайтын экономикалық негізін ... ... ... ... ... Шаруашылық өмірдің императивтері «банкроттық»
категориясында ең алдымен критериалды белгілерді бөлуді талап етеді.
Банкроттық – бұл ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің шекті нәтижелеріне жетуінің ... ... ... ... ... қатынастардың мәнімен
анықталған. Нарық тәукелсіз мүмкін емес, және де тәуекел ... үшін ... ... ... байланысты тұрақты және болмауы
мүмкін емес жағдай.
Осылайша, банкроттық деп кредиторлармен ... ... ... ... және ... формаларға сәйкес бекітілген
өз міндеттемелері бойынша қарыздармен өз уақытылы ... ... ... ... ... экономикалық құқықтық
категорияны түсінеді. Бүгінде экономикалы-құқықтық бағыт басым болғанымен,
соңғы кезде банкроттық тәжірибесінде оның ... ... ... Банкроттықтың себептері, белгілері мен болжау әдістері
Біздің мемлекетіміздің ... ... ... ... ... дағадарыс, инвестициялардың жоқтығы, ақша-несие қатынастарының
күшейтілуі сияқты ... тән ... ол ... ... ... ... пайда болуының негізгі себептері ретінде келесілерді
келтіруге болады:
1) шаруашылық ... ... ... ... қаржылық, ақшалай, несиелік, салық жүйесінің, экономиканы реформалаудың
нормативті және заңды базасының жетілмегендігі;
- ... ... ... ... ... ... ... қатысты субъективті себептер:
- басшылардың банкроттықты көре алу және оны болашақта ... ... ... ... ... сату ... ... торабының, жарнаманың болмауы;
- өндіріс көлемдерінің азаюы;
- өнім сапасы мен бағасының төмендігі;
- кейбір өнім түрлері бағаларының ... ... ... сапалы
импортты бағаларға жақындығы;
- өтелмеген жоғары шығындар;
- өнімнің төмен рентабельділігі;
- өндірістің өте үлкен циклы;
- көп қарыздар, өзара өтелмеген ... ... көне ... ... ... ... тұрақты
нақтылығына әлсіз бейімділігі, олардың жоғары ... ие өнім ... ... ... ... ... ... және инвестициялық
саясатты таңдай алмауы;
- кәсіпорын ... ... ... ... ... тепе-
теңдігінің бұзылуы.
Қазіргі қазақстандық экономика жақында дамыған социализм экономикасы деп
аталды. Ол ондаған жылдар бойы қалыптасты және ... ... ... ... сипаттамалар қатарына ие болды.
Осылайша кәсіпорын табыстары кәсіпорындармен өнімді тиеу кезінде
алынатын. Халық шаруашылығын басқарудың жоғарғы ... бұл ... ... ... олар ... ... ... емес, алынған ретінде.
Кәсіпорындар орталықтандырылған түрде капиталды ... ... ... ... ... шығындарына дейін, яғни нақты түрде олар
шығындардың тұрақты жүйесі ... ... ол ... ... пайдалылығымен байланыстырылмады.
Осы ерекше сипаттамалардың жиынтығы көптеген қазақстандық
компаниялардың ... ... ... ... ... ... анықтады.
Қазақстанда жұмыс істеп тұрған кәсіпорынның банкроттыққа айналу
үрдісін келесі түрде көрсетуге болады: (1 –сурет)
дағдарыс
1 сурет- Кәсіпорын дәрменсіздігінің даму үрдісі
Бірінші саты – бұл ... ... ... ол үшін ең
алдымен кәсіпорын алдына қойылған және қалыптасқан ағымдағы міндеттердің
үштен бір ... ... ... ... ... ... ... орнатулары мен оған жету жолдары арасындағы жанжалдың тереңдеуі
тән. Бірақ бұл ... ... өте ... өйткені қойылған
міндеттемелерді жартылай орындамауды өзгертілген объекивті факторлар
есебіне ... ... ал ... ... ... ... қалуы мүмкін.
Екінші саты – бұл «Кәсіпорын дағдарыстарының дамуы» сатысы. Ол
талданатын ... ... ... көрсеткіштерінің
нашарлауымен сипатталады, ол өтімдлік дағдарысына алып ... ... ... ... ... және екіншісінің басталуын
кәсіпорын іскерлік белсенділігінің негізгі көрстекіштерінің тез ... ... ... ... ... ... ... жеңіл сәйкестендіруге болады. Екіншінің аяқталу және үшіншінің
басталу сатысы өтімділік ... ... және ... ... ... сипатталады.
Үшінші саты - бұл «Кәсіпорын дағдарысы» сатысы. Бұл саты кәсіпорынның өз
міндеттемелері бойынша жауап беру қабілеттілігінің ... ... ... ... ... ... ... жойылу немесе қайта
құрылу.
Кез келген кәсіпкер үшін банкроттық ... ... ... ... кәсіпкер қауіпті сигнал болатын ... ... ... ... ... ... көрстекіштерге мыналар жатады:
- өндірістік қызметтегі көп уақытқа созылған үзілістер ... ... ... ... ... жетіспеушілігі және өткізілген
міндеттемелерді өтей алу қабілетсіздігі;
- кредиторлық борыштың тез көбеюі;
- дұрыс ... ... үшін ... ... ... ... қаражаттарын
тартудың өспелі қажеттілігі;
- өтіп кеткен дебиторлық борыштың жоғары үлес саламағы;
- қалып қойған тауарларға және өтімді емес өндірістік запастарға ... ... ... ... ... ... ... серіктестерді немесе өндірілетін өнім тапсырушыларды
жоғалту;
- ... ... ... ... төмендеуі;
- әртүрлі себептермен жетекші және ең тәжірибелі мамандардың және т.б.
кәсіпорыннан кетуі;
Келе жатқан ... ... ... ... қаржылық
қызметтердің жұмыстары туралы көрсететін қаржылық есеп берудің ұсталуын,
сонымен қатар ... ... және ... мен ... ... ... тез ... көруге болады.
Баланстың қанағаттандырылмайтын құрылымы – бұл борышқор мүлкінің
жеткіліксіз ... ... ... ... ... мүлік
есебінен міндеттемелер өз уақытында орындалмауы қамтамасыз етілмеуі мүмкін
болатын борышқор міндеттемелері мен мүлкінің жағдайы.
Ұйым банкроттығының ықтималдылығын бағалау үшін ... ... ... ... ... ... ... құрайтын формальданған емес критерийлер жүйесін пайдалануға болады.
Бұл көрсеткіштерді екі топқа бөлуге болады.
Бірінші топқа қолайсыз ... ... ... ... өзгерістер
динамикасы болашақта мағыналы қаржылық қиыншылықтар туралы, сонымен қатар
банкроттық туралы көрсететін ... мен ... ... ... ... ... негізігі өндірісті қызметегі қайталанатын мәнді жоғалтулар;
- ұзақ мерзімді ... ... ... ... мерзімді қарыз
қаражаттарын шамадан тыс көп қолдану;
- өткізілген кредиторлық борыштың бірнеше дағдарыс деңгейінің артуы;
- өтімділік коэффицентерінің ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі;
- қаражаттар көздерінің жалпы сомасында қарыз қаражаттарының қауіптіге
дейін тұрақты көбейетін үлесі;
- дұрыс емес ... ... ... ... ... және ... ... міндетемелерді ұзақ
уақыт бойы орындамау (дивидендтерді, проценттерді ... ... ... қатысында);
- өтіп кеткен дебиторлық борыштың жоғары үлес салмағы;
- нормадан артық жатқан тауарлар мен ... ... ... банк ... мекемелері мен қатынастардың нашарлауы;
- қатысты тиімсіз шарттарда ... ... жаңа ... ... ... ... іске қосу ... өтіп кеткен құрал-жабдықты
пайдалану;
- ұзақ мерзімді келісімдердің потенциалды ... ... ... қолайсыз өзгерістер.
Екінші топқа қолайсыз жағдайлары ағымдағы қаржылық жағдайды дағдарысты
деп қарауға себеп болмайтын критерийлер мен ... ... ... олар ... бар ... ... ... қажет іс-
әркеттерді жасамағанда жағдай нашарлауы мүмкін екендігін көрстетеді.
Оларға мыналар жатады:
- басқару аппаратының негізгі ... ... ... ... қалулар, сонымен қатар өндірістік-техникалық үрдістің
ырғақтылығындағы бұзушылықтар;
- шаруашылық ... ... ... ... ... да бір ... ... типінен, активтер түрінен жәе т.б. тым тәуелділігі;
- жаңа жобаның мүмкін болатын және болжанатын табыстылығы мен пайдалылығына
тым артық ставка;
- күтілмеген ... ... сот ... ұйымның қатысуы;
- басты контрагенттерді жоғалту;
- шаруашылық субъектінің тұрақты техникалық және технологиялық ... ... ұзақ ... ... жалпы шаруашылық субъектімен жалпы немесе оның бөлімшелерімен ... ... ... ... ... мүмкін болатын банкроттық көзқарасынан
шаруашылық субъектінің қаржылық жағдайын ... ... ... ... кез ... ... кез ... кәсіпорынының мәнді
жөндеулерсіз қолдануын жатқызуға болады.
Бұл ұсыныстарды пайдаланудағы ... ... бір ... ... көп критерийлы міндеттер жағдайында шешімдер қабыладау
күрделілігінің жоғары дәрежелілігі.
Бұл критерийлардың критикалық мәндері салалар мен ... ... ... ... ал ... өңделуі тек белгілі статистикалық
берілгендерді жинақталғаннан кейін орындалуы мүмкін.
Отандық ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайды болжау әдістері болып 1995 ж. 12 шілдеде
Қазақстан Республикасы Министрлігімен ... ... ... бағалау туралы Ережесінде келтірілген критерийлер жүйесі
табылады. Бұл ... ... ... ... құрылымының қанағаттанарлық
талдауы мен бағалауы келесі көрсеткіштер негізінде жүзеге асырылады:
1) ағымдағы өтімділік коэффиценті;
2) ... ... ... ... ... жағдайын талдауды өткізудің мақсаты болып баланс
құрылымын қанағаттанарсыз деп, ал ұйымды – ... ... деп ... ... ... ... ... қанағаттанарсыз, ал субъектті – төлеуге қабілетсіз
деп тану үшін келесідей жағдайлардың бірі ... ... ... ... аяғына ағымдағы өтімділік коэффиценті мәні 2,0 –ден төмен;
- есепті жылдың аяғына меншік қаражаттарымен ... ... ... ... ... ... ... аяғына (К өа), нормативтік мәні
2-ден төмен ... ... ... ... (Аа) ағымдағы
міндеттемелерге (Ам) қатынасы ретінде анықталады:
К өа = Аа / Ам > 2 ... ... ... етілу коэффиценті (Ккмққе) есепті
жылдың аяғында ... мәні ... ... болмауы керек мына формуламен
есептеледі:
Ккмққе = Ма.к. / Аа > 0,1 ... Ма.к. – ... ... ...... активтер.
Баланстың қанағаттанарлықсыз құрылымында ұйымның өз төлемқабілеттілігін
қайта қалпына келтіру үшін төлем қабілеттілікті қайта орнату ... ... ... ... түрде есептеледі:
Кқ.к. = Кө а+ Пу / По x (Кк тл - Кн тл) / ... ... Кк тл және Кн тл – ... ... ... және ... ағымдағы
өтімділік коэффицент мәнінің нақты мәні;
Пу – айлардағы төлемқабілеттілікті қалпына ... ... ...... ... аө = 2
6 айға тең ... есептелген мәні 1-ден үлкен ... ... ... ... өз төлемқабілеттілігін қалпыну
келтіру нақты ... бары ... ... Алты айға ... 1-ден кіші ... ... ... келтіру коэффиценті
кәсіпорында жақын кезде өз төлемқабілеттілігінің жоқтығын көрсетеді.
Баланстың қанағаттанарлық құрылымында (Ка.ө. ( 2 және ... ... ... ... тұрақтылығын тексеру үшін 3 ай ... жою ... ... ... = Кө а + Пу / По x (Кс а.ө. - Кб а.ө.) / ... Пу – ... көрстетілген төлемқабілеттілігін жоюдың орнатылған
кезеңі.
Егер 3 айға есептелген төлемқабілеттілігін жою ... 1-ден ... ... ... өз ... ... ... бар. Егер 3 айға есептелген төлемқабілеттілікті жою коэффиценті
1-ден аз болса, оннда талданатын кәсіпорынның өз ... ... ... ... ұйымдар банкроттық белгілеріне ұшырайды. Бұл көптеген
ұйымдар ішінен банкроттық үрдісі ... ... ... бұл ... ... ... білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде ұйымның қаржылық тұрақтылығын болжау үшін, оның
қаржылық ... ... ... сонымен қатар тәуекелді анықтау және
банкроттылықты алдын-ал айту үшін ... ... ... ... ең көп ... әдістері
болып белгілі американ экономисті Э.Альтманмен ұсынылған Z ... ... ең ... ... ... табылады. Ол
Э.Альтманның ойынша банкроттық ықтималдылығы ... екі ... ... ... ... өтімділігін сипаттайтын жалпы
жабу коэффиценті (Кп о) немесе ағымдағы өтімділік ... тл) және ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіштер коэффиценттердің үлестік мәніне көбейтіледі,
сосын нәттижелері ... да бір ... ... ... ... ... мынадай үлестік мәндері
анықталып пайдаланылады:
- ағымдығы өтімділік (К тл) немесе жабу (Кп) коэффиценттері үшін
(Кп ) – ( - ... ... ... ... қаражаттарының үлестік салмақ көрсетекіштеір (
К з) үшін (Кз) – ( + 0,0579);
- тұрақты шама - ( - 0,3877).
мұндағы Z ... ... ... ... болады:
Z = -0,3877 + Ка.ө. х ... + Кт x ... = ... ... / ... ... = ... қаражаттары (міндеттемелер) / қарыз көздерінің жалпы шамасы
(жинақталған капитал)
Z = 0 болатын ... ... ... 50% - ке ... Z < 0 болса, банкроттылық ықтималдылығы 50% -тен төмен және
ол Z азайған ... ... Егер Z > 0 ... онда ... 50% - тен ... және ол Z өскен сайын өседі.
Ұйымдардың банкроттық ықтималдылығын болжау үшін нарықтық ... ... ... ... көп ... ... кең ... ұйым балансы, табыстармен шығыстар есебі, сонымен қаапайым ... ... ... құны негізінде есептеледі. 1968 ж. Онымен болжаудың
бесфакторлы моделі ұсынылды. Банкроттыққа ұшыраған американ ... ... ... сол ... және тура ... ... дамушы
кәсіпорындардың көрсеткіштерімен ... ол оған ... ... бес ... құраушы факторларды анықтауға және
олардың үлестік коэффиценттерін анықтауға мүмкіндік берді. ... ... ... ... ... = 1.2xК1 + 1,4xК2 + 3,3xКз + 0,6xК4 + ... К1 және К5 ... ... ... = ... ... қаражаттары / барлық активтер
К2 = бөлінбеген табыс / барлық активтер
К3 = проценттер мен салықты төлегенге дейінгі пайда/ ... ... = ... ... / ... ... = өткізуден түскен табыс / барлық активтер
Zсчет = 1,80 болған немесе төмен жағдайдағы ықтималдылық немесе - өте
жоғары; ... = 1,81 – 2,7 ... ... = 2,8 – 2,9 ... ... = ... және жоғары – ықтималдылығы аз.
Басқа да осындай ... ... ... ... ... ... Тишоу 1977ж. төртфакторлы болжау моделін ұсынды.Осы жылы Э.Альтман 5
жыл бойы 70% -ты дәлдікке дейін банкроттық ... ... ... жеті ... ... ... Бұл ... келесі көрсеткіштер
кіреді: 1) активтер рентабельділігі;2) пайда динамикасы; 3) несие ... жабу ... 4) ... ... ... ... коэффиценті.6) автономия коэффиценті.
7) жинақталған активтер.
Кәсіпорынның банкроттығын болжаудың шетелдік модельдерін ... ... ... өйткені олар бизнес ерекшелігін (мысалы әртүрлі
салалардағы капитал ... және ... ... ... ... пайдалану қазақстандық экономикадағы тұрған пропорциялар
есебінен алдын-ала сипатта болады.
Қазақстандық ... ... ... ... ... мән
көрсеткіштері салалық спецификаны, талданатын кәсіпорынның өндіріс типін
ескермейді. Бұл екі ... ... ... ... ... ... және өз кезегінде меншікті айналым қаражаттармен
қамсыздандырылуын және ағымдағы өтімділік көрсеткіштерінің мәнін орнату
керек. Бұны ... кету ... ... бағалауда
қателіктерге әкеледі.
Бакроттық ықтималдылығын талдауда тағы бір ... бар. Кез ... ... Ол ... ... жағдайда да банкроттыққа ұшырауы
мүмкін, және керісінше ешқандай мүмкіндігі болмаса да жағдайдан ... Бұл ... ... қызметіндегі басқару шешімдерін қабылдаудағы
субъективизмнның ролі ... ... ... және экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етудің
мүмкіндігі және объективті ... ... ... ... оның ... ... барлық
элементтері жұмыс істеген кезде, өзара реттеліп балансталған жағдайда ғана
мүмкін болады. Нарықты жағдайда кәсіпорын өзінің ішкі және сыртқы ... ... ... ... ашық ... ... сипаттайды. Кәсіпорының ішкі ... ... төрт ... үнемді және жұмысқа қабілетті сәйкестігін
қамтамасыз ... ... ... ... құрылымды
сипаттайды: таза еңбек, еңбек құралдары, еңбек заттары және ... ... ... ... ... – бұл ... нәтижелілігіне әсер ететін
кәсіпорынға қатысты айнымалылар.
Сыртқы орта факторлардың ... ... ... ... ... қатар ішкі ортаға тікелей және жанама
іс-әрекетімен сипатталады. Сыртқы құрылымның ... ... ... оның
тұрақсыздығы табылады, өйткені оның кез-келген өзгерісі ... ... әсер ... ... ... талап етеді. Сыртқы орта жағдайының
өзгерісі кәсіпорынның ішкі ... әсер ... ... дағдарысқа қарсы басқару бағдарламаларын іс-әрекетке
уақытында енгізе алу мүмкіндігі үшін дағдарыстық басқару симптомдарын ... ... ... симптомдар кәсіпорынның қызмет етуі мен дамуын
сипаттайтын ... ... ... ... ... симптомы болып көрсеткіштердің сәйкессіздігі немесе бір
экономикалық параметрлердің екіншісіне сай болмауы мүмкін. ... ... ... ... ... өсу қарқынынан асады. Және ... ... ... ... белгілердің сыртқы көрінісінің астында
жатқан дағдарыс факторлары мен ... ... ... білу ... ... ... ... өнім сапасының төмендігі, технологиялық
тәртіптің бұзылуы, кредиторлық борыштың үлкен көлемдері. Дағдарыс себептері
болуы мүмкін: республикадағы жалпы ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі; ал
дағдарыс себептеріне теріс тенденциялардың алғашқ белгілерінің пайда болуын
және осы тенденциялардың тұрақтылығын жатқызуға ... ... ... ... ... байланысатын немесе
таралатын көптеген циклдар бар. Дағдарыс мүмкіндігі және оның ... ... ... ... ... кезеңінде, даму циклдары
сатысы арасында кезеңдерде болады. Бұл сатыларды кәсіпорынның біріншіден
екіншіге ... ... ... ретінде қарастыруға болады.
Дағдарыс жағдайлары кәсіпорынның өмірлік циклының барлық сатыларында
пайда болуы мүмкін. ... ... ... ... ... циклдың
белгілі бір сатысында, өндірістің күрт төмендеуі жағдайында ғана басталады.
2- суретте кәсіпорын өмірлік ... ... ... ... пайда болу себептерімен өзара байланысы көрсетілген.
2 сурет- Кәсіпорынның өмірлік циклы және дағдарысқа қарсы ... ... ... қарсы басқарудың тек қана мазұны жағынан ғана
емес ... ... ... мен міндtттеріне де қатысты бірегей ... жоқ. ... ... ... басқаруды банкроттық жағдайында
кәсіпорынды жоюмен байланысты таза қаржылық процеске жатқызады. Басқалары
дағдарысқа ... ... деп ... менеджерлерінің қызметін түсінеді.
Үшіншілері ... ... ... ... ... бойынша
жүргізілетін шараларды, арнайы қаржылық процедураларды қосатын кешенді, көп
жоспарлы процесс ретінде қарастырады.
Ең толық болып біздің ойымызша дағдарысқа қарсы ... ... ... ... оны жою әдістеріне дейінгі шаралар ... ... ... көзқарас табылады.
Дағдарысқа қарсы басқару тек қана кәсіпорынды дағдарыстық жағдайдан
шығаруға ғана емес, сонымен ... ... көре ... оның симптомдарын
талдауға, дағдарыстың теріс салдарын төмендету бойынша шараларды жасағанға
және оның факторларын ары қарай даму үшін пайдалануға ... ... ... макроэкономикалық категория болып ... ... ... оны жою ... ... ... ... қатынастарды сипаттайды. Банкроттықты ескерту процестеріне
мыналар жатады:
- сотқа дейінгі ... ... ... басқару.
Жою процедураларына мыналар жатады:
- еркінен тыс борышкер –кәсіпорынды сот шешімі бойынша жою;
- кредиторлардың бақылауымен ... ... ... ... және жою процедураларының жиынтығы кең мағынада банкроттықты
сипаттайды. Бұл ... ... кең ... дағдарысқа қарсы
продедуралар ... ... ... ... ... ... қарсы процедуралардың құрамдас бөлігі болып
табылады.
Дағдарысты кәсіпорынынң қалауы бойыншы тікелей қауіп ... ... ... ... ... ... екі аспектіні ескеру қажет:
сыртқы жән ішкі. Сыртқы аспект кәсіпорынның кредиторлар ... ... ... байланысты қажет айналым ... ... ... ... ... Ішкі ... ... қызметті
жүргізу үшін қажет айналыс қаражаттарының ... ... ете ... ... Айналым қаражаттарының қажет шамасын ұстану
кәсіпорынның қаржылық және ... ... ... ... жағдайында тұрған кәсіпорынның болашағы жоқ екенін ескеру қажет.
Егер үш ... соң ... ... ... ... ... ... болып шықса, онда кез келген жоспарлары абстрактілі ... ... Егер ... ... жеңе ... онда оның ... болады,
және ол «дағдарысқа дейінгі» жағдайдан өзгеше болады, бұрынығыдан ... бас ... ... ... ... кәсіпорын дағдарысы қоршаған орта
параметрлеріне оның қаржылық-шаруашылық переметрлерінің сәйкессіздігінен
болады, ол өз кезегінде ... емес ... және ... талаптарына
әлсіз бейімделуімен түсіндіріледі.
Бұл проблемаларды шешу немесе олардың пайда болу мүмкіндігін жою болып
жасап шығарылған стратегия ... ... ... қайта құрылуы
табылады.
Толық көлемде қайта құрылуды жақындап келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан банкроттық
зонасында уақыт та, оны жоюға деген қаражаттар да ... ... ... ... ... ... алдына екі міндет тұр:
- дағдарыс салдарын жою, ... ... ... ... ... жағдайды тұрақтандыру;
- дағдарыс себептерін жою, кәсіпорын стратегиясын жасап ... ... ... ... ... болдырмау мақсатында оны
кәсіпорынды қайта құру негізінде жүзеге асыру.
Дағдарысқа қарсы басқару құралы болып кәсіпорының төлем қабілеттілігін
қайта ... ... ... шаралар кешені кіретін тұрақтандыру
бағдарламасы табылады. Бұл жерде дағдарысқа қарсы ... ... бар ... ескеру қажет. Бұл ерекшеліктер шешімдерді
қабылдау критерийлердің ауысымында. Әдеттегі басқаруда мұндай ... ... ... ... және ұзақ мерзімді перспективада
дамудың стратегиялық мақсаттарына жетуіне жеткізуге болады. ... ... өтуі ... ұзақ ... ... өз ... өйткені кәсіпорынның болашағы жоқ, ал ... ... ... ... ақша ... ... ... үнемі табылады.
Дағдарысқа қарсы басқару кәсіпорынның төлем қабілеттілігін ... ... ... ... кез ... ... жол береді. Дағдарыстың
басталуы ақшалай қаражаттар шығындалуын олардың түсімінен жабу резервтері
болмауы жағдайында артуын білдіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы үзілісті
жабуда. «Дағдарыс орын» жабу ақшалай қаражаттар түсімі артуы ... ... ... ... ... ... азаюы есебінен
жүзеге асырылады.
Ағымдағы шаруашылық қажеттілікті азайту бойынша шаралардың мәні тиімсіз
шығындарды тез және ... ... ... Ең ... ... емес ... ... қажет. Егер өндіріс зиянды
болса және оны сату мүмін емес болса, оны ары ... зиян ... ... ... Тек ... ... ... тоқтатылуына әкелетін
өндірістерді тоқтатуға болмайды. Тәжірибеде ағымдағы қаржылық қажеттіліктің
азаюы қарыз ... ... ... ... да бір ... ... ... Ең қолайлы шара болып дисконтпен қарыз міндеттемелерін
сатып алу ... ... ... жағдайы оның
қарыздарын ... ... ... ... дисконтпен сатып алу
мүмкіндігі пайда болады. Тұрақтандыру ... ... ... ... ... алуды жүргізу мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... ... қарыздар
конвертациясы есебінен де жүргізуге болады. Конвертация жарғылық ... ... ... ... ... ... өз бөлігін беру
жолымен де жүзеге асырылады.
Қарыздарды қайта құрудың ... бірі ... ... ... ... ... ... келісім-шарттар болуы мүмкін.
Егер борышкердің берілген өнімде қызығушылығы болса, оған оның алдындағы
кәсіпорын ... ... ... ұзақ ... ... ретінде
есептеуге болады. Мұнда келісім-шар бағасы өнімнің болжанған өзіндік құнына
төмен ... ... ... ... ... ... ... болып некі топқа
біріктіруге болады: тактикалық және стратегиялық.
Кәсіпорынды дағдарыстан шығару тактикалық шаралар ағымдарды ... ішкі ... ... ... тартуда, несиелерді алуда
және т.б. тұрады. Мұнда олар қорғанушы, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... шығындарды
азайту, бөлімшелерді жабу, персоналды ... ... және ... ... ... қарсы маркетинг, ішкі резервтерді
пайдалану, басқаруды жетілдіру, өндіріс модернизациясы ... ... ... ... стратегиялары бар. Ең маңыздылары
болып келесілер табылады:
- дағдарысты ескерту, оның пайда болуына дайындық;
- дағдарысты жеңу ... ... шешу үшін оның ... күту;
- дағдарыстық көріністерге қарсы іс-әрекет, оның процестерінің жай болуы;
- резервтерді, ... ... ... жолымен жағдайды
тұрақтандыру;
- есептелген тәуекел;
- дағдарыстан біртіндеп шығару;
- дағдарыс салдарын жою ... құру және көре ... ... ... ... ... ... мыналарды
жатқызады:
- кәсіпорын жағдайын талдау және бағалау;
- кәсіпорынның өндірістік потенциалын зерттеу;
- өндірістік бағдарламаларды ... ... ... ... ... ... ... жалпы концепциясын жасап шығару.
Кәсіпорынның дағдарыстан шығуы процесінде ... ... ... ... ... ... болады.
Кәсіпорын дағдарыстан шығу процесінде келесідей өндіріс қайта құрылуының
сызбаларын пайдалануға болады:
- үздікті-тізбекті;
- үздіксіз-тізбекті;
- парраллельді;
- ... ... ... ... ... құру ... ... әртүрлі факторларға байланысты:
- таңдалған даму стратегиясынан;
- қаржылық жағдайдан;
- қосымша несиелер алу мүмкіндігінен;
- кәсіпорынның материалдық кепілдемелерінен;
- саладағы және ... ... ... ... ... ... ... факторлардан;
- әлеуметтік факторлардан;
- персоналдың сапасы мен пісіп-жетілуінен;
- басқару деңгейінен және фирмадағы ұйымдық ... ... ... ... ... ... және өз ... оған тек қан дағдарыстан шығуға ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... идеологиясы мен стратегиясының басты
үміті бағалар мен табыстарды босату, ... ... ... ... ... дотацияларды тоқтату арқылы
нарықтық қатынастарды белсендендіруге және олар ауыртпалықсыз көне жүйенің
орнына келеді деп сенді.
1-кестеде ... ... ... кең ... ... ... қайта құрылуының сызбалар типтері
|Қайта ... ... ... ... | ... ... ... қайта жасаулар кезінде бизнеске қосымша |
|-тізбекті ... ... ... кезеңнен кейін жүйе |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... шығындарды |
| ... ... ... ... ... - |Егер фирма ... ... ... көре ... ... және жаңа бизнеске немесе жаңа технологияға өту|
| ... ... ... ... ... ... ... Парралельді |Егер тауардың тез модеризациясы қажет ... |
| ... ... – сату ... тез |
| ... ... ... тұрақтылық пен бәсеке |
| ... ... ... ... - ... ... егер ... сызба мүмкін емес|
|сатылы ... және ... ... ... модельді қолдануға |
| ... ... ғана ... ... ... - ... ... өнімді игеру бойынша |
|тізбекті ... ... іске ... және ... |
| ... мен ... көлемдерін өсірумен байланысты |
| ... ... ... мұндай курсты қажеттілікті негіздеудің өзінде қате бастапқы
алғышарттар мен бағалаулар болды. ... ... ... ... ... зиянды кәсіпорынды банкрот деп тануға әкелетін
дағдарысқа қарсы басқарудың ... ... – бұл ... ... ... ... ... Қазақстанды күтілген жақсы нәтижелерге, жалпы
экономиканың сауығуына әкелген жоқ. Реформаның ... ... ... ірі ... ... ... ... теориялық құрылымдарға
ұлттық ерешеліктерді, тарихтырды, дәстүрлерді ескермей ауыстыруға болмайды.
Екінші жағынан, Қазақстанға халықаралық қаржы ... ... ... және ... ... ... іс-әрекеттер көптеген
өнеркәсіп кәсіпорындарының жойылуына, Үкіметпен ... ... ... ... ... Шын ... ... шағын және
орта қалаларындағы тау-өңдеуші кәсіпорындарды ... ... ... ... және ... салдарын көре алуға болмайтын.
Банкроттық басқару құралы ретінде оны жүзеге асыру нәтижесінде ... ... ... ... өту ... ғана ... Жеке
меншік иеленушілердің массалық көпшілікті көру мақсат ... ал ... ... ... шешу құралы. Мәселе жеке меншік иеленушілердің
санында емес, ал ... ... пен ... бере ... ... ... ... пайда болуында. Оған әртүрлі меншік
формаларындағы ... ... ... қол ... ... Ең тиімді
өндірістерді дамыта отыруға септігін ... ... және ... ... ... ... ... бір жағынан халық ... ... ... ... ал екінші жағынан жеке фирмалардың
нарықтық билігін шектеу және монополиялық көріністерге қарсы іс-әрекет ете
отырып, ол кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... тоқтатуға, кез-келген нарықтық
жағдайда тиімді жұмыс істеуге қабілетті менеджерлер ... ... ... ... пайда болуы үшін қолайлы жағдайлар жасайды.
2. "АЭМЗ" ЖШС-НІҢ БАНКРОТТЫҚ ... ... ... ... ... потенциалын талдау
Алматы электромеханикалық заводы 1959 жылы Жалпыодақтық мақсаттағы
кәсіпорын ретінде құрылды. Оның ... ... КСРО ... ... Темір Жолдарының талаптарына бағытталған.
Заводтың негізгі қызметі - бұл жоғары және төменгі ... ... КСО ... ... ... ... алюминий мен шойынды
балқыту, трансформаторлар мен электродвигательдерді күрделі ... жылы ... ... - коммуникациялық комплексіндегі
мемлекеттік меншікті жекешелендіру мен ... ... ... ... ... кезінде кәсіпорын "Алматы электромеханикалық
заводы" ЖШС-не қайта ұйымдастырылып, "Казтрансформатор" ... ... Сол ... ... кәсіпорын интенсивті дами бастады. Оның
осы заманғы жоғарытехнологиялы құрал-жабдықтармен және ... ... ... ... ... ... келу ... Кентау трансформаторлық заводы, Казтрансформатор
компаниясаның және өнім ... ... ... ... ... 80%-і ҚР -ның ... ... ал кәзіргі кезде 90%-і ел ішінде
таралады. Кәсіпорын маркетинг қызметін құрып, білімді қызметкерлерді, елдің
жетекші ... оқу ... ... ... сұранысты
зерттеді.
Кәсіпорын - машина жасау, электротехникалық өнеркәсіп, жағарғы вольтты,
төменгі вольтты электротехникалық жабдықтар жасау саласына ... ... ... ... ... ... істей бастады.
"Алматы электромеханикалық заводы" Жауапкершілігі Шектеулі Серіктестігі
құрылтайшылардың меншігі негізінде құрылады.
"АЭМЗ" ЖШС ҚР-ның Азаматтық ... ҚР-ы ... ... ... 1998 ж. 22 ... ... ҚР-ның заң актілеріне
сәйкес құрылған. Серіктестік жарғылық ... ... ... ... өз ... табыс алу мақсаты бар коммерциялық
ұйым болып табылады. Кәсіпорын құрылтайшылары ... 8 жеке ... ... ... ЖШС - гі ... ... 80%) ... жеке меншік формасында құрылған ірі кәсіпкерлік субъектісі
болып табылады.
Серіктестік қызметінің мақсаты - ... ... және ... ... қарай кәсіпкерлік, шаруашылық және басқа да
қызметті жүзеге асыру болып табылады.
Қазігі кезде ... ...... Республикасындағы ішкі және
сыртқы қондырғылы комплектілі таратқыш жабдықтарды ... ... ... мен энергожабдықтау жүйелеріне арналған комплектілі
трансформаторлы подстанцияларды, сонымен қатар ... және ... ... ... ... ... жабдықтаушылардың бірі.
2000 жылдан бастап завод КТПН ... ... ... 25-2500 кВа ... ... ... енгізу-тарату
құрылғыларын, орындалу типіне қарай ЩО-70, ЩО-90, ЩО-96 ... ... ... ШР, ПР, Я-5000 ... ОП, ОПВ, ОЩВ жарықтандырушы
бөгеттерін және т.б. электротехникалық жабдықтарды ... ... іске ... ... өнімдерінің барлығы сертификатталған. Тапсырыс берушінің
мәлімдемесі бойынша ... ... ... ... ... және ... жұмыстарын, сонымен қатар барлық
трансформаторлар мен ... ... ... жұмыстарын
жүргізеді. "АЭМЗ" ЖШС-гі құрамында шойын балқыту өндірісі, қола ... ... ... ... үлкен қуаттар бар.
Алматы қаласы көшелеріндегі орнатылған шойын бөгеттері мен мүсіндердің
80% -ң ... ... ... ЖШС ... ... ... "КазМұнайГаз" ҰК,
АК"Қаражанбасмұнай", ... АК, ... ... ... АК, ... АК ... ЖШС, ... аймақтық
энергетикалық компаниялары,"Қазақстан Темір Жолы" ҰК және т.б.
Астана, Атырау, ... ... ... ... ... Павлодар
қалаларында өкілдіктері бар.
"АЭМЗ" ЖШС-гі мәмілелік ... ... үшін ... тартылған жоқ.
Кәсіпорын өндіретін тауарлар, жұмыстар, қызметтердің қысқаша
сипаттамасы:
1. ... ... ... ... ... ... 10(6)кВ
комплектілі таратқыш жабдықтар (К-7М, К-8М, КСМ(Н)-2001);
2. Жоғары волтты жеке тұратын ЯКНО-10(6)кВ ұяшығы;
3. Жоғары волтты секционирлеу камерасы КС-02;
4. ... және ішкі ... ... ... ВРУ ... ... жабдықтары;
6. ПР, ШР тарату пунктері;
7. ЩО-70, ЩО-90, ЩО-96 тарату қалқандарының панелі;
8. ОЩВ, ОПВ, ЯОУ жарықтандыру қалқандары;
9. Қабатты қалқандар;
10. РУС, Я-5000 ... ... ... иен қалқандары;
11. Оптимад-0,4, Пуск-3М, ШУВН, ШУЭНГ, АВР ШУ, БУЭСКН, ШУН ... ... үшін ... ... Стандартсыз жабдықтар (шкафтар, ... күш ... ... мен ... ... ... кесте - Өнімді заттай мәнде өндіру
|Жылдар |Номенклатура бойынша өнім ... ... |
| ... ... |Электроқұрал |Металоконстукциялар|
| ... ... ... ... |ды ... |
| | | ... | ... |114,1 |16,2 |188 |3842 ... |87,0 |1,0 |4673 |3821 ... ... отырғанымыздай 2004жылы 2003жылмен салыстырғанда өнім
өндіру көлемі өскен, және кәсіпорын негізінен ... және ... ... айналысаты.
Егер кәсіпорын 2000 жылы айына 2 млн. теңге электротехникалық өнім
өндірсе, қазіргі кезде 50-60 млн. ... ... ... ... ЖШС-нің өнімі ҚР-ның Мемлекеттік стандартпен ... ГСЛ ... ... ... ... сапа ... сәйкес келуін "Өнімді сынау және техникалық
бақылау" ... ... ... ұйымдастыру әдістерінің ішінен бірлік (жеке) түрін
қолданады. Себебі ол ұлттық компаниялардың және жеке тұтынушылардың өтініші
бойынша ... ... ... шығарады. Кәсіпорынның
өндірістік құрылымы ... ... ... - ... ... өндірістік құрылымы
Ал, кәсіпорынның техникалық ... ... үшін ... ... ... ... - ... құралдардың жағдайы мен қозғалысы жайында мағлұматтар
|Көрсеткіштер ... |2003ж. |2004ж. ... |
| ... | | |(+,-) ... ... |% |0,54 |0,56 |0,02 ... ... |жыл |1,01 |1,2 |0,19 ... ... |% |0,17 |0,34 |0,17 ... ... |% |0,8183 |0,508 |-0,31 ... коэффиценті |% |0,0271 |0,0376 |0,0105 ... ... |% |0,9728 |0,9623 |-0,0105 ... ... ... ... негізгі құралдардың
техникалық жағдайы оны интенсивті пайдалану есебінен жақсарды.
Ал, енді кәсіпорын ... ... ... ... болсақ,
кәсіпорынның жоғарғы басқарушылық ұйымы - "Казтрансформатор Компаниясы" ЖШС-
гі ... қ., ... ... серіктестері - "Кентау трансформаторлық
заводы" АҚ-ы, Кентау қ., "Қырғызэнергоремонт" АООТ, Бишкек қ., ... ... қ., ... ... ... ... ұйымдық құрылымы сызықтық типке жатады. Құрылымның басында
кәсіпорынның директоры, оның қол астында техникалық директор, коммерциялық
директор, сауда мен ... даму ... ... ... ... бақылау бөлімі, құрылыс-жөндеу тобы бар. (2-сызба)
2 сызба - ... ... ... ... ... ... ... және жеке тұтынушылардың мәлімдемесіне
сәйкес қазіргі заманғы техникалық ... ... ... ... шығара алатын квалификациялы инженерлі
- техникалық кадрлары бар.
Кәсіпорынның еңбек ресурстарымен қамтылуы есепті ... ... ... ... жұмысшылар категориясы мен ... ... ... ... ... - ... еңбек ресурстарымен қамтылуы
|Жұмысшылар категориясы ... |2003ж. |2004ж ... |
| ... | ... | | | |і,% ... ... ... ... |122 |124 |101,6 ... ... ... ... |10 |16 |160 ... квалификациялы мамандар ... |12 |28 |233,3 ... ... ... |адам |17 |- |- ... ... ... ... ... |2 |4 |200 ... ... айналысатын | | | | ... | | | | ... және кіші ... ... ... |48 |53 |110,4 ... ... құрылыстың, көліктің,| | | | ... ... мен жер ... | | | | ... ... жұмысшылар | | | | ... ... ... және ... |21 |3 |14,2 ... машинистері, ұста-құрастырушылар | | | | ... жоқ ... ... |12 |19 |158,3 ... ... |81 |76 |93,8 ... ... |41 |48 |117,07 ... "АЭМЗ" ЖШС-де мерзімдік, кесімді және тарифсіз еңбекақы төлеу
жүйесі қолданылады. Негізгі төлем ... жүйе ... ... ... 6 ... шкала.
Серіктестік еңбек ұжымы мүшелерінің кәсіби ... ... ... ... ... біліктілігін және серіктестіктің
экономикалық мүддесін есепке ала ... олар ... ... ... ... ... ... техника қауіпсіздігі, еңбек қорғау
және өндірістік тазалық бойынша ... ... және ... cақтаумен
жүзеге асырылады. Серіктестік еңбек заңымен ... ... және ... ... ... жатады.
5 кесте - "АЭМЗ" ЖШС-гі еңбек ресурстары мен еңбек өнімділігі
|Көрсеткіштер ... |2003ж. |2004ж. ... |
| ... | | |(+,-) |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... саны ... |122 |124 |2 ... ішінде жұмысшылар саны | |81 |76 |-5 ... қоры |мың тг. |31431,5 |49349 |17917,5 ... ... ... ... |мың тг. |42418,8 |73076,3 |30657,5 |
|1жұмыскердің жылдық еңбек |мың тг. |347,7 |589,3 |241,6 ... | | | | ... ... ... |мың тг. |523,7 |961,5 |437,8 ... | | | | ... ... ... |мың тг. |12,96 |20,1 |7,14 ... | | | | ... күндік еңбек |мың тг. |19,5 |32,9 |13,4 ... | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... |мың тг. |1,6 |2,2 |0,6 ... | | | | ... сағаттық еңбек |мың тг. |2,4 |3,7 |1,3 ... | | | | ... ... ... |0,003 |0,002 |-0,001 |
|Еңбекақы қорының өзіндік құн |% |89,8 |76,8 |-13 ... үлес ... | | | | ... ... ... ... біршама өсті. Бұған
әртүрлі факторлар әсер етуі мүмкін. Бұнын салдарынан ... ... ... т.б. көрсеткіштер өсті. Егер 2003жылы ... ... ... 66,4%-і ... ... ... бұл шама 61,3%-і
құрады. 1 жұмыскердің жылдық еңбек өнімділігінің өсу себебі ... ... ... және ... ... өскендігінен болып отыр.
Ал, 1 жұмысшының ... ... ... ... азаюына қарамастан
өткізілген өнімнен түскен табыс өскен. Ол үшін 2004 жылы ... ... ... ... Сол ... бұл көрсеткіш азайған жоқ.
Еңбекақы қоры деңгейінің өсу ... ... ... және ... ... нәтижісін жалпылайтын технико-экономикалық
көрсеткіштерді ... ... ... - ... ... ... ... |Көрсеткіштер ... |2003ж. |2004ж. ... |
| | ... | | | |
| | | | | |(+,-) |% ... ... ... |мың тг. ... ... |30657,48 |172,27 |
| |түскен табыс | | | | | ... ... ... |мың тг. ... |64244,16 |29252,34 |183,59 |
| |өзіндік құны | | | | | ... ... ... |мың тг. |7426,96 |8832,10 |1405,14 |118,92 ... ... ... |мың тг. |6110,46 |6358,08 |247,62 |104,05 ... ... ... |мың тг. |1316,50 |2474,02 |1157,52 |187,92 |
| ... ... | | | | | ... ... емес қызметтен |мың тг. |545,68 |177,01 |-368,67 |32,44 |
| ... ... | | | | | ... ... ... табыс |мың тг. |770,82 |2651,03 |1880,21 |343,92 ... ... ... |мың тг. |298,38 |271,38 |-27 |90,95 ... ... ... |мың тг. |472,44 |2379,65 |1907,21 |503,69 ... орташа жылдық құны |мың тг. |7097,02 ... |6111,76 |186,12 ... ... |% |1,1 |3,4 |2,3 |309,09 ... ... |0,72 |3,3 |2,58 |458,33 |
| | | | | | ... қоры |мың тг. |31431,5 |49349,0 |17917,5 |157,0 ... саны ... |122 |124 |2 |101,64 ... жұмыскердің еңбек |мың тг. |347,7 |589,3 |241,6 |169,48 |
| ... | | | | | ... ... |тг. |0,17 |0,18 |0,01 |105,88 ... ... |тг. |5,98 |5,53 |-0,45 |92,47 ... қарулану |мың тг. |58,17 |106,52 |48,35 |183,12 ... ... ... ... ... ... 2004 ж. ... көріп
отырмыз. Бұның салдарынан еңбек өнімділігі мен еңбекақы қоры ... ... ... құны базалық жылда 34991,82 мың тг. ... ... жылы 64244,16 мың тг. ... өсті. Ауытқу кестеден көрініп
тұрғандай 29252,34 мың тг. құрайды. ... ... өсуі ... ... ... ... өсуінен болған.
3-көрсеткіш жалпы табыс базалық жылы 7426,96 мың тг. болса, есепті жылы
1405,14мың тг. өскен. Сәйкесінше таза табыс та ... Бұл ... ... ... кезең шығындарының кестеден көруге болады. Бұл кәсіпорынның
базалық жылмен салыстырғанда есепті жылы жалпы және әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... өнім рентабельділігі 2003 ж.1,1% болса, ... ... ... ... өзгеруіне әсер еткен факторларға жалпы жалпы
табыстың 2004 жылы ... ... ... Сол жылы ... өнімнен
түскен табыстың өсуі де өз үлесін ... ... ... ... ... ... есепті жылы іске
жарамай қалған негізгі қорлардың орнынына жаңа қорларды енгізу болды.
13-көрсеткіш ... ... өсу ... ... ... өсуі ... табыстың өскендігінен.
Ал 15-көрсеткіштің өсуінің себебі өткізілген өнімнен түскен ... ... ... ... кәсіпорынның аз да болса экономикалық өсуі байқалып ... ... ... ... ЖШС - ң қаржылық жағдайын талдау
Қазіргі кезде кәсіпорынның қаржылық жағдайының ... ... ... ... ... сенерлірек және нақтырақ
береді. Бизнестің ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Нарық жағдайында кез-келген кәсіпорын банкроттыққа ұшырауы немесе басқа
біреудің банкроттығының құрбаны болуы ... ... епті ... ... ... баға мен ... саласындағы тиімді саясат
кәсіпорынның осыдан аулақ болуына және көп ... бойы ... ... пен ... ... және ... өнімді
өндірушінің жоғарғы атауын сақтауға мумкіндік береді.
Батыс елдердің тәжіребиесі көрсеткендей. әрбір "банктор-фирма" белгілі
бір ... мен ... ... ... ... Осы ... ... кез-келген банкроттықтан сақтайтын жалғыз
универсалды рецепт бар - бұл кәсіпорынның жүйелік ... ... ... ... ... - бұл ... процесіндегі капиталдың
жағдайына әсер ететін экономикалық категория және ... бір ... ... ... даму ... ... ... тұрақтылығы оның өндірістік,
коммерциялық, ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдай кездейсоқ нәрсе емес, ол кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... әрі шебер
басқаруының нәтижесі.
Нарықтық экономика жағдайында қаржылық талдау ... роль ... ... кәсіпорынның қаржы ресурстарын тиімді басқаруға мүмкіндігі ... ... ... ... және ... ... немесе айналым
құралдарына, сонымен қатар еңбекті жалпы қаржылық сәттілігі тәуелді болады.
Қаржылық талдау - көптеген мақсаттардың құрамы. Оның ... ... және ... шешімдер қабылданады, кәсіпорындағы ... ... ... ... ... анықталады, таяу және
алшақ перспективаға кәсіпорынның даму болжамы жасалынады.
ҚҚЖ талдауынан келе жатқан апаттық ... ... ... ... жоқ. Бірақ, тек соның ... ғана ... ең осал ... ... және қиын - қыстау жағдайдан ... ... ... ... ... ... оның тұрақтылығын бағалау үшін мынадай
көрсеткіштер ... ... ... ... және оның ... оны ... тиімділігі мен
қарқындығы;
ә) кәсіпорынның пассив құрылымының тиімділігі, оның ... мен ... ... ... кәсіпорынның актив құрылымының тиімділігі және өндірістік тәуелдің
дәрежесі;
в) айналым активтерінің ... ... ... тиімділігі;
г)кәсіпорынның төлем қабілеттілігі және инвестицияның тартымдылығы;
д) шаруашылық жүргізуші ... ... ... тұрғындарының қорын ( шығынсыз сату көлемінің аймағы )
Кәсіпорынның қаржы жағдайларын талдау үшін ақпараттың негізгі ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының қозғалысы,
табыстар мен шығыстар есебі және т.б. есеп түрлері табылады.
Шаруашылық жүргізуші ... ... ... оның тұрақтылығы
капиталдың қайнар көздері (меншікті және ... ... ... және ... ... ... ... және біріншіден
негізгі және айналым капиталының қатынасына байланысты болады.
Осыған ... ... ... ... ... ... ... қаржылық автономия (тәуелсіздік) коэффиценті немесе меншік капиталының
оның жалпы саласындағы үлес салмағы:
- қаржылық ... ... ... ... ... жалпы
валютасындағы үлесі);
- қаржылық тұтқаның иығы ... ... ... ... ... меншікті капиталға қатынасы );
Бірінші көрсеткіш неғұрылым жоғары, ал екінші, үшінші көрсеткіш төмен
болса, соғұрылым ... ... ... тұрақтырақ. Біздің
мысалымызда (7-кесте) меншікті капиталдың үлесінде төмендеу тенденциясы
байқалады. ... ... ... ол ... ... ... меншікті
капиталдың өсу қарқыны қарыз капиталының өсу ... ... ... иығы 50% ... Бұл ... ... ... қаржылық
тәуелділігінің өскендігін көрсетеді.
7 кесте - Кәсіпорын пассивінің (міндеттемелерінің) құрылымы
| ... ... ... | |
| ... ... |Ауытқу |
| | | |(+,-) ... ... ... ... |62,1 |-28,2 ... үлес | | | ... ... | | | ... ... | | | ... ... үлес ... |9,7 |37,9 |-28,2 ... ... ... | | | ... ішінде: | | | |
|- ұзақ ... |- |- |- |
|- ... ... |9,7 |37,9 |-28,2 ... тәуекел |0,107 |0,610 |0,503 ... ... ... | | | ... ... болған өзгерістерді бағалау кәсіпорын және
инвесторлар тұрғысынан әртүрлі ... ... ... және ... ... ... ... үлесі көп болғаны жақсы. Бұл қаржылық тәуекелді
жоққа шығарады.
Кәсіпорын қаражатын ... ... ... және оның
тиімділігін арттыруда маңызы өте зор. ... және ... ... ... ... материалдық және ақшалай ... ... және ... ... ... арақатынасы қаншалықты
тиімді екенінен өндірістік және қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... ресурстарын тиімді пайдаланбаса, оларды жоғары
нормативті өндіріс қорларына ... ... ... дебиторлық берешек жіберсе,
тіпті кәсіпорынның жақсы қаржылық нәтижесінде де, рентабельділігінің жоғары
деңгейінде де кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... - ... ... құрылымын талдау
|Көрсеткіш ... |2003ж. |2004ж. ... |
| ... | | |(+,-) ... ... ... |мың тг. |56955,4 ... ... ... ... | | | | ... ... |мың тг. |9918,57 ... |6580,42 |
|айналым капитал |мың тг. ... ... ... ... ... үлес ... | | | | ... капиталдың |% |17,4 |19,04 |1,64 ... ... | |82,58 |80,96 |-1,62 ... ... капиталға |тг. |4,74 |4,25 |-0,49 ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... жылы ... ... айтарлықтай
өзгерістер болғаның көрсетеді: айналым капиталының үлесі 1,62%-ке азайды,
ал ... ... ... ... Егер 2003 жылы 1тг. ... капиталға
4,74тг. айналым капиталы келсе, онда 2004 жылы ... ... ... бәсеңдетіп оның тиімді пайдалануына кедергі жасайды.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын баланстың ... мен ... ... ... ... ашылуы мүмкін.
Бәріне мәлім, баланстың активі мен пассиві тығыз байланысты. Баланс
активінің әрбір бөлімінде өзінің қаржыландыру ... бар. Ұзақ ... ... көзі ... ... мен ұзақ ... қарыз
қаражаттары болып табылады. Кейбір жағдайларда банктердің қысқа ... ... ... (ағымдағы) активтер меншікті капитал мен қысқа ... ... ... құрылады. Меншікті айналым капиталының жетіспеушілігі
ағымдағы активтердің ауыспалы бөлімінің көбеюіне, ал тұрақты бөлімінің
азаюына ... Бұл ... ... ... күшеюі мен
жағдайының тұрақсыздығын дәлелдейді.
Меншікті айналым капиталы ... ... ... ... ... қаржылық міндеттемелерді азайтқанға тең болады.
Меншікті айналым сомасы меншікті капитал есебінен құрылған ағымдағы
активтің ... ... бір ... ... ... мерзімді қарыздарды
қайтарғанда кәсіпорын айналымында қалатын соманы көрсетеді.
9 кесте - Меншікті ... ... ... ... |2003ж. |2004ж. |
| ... | | ... ... ... сомасы |мың тг. |47036,82 |70152,91 ... ... ... |мың тг. |5512,66 ... ... ... ... (пасситің | | | ... ... | | | ... ... капиталының сомасы |мың тг. |41524,146 |37346,03 |
|Ағымдағы актив сомасындағы үлесі: |% | | ... ... | |88,3 |53,23 ... ... | |11,7 |46,76 ... ... 2003 жылы ... активтер 11,7%-і қарыз капитал
есебінен құрылған. Ал 2004 жылы ағымдағы активті құрудағы қарыз капиталының
үлесі 46,76%, ал ... ... ... ... ... ... ... инвесторлардан қаржылық тәуелділігін дәлелдейді.
Кәсіпорын қызметіндегі дағдарыс белгілері ең алдымен өтімділік (төлем
қабілеттілік) ... және ... ... ... деп ... ... және толық көлемде қысқа мерзімді
міндеттемелер бойынша есеп ... ... ... ... ... ... ұзаққа созылатын және созылмалы бола алады. ... ... ... ... сату ... ... табыстың аздығы, ... ... ... төлемдердің түсуінің ұстап қалуы және т.б.
Кәсіпорынның төлем қабілетсіздігін баланстан оқып білуге ... ... және ... ... ... ... ... Осындай бағалаудың жалпы идеясы оларды өтеуге арналған ағымдағы
міндеттемелер мен ... ... ... ... ... (өтеу уақыты) 1жылға дейінгі активтер (міндеттемелер) жатады.
Қысқа мерзімді перспективада ... ... ... үшін ... ... ... ... коэффиценті, жедел өтімділік
коэффиценті және абсолютті өтімділік коэффиценті.
Ағымдағы өтімділік ... егер ... ... ... ... қысқамерзімдегі міндеттемелердің қай бөлігін
өтей алатынын ... ... ... / ... ...... = 47036,8157 / 5512,6695 = 8,53
Ка.ө.2004 = 70152,9192 / 32806,8937 = 2,14
Бұл көрсеткіш 2003 жылы кәсіпорын ағымдағы ... 8,53 есе ... және ... ... ... ... осы ... міндеттемелерді жабу мүмкіншілігінің және оларды тез қайтару
қабілетінің жоғары болғанын дәлелдейді. Ал, 2004 жылы бұл ... ... Бұл ... өзінің шекті нормасына дейін жетіп қалды.
Абсолютті ... ... ... банк пен кассадағы
есепшотында ақша қаражаттарының қысқа мерзімдегі міндеттемелерге қатынасын
білдіреді. Бұл көрсеткіш қысқа ... ... қай ... ... ... екендігін көрсететін төлем қабілеттілегінің қатал критерийі.
Кабс.ө. = ақша қаражаттары / қысқа мерзімді міндеттемелер ≥ ... = 1622,34 / 5512,669 = ... = 2311,869 / ... = ... ... 2004 жылы ... қысқа мерзімді
міндеттемелерін дереу өтеу мүмкіншілігін мүлдем жоғалтқаның ... ... бұл ... 0,2-ден кем болмауы тиіс.
Кәсіпорынның қаржылық жаңдайының нашарлауы ... ... ... ... ... ... ... Осылайша кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығы төмендейді. Қаржылық тұрқтылықты активтегі ... және ... ... ... құралдардың қорлану қарқыны,
кәсіпорынның ұзақ мерзімді және ... ... ... ... ... ... материалды айналым құралдарының
қамтамсыз етілгендігі бойынша ... ... және ... ... ... ... ... бірігіп кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы көрініс береді. Егер
кәсіпорында ... ... ... ... ... ол ... ... сақтаса, онда кәсіпорында қиын ... ... бар. ... өтімділік және қаржы тұрақтылық көрсеткіштері
қанағаттанарлық болмаса, онда ол кәсіпорын – ... ... ... ... ... ... алу ... соқпайды: ол үшін уақыт
пен инвестиция қажет. Өзінің қаржы ... ... ... ... ... ... жағдайлардың негативті топталуы тағдарлы шешімге
әкелуі мүмкін. Негізгі ... ... ... ... ... ...... активтердің жалпы
сомасындағы кәсіпорынның меншікті қаражаттарының үлесі.
Ктәу =меншікті капитал / баланс ... = ... = ... / 56955,39 = 0,903
Ктәу2004 = 53845,016 / 86651,91 = ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Бұл көрсеткіш 0,5-0,6-дан төмен болмауы қажет деген
пікір ... Бұл ... ... ... банктер мен басқа
инвесторлар жағынан кәсіпорынға сенімсіздік туғызады. Біздің мысалымызда
бұл көрсеткіш нормативтен ... ... ... болып қарыз және меншікті қаражаттадың
арақатынасы коэффиценті және қаржылық ... ... ... және меншікті қаражаттардың арақатынасы коэффиценті – ... ... ... ... қатынасы. Әрине, тәуелсіздік
коэффицентінің мүмкін мағынасы 0,5-тен, ал ... және ... ... ... 1-ден аспауы тиіс. ... ... ... ... ... ... 1 ... коэффиценті арасындағы айырмашылық ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Кқ. және м.қ.арақатынасы = ұзақ мерзімді кредиттер мен қарыздар + ... ... мен ... / ... ... < 1
Кқ. және м.қ. арақатынасы 2003 = 0+5512,669 / 51442,724 = ... және м.қ. ... 2004 = ... / ... = ... ... = ... капитал (міндеттемелер) / баланс
қорытындысы = 0,4-0,5 немесе Ктәуелділік = 1- Ктәу
Ктәуелділік 2003 = 5512,669 / 56955,39 = ... 2004 = ... / ... = ... жылы ... ... 11%-і ... қаражаттары есебінен
құрылды, ал 2004-і жылы ол 61%-і құрады. Ал, ... ... ... жиынтық капиталдағы қарыз қаражатының үлесі 9,7%, ал 2004 жылы 37,9%
болғанын көрсетеді. Бұл ... 2004 жылы ... ... ... өскенін дәлелдейді.
Инвестицияларды жабу коэффиценті кәсіпорын активінің жалпы сомасындағы
меншікті қаражаттарының және ұзақ ... ... ... жабу = ... капитал + ұзақ мерзімді міндеттемелер /
баланс қорытындысы
Кинвестицияларды жабу 2003 = ... / ... = ... инвестицияларды жабу 2004 = 53845,016 + 0 / 86651,910 = 0,62
Бұл көрсеткіш тәуелсіздік коэффицентімен салыстырғанда қатаң шектеулері
аз. ... ... ... жақсфы мағынасы 0,9-ға жуықтайды, ал
дағдарыстық мағынасы оның 0,75-ке дейін ... ... ... бұл ... жақсы мағынада болған, ал 2004 жылы ... ... ... ...... ... оның жалпы сомасына қатынасы. Ол меншікті капиталдың қай бөлігі
айналымда екенін, яғни осы ... ... ... ... ... Кәсіпорынның меншікті қаражаты пайдалануға икемділікті
қамтамасыз ету үшін коэффицент едәуір жоғары болуы қажет.
Кмм.к. = ... ... ... ... / ... ... ... ≥ 0,5
Кмм.к.2003 = 41524,15 / 51442,7 = 0,807
Кмм.к.2004 = 37346,03 / 53845,02 = 0,6935
Талданатын кәсіпорында 2004 жылы 2003 ... ... ... капиталдың үлесі 11,35%-ке азайған, бұны теріс деп бағалауға
болады.
Өзінің ... ... ... ... мен шығындардың қамтамасыз
етілу коэффиценті.
Кқ.қ. = меншікті айналым капиталы / тауарлы-материалды қорлар ≥ 0,6÷0,8
Кқ.қ. 2003 = 41524,146 / ... = ... 2004 = ... / ... = 2,11
2003 жылы қорлар мен шығындардың 204%-і, ал 2004 жылы 211%-і ... ... ... ... ... ... ... меншікті капитал мен
ұзақ мерзімд міндеттемелерден құралатын инвестициялаған капиталдың ... ... ... ... ... инв. ... = негізгі қорлар / меншікті капитал + ұзақ мерзімді
міндеттемелер
Кұ/м инв. қамтылу 2003 = 9918,578 / ... +0 = ... инв. ... 2004 = ... / ... = ... ... 2003 жылы меншікті капитал мен ұзақ мерзімді
міндеттемелерден құралатын инвестициялардың 19,3%-і ... ... ал 2004 жылы ... ... ... коэффиценті – негізгі құралдардың ағымдағы активтерге,
яғни айналым құралдарына қатынасы.
Ким. = негізгі қорлар / ағымдағы активтер
Ким. 2003 = 9918,578 / ... = ... 2004 = ... / 70152,919 = 0,235
Талданатын кәсіпорында 2003 жылы негізгі қорлардың 21%-і ... үшін ... ... ... ал 2004 жылы бұл ... ... аналитикалық тәжірибесінде қаржы тұрақтылығының басқа ... ... ... ... қарастырылған көрсеткіштер
банкроттықтың пайда болу қаупі көз ... ... ... ... ... үшін ... кесте - "АЭМЗ" ЖШС-нің өтімділік және қаржы тұрақтылығы
көрсеткіштері
|Көрсеткіш ... |
| | | ... үшін |
| | | ... ... ... ... ... ... ... ... |8,53 |2,14 |≥2 ... ... ... коэффиценті |0,29 |0,07 |≥0,2 ... ... ... ... ... ... ... |0,903 |0,621 ... ... ... және ... ... |0,11 |0,61 |0,1 | ... қамтылу | | | | ... ... | | | | ... ... |- |- |- ... құрылымы |
|қалпына келтіру | | | ... ... ... | | | ... |
| | | | ... ... жоқ |
|Төлем қабілеттілігін |- |- |>1,0 | ... ... (Кж.) | | | | ... Кқ.к. - егер ... ... (Ка.ө. , Км.қ.қ.) белгіленген |
|критерийлерден төмен болса есептеледі; Кж - егер коэффиценттің ... ... ... ... ... ... ... өтімділік коэффиценті дебиторлық берешекті толық өтеген
жағдайда жақындағы перспективада ұйымның ағымдағы берешектердің қай бөлігін
жабуы мүмкін екенін көрсетеді. ... ... 200% -ке ... ... ... ... көрсеткіш жұбатушы. Ол қызметтен барлық
қарыздар мен алдағы кезең шығындарын қайтарғанның өзінде де кәсіпорын 214%-
ке өзінің берешегін өтей алатының көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... етілуі жөнінде қамқорлық
жасайтынының көрінісі.
Меншікті айналым құралдарымен қамтылу коэффиценті кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығына қажетті меншікті құралдарын сипаттайды. Бұл ... ... күрт ... ... ... ... ең ... және көп қолданатын банкроттық ықтималдылығын бағалау
әдісі бойынша "АЭМЗ" ЖШС-нің ... ... ... ... - ... ... Z екіфакторлы моделі бойынша банкроттық
болжамы
|№ |Көрсеткіштер |2003ж. |2004ж. ... ... ... мың тг. ... ... |
|2. |Ағымдағы міндеттемелер, мың тг. ... ... ... ... ... міндеттемелер, мың тг. |0 |0 ... ... ... мың тг. ... ... ... |Ағымдағы өтімділік коэффиценті (ж1/ж2) |8,53 |2,14 ... ... ... ... |0,0967 |0,378 |
| ... | | ... |Z ... ықтималдылығының көрсеткіші |-9,539 |-2,661 ... ... ... |

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның банкроттығы мен төлем қабілетсіздігінің теориялық негіздері47 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық негіздері23 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Кәсіпорын шығындары аудитінің міндеттері, мақсаттары және ақпараттық қамтамасыз етілуі10 бет
Экдативті-катаралды диатез (экд)18 бет
Компанияның банкроттығы мен төлем қабілетсіздігінің теориялық негіздері. Жалған банкроттық қылмыстық-құқықтық сипаттамасы30 бет
Микроб ферменті, классификациясы. Микроорганизмдердің көмегімен органикалық заттардың, азот, күкірт, фосфор және темір қосылыстардың өзгеріске ұшырауы4 бет
1970—1985 жылдары Қазақстанда өнеркәсіптің жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы16 бет
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
«кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру»49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь