Сот сараптамасын тағайындау және жүргізуде арнайы білімдерді қолдану

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.бет

1. Қылмыстық іс жүгізудегі арнайы білімдерді қолданудың түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7.бет

2. Сот сараптамасы арнайы білімдерді қолданудың негізгі нысаны ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18.бет
Сот сараптамасының түсінігі және маңызы ... ... ... ... ... ... ... ..18.бет
Сот сараптамасын жіктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30.бет

3. Сот сараптамасын тағайындаудағы арнайы білімдерді қолдану маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37.бет
Сот сараптамасын тағайындау негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37.бет
Сот сараптамасына қажетті материалдарды дайындау ... ... ... ..47.бет

4. Сот сараптамасын жүргізу кезіндегі арнайы білімдерді қолданудың ерешеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54.бет

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62.бет

Пайдаланаған қайнар көздер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .65.бет
Біздің қоғамымыздың бастан кешіп жатқан қиын кезеңде қылмыспен күресу – мемлекетіміздің ең алғашқы міндеттерінің бірі. Қазақстан Республикасы Президенті Қазақстан Республикасының халқына арналған “Қазақстан-2030” жолдауында біздің қоғам оған әсер еткен трансформация нәтижесінде өзгеріп, біз өзге құндылықтар мен адамдық қатынастардың жаңа түріне өттік, біз еркін, жалпы біз тәуелсіз болдық деген. Елбасының бұл сөздерінің шындыққа сай екендігін адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтарын мемлекеттің ең жоғарғы құндылығы деп таныған Қазақстан Республикасының Конститутциясының мәтінінен көре аламыз. Қоғамның жалпы ілгері даму мемлекеттегі барлық процестердің дамуына әкеледі, сәйкесінше мемлекет қылмыспен күресу тетіктерінде дамытуы керек. Бүгінгі күні қылмыстық іс жүргізуде және жалпы қылмыстарды тергеу мен сотта қылмыстық істерді қарауда жалпыға белгілі емес арнайы білімдерді қолдану саласының даму тендениясы объективті заңдылық болып отыр. Бұған дәлел 1997 жылы 13 желтоқсанда қабылданған Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі болып табылады, онда Қазақ КСР Қылмыстық іс жүргізу кодексіне қарағанда арнайы білімдерді қолдану қызметі кеңірек құқықтық регламенттеледі. Арнайы білімдерді қолданудың бірден бір және ең кең тараған нысаны сот сараптамасы болып табылады, ол қылмыстарды тергеу кезінде ғылым мен техниканың жаңа жетістіктерін тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Еліміз тәуелсіздік алғаннан бері сот сараптамасының процессуалдық және дәлелдемелік проблемалары осы саладағы заңнамалардың өзгеріп отыруына, әлі де қалыптасу кезеңінде болуына байланысты осы күнде де орын алып отыр. Бұл олардың шешілуі мен жоюылуының баяу жүруіне байланысты болып табылады.
1. Қазақстан Республикасының Конститутциясы. 1995, 30 тамыз.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодекесі 1997 жыл 13 желтоқсан.
3. “Сот сараптамасы туралы” ҚР Заңы 1997 жыл 12 қараша.
4. Алмаганбетов П. Назначение судебной экспертизы в уголовном процессе. Алматы, 2002.
5. Әлмағанбетов П. Қылмыстық іс жүргізудегі сот сараптамасын тағайындау. Практикалық оқу құралы. – Алматы: Жеты жарғы, 2004 – 80 бет.
6. Аубакиров А.Ф., Гинзбург А.Я. Значение экспертизы в расследовании преступлении. Караганда: 1991
7. Аубакиров А.Ф., Виницкий Л.В. Криминалистическая экспертиза машинописных текстов. Караганда, 1981
8. Бычкова С.Ф. Организация назначения и проведения судебной экспертизы. Алматы, 1999
9. Бычкова С.Ф. Судебная экспертиза: научные, организационно-правовые и методические основы. Учебное попсобие. – Алматы: “Жеті жарғы”, 2002. – 432 с.
10. Бычкова С.Ф. Проблемы развития института специальных знаний в гражданском судопроизводстве. Диссертация на соискание степени кандидата юридических наук. Алматы, 2004.
11. Вареникова С.П. Применение специальных знаний в уголовном судопроизводстве РК. Учебное пособие. – Алматы., 2004. – 200 с.
12. Виноградов И. В., Кочаров Г. И., Селиванов Н. А. Экспертиза на предварительном следствии. Москва, 1967
13. Жәкішев Е.Ғ. Криминалисттік тактика. – Алматы, 1997.
14. Жәкішев Е.Ғ. Сот сараптама мәселелері. // Фемида – 1997. №11.
15. Колесниченко А.Н., Коновалова В.Е. Вероятные заключения криминалистической экспертизы. «Соц. Законность». 1955 ж., № 10
16. Колдин В.Я. Идентификация при производстве криминалистических экспертиз. Москва, 1957
17. Криминалистика: Криминалистическая техника: Учебник для вузов шаруа (фермер) қожалығы А.Ю. Алексеевой и др. Под ред. А.Ф.Аубакирова. Алматы: Аркаим, 2002. – 732 с.
18. Махов В.Н. Использование знаний сведущих лиц при расследовании преступлений. Москва, 2000.
19. Орлов Ю.К. Заключение экспертов и его оценка по уголовным делам. Москва, 1995
20. Поврезнюк Г.И. Судебная экспертиза. Алматы, 1999.
21. Предварительное расследование уголовных дел в РК: состояныи, организация и перспективы. Алматы, 1998.
22. Рахунов Р.Д. Теория и прктика экспертизы в советском уголовном процессе., М,.1953
23. Саханова И.В. Экспертиза в уголовном и гражданском процессе. М: 2000
24. Строгович М. С. Курс советского уголовного процесса Москва, 1976.
25. Следственые действия. Комментарий к УПК РК./С.Ф.Бычкова, А.Я.Гинзбург. Алматы 1998.
26. Следственные действия. Система и процессуалдная форма. / Под ред. С.А. Шейфер. Москва, 2001.
27. Төлеубекова Б.К., Қапсәләмов Қ.Ж., Шанарбаев Б.Қ., Қазақстан Республикасының Қылмыс-тық іс жүргізу құқығы. Алматы, 2002.
28. Уголовный процесс. Учебник для юридических вузов и факультетов. Москва, 1997.
29. Уголовный процесс. Учебник для вузов. Под ред Божьева В.П. Москва, 1998.
30. Уголовный процес: Учебной для юридических вузов. Москва, 1999.
31. Шакиров К. Н. Судебная экспертиза. Алматы, 1998
32. Шляхов А.Р. , Корухов Ю.Г. Классификация судебных экспертиз. Москва, 1992
33. Шляхов А.Р. Процессуальные основы производства криминалс-тической экпертизы. Москва., 1962
34. Чувилов А. А. Проведение экспертизы до предьявления обвинения // Соц. Законность. – Москва, 1968
35. Энциклопедия судебной экспертизы /Под. ред. Т.В.Аверьяновой, Е.Р.Россинской. – Москва, 1999
36. Яковлев Я М. Подготовка и направление следователем материлов на криминалистическую экспертизу документов. – Душанбе, 1963.
        
        Мазмұны:
Кіріспе...................................................................
..........................................3-бет
1. Қылмыстық іс жүгізудегі ... ... ... Сот ... ... білімдерді қолданудың негізгі нысаны
ретінде..............................................................
......................................18-бет
. Сот ... ... ... Сот ... Сот сараптамасын тағайындаудағы арнайы ... ... Сот ... ... Сот ... қажетті материалдарды дайындау..............47-бет
4. Сот сараптамасын жүргізу кезіндегі арнайы білімдерді қолданудың
ерешеліктері
................................................................54-
бет
Қорытынды.................................................................
.................................62-бет
Пайдаланаған ... ... ... ... ... жатқан қиын кезеңде қылмыспен
күресу – мемлекетіміздің ең алғашқы ... ... ... ... ... ... ... арналған
“Қазақстан-2030” жолдауында біздің қоғам оған әсер еткен трансформация
нәтижесінде өзгеріп, біз өзге ... мен ... ... ... ... біз ... ... біз тәуелсіз болдық деген. Елбасының бұл
сөздерінің шындыққа сай ... ... оның ... ... ... ... ең ... құндылығы деп таныған Қазақстан
Республикасының Конститутциясының мәтінінен көре аламыз. ... ... даму ... ... ... ... әкеледі,
сәйкесінше мемлекет ... ... ... ... ... күні ... іс жүргізуде және жалпы қылмыстарды тергеу мен
сотта қылмыстық ... ... ... белгілі емес арнайы білімдерді
қолдану саласының даму ... ... ... болып отыр. Бұған
дәлел 1997 жылы 13 ... ... ... ... іс ... ... болып табылады, онда Қазақ КСР Қылмыстық іс
жүргізу ... ... ... ... ... қызметі кеңірек
құқықтық регламенттеледі. ... ... ... ... ... ең кең ... ... сот сараптамасы болып табылады, ол
қылмыстарды тергеу ... ... мен ... жаңа ... ... ... береді.
Еліміз тәуелсіздік алғаннан бері сот сараптамасының процессуалдық
және дәлелдемелік проблемалары осы саладағы заңнамалардың өзгеріп отыруына,
әлі де ... ... ... байланысты осы күнде де орын алып отыр.
Бұл ... ... мен ... баяу ... ... ... табылады.
Арнайы білімдерді құқық қорғау қызметінде қолдануға байланысты
қаттынастарды құқықтық реттеудің ... ... ... ... ... айта ... ... Республикасының
“Прокуратура туралы”, “Ұлттық қауіпсіздік органдары туралы”, “Жедел
іздестіру ... ...... ... ... қолданудың
құқықтық реттеудің механизмін дамытуға едеуір көмегін ... ... 1997 жылы ... ... ... “Сот сраптамасы
туралы” Заңы болып табылады.
Сот сараптамасын қылмыстық іс жүргізудегі арнайы білімді ... ... деп айта келе оның ... ... яғни ... тергеудегі, сотта қараудағы аз икемділігіне назар аударған жөн. Бұл
айтылғанға ... ... ... ... ... мен сот ... ... формальді түрде тағайындалатынынан, қылмыстық іс
жүргізудегі сот сараптамасы мүмкіншіліктерін бағалай алмауын ... ... ... ... ... ... ... тергеген және сотта
қарау кезінде процессуалдық ережелердің бұзылуына байланысты ... ... сот ... ... мен ... кезінде іске
қатысушы тұлғалардың барлық құқықтары мен міндеттерін ... ... ... тағайындаумен және жүргізумен байланысты қызметтің
төмен әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... сарапшының қосымша материалдарды ұсыну
қажеттігі туралы арыздарынан көруге болады.
Сонымен қатар қазіргі ... ... ... ... Іс Жүргізу
Кодексінің кейбір ... ... де сот ... ... өзекті болып отыр. Сот сараптамасын тағайындау,
жүргізу және оның нәтижелерін бағалау саласында, ... ... ... қылмыстық істерді тергеуде және сот өндірісінде толығымен
пайдалануда қылмыстық істі жүргізуші ... ... ... ... орындау ерекше маңызға ие және өзекті мәселенің бірі ... ... ... ... ... қандай да бір көлемде азайтуға арналған.
Дегенмен сот сараптамасының ғылым мен заңнамадағы процессуалдық
жағдайы мен ... тек ... ... ... ... керек, өйткені оны
қолданудың процессуалдық талаптарына қазіргі кездегі тәжірибе әлі біртіндеп
бейімделу науқанында деп айтуға ... ... ... ... ... келесідей:
жалпы қылмыстық іс жүгізудегі арнайы ... ... ... және ... ... ... арнайы білімдерді қолданудың негізгі нысаны
ретіндегі ... мен ... ... оның ... ... ... басқа
тергеу әрекетінен ажырату;
сараптаманы топтастыра отырып оның ... ... ... ... ... сараптаманың түріне байланысты қандай ... ... ... ... анықталады;
сараптама тағайындаудағы арнайы білімдердің орнын анықтау ... ... ... ... ... ... ... арнайы білімдерді
қолдану ерекшелігін ашу;
сот сараптамасын жүргізу ... ... ... ... ... ... сот ... тағайындау мен жүргізудің
процессуалдық және ғылыми негіздерін қамтитын төрт ... ... ... ... іс жүгізудегі арнайы білімдерді ... ... ... ... ... ... атап ... жалпы арнайы
білімдердің заңи және ғылыми түсінігі олардың ... іс ... ... ... арнайы білімдерді қолданудың ... ... сот ... арнайы білімдерді қолданудың ... ... ... ... осы бөлімде сот сараптамасының
процесуалдық түсінігі ашылады, сот сараптамсының ... ... ... ... ... ... бір ... ретіндегі
маңыздылығы туралы сөз болады және сот ... ... ... ... ... сот ... ... арнайы білімдерді
қолдану орны туралы мәселе көтеріледі, атап айтқанда сот сараптамасының
тағайындау негіздері және сот ... ... ... ... ... ... ... ерекшелікетері айқындалады.
Жұмыстың төртінші бөлімінде сот ... ... ... ... ... ... ... проблемдік мәселелер көтеріледі.
Бітіру жұмысын жазу барысында әртүрлі ... ... ... ... ... оқу құралдары, шығармашылық басылымдар,
мерзімдік басылымдар және басқа да шығармалар қолданылды.
1. ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДЕГІ АРНАЙЫ ... ... ... іс ... ... ... қолдану процесінің
тиімділігін артттыру үшін оның ... және ... ... ... керек. Арнайы білімдердің ғылыми түсініктемесін берер алдында “арнайы
білім” түсінігіне заңнама берген анықтамасына көңіл аударайық, ҚР ... ... ... ... ... не ... бір ... бойынша
жұмыс істеудің нәтижесінде алған, қылмыстық сот ісін ... ... ... емес ... ... ... іс ... тиісті түрде функцияларын сәйкестендіргенде
нақты құқыққа ... ... ... мәніне дейінгі жолды анықтап
беретін іс жүргізу нормалары мен құқықтық институттардан тұратын ... ... ... ... ... ... ... бойынша адам қызметінің құқықтық емес
саласының білімдерін ... ... ... ... ... ... ... ары қарай “технкаландырмай”
ақиқатқа жету ... ... де ... ... ... ... басты танымдық мақсатын жүзеге асуы тек ... ... ... ... ... ... ... әдістер,
құралдар мен білімдердің барлығын кең және ... ... ... ... мойындау керек. Ондай әдіс-тәсілдер, білімдер қатарына
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... және өзге де ... ... ... қолдануды
қылмысты тергеуде және сот ісін ... ... ... ... ... ... негізделген жүйені құрайды және
ажырамас іс жүргізушілік институт болып ... ... ... ... ... ... категория
ретіндегі таным териясындағы түсінігі қылмыстық іс жүргізуде анық емес
болды.
“Арнайы ... ... ... көп ... ... бұл ... бір адамның кәсіби оқудың немесе қандай да бір ... ... ... ... ... білім ретінде заңмен бекітілген түсініктің
ерекшелігі ретінде олардың қылмыстық процесте жалпыға мәлім еместігі ... сот ісін ... ... ... бағытталғандығымем
түсіндіріледі. Дегенменен қалыптасқан арнайы білімнің анықтамасы қылмыстық
процестегі жалпыға мәлім және жалпыға мәлім емес ... ... ... ... бермейді, ал бұл өз ... ... ... ... ... ... ... заң ғылымындағы
проблемалық жағдайлардың шешілмей келе жатқандығын көрсетеді.
Заң әдебиетінде қылмыстық іс ... ... ... мәнін,
олардың мазмұнын және субъектісін, ... ... ... ... ... білімдерге біркелкі түсініктеме ... ... ... ... ... түсінігін, оларды қолдану субъектілерін
және сол білімдерді қолдану нысандарын анықтаудың қажеттілігін ... факт өз ... осы ... маңыздылығын көрсетеді.
Арнайы білімдерге ... ... ... анализдей
отырып, олардың түсінігін сипаттауда А.А.Эйсман., ... ... ... ... ... ... кету ... білімдердің түсінігін саралай отырып, ... ... заң, ... ... ... тек қана белгілі бір
тұлғаларға тиесілі ... ... ... ... ... ... ... жете бермейтін және жалпыға таралмайтын білім, қысқаша айтқанда бұл
мамандардың шектелген ... ғана ... ... ... ... ... ... биология саласындағы маман үшін арнайы білім болып
табылатындығы сөзсіз және керісінше. Сәйкесінше, сот өзінің қызметінде ... мен ... ... ... ... бір ... ... қажетті
білімнің арнайы немесе арнайы еместігі туралы сұрақты шешу ... ... көз ... В.И. ... та ... ... арнайы білімдердің кәсіптік дайындық және кәсіптік
қызметпен өзара байланысына көңіл бөледі. Ол ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз – ғылыми және
инжинерлік техникалық қызметтердің ... ... ... және ... білімдер және кез-келген өзге де қызметпен айналысуға
қажетті ... ... іс ... ... білімдер дәлелдемерді
табуға, бекітуге, алуға, зерттеуге және ... ... ... ... алу және ... ... арнайы заң
ғылымдарының саласының білімдерін қоспағанда заң ... ... ... Бұл ... ... іс ... ... тергеу әрекеттеріне қатысушы анықтау ... ... және ... іздестіру-техникалық топтарының қызметкерлері
сарапшы деп ... олар ... ... ие ... ... табылады
деген ережеге сәйкес келеді.
Ю.К.Орлов арнайы білімді жалпы жұртқа белгілі біліменн ... ... ... ... ... білім беру және өмірлік тәжірибе
саласының шегінен шығатын, тұлғалардың ... ғана ... ... ... ... ... дайындық пен кәсіби дағдылардың нәтижесінде
қалыптасады. Арнайы білімдердің түсінігі, олардың жалпыға мәлім ... ... даму ... олардың жинаған білімдерінің көлеміне
байланысты болып келеді.
Арнайы білімдердің қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... Оның пікірінше
“қылмыстық іс жүргізудегі ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінен алынған, дәлелдемелер ... ... ... ... ... іске маңызы бар дәлелдемелермен
жұмыс істеудің құралдары мен тәсілдерін ... ... адам ... жүйелендірілген ғылыми білімдері, дағдылары,
тәжірибелері”.[5]
Арнайы білімдерді арнайы емес ... ... ... бөлу ... ... ... адамдардың таным мүмкіндіктері мен
қабілеттіліктерінің кең ... және ... ... ... ... тез ... аз уақыт кезеңінде арнайы
білімдер қатарынан арнайы емес білімдер қатарына өтіп ... ... ... ... ... мен ... білімдердің арасында ешқандай
айырмашылықтар жоқ деген пікірлер ... ... Бұл ... тек ... ... ғана тән ... келеді. Шындығында да сараптама жүргізу
үшін арнайы ғылыми білімдердің бар болуы ... шарт ... ... ... мен тергеушіге қатысты мұндай шарт даулы болып келеді.
Қылмыстық сот ... ... ... үшін ... ... қажет
екендігімен дауласпаймыз, бірақ біздіңше ол тұста қолданылатын білімдердің
тек ғылыми болу керектігімен келісе алмаймыз. ... ... ... ... ... ... кейбір мәселелерді шешу үшін жалпыға мәлім
емес білім мен ... ие ... ... ... ... болуы мүмкін.
Жоғарыда келтірілген арнайы білімдердің мәні мен маңызына қатысты
ғылымда бар көзқарастардан көретініміздей, арнайы ... ...... ... не ... бір мамандық бойынша жұмыс істеуінің нәтижесінде
алған, қылмыстық сот ісін жүргізу міндеттерін шешу үшін ... сот ісін ... ... ... ... емес ... ... ҚР ҚІЖК-нің 7-бабының 41-тармағында көрсетілген.
Бірқатар ғалымдардың (А.А.Эйсманның, В.И.Шикановтың, ... ... ... ... және
тағы басқалардың) арнайы білімдердің мазмұнына қатысты тұжырымдарын
саралауы арнайы ... ... жүйе ... ... ... арнайы білімдер құқық пен жалпыға мәлім білімдерді қоспағандағы кез
келген білімдердің жиынтығын ... ... ... ... бір ... ... ... білімі болып
табылады;
- арнайы білімдер ситуациялық ... ие, ... ... бұл ... белгілі бір процессуалдық шешім қабылдауды білдіреді;
- арнайы білімдер ғылыми білім болып ... ... ... ... ғылымдардың негізінде синтезделген
білімдердің кешені болып табылады.
Жалпы, ... ... ... ... ... және ... өндірісте
пайда болатын сауалдарды шешуде арнайы білімдерді қолданудың шарттары
келесідей болып келеді:
а) арнайы білімдер, тек қана ... ... және ... негіздер
болған жағдайда ғана қолданылуға жатады. Мәселен, сот ... ... ... ... іс ... арнайы білімдерді пайдалана
отырып, іс бойынша сұрақтарды шешу қажеттілігі табылады. ... ... ... ... ... тағайындаудың қажеттілігін
негіздеп көрсететін іс материалдары табылады. Сот ... ... ... ... іс ... негіздер
болып ҚР ҚІЖК-нің 241-бабы табылады;
ә) арнайы ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, сот сараптамасы секілді мұндай
арнайы білімдерді ... ... ҚР ... ... ... бар. ... ... арнайы ғылыми-техникалық құрылғыларды қолдану – ҚР ҚІЖК-
нің 129-бабында көзделген;
б) арнайы білімерді тек қана ... ... ... ... ... ... ... аудармашы) өздерінің процессуалдық
функцияларының шегінде ғана ... ... ... ... аталған
тұлғалардың тәжірибеде өздерінің іс жүргізушілік функцияларының шегінен
шыға отырып ... ... ... ҚР ... 90, 91, 92, 95, ... ... оларды шеттетуге (отвод) негіз болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... шешуде
олардың құзыреттеріне қосымша талаптар қойылады.
в) арнайы білімдерді ... ... ... өзі ... ... ... қағидалары мен ережелерін қамтитын қағидалы ережелерге
негізделуі тиіс болып табылады. Мысалға алып ... ... ... ... құралдарды пайдалану қылмыстық іс жүргізудің
жалпы заңдылық, ғылыми маңыздылық, ... іс ... ... ететін және қауіпсіз болуы тиіс (ҚР ҚІЖК 129-бабы).
г) ... ... ... ... ... ... жатқан
процессуалдық әрекеттің шеңберінен шықпауы тиіс. Мәселен, ... ... ҚР ... 242-бабымен реттеледі, ал сараптамалық
үлгілер ... ... ҚР ... 242-бабының мазмұнымен анықталады;
д) арнайы білімді қолдану қызметінің ... ... ... ... ... тиіс. Жекелеген жағдайларда егер тергеу іс-
әрекеттерін жүргізу барысында фотосуретке түсіру, киноға түсіру, ... ... ... ..., онда ... оны жүргізу барысында қолданылған
ғылыми-техникалық құралдар, оларды ... ... мен ... ... ... ... және алынған нәтижеер көрсетілуге тиіс (ҚР
ҚІЖК 203-бабы).
Қылмыстық процесте қолданылуға жататын арнайы ... ... ... ... ... оларды келесідей жіктеуді ұсынады:
1) адамның жай-күйі туралы арнайы ілімдер, бұл ... ... ... ... тартылған азаматтардың құқықтарын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ең бастысы
болып табылады;
2) әлеуметтік саладағы арнайы білімдер;
3) криминалистік арнайы білімдер, ... ... сот ... ... бір ... ... деп саналады.
4) басқа салалардағы арнайы білімдер.
Арнайы білімдерді қолдану ... ... ... аталған
талаптарды сақтағаннан кейін, қылмыстық сот ісін жүргізудегі ... ... ... бар ... ... ие ... және ... тергеуде және сот қарауында пайда болатын сұрақтарды ... ... ... ... арнайы білімдерді қолданатын тұлғаларға
тек қана маманды не ... ... ... ... ... ... ... қолдану мүмкіндігі туралы сауал бүгінгі күнге дейін даулы
болып отыр. Мысалы, В.Н.Махов, ... ... ... ... бере ... ... ... мен сотқа кәсіби ... ... ... ... және ... ... ... қарау кезінде қолданатын
олардың білімдерін алып тастайды. Дегенменен, В.С.Лисиченко, В.В.Циркаль
В.И.Шикановтың, В.Я.Колдиннің, ... ... ... ... маңызды нысаны оны тергеушінің ... ... ... және ... ... ... құқықтарын пайдалана
отырып, заңның талабына сай істің ... ... анық ... ... ... іс ... құқығың реттейтін қатынастарының ерекшелігі
ретінде бұл қатынастардағы субъектінің бірі ... ... ие және ... бір факт орын алған жағдайда өзіне заңмен
анықталған әрекеттерді жасауға міндетті мемлекеттік орган (лауазымды тұлға)
болып келетіндігін атап ... ... ... ... іс ... жүзеге асыратын мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалар: сот
(судья), ... ... ... ... ... ... органы және
анықтауды жүзеге асыратын ... ... ... Өздеріне берілген
өкілеттіктердің шегінде әрекет ете ... олар іс ... ... оның ... мен мәні ... ... қатысты құқық
нормаларын қолданады. Олардың құзыретінің шеңберіне сонымен қатар арнайы
білімдерді пайдалану шартын, жағдайын, ... ... ... ... ... ... құқық қолданушылық қызметтің ерекшелігі бұл тұлғаларға арнайы
білімдерді қолдану қажетттігі ... ... ... ... ... ... білімдерге ие процессуалдық тұлғаларды: маманды, сарапшыны,
аудармашыны іске қатыстыру сауалын шешу кезінде айқын көрінеді.
Арнайы білімдерді қолданатын субъектілердің ... бір ... ... ... ... ... ... айыпталушы, олардың қорғаушысы,
жәбірленуші, азаматтық талап қоюшы, азаматтық жауапкер мен ... ... ... ... ... ... болып келетін заңмен қорғалатын жеке
өздерінің, қорғалатын, өкілдік ететін құқықтарын ... ... ... мен ... әсер ... ... беретін ауқымы кең іс
жүргізушілік құқықтарға (белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның) ерекше актісімен іске
жіберіледі және тартылады.
Қылмыстық іс жүргізушілік қатынастарға түсе отырып, бұл ... ... ... бір ... ... ... және оны ... олар өз құқықтарын жүзеге асырады (ҚР ҚІЖК
244-бабы). Бұлар арнайы ... ... ... ... субъектілердің
қатарына жатады, өйткені заңның мазмұнына сәйкес ... ... ... ... ... ... беретін құқықтарды
иеленген.
Қылмыстық іс жүргізу субъектілерінің үшінші бір тобын сот өндірісін
жүзеге асыруға көмек көрсететін ... ... ... ... куә,
сарапшы, маман, аудармашы, куәгерлер, сот отырысының хатшысы. Бұл ... ... ... аудармашы сияқты заңмен арнайы білімге ие болған
тұлғалар бар. Өз кезегінде бұл тұлғалар ... ету ... ... ... ... шешу үшін қолданылатын арнайы білімдерді қолданудың
құқықтық негіздерін ... ... ... ... ... немесе белгілі бір салада жұмыс ... ... ... ... тергеуші – оған қылмыстық іс өндірісін
табыстаған ... ... ... аудармашы – оларды сот немесе тергеуші іс
жүргізушілік функцияларды жүзеге асыру үшін тартқан кезде ... ... бар. ... ... ҚР ҚІЖК ... ... бар ... тұлғаларды тікелей көрсетеді. Олар: сарапшы, маман, аудармашы,
сонымен қатар олардың арнайы білімдері түрлі ... ие: ...... ... ие (ҚР ... ... 1-бөлімі), маман – арнайы
білімдер мен дағдыларға ие (ҚР ҚІЖК-нің 84-бабының 2-бөлімі), аудармашы –
аударуға ... ... ... ... ... (ҚР ... 85-бабының 1-
бөлімі).
Сот сарапшысының арнайы ... ... ... бір ... ... ... асыру үшін қойылатын біліктілік талаптарына
сәйкес анықталады. А.А.Исаевтің пайымдауынша, “сараптама ... ... ... ғылым, техника немесе өнер саласында
танылуы тиіс және ... мен сот ... ... ... ... ... қажет болатын тәжірибелік дағдылардың жүйесімен анықталады.
Бұрын кездеспеген, жаңа объектілерді зерттеу ... ... ... ... ... қажеттіліктері классификаторда
сот сараптамасының жаңа топтарының, түрлерінің ... ... ... Ал бұл ... сот ... арнайы ғылыми білімдерінің
аясының кеңею қажеттіліктерін көрсетіп ... ... ... ... және ... ... құралдарды қолдануда жәрдем көрсету үшін қажетті арнаулы білімі
бар іс жүргізушілік тұлға болып ... (ҚР ... ... ... ... ... ... ҚР ҚІЖК-нің бірқатар баптарында нақтыланған.
Сонымен қатар адам мәйітін ол ... ... ... ... ... ... ... немесе қайта қарау кезінде; эксгумация кезінде ... ... ... ... ... ... көрсетілген
(ҚР ҚІЖК-нің 224, 225-баптары). Маман сонымен қатар педагогикалық және
психиологиялық ... де ... ... себебі он алты жасқа толмаған,
сондай-ақ, осы ... ... ... ... ... мешеулік белгілері
бар кәмелетке толмаған сезіктінің, айыпталушының қатысуымен іс жүргізушілік
әрекеттерін ... ... ... ... ... ... ... маманның қатысуы міндетті болып келеді.
Арнайы білімдер қылмыстық іс ... ... ... атап айтсақ сот сараптамасын тағайындау, аудармашы, педогогті
тарту, тексерістер жүргізу (ревизия – ұйымның қаржы-шаруашылық ... ... ... емес ... ... ... Қылмыстық іс жүргізуде арнайы білімдерді қолданудың нысандары
классификациялау мәселесіне ... ... ... ... ... нысанын бөліп көрсетуді ұсынады:
- тергеуші, сот, прокурордың арнайы ... ... ... яғни дәлелдемелерді жинау мен бағалауға ... ... ... ... ... білімі бар адамдардың білімін тікелей іс ... ... ... және ... ... ... емес (ведомствалық, әкімшілік) және өзге ... ... ... пайдалану;
- маман ретінде іс ... ... ... ... ... ... қолдану;
- сот сарапшы ретінде іс жүргізушілік міндеттерді атқаруға
шақырылған адамдардың арнайы білімін ... ... және ... адамдарды түсінетін адамдардың
арнайы білімдерін қолдану;
- тексеру ... ... ... ... ... ... техникалық
немесе өзге де зерттеулерді ... ... ... білімдерді қолданудың жалғыз түрі болып
табылмайды, бірақ ол арнайы білімдерді ... ... және ... түрі болып табылғандықтан жұмыстың келесі бөлімінде сот
сараптамасына түсінік беріледі.
2. СОТ ... ... ... ... НЕГІЗГІ НЫСАНЫ РЕТІНДЕ
2.1. Сот сараптамасының түсінігі және маңызы
Сот сараптамасы ... сот ... ... ... және әкімшілік іс жүргізуде арнайы ғылыми ... ең ... ... бірі ... ... ... ... білімдерді қолданудың негізгі ... ... ашу ... ... ... ... ... кетейік. Латын тілінен аударғанда Сараптама “expertus” – білікті,
білімді, тәжірибелі деген ұғымды ... ... ... ... бар ... ғылым, техника, өнер саласындағы арнайы
білімдерді қолдануды талап ететін ... шешу үшін ... деп ... ... сараптамасы – бұл ерекше дербес, ең күрделі ... ... ... іске маңызы бар мән – жайларды анықтау мақсатында арнайы ғылыми ... іс ... ... білідіреді.
Сот сараптамасы қылмыстық сот өндірісінде арнаулы білімді қолданудың
мамандырылған нысаны. Ол сот және ... – ала ... ... ... неғұрлым кеңейте түседі де, қылмыстық іс бойынша ... ... ... және сот отырысында танымның барлық ғылыми
құралдарының кең арсеналын пайдалануға ... ... ... негізгі мәнін анықтай ... біз оның ... ... ... ... ... ... қажет ететін қылмыстық
істі сотта қарау кезінде пайда болған проблемдік ... ... ... ... ... аударғанымыз жөн. Сондықтан да сот
сараптамасы қылмыстық істің маңызды мән – ... ... ең ... ... көз жеткіземіз. Сот сараптамасы жаңа зерттеу әдістерін
жетілдіру арқылы ... ... ... да, сот, тергеу практикаларында көп
қолданыс табады.
Сарапшы тарапынан қылмыстық істің мән-жайларының мәнін анықтау ... бір ... ... ... мен ... ... және зерттеудің
қазіргі кездегі жетістіктері мен құралдарын қолдануға тікелей байланысты.
Сарапшының арнайы ғылыми білімді қолдануы, сот ... ... ... ... қосымша жақтарын ашуға мүмкіндіктерді беріп қана
қоймай, сонымен қатар әр – түрлі құбылыстар мен ... ... ... ... ... мен салдарын анықтауға да ... ... ... сот ... ... ... материалдарды кеңейте отырып,
оған яғни сотқа қылмыстық іс бойынша обьективті ... ... ... іс үшін ... бар мән-жайларды анықтау мақсатында
арнайы ғылыми білімдерді қолдану ... ... ... жеке іс ... ... ... ... Сот сараптамасы
срапшының арнай ... ... ... іс ... іс үшін маңызы бар мән-жайларды алыну мүмкін жағдайда
арнай ... ... ... тағайындалады.
Сот сараптамасы қылмыстық іс ... ... ... мамандандырылған және кең анағұрлым жетілдірілген нысаны
болып ... Ол сот пен ... ала ... ... ... ... кеңейтіп, сот тергеуі және ... ала ... ... ... ... ... ғылымыи құралдарының кең
шеңберін қолдануға мүмкіндік ... ... ... ашу ... ол сотта істі қарау
және ... ала ... ... ... ... ... білімдерді қолдануды
талап ететін проблемалық ... ... ... жолы ... ... сараптамасының қылмысты тергеудегі және қылмыстық іс жүргізудегі
елеулі ерекшелігі - сарапшының қолданатын ... ... ... сипатта
болуы. Сарапшының арнайы білімі немесе өзінің кәсіби дағдысы негізінде осы
құбылыстың немесе заттардың мәнін ғана ... ... ... ... құбылыстар мен заттардың барлық себептері мен заңдылықтарын ашуға ... ... ... ... ... ... ... үшін сарапшыға
жалғыз кәсіби дағды жеткіліксіз болады. Барлық жағдайда кәсіби тәжірибе ... сот ... ... үшін ... ... мен заттардың
себептері мен өзара байланысы туралы білімді толық ... ... ... ... ... ҚР Заңы және ... Республикасының ҚІЖК-сі сот
сарапшысы ретінде тек арнаулы ғылыми білімі бар және ... ... ... бар адам ... ... ... немесе ұсыныс өте дұрыс.
Сот сараптамысының мәнін қарастыра отырып, ең алдымен ол ... ... ... тұрақсыз болатындығы және барлық уақытта
диалектикалық түрде өзгеруіне, ... және ... ... аударуымыз
керек.
Сот сараптамасының мәнінің тұрақты түрде өзгеруі, дамуы екі жақты
жүреді, бір жағынан ол ... ... – бір ... ғылыми зерттеу
болғандықтан, бұл ғылымның білім ... ... ... ... ... ... ... дамуына, екінші жағынан, сот сараптамасының
мәнінің тұрақты түрде өзгеруі қылмыстық, азаматтық, әкімшілік іс ... ... Бұл іс ... сот ... ... ... реттейтін нормалардың өзгеруіне, толықтырылуына және ең соңында
қоғамның экономикалық өмірінің дамуына байланысты болып табылады.
Профессор М.С. ... ... ... ... жоқ жерде, сараптама да жоқ, ал сараптама жоқ жерде дәлелдеме болып
табылатын сарапшының қорытындысы да ... ... да ... зерттеу жүргізіп, соның ... ... ... іс ... ... ... мен ... анықтаудағы
сараптамалық зерттеу процессі ретінде ... ... ... ... ... талқылауда онда жоқ терминдерді кіргізе бастауға әкеп
соғуы мүмкін. Демек ҚР ... сот ... ... ... ... ... ... қылмыстық істің белгілі – бір мән-
жайларын ... ... ... ... ... және бұл ... сарапшы қорытындысын алу қажет болғанда тағайындалатыны жайлы
тура көрсетілуі керек.
Қылмыстық істің белгілі-бір мән-жайын анықтаумен байланысты сарапшының
қызметі ретінде сот ... ... ... ... көптеген ортақ
ұқсастықтары бар. Сонымен бірге сот ... ... ... ерекше процессуалдық нысанымен, белгілі – бір ... ... ... зерттеудің қорытысындағы қателіктер барлық жағдайда
кейінгі зерттеулермен өзгертілуі ... ... ... ... ... Ал сот ... көптеген жағдайларда бұндай
мүмкіншіліктер жоқ. ... сот ... ... бір ережелер, нормалар
бар, яғни бұл нормалар мен ережелерді орындаған кезде ... ... ... ... ... ... ұсынылатындығына
ыңғайлы кепілдік болып келеді.
Осындай ... ... ... ... ... сот сараптамасын тағайындау, өздерінің ... ... мен ... ... ... бастамашылығы бойынша сот
сараптамасын тағайындау және сот сараптамасын жүргізудің ерекше тәртібі
туралы ережелер болып ... Бұл ... сот ... ... ретінде аталуы мүмкін.
Бұл аталған жағдайлардың барлығы тергеуші, сот тарапынан ... ... ... жеңілдетеді және сарапшының
объективті қортынды алуына көмектеседі. Сондай-ақ бұл қағидалар ... де ... ... ... Олар ... ... істің мән-жайын
сапалы, объективті, жан-жақты, қатесіз зерттеуге көмектеседі. Ал бұл ... ... ... ... ... ... кепілдік болады.
Сот сараптамасы қортындысының дұрыстығын тексеру үшін ... ... ... ... ... ... оның ... объективті
болуын кепілдейтін тағы да бір ережеге негізделген. Бұл ереже істің мән-
жайын зерттеуде арнайы ғылыми ... ... ... ... ... ... арнайы ғылыми білімді қажет ететін зерттеуді соттың немесе
тергеушінің, не судьяның ... ... ... ... ... ... жүргізуші адамды тиісті жағдайларда сарапшыны ... ... ... ... дәлелдеменің бір қайнар
көзі болғандықтан, сонымен бірге істің мән-айын анықтау – арнаулы ғылыми
білім ... ... ... ... ... да іс ... ... отырып тексерілуге және бағалауына жатады. Егер
зерттеуді ... ... ... өзі ... ... дәлелдемелерді тексеру
және бағалау процессі мүлдем болмайды.
Бұндай жағдайда сарапшы және судья қызметі бір адамда ... ... ол өз ... тек кеңесу бөлмесінде үкім қаулысында беруші еді.
Осындай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... білмеуші еді, одан жауап ала алмаушы еді және ... ... мен ... ... ... еді.
Кей заңи әдебиеттерде сот ... ... ... ... ... ... мен ... кездеседі. Бұл екі ұғымдар
бір – бірімен ұқсас және байланысты. Мысалы, орыс ғалымы Ю. К. ... ... ... деп ... ... ... С. Ф. Бычкова сот
сараптамасын жүргізудің шарттары деп атайды.[12]
Сот сараптамасының негізгі белгілері сот ... ... ... ... ... ... ... да нысандарынан айыруға
мүмкіндік береді.
Сонымен сот сараптамасының негізгі ... ... ... зерттеуді арнайы ғылыми білімдер негізінде жүргізу;
– сараптамалық зерттеуді іске маңызы бар мән – жайларды ... ... ... ... ... процессуалдық нысанда жүргізу;
– сараптаманың белгілі – бір процессуалдық нысанда жүргізілуі;
– сараптамалық зерттеудің барысы және нәтижесі арнайы процессуалдық ... ... ... рәсімделуі.
Енді сот сараптамасының белгілеріне жеке – жеке тоқталып өтейік.
Сараптамалық зерттеуді арнайы ғылыми білімдер негізінде ... Бұл ... ... ... сараптамаға қатысты жаңадан арнайы ғылыми білім
деген терминнің ... Егер де ... ... ... ... ... онда осы жағдайда сарапшының ғылыми құзіретіне кіретін арнайы
білімнің ерекше бір түрі ретінде сөз болып отыр.
ҚР ҚІЖК – нің 7 ... 41 ... ... ... ... – бұл ... ... не білгілі – бір мамандық бойынша жұмыс істеудің нәтижесінде
алған, қылмыстық сот ісін жүргізудегі жалпы жұртқа белгілі емес ... ... ... ... сарапшы болу үшін жай ғана оқу ... қана ... ... – ақ ... ... ... ... – бір
мамандық бойынша көп жылдар бойы жұмыс істеудің нәтижесінде алған білімі,
тәжірибесі болуы керек.
Сараптаманың ... ... және ... ... ... ... жататынын ажыратып алған жөн. Өкінішке орай, заңгер ғалымдар ... ... бір ... келе ... ... ... ... жалпыға
ортақ білім мен арнайы білімнің өзара ерекшелігі субьективті сипатта
болады, ол ... ... ... ... ... ғана шешеді деп
есептейді. Сондай – ақ ғалымдар арасында арнаулы білімді жалпы тұрмыстық
білім мен ... ... ... өзара салыстыру арқылы ғана анықтауға
болады деген пікірлер де ... ... ... ... ... деген
ұғым ғылым мен техника саласынан мамандығы бар ... ... ... ... ... ... дара ... мамандық ұғымын, сондай
– ақ арнаулы ... ... алу ... ... ... ... түрімен
шұғылдану үстінде оны толық игерген маман ұғымының аясында қараған дұрыс
сияқты.
Сараптаманың негізінде ... ... ... – бір саласы жатыр, ал
сарапшының қорытындысы – ғылымның мәліметтеріне негізделген дәлелдеме.[13]
Сараптама істі тергеген, не қараған кезде ғылым, техника, өнер ... ... ... ... қажет болғанда тағайындалады. Бұл ережені
техника, өнер және қол өнер ... ... ... деп және ... ... ... жүргізуге жол беріледі деп талқылауға
болмайды. Техниканың , ... және қол ... әр – ... ... өзі
ғылыми зерттеудің обьектілері болады, сондықтан да барлық ... өнер және ... ... ... ... да ғылыми
мәліметтеріне негізделуі керек. Бұл дегеніміз сарапшы ретінде әрқашан тек
ғылыми жұмыскер, теоретик қана ... ... ... сондай – ақ ... де шыға ... ... үшін сарапшының арнайы ғылыми білімінің болуы
міндетті талаптардың бірі. Олар ... ... ... ... сарапшының ғылыми құзіреті, оның ... ... ... ғылыми білімдердің белгілі – бір көлемі болып
табылады.
2. ... ... іске ... бар мән – ... ... жіргізуі. Сараптаманың қылмыстық іс бойынша дәлелдеу мәніне жататын
немесе дәлелдемелік фактілік мәні бар мән – ... ... ... бар. Осыған сәйкес жоғарыда аталып ... сот ... ... немесе қаралып отырған қылмыстық іс бойынша маңызды мән –
жайларды, фактілі ... ... ... ... Бұл мән – ... мен оның ... ... негізінде анықталуы қажет. Сарапшыға
қойылған сұрақтың арнайы сипатта болып, белгілі – бір маманның ... ... ... ... үшін ... ... жүргізуді қажет етпесе,
сараптама жүргізілмеуі керек.
3. Сараптамалық зерттеуді арнайы процессуалдық тұлға – сарапшының
жүргізуі. Сот ... ... ... ... оны ... ... тағайындайды. «Сот сараптамасы туралы» ҚР–ң Заңының 10 бабына және ҚР
ҚІЖК-нің 243 ... ... сот ... ... мына тұлғаларға
тапсырылуы мүмкін:
– сот сараптамасы органдарының қызметкерлеріне;
– лицензияның негізінде сот сараптама қызметін жүзеге асыратын тұлғаларға;
– ҚР – ң ... ... бір ... ... өзге де тұлғаларға;
Сот сарапшысының жоғары білімі және сот сараптамасының белгілі – ... ... ... ғылыми білімі, сот сараптамасын жүргізу құқығына
арналған біліктілік куәлігі ... және ҚР – ң ... ... ... ... – ақ сот ... қызметін жүргізу құқығына
лицензиясы болуы керек, яғни заң бойынша сот ... ... ... ... ... сарапшының процесске қатысушы ретінде
процессуалдық тәуелсіздікті қамтамасыз ететін бірқатар нормалар бар. ... ... және сот ... қорытынды бергенде, оның тәуелсіздік
қағидалары сақталуы керек. Бұл қағидалардың сақталмауы қылмыстық іс бойынша
дұрыс шешім ... ... ... ... асуына кедергі болады.
Сондай – ақ сот сарапшысының процессуалды тәуелсіздігі оның қорытындысының
объективті, толық, дұрыс болуына ... бір ... ... ... жағдайда ҚР – ң заңдарына сәйкес материалдық жауапкершілікке
тартылады.
4. Сараптаманың белгілі – бір процессуалдық нысанда ... ҚР – ... ... іс ... ... сот сараптамасын тағайындау,
оны жүргізу және оның нәтижесін процессуалдық рәсімдеу нысанының тәртібі,
сондай – ақ сараптама ... ... іс ... ... мен ... ... ҚР – ң ҚІЖК – де ... жаңа ... ... Оның бірі ҚР ҚІЖК – нің 242 ... ... ... қылмыстық іс қозғау туралы ... ... ... ... ... жағдайда, ол ... ... ... ... ... ... Заң шығарушының бұндай
тәртіпті енгізуі практика талаптарына сәйкес ... ... ... ... байланысты қылмыстарды сот сараптамасын жүргізбей іс
қозғау мүмкін емес.
Екінші тәртібі сот сараптамасын соттың ... ... ... ҚІЖК – нің 354 бабы) немесе өз ... ... ... ... – ақ ... сот сараптамасын міндетті ... ... ... анықталмаған, сонымен қатар сараптаманы жүргізу мерзімі
белгіленбеген. Бұл айтылған мәселелерді қалыптасқан ... ... ... тұлға өзі шешеді.
5. Сараптамалық зерттеудің барысы және нәтижесі арнайы процессуалды
құжат – сарапшының қорытындысымен ... ... іс ... ... ... қорытындысы қылмыстық іс ... ... ... бірі ... табылады. Сарапшының қорытындысы
басқа дәлелдеме көздерінің арасында артықшылығы жоқ, бірақ оның ... ол ... ... білімді қолдана отырып, зерттеу ... ... Сот ... қорытындысында оның алдына қойылған
сұрақтарға жауап және зерттеу ... ... ... көрсетіледі.
Сот сараптамасы түсінігіне келгенде, оны ... ... ... мен ... ... алғанымыз жөн болады.
Сот сараптамасын тағайындаудың мақсаты – қылмыстық іс бойынша жаңа
бір дәлелдеме сарашының ... қол ... ... табылады. Ғалым-
криминалист Е.Ғ.Жәкішев айтқандай, сот ... ... ... ... ... ... құрал-саймандар қолдану арқылы зерттеу
жүргізу.[14] Бұл ... іс ... ... ... құпталып
тұр. Атап айсақ, ҚІЖК-нің 240 бабы арнайы ғылымыи ... ... іс ... зерттеуді қарастырады. Сондықтан Е.Ғ.Жәкішев
“сот сараптамасы” деген терминнің ... ... ... ... ... ... ... терминді қолданғанды ұсынады.
Бірақ біз ... ... ... ... ол ... ... алғышарттарына келесілер жатады:
1) арнайы ғылыми білімдердің негізінде ... ... ... ... ... арнайы ғылыми білімдер деген жаңа
терминге ерекше назарды аударуымыз ... Егер осы ... ... тек ... ... ... туралы айтып келген болсақ, бұл жағдайда сарапшының
ғылыми құзырына кіретін ерекше түрі туралы айтылып отыр.
Арнайы ... ... бір ... ... ... ... кезде, М.С.Строгович сараптаманың негізінде ғылыми білімнің негізгі
бір саласы, ғылымға негізделген ...... ... ... әділ көрсетіп берген. Сараптама іс жүргізу кезінде “ғылымда, техникада,
өнер мен ... ... ... білімдер қажет болған жағдайда
тағайындалады дейміз, ал бұны өз ... біз бұл ... ... ... ... ... ... көзқараста болмауымыз
керек. Техника, өнер мен қолөнердің түрлі сұрақтарының өзі ... ... ... ... ... да кез ... ... негізделген болуы тиіс. Бұл дегеніміз сарапшы ретінде тек қана
ғылыми қызметкерлер, теоретиктер бола ... ... сөз ... сарапшы ретінде
сонымен қатар тәжірибе қызметкерлері – ... ... бола ... та сарапшы болып іске қатысу үшін адам белгілі бір ... ... ... және оның ... ... ғылымның негізінде жасалуы
тиіс... Сарапшы қорытынды беру кезінде сол ғылымның зерттейтін ... ... ... ... негізделетіндігін айту
қажет.[15]
Сарапшының ғылыми ... ... да бір ... ... емес ... білдірмейді. Дегенменен сараптама жүргізу үшін сарапшы
тұлғада арнайы ғылыми білімдердің бар болуы ... ... ... табылады.
Осының өзі сарапшының ғылыми құзыретін білдіреді, ал бұл өз ... атап ... ... сарапшы ретінде тағайындалуы үшін
жеткілікті болып табылатын ғылыми білімінің белгілі бір көлемін анықтайды.
2) сараптаманы арнайы бір процессуалдық ... іске ... ... оны ... ... құқықтар мен міндеттерге ие сарапшының
жүргізуі;
3) сот сараптамасының заңмен реттелген процессуалдық ... ... ... ... ... ... ... бойынша дәлелдеме болып табылатын сараптама қорытындысы танылады.
4) зерттеу ... ... ... ... ... пайда
болған қорытынды. Сараптамалық зерттеудің нәтижесі болып, фактілерді
табу және анықтау ... ... ... өмір ... ... ой ... табылады. Қорытынды зерттеліп жатқан объектінің белгілерін
анықтау, сарапшының белгілі бір ғылыми ... ... ... ойларының негізінде пайда болады. Сарапшының қорытындысы тек
қана жай көзқарас ретінде қалыптасады, бұл дегеніміз, сәйкесінше ... ... ... ... ... да ... ... жоққа шығармайды.
Сараптаманың нақ осы көрсетілген мақсаты мен тағайындалуының
алғышарттары сараптаманы ... іс ... ... ... ... ... ерекшелейді.
2.2. Сот сараптамасын жіктеу
Тергеу және сот практикаларына талдау жасай отырып, көптеген жағдайда
тергеуші және ... ... сот ... ... дәл ... және олардың тегін, түрін, түршесін ... ... ... ... Бұл үшін сот ... ... ... білу
керек.
Сот сараптамасын топтастырудың ғылыми және практикалық маңызы бар.
Сараптаманы топтастырудың практикалық маңызы: сот ... ... ... оны ... сот ... ... мен ... көмектеседі. Сараптаманы топтастырудың теориялық маңызы: оның
тектерінің, түрлері мен ... ... сот ... ... орны,
олардың пәнін, обьектілерін, зерттеу әдістемелерін анықтауда ... ... ... ... байланысты жеке ... ... ... ... Сондай – ақ сот сараптамасын топтастыру
сарапшының ... ... ... ... роль ... ... әртүрлі негіздер бойынша топтастырылады. Қылмыстық
сот өндірісі үшін және сот сараптама органдарының қызметін ... ... сот ... ... ... пәніне байланысты топтастырудың
маңызы зор[16].
Криминалистика, іс жүргізушілік және сот сараптамасы ... ... ... ең жиі ... әрі ... келесі
негіздер бойынша топтастыруы: арнайы білім саласы, жүргізудің кезеңділігі,
зерттеудің көлемі, ... ... ... ... ... ... сот ... топтастыру негізін топ, тек түр ... ... ... Ф. Бычкованың айтуы бойынша сараптаманы топтастырудың критерийі
ретінде сараптамалық зерттеудің ... яғни ... ... ... ... мән – жайларын атайды.
Бұл салада пән кең ... ... яғни іс үшін ... бар ... ... ... ... сұрақтарды шешу мақсатымен сараптаманың осы
саласының құралдары, әдістемелерімен зерттейтін сараптама обьектісінің
жақтары, қатынастары.
Сот ... ... ... пәні ... барлық сараптамалар
сыныпқа, текке, түрге, түршеге бөлінеді.
Мысалы, бұл жүйеде ең ірі элементтері ... (топ, ... ... ол теорияда онға бөлінеді:
– Сот криминалистикалық;
– Сот – ... және ... Сот ... – техникалық;
– Сот инженерлік – транспорттық;
– Сот инженерлік – технологиялық;
– Сот экономиялық;
– Сот биологиялық;
– Сот экологиялық;
– Сот ауыл – ... Сот - ... ... бұл ... текке, түрге, түршеге бөлінеді.
1. Криминалистикалық сараптама өзіне тән дәстүрлі тектерге бөлінеді:
– Баллистикалық;
– Трассологиялық;
– Суық қаруды зерттеу;
– Фототехникалық;
– Жазу мәнерін ... ... ... ... техникалық – криминалистикалық зерттеу;
– Портреттік зерттеу;
– Фоноскопиялық;
– Материалдарды, заттарды және бұйымдарды зерттеу.
2. ... ... түрі ... ... Дактилоскопиялық;
– Көлік – трасологиялық;
– Аяқ және аяқ – киім ... ... Тіс, ерін және ... ... ... қалған іздерді зерттеу;
– Бұзу құралдарының іздерін зерттеу;
– Пломбаларды, құлыптарды және жабылатын басқа да ... ... ... сараптаманың түршесі бойынша топтастырылуы:
– Папилляроскопиялық(қолдың саусақтары мен алақандарын зерттеу);
– Пароскопиялық;
– Эджескопиялық;
– Биологиялық (із қалыптастыру ... ... ... ... ... ... қолдың саусақтарынан дақ түрінде
із қалуы);
ҚР–ң ҚІЖК заңнамаларында сот сараптамасы ... ... ... топтастырылады (К. Н. Шакиров, С. Ф. ... ... ... бұл негіздерді басқа да негіздер деп атайды.):
1. Сарапшылардың саны бойынша :
... ... ... ... ... ... Біртекті;
– Кешенді;
3. Жүргізу кезеңділігі бойынша:
– Алғашқы;
– Қайталама;
4. Зерттеудің көлемі бойынша:
– негізгі;
– қосымша;
5. Жүргізу орны бойынша:
– Сот ... ... Сот ... ... тыс;
6. Жүргізудің міндеттілік қағидасы бойынша:
– Міндетті;
– Міндетті емес.
Енді бұл ... ... жеке – жеке ... ... ... Жеке ... ... бір өзі жүргізеді. Сарапшы
бұл сараптаманы жүргізу барысында сараптамалық зерттеуде өзінің ... ... ... Әдетте бұндай сараптаманың түрі қарапайым, жеңіл
обьектілер ... ... ... ... ... барысында,
егер оған жіберілген материалдар жеткіліксіз болса, онда ол ... ... ... ... ... ... жүргізуден бас тартуы
мүмкін. Сараптамалық зерттеудің нәтижесін қорытындымен бекітіп, оған ... ... және ... ... мен ... жауапты болады.
Комиссиялық сараптама. Комиссиялық ... ... ... тән ... бар. Олар ... ... бір мамандықтағы не бірдей арнайы ғылыми білімі бар бірнеше
сарапшының жүргізуі;
– Сараптама зерттеу кең ... ... аса ... ... немесе оның
қылмыстық іс үшін маңызды болса жүргізіледі.
ҚР ҚІЖК заңнамаларында қайталама ... ... ... ... ... көрсетілген. Сондай – ақ барлық жағдайда есі
дұрыстығын анықтау үшін сот – ... ... ... ... оған ... үш сарапшының міндетті қатысуы керек.
Осыған орай, комиссиялы сараптаманың ... ... ... ... ... ... сұрақ туады. Егер сот – ... ... ол ... үш сарапшыдан тұрғаннан кейін барлық
комиссиялы сараптаманың құрамы кемінде үш сарапшыдан тұруы керек деп ... ... ... ... ... ... комссия мүшелері бір-бірімен кеңесуне
құқығы бар.
Біртекті сараптамада оны жүргізуде ... ... ... ... ... Біртекті сараптамаға ... жеке ... ... қойылатын талаптармен бірдей.
Кешенді сараптама. Кешенді сараптаманы тергеуші және сот үшін ... мән – ... ... үшін білімнің түрлі саласы негізінде зерттеуді
жүргізудің қажеттілігі туындағанда тағайындайды және оны жүргізуге әртүрлі
мамандықтағы сарапшылар тағайындалады.
Қосымша сараптама. ... ... тек ... сараптама
жүргізілгеннен кейін тағайындалады. Қосымша сараптаманы жүргізудің мақсаты
– сараптаманы тағайындаған тұлғаның қорытындының ... және ... ... ... – ақ ... ... обьектілерге қатысты
жаңа сұрақтардың пайда болуы. ... ... тек ... ... ... ол есеп бойынша кете беруі мүмкін.
Сарапшы қорытындысының анық болмауы оның тұжырымының түсініксіз
болуында болып табылады және ол ... ... ... ... ... ... деп – оның ... беруі арқылы сарапшының
таңдаған әдістемесін, оның қолданған ғылыми техникалық ... ... жеке ... ... және ... ашуы.
Сарапшы қорытындысының толық болмауы оның алдына ... ... ... ... олардың көлемін кішірейтіп және ... ... орын ... Бұл ... қорытындының толық
еместік, оған қойылған сұрақтарды кішірейту өз алдына сарапшы ... ... ... жүргізілген зерттеулерден туындаған, оған
кірмеген нәтижелер мен оның негіздері деп ... ... ... ... ... ... ... кеңеюінен туындайды.
Заңи әдебиеттерде қосымша сараптамалық зерттеулердің табиғаты туралы
сұрақтар бірдей ... Кей ... оны ... десе, ал екіншілері
жаңа, дербес сараптама деп ... ... ... ... ... Ю. К. ... ... Оның айтуы
бойынша біз бұл мәселені қосымша сараптаманың мақсаты ... ... яғни оның ... үнемдеу. Бұндай жағдайда обьектіні
қайталама зерттеу жүргізбей, тек ... ... ... ... да егер жаңа ... ... ... да бір көлемде
алдыңғы зерттеудің нәтижелері ... ... онда ... ... керек.[20]
Бұл ереже ҚР ҚІЖК – нің 255 бабының 1 бөлігінде көрініс тапқан және
онда қосымша сараптама ... ... ... ... ... ... ... бұрын зерттелеген жағдайларға қатысты жаңа мәселелер пайда болған кезде
тағайындалады деп көзделген.
Қосымша ... ... сол ... ... ... ... тапсырылады, бірақ бірінші сарапшыға тапсырған орынды. Оны
тағайындаған ... ... ... ... сараптаманың материалдары
және қорытындысы ұсынылуы тиіс.
Алғашқы сараптаманы жүргізуге қойылатын талаптар жеке және негізгі
бір ... ... ... ... талаптармен бірдей.
Қайталама сараптама. Қайталама сараптама сарапшының алдыңғы
қорытындысының жеткілікті ... ... ... не оның ... ... ... дәл сол мәселерді шешу үшін тағайындалады.
Қайталама сараптаманы тағайындаған кезде сарапшының алдына ... ... ... ... ... ... ... қойылуы
мүмкін.
3. СОТ САРАПТАМАСЫН ТАҒАЙЫНДАУДАҒЫ АРНАЙ БІЛІМДЕРДІ ҚОЛДАНУДЫҢ
МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
3.1. ... ... ... сараптама үш сатыдан тұратын іс жүргізушілік әрекет –
тағайындау, ... ... іс ... ... ... ... ҚІЖ заңнамасында көзделгендей сот сараптамасы қылмыстық іс
қозғалғанға дейін, қылмыстық іс қозғалғаннан ... іс ... ... өндірісті, яғни алдын – ала тергеу ... істі ... ... ... сот ... сондай – ақ заңды күшіне ... ... мен ... ... мен наразылықтар келтірілген
кездегі апелляциялық сот сатысында істі қарау барысында, тергеушімен немесе
сотпен тағайындалуы мүмкін.
Сот ... ... істі ... туралы шешімді сараптама
жүргізбейінше қабылдау мүмкін болмайтын жағдайларда, ол қылмыстық ... ... ... ... (ҚР ... 242 ... 2 бөлігі).
Мысалы, оқиға болған жерде табылған, не қылмыскерден жеке тінту барысында
алынған суық қаруға ... ... суық ... ... ... немесе қылмыскердің үйін тінту барысында табылған есірткі затқа
ұқсас заттарды нақты есірткі заттардың қатарына ... ... ... бар дәрі – ... ... ... анықтау.
Тергеушіде ондай заттар немесе қаруларды нақты қылмыстық заңмен
тыйым ... ... заты ... ... оның ... ... іс ... үшін оған арнайы білімдерді қолдану ... ... онда ... ... ... ... ... айтылған ереженің практикалық маңызы өте зор. Өйткені
көп жағдайда сот сараптамасын тағайындаусыз қылмыстық істі ... ... ... ... сот ... өз уақтылы, дер кезінде тағайындалуы
және жүргізілуі керектігін айта кеткен жөн. Кей кезде сот сараптамасы іс
бойынша ... ... ... ... жиі ... Бұл ... барысында тергеушімен сараптама ... ... ... ... ... ... бұзылуына әкеліп соғады. Бірақ
сот сараптамасының мұқият ... ... тез ... сарапшының тергеуді мүдделендіріп отырған сұрақтарды толық
жеткілікті шеше алмауына әкеледі. Сондықтан сот ... ... ... ... ... ... тергеу әрекеттерінің қатарына
жатқызылған. Демек оқиға болған жерді қарау және сот сараптамасын ... ... ... ... осы мән-жай бойынша қылмыстық іс
қозғалады.
Сот сарапатамасын тағайындау іс ... ... ... ... және шарттарды сақтай отырып жүргізілетін іс
жүргізушілік, яғни тергеу әрекеті болып табылады. Ол тек сот ... ... ... ... ... ... ұйғарымын шығарумен
шектелмейді.
Тергеушінің сот сараптамасын тағайындау кезінде оны ... ... мен ... ... ... ... зерттеу жүргізетін сот сараптама немесе сот – медициналық
сараптама мекемесін немесе тиісті сарапшыны, ... ... ... ... ... ... ... материалдарды, істе қамтылған
сарапшының қорытындысын негіздеуі мүмкін мәліметтерді ... ... ... ... ... ... ... сұрақтар
шешіледі.
Қазіргі қолданыстағы заңнамаға сәйкес сараптаманы анықтаушы,
тергеуші, прокурор және сот ... ... ... ... ... сараптаманы қылмыстық істі қозғау және алдын ала тергеу ... сот – сот ... ... ал ... ... істі ... ... шешімді қабылдау кезде тағайындай алады ... ... 1б. 1-п). Осы ... ... ... әрқайсысы
міндетті сараптама тағайындау жағдайларынан басқа кездердің барлығында өз
қарауларынша ... ... ... мәселені шешеді.
Сараптаманы тағайындау – белгілі бір шарттар мен ... ғана ... ... ... ... болып табылады.
Жоғарыда атап кеткеніміздей, сараптама тағайындау нысаны мен мазмұны ҚР
ҚІЖК-нің 202 бабы және ... ... ... ... қаулыны
шығаруды көздейді.
Қылмыстық істер жүргізу заңнамасында сот сараптамасын тағайындаудың
нақты негіздері және шарттары көзделген. Бірақ бұл ... ... ... ... ... бола ... ол тек қылмыстық іс бойынша
мән – жайларды анықтау үшін сот сараптамасының міндетті түрде ... ... егер іс ... ... ... денсаулыққа келтірілген зиянның сипаты мен ауырлық
дәрежесін;
– іс үшін ... ... ... жасы ... ... ... немесе
күмән туғызғанда сезіктінің, айыпталушының, жәбірленушінің жасын;
– ақыл – ... ... ... ... іс ... өз ... мен
заңды мүдделерін өз бетінше қорғау қабілеті ... ... ... айыпталушының психикалық немесе тәнінің жай – күйін;
– іс үшін маңызы бар ... ... ... және олар ... ... ... ... туған жағдайда жәбірленушінің, куәнің психикалық
немесе тәнінің жай – күйін анықтау қажет болғанда;
– істің өзге де мән – ... ... ... дәл анықталмайтын болса,
сараптаманы тағайындау мен жүргізу міндетті болады.
Сезіктінің, айыпталушының, ... және ... ... жай
– күйін анықтау сот – психиатриялық сараптамасын тағайындау арқылы
жүргізіледі. ... а) ... ... б) амбулаторлық; в)
стационарлық; г) сот мәжілісінде; д) ... е) ... ... ... бір ... ... іс жүргізу заңамаларында көзделген
мән – жай сот сараптамасын міндетті түрде тағайындауының барлық нұсқауларын
жоққа шығармайды. Оларды ... ... ... егер тергеушіні не
сотты мүдделендіріп отырған мән – жайлар ... да ... ... ... емес ... сот ... тағайындау міндетті болып
табылады. Мысал ретінде, есірткі заттардың заңсыз ... ... ... тергеген кезде сараптаманы тағайындамай, ... ... ... не ... пәтерінен тінту арқылы алынған ... ... ... құрамында есірткісі бар дәрілерді нақты есірткі
заттардың қатарына жататындығын анықтау мүмкін ... ... ... ... ... байланысты қылмыстық істерде сараптаманы
тағайындау міндетті.
Қылмыстық іс жүргізу заңнамаларында сот ... ... ... ... ... жағдайда тергеуді жүргізіп отырған тұлға,
яғни тергеуші және істі сотта қарап отырған судья анықтайды. ... сот ... ... ... ... ... ... сараптамасын жүргізу уақыты әр сот сараптамасы мекемелерінің және
сараптаманы жүргізетін мемлекеттік органдардың ... ... сот ... органдарының ведомствалық нормативті актілерінің
және сараптаманың күрделілігімен анықталады. Әдетте бұл уақыт 10-20 күн, ал
сот-психиатриялық сараптаманы ... ... 30 күн. ... ... ... сот ... жүргізу уақытына, тергеуді жүргізудің
процессуалдық мерзіміне көп көңіл бөлуі керек. ... кей ... ... ... ... ... мүмкін, нәтижесінде қылмыстық іс бойынша
тергеудің процессуалдық ... ... әкеп ... Сараптама
тағайындаудың уақыты тергеуші, прокурор, сотпен қалыптасқан жағдайларға
және тактикалық ... ... ... ... өндірісі үшін
барлық қажетті материалдар жиналса, оны тағайындау мақсатқа лайықты болып
табылады және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі болады. Қалай болмасын, сараптаманы
тағайындауды тергеушімен кейінге қалдыруға ... ... бұл ... ... немесе елеулі өзгеруі салдарынан сараптама жүргізу
мүмкіндігінің жоюылуына әкеліп соғады.
Қандай да бір факт ... ... ... ... Сол ... ... егер өзге ... әркеттерінің барысында
алынған мәліметтердің растылығы ... ... ... ... ... қолдану арқылы жаңа ... ... ... ... ... ... ... мамның арнайы білімдерін
пайдалана алады. Сараптама тағайындау ... ... ... ... маман оны тағайындау кезінде және нәтижелерін ... ... ие ... ... ... іс жүргізушілік заңы (ҚР
ҚІЖК-нің 84-бабының 2-бөлімі) маманның ... ... ... дайындаудағы құқығын тікелей көрсетіп берген. Қылмыстық істің
материалдарымен танысып болғаннан кейін маман ... ... ... екендігі туралы және сараптаманың алдана қандай сұрақтар ... ... ... беру ... ие. ... ... қатар сараптаманың
объектілерін анықтауда, сараптамалық зерттеу үшін ... алу ... ... ... үшін беріліп жатқан материалдардың жеткіліктігі
жөнінде ... ... ... Сонымен қатар маман сараптама тағайындау
туралы қаулыны және оның ... үшін ... ... да қатысуы
мүмкін. Маманның ұсыныстары міндетті күшке ие ... ... оны ... ... ... ... ... оның ішінде криминалистика және сот
сараптамасында «сот ... ... ... және «сот сараптамасын
жүргізу негізі» деген терминдер жиі кездеседі. Бұл екі ... ... ... ... ... деуге болады.
Т. В. Сахнованың айтуы бойынша «сот сараптмасын тағайындау негізі»
және «сот сараптмасын жүргізу негізі» ... ... ... синоним
емес деп келесі анықтамаларды ... Сот ... ... негізі
ретінде анықталуға жататын мән-жайлардың сипатына обьективті негізделген
арнайы білімдерге сұраныс болып табылады. Ал сот ... ... ... ... әрекеттерінің бір түрі болуына байланысты) ... алу үшін ... ... ... ... ... В. Сахнова өзінің ойын қорыта келе, практикада арнайы білімдерге
фактілі сұранысты, яғни ... ... ... ... және ... ... ... анықтауды бір-бірімен тығыз байланыстырады.
Олар тек логикалық тұрғыда бөліп қарастырылады.[21]
С. Ф. Бычкова[22] және А. Ф. Аубакиров, А. Ф. ... ... сот ... ... негізін екіге топтастырады. Олар
сараптаманы тағайындаудың фактілі негізі және ... ... ... Сот ... ... ... негізі қылмыстық іс
бойынша туындаған ... ... ... ... ... ... сұранысы болып табылады.
Сот сарапатмасын тағайындаудың заңды негізі ... ... ... ... арқылы сұрақтарды шешудің қажеттілігі расталатын қылмыстық
іс материалдары болып табылады.
Криминалистика және іс жүргізу әдебиеттерінде сот ... ... және сот ... ... ... ... қолдану
дәстүрлі болып келеді. Дегенмен сот сараптамасын тағайындау және сот
сараптамасын ... ... ... және ... деп ... ... Өйткені кез – келген тергеу әрекетін ... ... ... ... бар, егер де біз сот ... ... ... бір
түріне жатқызатын болсақ, онда кез – келген ... ... ... ... ... ... ... қолдану арқылы зерттеуді талап ететін
қылмыстық іс ... ... ... ... ... іс үшін
маңызы бар мән – жайларды анықтау. Ал бұл өз ... іс ... ... ... ... ... жүргізудің заңи негізі тергеушінің, ... ... ... ... ... ... ... туралы қаулысына арнайы ғылыми
білімді қолданудың қажеттілігін көрсетеді. Осы себеппен сот ... ... ... іс ... жаңа ... алу мақсатымен
арнайы ғылыми білімді қолданудың сұранысы ... айту ең ... ... ... үшін мына жағдайлардың қатары сақталуы қажет:
– сараптама, ... ... ... ... ... іс ... сарапшыға қойылған сұрақтар және оның қорытындысы сарапшының ... ... ... шықпауы тиіс;
– сарапшыға қойылған сұрақтар анық, жүйелі ... ... және ... сипатта болмауы тиіс;
– сараптама үшін сұрақтарды құрастырғанда қиындықтар болған ... ... ... ... ... алуы қажет;
– қамауда ұсталынбайтын сезікті немесе айыпталушыға қатысты стационарлық,
сот – психиатриялық сараптама тағайындау үшін және ... ... ... ... ... ... үшін ... қаулыны прокурордың
санкциялауы талап етіледі;
– қылмыстық істі қозғау ... ... ... дейін сараптама жүргізу
қажет болған жағдайда ол қылмыстық іс қозғалғанға дейін ... іс ... ... ... ... берілетін
құқықтары мен мүдделерін қорғайтын адамдардың бастамашылығы бойынша
тағайындалуы мүмкін.(ҚР ҚІЖК – нің 242 ... 4 ... ... ... құқықтары мен мүдделерін қорғайтын іс жүргізуге ... өз ... ... қорытындысы берілуге тиіс мәселелерді
жазбаша түрде ұсынады, зерттеу обьектілерін ... ... – ақ ... шақыруға болатын адамды атайды. Сонымен қатар сараптамалық зерттеу
обьектісі ретінде заттарды, құжаттарды да ... ... ... дәлелді
қаулысы арқылы оларды мұндай обьектілердің қатарына жатқызбауға құқылы.
Ұсынылған мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... құзіретіне жатпайтындығын қабылдамайды, сарапшыдан бас
тарту үшін негіздердің бар – ... ... ... соң ... ... ... ... жүргізуге іске қатысушы тұлғалардың ... ... ... ... қылмыстық іске жатпайтын немесе сарапшының
құзіретіне кірмейтін ... ... ... іс жүргізуші тұлға
сараптама тағайындаудан бас тартуға ... ... ... ... ... ... ... – ақ сарапшының
еңбегіне ақы төлеу оны тағайындаған ... ... ... екі ... ... іске ... тұлғалардың өтініші
бойынша тағайындау тергеушімен тағайындаудан ажыратады.
Іске қатысушы тұлғалардың сараптама тағайындау ... ... ... ... ... ... оны ... кезде
және тағайындалғаннан кейін қарала береді. Екінші белгісі ҚР ҚІЖК – нің
нормаларына ... ... іске ... ... ... бойынша
сараптама тағайындау ресми түрде тергеушінің негізді қаулысымен жүзеге
асырылады және «Сот ... ... ҚР ... ... ... тәртіпке
сәйкес жүргізілуі тиіс. ҚР ҚІЖК – нің 21 ... ... ... өтеу ... ... ... белгілі – бір екіжақты шарт
негізінде, жеке тәртіпте жүзеге асырылады. Демек бұл ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Сараптама тағайындау туралы шешім қабылдау үшін ... ... ... сараптама жүргізу процессінде шешуге ... ... ... ... ... жататын обьектілер мен
үлгілерді іріктеуге, сараптамалық мекемені анықтауға немесе ... ... ... ... ... ҚІЖК – нің 242 ... ... тергеуші сараптама тағайындау туралы
қаулы шығарады, ол өз кезегінде үш ... ... ... баяндаушы және
қорытынды.
Кіріспе бөлімінде: тағайындалған сараптаманың атауы, қаулының
толтыру уақыты мен ... ... ... тұлға және қылмыстық істің атауы
көрсетіледі.
Баяндаушы бөлімінде: арнайы ғылыми білімді талап ететін іс ... ... ... ... ... ... бөлімінде: сараптама жүргізу тапсырылған адам, сарапшының
шешуге қойылған сұрақтары, ... ... ... обьектілер мен
материалдардың, олардың орны мен уақыты және оларды табу мен алу ... ... ... ... сарапшының қорытындысы негізделуі мүмкін
істе қамтылған мәліметтер көрсетіледі.
Қаулыда сараптамалық зерттеу ... үшін ... ... ... ... ... ... барлық қылмыстық істі ұсыну ... ... және бұл ... негізделмеген. Сонымен қатар қаулыда
сараптама бойынша айыпталушының, қорғаушының өтініштерінің бар – жоғы, олар
бойынша ... ... ... ... ... ... өзінің қатысуын көрсету керек.
Сараптама тағайындау тергеушінің қаулысы ол жолданған ... ... ... мен ... ... үшін ... ... тексеру актілерінің, ведомствалық инспекция қортындыларының,
сонымен қатар процессуалдық әрекеттердің нәтижесінде ... ... ... бойынша құрылған ресми құжаттардың болуы осы ... ... ... ... ... сараптамасын тағайындаудың қажеттілігі туралы сұрақты шешкенде
әділеттіліктің жариялылық, бұқаралық, сипатын ескеру керек. Бұл ... ... ... сот қана ... іске ... ... ... сот
шешімін, сарапшы қорытындысының дұрысығымен обьектілеріне көздеруі ... ... ... ... арнайы білімі жоқ болуы
себебінен тағайындалмайды. Белгілі – бір білім саласының маманы бола тұра,
олар сот сараптамасын ... бас ... ... ... ... ... ... толық обьективтілігі мен дұрыстығына көз
жеткізуге болады.
Айта кететін бір жайт, сараптаманы тағайындау негізі әр ... ... ... біршама ерекшелігі бар. Мысалы, қосымша
сараптаманы тағайындау негізі деп ... ... ... ... ... ... сондай – ақ бұрын ... ... жаңа ... ... ... ... Ал қайталама сараптаманы
тағайындау негізі деп сарапшының алдыңғы қорытындысы жеткілікті түрде
негізді ... не оның ... ... ... ... айтуға
болады.
3.2. Сот сараптамасына қажетті материалдарды дайындау
Сараптама өндірісі – тергеушінің мұқият дайындалуына жататын ... Осы ... ... ... материалдар жиналуы қажет. Қылмыстық іс
жүргізу заңнамасы бұл материалдар ретінде нені ... ... ... ... сот және ... ... ... мұндай материалдар ретінде не қылмыстық істі, не оның бөліктерін,
соның ішінде сараптамалық зерттеудің обьектілерін және сарапшыға ... ... ... ... бейімделуге мүмкіндік беретін
дәледемелрдің көзін түсіну керек. ... ... ... үшін ... ... ... ... іс бойынша бұл:
1. Тергеу әрекеттерінің өндірісі кезінде табылған немесе процесске
қатысушылардың ... ... ... ... материалдық обьектілер;
2. Мәйіт немесе оның бөлшектері;
3. Жануарлар, құстар және өзге де тірі жандар;
4. әр түрдегі құжаттар;
5. ... ... ... ... құлмыстық іс материалдары;
6. адамның дене және психикалық күйі, сонымен ... ... дене ... ... немесе айыпталушының, сезіктінің,
жәбірленушінің және куәнің психиалық ... ... ... ... ... зерттеулер үшін үлгілер;
8. өндірістік қызметті реттейтін нұсқаулықтардан, нормативтік ... ... ... алынған көшірмелер немесе үзінділер болып
табылады.
Жоғарыда көрсетілген алғашқы үш обьектілер мазмұны түсінікті ... ... бұл ... ... ... ... пайда
болған немесе қылмыстың тікелей обьектісі болып табылады. Ал әр түрдегі
құжаттар деп – ... да бір ... ... ... ... ... ... материалдарының түсінігін де ажырата білу керек: ол
... ... ... жүргізуде зерттелетін
құжаттардың негізі, яғни жазу ... ... ... ... ... ... беруге қажетті қылмыстық іс материалдары деп ... ... үшін ... және ... ... үшін қажетті
фактілік туынды мәліметтерді қамтитын құжаттар мен ... ... ... ... ... үшін материалдар деп – обьектінің ... үшін ... ... ... із, ... ... ... олардың
орналасқан жері мен өзара орналасуын салыстыру ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасау кезінде пайда болса немесе
онымен байланысты болса, онда олар заттай дәлелдемелер ретінде ... ... ... қылмыс іздерін өзінде сақтаған заттар, қылмыстық
әрекеттердің обьектілері және тағы да басқа ... ... ... обьектілер тергеушімен арнайы сараптамалық зерттеу
жүргізу үшін алынған болса, онда олар ... ... ... ... ... шін ... ... тәртібі ҚР ҚІЖК – нің ... ... ... заңнамаған сәйкес егер іс әрекет ... ... ... ... ... ... байланысты болмаса және ерекше
кәсіптік ... ... ... ... жеке өзі, ал ... ... өзге ... қатысуымен сараптамалық зерттеу үшін үлгілер
алуға құқылы. Өзге де ... ... ... ... ... бойынша дәрігер немесе маман алуы мүмкін. ... ... ... ... ... үшін беру ... ... объектілерді үлгі ретінде заң талаптарына сәйкес алу қажеттігі
туындайды. ... ... ... оның ... оған ... ол ... өзі алуы мүмкін, мысалы саусақ іздерін, атылған
оқпанды, суық ... ... ... алу, ... ... алу тәсілдері
тергеушінің тиісті ... ... ... ... ... ... қан, ... сілекей үлгілерін алу. ... ... ... ... бар ... көмегі қажет болады.
Ондай жағдайда тергеушінің ... ... ... тиісті
саладағы маман алады. Тергеушінің маманға тапсырма беру құқығы ҚІЖК
257-бабымен ... ... ... үшін алу керектігі туралы
сараптама тағайындау туралының ... ... ... жеке ... ... Мысалы сараптама тағайындау туралы қаулының қорытынды
бөлігінде маманның (дәрігердің) арнайы ... ... ... ... ... № 12 қалалық клиникалық аурухананың дәрігі А.А.
Сариноваға тапсырылсын”.
Сараптамалық зерттеулер үшін ... ... ... төрт ... ... болады:
1. Сараптамалық зерртеулер үшін үлгілерді тергеушінің жеке өзінің
алуы;
2. Сараптамалық зерртеулер үшін үлгілерді ... ... өзге де ... ... ... Сараптамалық зерртеулер үшін үлгілерді тергеушінің тапсырмасы
бойынша дәрігер ... ... ... ... ... үшін ... сарапшының алуы.
Сараптмалық зерттеу үшін ... алу ... бір ... ... табылған жағдайда оны сарапшы алуы
мүмкін.[26]
Жоғарыда көрсетілген сараптамалық зерттеулер үшін ... ... ... ... ... ... ... кісіптік бар адамдардың
көмегіне жүгіне отырып, қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... қолданып кетеді.
Сараптамалық зерртеулер үшін үлгілерді тергеушінің ... ... ... маманның алуында тергеуші сараптамалық зерттеу
үшін үлгі ... ... ... сондай-ақ тиісті тапсырмасы бар
қаулының дәрігер немесе басқа маманға жібереді. ... ... ... ... ... ... мен міндеттері көрсетілуі
тиіс. ... ... ... ... туралы мәселені қаулы шығарған тергеуші
шешеді. Мысалы қаулының қорытынды бөлігінде:
“2. Үлгілерді алу үшін ... ... ІІББ ... маман-криминалисті полиция капитаны Е.Қ.Сеитов тартылсын”.
Дәрігер немесе басқа маман тергеушінің тапсырмасы бойынша қажетті
іс-әрекеттерді және ... ... үшін ... алады. Үл гілер
буып түйіледі және мөрмен бекітіледі, осыдан кейін ... ... ... ... құжатпен бірге тергеушіге жібереді (ҚІЖК 260-бап).
Сараптама жүргізу үшін салыстырмалық ... үшін ... алу ... ... ҚР ҚІЖК – нің 256 бабының 3 тармағына сәйкес тергеушімен
шығарылады. Осы ... 1 ... ... көзі тірі ... жануарлардың, бұйымдардың, заттардың қасиеттерін бейнелейтін
үлгілерін зерттеудің іс үшін маңызы болғанда ... ... ... ... ... тергеушінің міндетті қаулысы және салыстырмалы зерттеу жүргізу
үшін үлгілерді мәжбүрлі түрде алу ... ... ... ... іс үшін ... болу – болмауына және соған сәйкес оларды ... ... өз ішкі ... ... ал бұл көп ... ... орындала бермейді.
Сараптамалық зерттеу үшін ұсынылған ... ... және ... ... ... ... немесе тұлға
оған кепілдік ету керек және ол үшін жауапты болуы қажет. Осыған байланысты
сараптамалық ... үшін ... ... буып – ... және мөрмен
бекітілген түрде берілуі қажет. Басқа жағдайларда, сараптама тағайындаған
тұлға сарапшының ... ... ... жеріне жеткізуді, оларға
кедергісіз қол жеткізуді және зерттеу жүргізу үшін қажетті ... ... ... ... ... ... пайдалану ҚР ҚІЖК
– нің 121, 123 баптарында көзделген заттай дәлелдемелерді алудың, іске қоса
тігудің, ... мен ... ... ... ... ... барлық материалдардың жеткіліктігі мен ... ... ... бола ... ... мәселелерге жол бермеуі керек:
– іс материалдарындағы обьектілерге қатысты екі мағыналы оқу;
– заттай дәлелдерді, жазбаша және басқа да ... ... ... процессуалдық қателіктерді жібермеуге;
– дәлелдемелерді қолдану, сақтауға ... ... ... обьектілерді қасақана немесе абайсызда ауыстыру.
Әрине сараптама жүргізу үшін материалдарды жіберу бірқатар мән-
жайларға байланысты. Тәжірибеде ... ... өзі жеке ... ... арқылы жіберуі мүмкін.
Сараптамаға жіберілетін обьектінің көлемі үлкен болған кезде, ... ... ... ... Бұл ... ... ... жерге сарапшыны әкелуге, оған еркін кіруді ... ... ... үшін қажетті жағдай жасауға міндетті.
Егер зерттеуді жүргізуде обьектілерді оқиға болған жерде сақтау
қажеттілігі туындаса, онда ... оны ... және ... дәлелдемелерді
сақтауға шаралар қолдануды ұйымдастырады да, ол туралы оқиға ... ... ... және ... ... көзделуі керек.
Тергеуші сот сараптамасын тағайындау туралы қаулыны және қажетті
материалдарды сот ... ... ... ... ... қаулыда көрсетілген қызметкер жүргізеді. Егер нақты сарапшы
көрсетілмесе, онда сарапшыны ... ... ... ... ... ... хабарлайды.
Сот сараптама органының басшысы ... ... ... тексеру үшін сарапшыға тапсырыс береді. Егер материалдар
тиісті жағдайда рәсімделмесе және бұл ... ... ... ... тиісті мамандар не құрал – жабдықтар болмаса, ұсынылған
материалдары ... ... ... ... мыналарды жолдауы тиіс:
жолдама хат;
сараптама тағайындау туралы қаулы;
ереже бойынша буып – ... ... ... ... ... үшін ... қолжазу мәнерін зерттеу сараптамасына ... ... ... тексерілетін тұлғаның жеке – басы туралы
мәліметтер хабарлаған жөн: оның аты – ... ... ... жынысы, ұлты,
ұлттық тілі, білімі, мамандығы, жұмыс орны, лауазымы.
Тағайындалатын сараптама қосымша немесе қайталама болып табылса, ... ... ... ... ... ... ... мекемеге
алғашқы сараптама материалдарын ұсыну қажет. Күрделі істер ... ... ... көп ... ... ... бөлек
эпизодтар бойынша сараптама тағайындау ... ... ... ... Бұл бір ... ... ... сарапшының жұмыс істеуіне және
тергеуші тапсырмасын орындауды тездетуге ... ... ... саны көп ... және әртүрлі күрделі
сұрақтарды шешу қажет болғанда, құжаттар ... ... ... ... ... бұрын тікелей криминалистік
лабораторияның сарапшыларымен кеңесу ... ... ... ... ... ... жинауға, сарапшыға зерттеу боцйынша
жұмыс істеуге жеңілдік туғызады және осылайша ... ... ... ... ... ... барысында тергеуші мен сарапшы арасында
қарым-қатынастар болуы мүмкін және оның негізінде тергеуші мен сарапшының
алдында тұрған ... шешу ... ... ... ... ... ... ұсыну қажеттілігін, жаңа ... ... ... және ... ... ... керекті
ақпараттар алады.
4. СОТ САРАПТАМАСЫН ЖҮРГІЗУ КЕЗІНДЕГІ АРНАЙЫ БІЛІМДЕРДІ ҚОЛДАНУДЫҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Сот сараптамасын ... және ... ... іс
жүргізушілік бақылайтын тұлғада сараптама жүргізудің технологиясы туралы
кем деген жалпы түсініктер ... ... ... ... жүргізу
кезінде сарапшымен тікелей байланыста болғаны жөн.
Сат сараптамасын ...... ... ... процессі. Сот сараптамысын жүргізудің орталық тұлғасы арнайы іс
жүргізушілік ... ие және ... іс ... ... нақты бір салада кәсіптік арнайы білімі бар сарапшы ... ... ... ... ... ... ... зерттеу кезінде және ол бойынша ... ... ... оның ... ... мәселені шешу үшін арнайы тергеушінің немесе
соттың, өзге де қатысушылардың арнайы ... ... ... тікелей
жүзеге асыратын тұлға болып табылатын тұлға болып табылады.
Заңи әдебиеттерде, оның ішінде ... және ... «сот ... тағайындау негізі» және «сот сараптамасын
жүргізу негізі» ... ... жиі ... Бұл екі ... ... ... ретінде қолданылады деуге болады.
Т. В. Сахнованың айтуы бойынша «сот сараптмасын тағайындау негізі»
және «сот ... ... ... ... ... ұқсас, синоним
емес деп келесі анықтамаларды береді. Сот ... ... ... ... ... ... ... обьективті негізделген
арнайы білімдерге сұраныс болып табылады. Ал сот сараптамасын тағайындаудың
негізі ретінде (тергеу ... бір түрі ... ... сот
дәлелдемелерін алу үшін арнайы білімдердің қажеттілігі болып табылады.
Т. В. Сахнова өзінің ойын ... ... ... ... ... ... яғни ... жүргізудің негізін анықтау және сот
сараптамасын жүргізудің негізін анықтауды бір-бірімен тығыз ... тек ... ... ... ... Н. Шакиров та дәл осындай топтастыруды береді, бірақ оның
топтастыруы сот сараптамасын жүргізу ... ... ... ол ... ... негізін фактілі және заңды деп бөледі де, ... ... Сот ... жүргізудің фактілі негізі деп арнайы
ғылыми білімді тартуды талап ететін қылмыстық іс материалдарының ... Сот ... ... заңды негізі деп қылмыстық ісіт тергеп
отырған тергеушінің немесе істі ... ... ... ... сот ... туралы қаулысын немесе ұйғарымын айтамыз.[29]
Т. В. Сахнованың сот сараптамасын жүргізу негізін ... ... ... ... ... ... келеді, яғни оны
сот сараптамасын жүргізудің фактілі және заңды негізі деп бөледі.
Іс жүргізу әдебиеттерінде сот ... ... ... ... ... жүргізу негізі терминін қолдану дәстүрлі ... ... сот ... тағайындау және сот сараптамасын жүргізу негізін
фактілі және ... деп ... ... ... Өйткені кез – келген
тергеу әрекетін жүргізудің фактілі және ... ... бар, егер де біз ... ... әрекеттерінің бір түріне жатқызатын болсақ, онда кез ... ... ... ... ... ... ... ғылыми білімді
қолдану арқылы зерттеуді талап ететін қылмыстық іс материалдарының болуы,
тергеліп ... ... іс үшін ... бар мән – ... ... Ал ... алдына іс бойынша дәлелдеме болып табылады. Тергеу әрекетін жүргізудің
заңи негізі тергеушінің, не судьяның қаулысы, ұйғарымы ... ... ... ... ... қаулысына арнайы ғылыми
білімді қолданудың қажеттілігін көрсетеді. Осы себеппен сот сараптамасын
тағайындау негізіне ... іс ... жаңа ... алу ... ... білімді қолданудың сұранысы туралы айту ең ... ... Осы ... ... үшін ... білідерді
қолдану арқылы сот сараптамасы жүзеге асырылады.
Жалпы сотсараптамасын жүргізу ... ... ... ... ... қойған мақсаттарымен ерекшеленетін сатылардан тұрады:
1. Дайындық;
2. Сараптама объектілерін жекелеп зерттеу сатысы;
3. ... ... ... ... ... жету үшін ... сараптамаларда);
4. Зерттеу нәтижелерін бағалау және сарапшы қорытындысын ... ... ... – мәні сараптама жүргізіге ... іс ... ... зерттеуге берілген материалдармен
танысудан және дәлелдемелерді сараптамалық қараудан, сарапшылық болжамдар
құрудан, ... ... ... ... мен ... базаны
дайындаудан тұратын сараптаманың бастапқы сатысы болып табылады.
Бұл сатаның ... ... ... маиериалдармен
танысу шектерімен және сарапшының сараптама жүргізуге ... ... ... ... байланысты.
Сарапшы сараптама пәні ... ... ... ... ... құқылы. Тергеу және сот тәжірибесі ... ... ... ... берілуі мүмкін ... беру ... ... ... Көп ... ... объектісін
қоспағанда ондай материалдарға мазмұнында жүргізілген зерттеудің
қорытындыларын дұрыс ... ... ... бар ... ... қарау, тергеу эксперименті және өзге де ... ... ... ... мен ... ... ... істің
фабуласымен танысуы да белгілі орнын алады. Бірақ қанша айтқанмен сарапшы
зерттеу ... ... ... ... ... ... және негізді болу үшін
сарапшыға айыпталушының нақты бір ... ... ... ... ... ... зерттеу объектісіне
тікелей байланысы жоқ мәліметтерді бермеу ... ... де ... ... ... ... байланысты сарапшының сараптама
жүргізу кезінде бастапқы мәлеметтерді бағалаудың ... ... ... ... Мысалы, Р.С.Белкин бастапқы мәліметтерді “солардың
көмегімен сарапшы ... ... ... ... ... ... ... құралдар мен тәсілдерді анықтайтын мәліметтер
(хабарламалар)”[30] деп ... ... ... ... емес деп бөледі.
Арнай білімдерді қолдана отырып заң шегінде іс материалдарымен
танысқанда ... жиі ... ... ... ... ... шындықта болуы мүмкін еместігін анықтайды. Жиі
жағдайда ондай ... ... ... ... туралы техникалық сәйкес емес мәліметерді бергенде сот
автотехникалық ... ... ... ... ... берілген мәліметтерді бағалау мүмкіндігі және шектері туралы
мәселе туындайды.
Дәлелдемелерді жалпы ... ... ... ... тыс жатады, бірақ сарапшы ғылыми ... ... ... анықтау үшін бағалау құқығына ие.
Сараптама объектілерін ... ... ... әр ... ... жеке белгілерімен танысудан, сараптама ... ... және ... ... ... Ол ... объектілер
жеке зерделеніп, оған тергеушінің арнайы білімі жетпеген ... ... ... ... ... зерттеу жүргізіледі, кейін қажет
болса, салыстыру жүзеге асырылады.
Дәл осы сараптама ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады, ... ... және ... ... ... ... асырылады.
Салыстырмалы зерттеу сатысы жалпы ереже бойынша екі сатыдан
тұрады:
- объектілердің ... ... ... ... жекелеген белгілерін салыстыру.
Салыстырмалы зерттеу объектілердің сәйкес келетін және ... ... ... ... осы сатыда сәйкес келу немесе сәйкес келмеу фапктілерін
анықтаумен шектелмеуі керек. Ол алынған мәліметтерге ... баға ... ол ... ... ... ... ... бағалау және
сарапшы қорытындысын құру сатысында да орын ... ... ... ... ... жолы ... табылады.
Сараптама жүргізу нәтижесінде сарапшы ерекше процессуалдық ... акт ... ... ... ... сәйкес, сарапшы қорытындысы
– қылмыстық істі жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... білімдерді пайдаланумен обьектілерге зерттеу жүргізу
нәтижесіне негізделген, заңмен көзделген жазбаша ... ... ... ... шыға ... сарапшы қорытындысын іс
бойынша дәлелдеме ретінде келесідей ... ... ... керек:
ҚР ҚІЖК-нің 251 бабында кезделген қорытындының заңмен бектілген жазбаша
нысанда болады. Сарапшының одан жауап алу ... ... ... түсіндіреді, бірақ оның орнын баса алмайды;
ҚР ҚІЖК-нің 83 бабының 3 бөлігіне сәйкес сарапшы бастамашылығының көрініс
алу фактісі мен ... ... ... ... ... ... ие ... Осылайша, сарапшы қорытындысы қойылған
сұрақтарға ... ... ... ... баяндаудың болмауы
қорытындыны оның дәлелдемелік күшінен ... ... ... ... ... ... ... жағдайында
дәлелдеме болып арнайы ғылыми ... ... де, ... ... алынған өзге мәліметтер емес, тек бұрын берілген қорытындыға
түсіндірме беру болып табылады.
Сарапшы қорытындысы қылмыстық істі ... ... үшін ... ... ... қорытындыға сын көзбеу қарамау қатынастарымен
білінетін мүмкін болатын қателіктердің ... үшін ... ... ҚР ... 25 ... 2 ... сәйкес ешқандай дәлелдеменің күні
бұрын белгіленген күші болмаса да, ... істі ... ... ... ... сәйкес негіздемелерсіз қайтармауы тиіс.
С. А. Шейфердің пікіріне сілтеме жасай отырып, С. Е. Сарсенбаев,
А.Л. Хан ... ... мен ... деп – бұл ... анықтайтын, сараптаманың тиімді жүргізілуі үшін қажетті
жағдайлар жасайтын, оны жүргізудің обьективтілігі мен ... ... ... ... ... ... ... деп санайды.
Сараптама жүргізу тәртібін, процессуалдық жағдайларын ... ... ... маңызын жоғалтатын ҚІЖ заңын елеулі
бұзу деп қарастырылады.[31]
Тергеу тәжірибесінде сараптаманы жүргізудің процессуалдық тәртібін
тергеушінің мындай ... ... ... ... ... ... істі ... дейін сараптама
тағайындалады, ал сарапшы жүргізеді ... ауыр дене ... ... ... ... ... ... туралы қаулының орнына сараптамалық зерттеу жүргізу
туралы ұсыныстарды қамтитын қысқа жолдама хаттар;
Қозғалған ... іс ... ... ... ... қаулыны
мезгілсіз, кешіктіріп шығарады;
Сараптама тағайындау туралы қаулыда ... өзге ... ... ... ... мәліметтерді, сараптама пәніне жататын мәліметтерді
көрсетпейді, сарапшы қарауына ... ... және ... ... ... емес түрде ұсынады;
Сарапшы шешуге тиіс сұрақтарды мүлдем қоймайды немесе толық емес ... ... анық емес ... дұрыс емес қояды;
Мәйіттерді сараптамаға, оларды қарау материалдарынсыз жібереді;
Айыпталушыларды сараптама тағайындау туралы қаулымен таныстырмайды, ... ... күні ... бәрі қылмыстық іс жүргізудегі проблемдік
мәселелердің бірі ... ... ... ... ... анықтамасына қатысты біздің
пікіріміз заңи әдебиеттерде кездесетін сараптаманы жүргізу ... ... ... ... деп ... ... ... іс жүргізуде арнайы білімдерді пайдалану ... ... ... ... практикасының қажеттілігі әртүрлі
категориядағы арнайы білімді тұлғаларды (сведущие лица) іске ... ... сот ... ... және ... қайнар көзі болып
табылатын ... беру үшін ... ... іс ... ... ... қолдану қажеттілігі
туындағанада көмек алу үшін өзге де тұлғаларды ... ... соп ... ... ... ... ... арнайы білімдерді пайдалана отырып сот ... ... ... тергеуші алдына қойған мәселелерді шешедеі.
Сараптама жүргізу кезінде сарапшы мен тергеушінің өзара ... ... ... етеді, бұл өз ... ... ... ... қол ... сараптама жүргізу үшін қажетті болып табылатын қосымша
материалдардың керектігін ... жаңа ... ... болуын
бекітеді, кейіннен сарапшының қорытындысын бағалауға қажетті ақпараттарды
жинайды.
Сот сараптамасын медициналық мекемелерде ... ... ... процедура ерекше болып табылады. ҚР ҚІЖК-нің 247-бабына сәйкес
егер сот-медициналық немесе сот-психиатриялық ... ... ... ... ... ... ... туындаса, сезікті,
айыпталушы, жәбірленуші, куә медициналық мекемеге орналастырылуы ... ... ... ... туралы қаулыда көрсетіледі. Бұл қаулы
сарапшыға да, сонымен қатар ... ... ... міндетті
болып табылады.
Егер де тұлғаны медициналық мекемеге жіберу туралы сауал сараптаманы
жүргізу кезінде ... ... ... ... ... ... тергеу
жүргізуші орган жеке қаулы шығарады.
Егер медициналық мекемеге жіберілуі тиіс тұлғалар ... ... және ... мен ... ... ... орналастыру қажеттігі
туса онда орналастыру туралы сот шешімі немесе прокурордың санкциясы керек,
ал егер сот-психиатриялық сараптамасы ... ... тек сот ... ... ... медициналық мекемеге орналастыру сараптамалы зерттеу үшін
қажет мерзімде жүзеге ... ... ... ... ... ... медициналық мекеменің әкімшілігі қылмыстық процесті
жүргізуші органға оның аяқталғандығы туралы хабарлайды. Тұлғаны ... ... ... ... жеке ... ... ... сараптама жүргізу үшін сезіктіні
медициналық мекемеге орналастыру кезінде оған айып тағылуға ... ... ... хал-ахуалы туралы сарапшылар комиссиясының
қорытындысы ... ... ... ... құру жағдайында ең басты проблемалардың бірі болып
алдын – ала ... ... ... ... ... ... ... тергеу әрекеті, соның ішінде сот сараптамасын тағайындау мен жүргізу
қылмыстық іс жүргізу заңымен көзделген ережелерді ... ... ... Сондықтан сот сараптамасының процессуалдық мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... сараптамасын тағайындау мен жүргізу негізінің анықтамасына қатысты
менің пікірім заңи ... ... ... ... ... ... ... және заңды (процессуалды) деп топтастырумен сәйкес
келеді және ... ... ... кез-келген тергеу әрекетін тағайындау
мен жүргізудің ... және ... ... бар. Егер де сот ... ... бір ... ... болсақ, онда кез-келген тергеу
әрекетін тағайындау мен жүргізудің фактілі ... ... ... ... ... ... талап ететін қылмыстық іс материалдары болуымен
сипатталады және сол арқылы тергеліп жатқан қылмыстық іс үшін ... ... ... Ал бұл өз ... іс ... ... болып
табылады. Ал тергеу әрекетін тағайындау мен ... заңи ... не ... ... ... ... Демек тергеуші не сот
сараптама тағайындау туралы қаулыларына тағайындау ... ... ... ... қолданудың қажеттігін көрсетеді. Осы себеппен сот
сараптамасын арнайы ғылыми ... ... ... туралы айту ең дұрыс
деген көзқарастамын.
Бітіру жұмысында қылмыстық іс жүргізудегі сот ... ... ... ... қылмыстарды тергеуде қолданулуы жан-жақты
қарастырылды. Сот сараптамасының ғылыми түсініктемесіне байланысты, ... ... ... бір нысаны екендігіне байланысты
қалыптасқан іс ... және ... ... Е.Ғ. ... В.Н.Мохов, М.С.Строгович, Ю.К.Орлов, С.П.Вареникова сияқты
ғалымдардың айтқан пікірлері мен ... ... ... сот
сараптамасын тегеу немесе сот тергеуін жүргізуде ... бір ... ... нақты бір фактінің ақиқаттылық жататындығын тексеру мақсатында
арнайы бір саладағы ғылыми ... ... ... ... ... көрсетілген тұлғалармен тағайындалатын баршаға белгілі емес арнайы
ғылыми білімдерге ие субъектілер жүргізетін тергеу ... деп ... ... сараптамасын тағайындау және жүргізумен байланысты қазіргі күндегі
іске қатысушы тұлғалардың құқықтарын заңдық ... ... ... ... ... іс ... нормаларының бұзылып отыруына
байланысты. Бұл көбінесе ... мен ... сот ... мен ... ... іс ... ... өз
уақытында хабардар болмауынан немесе іс жүргізушілік ... ... ... соттың сот сараптамасын тағайындау мен
жүргізу мерзімін дұрыс сақтамау салдарынан ... ... ... бар
айғақ заттардың жоюылуынан және нәтижесінде тергеліп ... ... ... ... және ... қадағалау тәртібімен күшін жойып
жатқан сот үкімдерінен де көрініс табады.
Осыған байланысты Қазақстан ... ... Іс ... ... ... айта кетсек 69 бабына, 75 бабының 6 тармағына
сәйкес ... мен ... сот ... ... ... ... ... арнайы көздеу керек және міндетті сипатқа жатқызу
керек. Сонымен қатар әлі сезікті ретінде танылмаған тұлғаға қатысты ... ... ... яғни ... іске ... ... қатысты тағайындалатынын анықтайтын норма енгізу керек. Тағы да бір
мәселе, бұл сот сараптамасын сот ... ... тыс ... ... ... яғни ... ... бе, әлде
жеке тәртіпте келісуші екі тараптың келісімімен тағайындалатынын анықтайтын
норма енгізу керек. Бұл ... ... іс ... ... ... ... ... қорытынды береді.
Өзге дәлелдемелермен сараптама арнайы білімдерді ... ... ... шындыққа жету үшін, ал тергеу немесе іс жүргізушілік әрекеті
ретінде сот сараптамасы іс үшін ... бар ... алу үшін ... ие. Сот ... ... ... ... ашудың
қазіргі мүмкіндіктері мен жетістіктерін терең түсіну үшін маңызды орын ... ... ... ... ... қылмыстардың пайда болуына
байланысты қылмыстық іс жүргізуде арнайы ... ... ... ... де дами береді. Сондықтан менің ойымша келешекте ... ... ... ... Іс ... ... мен «Сот
сараптамасы туралы» заңында өз көрінісін тауып, сот сараптамасының іс
жүргізушілік жағдайы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конститутциясы. 1995, 30 тамыз.
2. Қазақстан Республикасының ... іс ... ... 1997 жыл ... ... ... туралы” ҚР Заңы 1997 жыл 12 қараша.
4. Алмаганбетов П. Назначение ... ... в ... ... 2002.
5. Әлмағанбетов П. Қылмыстық іс жүргізудегі сот сараптамасын тағайындау.
Практикалық оқу ...... Жеты ... 2004 – 80 ... ... А.Ф., ... А.Я. ... экспертизы в расследовании
преступлении. Караганда: 1991
7. Аубакиров А.Ф., ... Л.В. ... ... ... ... 1981
8. Бычкова С.Ф. Организация назначения и проведения судебной экспертизы.
Алматы, 1999
9. Бычкова С.Ф. Судебная экспертиза: научные, организационно-правовые ... ... ... ...... ... ... 2002. –
432 с.
10. Бычкова С.Ф. Проблемы развития института специальных знаний в
гражданском ... ... на ... ... ... ... Алматы, 2004.
11. Вареникова С.П. Применение специальных ... в ... РК. ... пособие. – Алматы., 2004. – 200 с.
12. Виноградов И. В., Кочаров Г. И., ... Н. А. ... ... ... ... 1967
13. Жәкішев Е.Ғ. Криминалисттік тактика. – Алматы, 1997.
14. ... Е.Ғ. Сот ... ... // ... – 1997. ... ... А.Н., ... В.Е. Вероятные заключения
криминалистической экспертизы. «Соц. Законность». 1955 ж., № ... ... В.Я. ... при производстве криминалистических
экспертиз. Москва, 1957
17. Криминалистика: Криминалистическая техника: Учебник для ... ... ... А.Ю. ... и др. Под ред. ... Аркаим, 2002. – 732 с.
18. Махов В.Н. Использование знаний сведущих лиц при ... ... ... ... Ю.К. ... ... и его оценка по ... ... ... ... Г.И. Судебная экспертиза. Алматы, 1999.
21. Предварительное расследование уголовных дел в РК: ... и ... ... 1998.
22. Рахунов Р.Д. Теория и прктика экспертизы в ... ... ... ... И.В. ... в уголовном и гражданском процессе. М: 2000
24. Строгович М. С. Курс ... ... ... ... ... ... ... Комментарий к УПК РК./С.Ф.Бычкова,
А.Я.Гинзбург. Алматы 1998.
26. Следственные действия. Система и процессуалдная ... / Под ред. ... ... ... ... Б.К., ... Қ.Ж., Шанарбаев Б.Қ., Қазақстан
Республикасының Қылмыс-тық іс жүргізу құқығы. ... ... ... ... ... для ... вузов и факультетов.
Москва, 1997.
29. Уголовный процесс. Учебник для вузов. Под ред ... В.П. ... ... процес: Учебной для юридических вузов. Москва, 1999.
31. Шакиров К. Н. Судебная экспертиза. Алматы, 1998
32. Шляхов А.Р. , ... Ю.Г. ... ... ... ... ... А.Р. Процессуальные основы производства криминалс-тической
экпертизы. Москва., 1962
34. Чувилов А. А. ... ... до ... ... // Соц.
Законность. – Москва, 1968
35. Энциклопедия судебной экспертизы /Под. ред. ...... ... ... Я М. ... и направление следователем материлов на
криминалистическую экспертизу документов. – Душанбе, 1963.
-----------------------
[1] Бычкова С.Ф. ... ... ... ... ... ... Учебное пособие. Алматы, 2002. 239-бет.
[2] Эйсман А.А. Заключение эксперта. Структура и научное обоснование.
Москва, 1967.
[3] ... В.И. ... ... ... при ... ... ... Надгорный Г.М. Соотношение специальных и и юридических знаний. Киев,
1984.
[5] Грамович Г.И. Научно-технические средства: современное состояние,
эффективность использования в ... и ... ... ... ... С.Ф. Судебная экспертиза: научные, организационно-правовые и
методические основы: Учебное ... ... 2002. ... Шиканов В.И. Проблемы использования специальных познаний и научно-
технических новшеств в уголовном ... ... 1980. ... ... ... ... Москва, 2000.
[9] А.В.Дулов.Вопросы теории судебной экспертизы в советском уголовном
процессе.М:1959..14-бет
[10] М.С.Строгович. Курс ... ... ... М:1976. ... Ю. К. Орлов. Заключение экспертов и его ... по ... ... ... ... С. Ф. ... Организация назначения и проведения судебной
экспертизы. А-1999, 38 бет
[13] Е. Г. Жәкішев. Сот сараптама ... // ... – 1997. №11, ... Жәкішек Е.Ғ. Криминалисттік техника. Алматы, 1997.
[15] Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. Т. 1. ... С. Ф. ... ... ... и ... ... экспертиз.
А – 1999. 51 бет.
[17] К. Н. Шакиров. ... ... А – 1998. 18 ... А. Р. Шляхов, Ю. Г. Корухов. Классификация судебных ... М ... 23 ... ... И. В., ... Г. И., Селиванов Н. А. Экспертиза на
предварительном следствии. М:1967, 32 бет.
[20] Орлов Ю. К. ... ... и его ... по ... ... ... 28 ... И. В. Сахнова. Экспертиза в уголовном и ... ... М: ... – 88 ... С. Ф. ... ... и ... производства судебной
экспертизы. А: 1999. 69 бет.
[23] А. Ф. Аубакиров, А. Ф. Гинзбург. Значение экспертизы в расследовании
преступлении. ... 1991. 23 ... ... В. А., ... Ю.П. ... и ... ... 49-50 беттер.
[25] Энциклопедия судебной экспертизы /Под. ред. Т. В. Аверьяновой, Е. Р.
Россинской. – М: ... ... П. ... ... ... сот ... ... 2004. 48-бет.
[27] Яковлев Я М. Подготовка и направление следователем маиерилов на
криминалистическую экспертизу документов. – Душанбе, 1963. 34 – 36 ... И. В. ... ... в ... и гражданском процессе. Москва,
2000. 89 – 88 беттер.
[29] К. Н. Шакиров. Судебная экспертиза. Алматы, 1998. 29-бет.
[30] Белкин Р.С. ... ... ... перспективы. От
теории – к практике. Москва, 1988. 158-бет.
[31] Михайлов В. А., Дубягин Ю. П. Назначение и ... ... 37-38 ... ... С.П. ... специальных знаний в уголовном
судопроизводстве РК. Алматы, 2004. 145-бет.
-----------------------
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ ... ... Заң ... Заң ... және ... ... Сот сараптамасын тағайындау және жүргізуде арнайы білімдерді
қолдану
Алматы 2005 ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану туралы ақпарат59 бет
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Азаматтық іс жүргізудегі құқықтық қатынастар3 бет
Іс жүргізудегі ақпараттық жүйені қолдану23 бет
Ішкі істер органдарының арнайы күзет қызметі туралы74 бет
Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану31 бет
Аз қамтамасыз етілген азаматтарға әлеуметтік жәрдемақы,зейнетақы тағайындау бөлімі туралы21 бет
Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдеменiң түсiнiгi мен топтастырылуы29 бет
Азаматтық iс жүргiзудегi сот бұйрығы32 бет
Азаматтық іс жүргізудегі адвокат қызметінің құқықтық мәселелері81 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь