Психология саласы

Кіріспе
І. Психология пәні шығу тегі және оның міндеттері.
1.1 Маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Психологияның алғаш рет дүниеге келуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3 Жан құбылыстарын ғылыми тұрғыдан түсіну ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ІІ. Жан қуаттарының жіктелуі
2.1 Жан құбылыстарының жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Жанды зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІІ. Қазіргітаңдағы психология саласына көзқарасы
Қазіргі кезеңдегі психология және оның ғылымдар жүйесіндегі орыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Психологияпәнінің саласы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жан туралы ілімнің Қазақстанда дамуы
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазіргі таңда еліміздің егемендік алуы әлеуметтік экономикалық және мәдени дамуымызға байланысты көптеген өзгерістер енгізді. Әсіресе жоғары оқу орындарында мазмұнының жаңаша өзгеруі оқу өрдісінің неғұрлым жүйелі түрде жүргізілу мақсаты жаңа заман талап етіп отырған өскелең ұрпақтың қажеті. Бұл тенденция жалпы әлемдік ғаламдық сипатқа ие.
Біраз жылдар бойы, адам көптеген буын ғалымдардың зерттеу пәні болып табылады. Ал қазіргі кезеңде әлеуметтік, экономикалық өзгерістерге байланысты адамды зерттеу мәселесінде психология ғылымы орталық орын алады. Психология дамуының негізінде , адамзат болмысының табиғатына үнемі қызығушылықтың күшейтілуі, қоғамда оның дамуымен қалыптасу жағдайы және оның басқа адамдармен әрекеттестігінің ерекшелігі жатады. Бүгінгі таңда, психологиялық заңдылықтардың ұғымы мен білімінсіз, педагогикалық оқыту саласында, кәсіби-өндірістерде, ғылымда, көркем-өнерінде, спорт саласында әртүрлі іс әрекеттерді жүзеге асыру мүмкін емес. Алайда адам әр түрлі ғылымдардың өз шеңберіндегі мәселенің ерекшелігіне байланысты тәсілдерімен кешенді түрде зерттеуінің обьектісі болып табылады.
Жұмыстың мақсаты: сан жылдық тарйхы бар іс жүзінде енді кеңінен орын алып келе жатқан жантану ғылымын әрі қарай жалғастыру.
Адам-көптеген ғалымдардың зерттеу тақырыбы болып келеді. Адамзат өзінің тарихын, шығу тегін, тілдерімен салт дәстүрлерін тануында психология ғылымы ерекше орын алады.
1. Ж.И. Намазбаева «Психология» Алматы 2005 28-33 б)
2. Қ. Жарықбаев «жалпы психология» Алматы 1962 (5-16 б)
3. Қ. Жарықбаев «Ұстаздық еткен жалықпас» Мектеп баспасы1986
4. Щербакова А. И. «Практикум по общей психологии» Москва 1979 (9-14)
5. Қ.Б. Жарықбаев «Психология» Алматы 1982-1993 (26-27)
6. Ганаболин Ф.Н. «Психология» Алматы 1977 (112)
7. Ә.Ж.Алдамұратов «Қызықты психология» Алматы 1992 (38-42)
8. Ә.Ж. Алдамұратов «Психология пәнінен лабараториялық және парктикалық сабақтар» Алматы 1978ж І-бөлім (68)
9. А.Темірбеков, С.Балабаев «Психология» Мектеп 1966 (43-44)
10. М.Мұқанов «Педагогикалық психологиялық очерктер» Алматы 1967 (39-40)
11. Куртецкий В.А «Психология обучнеие ивоспитание школьников» Москва 1976 (18-19)
12. Теплов В.М. «Психология орта мектепке арналған оқулық» Алматы 1948-1953 (16-17)
13. Мектептегі психология № 5, 2006 (3-4)
14. Мектептегі психология № 4, 2006 (5-6)
15. Қ.Б. Жарықбаев «Психология» Алматы 1982-1993 (26-27)
16.Ж.И. Намазбаева «Психология» Алматы 2005 (28-33 б)
        
        І. Психология пәні және шығу тегі
1.1 Маңыздылығы
Қазіргі таңда ... ... алуы ... ... және
мәдени дамуымызға байланысты көптеген өзгерістер енгізді. Әсіресе жоғары
оқу ... ... ... ... оқу ... ... жүйелі
түрде жүргізілу мақсаты жаңа заман талап етіп отырған ... ... Бұл ... ... ... ... сипатқа ие.
Біраз жылдар бойы, адам көптеген буын ғалымдардың зерттеу пәні болып
табылады. Ал қазіргі ... ... ... ... ... ... мәселесінде психология ғылымы орталық орын алады.
Психология дамуының негізінде , адамзат болмысының ... ... ... ... оның дамуымен қалыптасу жағдайы және
оның басқа ... ... ... ... ... ... ... ұғымы мен білімінсіз, педагогикалық оқыту
саласында, кәсіби-өндірістерде, ғылымда, көркем-өнерінде, ... ... іс ... ... ... мүмкін емес. Алайда адам әр ... өз ... ... ... ... тәсілдерімен
кешенді түрде зерттеуінің обьектісі болып табылады.
Жұмыстың мақсаты: сан жылдық тарйхы бар іс ... енді ... ... келе ... жантану ғылымын әрі қарай жалғастыру.
Адам-көптеген ғалымдардың зерттеу тақырыбы болып келеді. ... ... шығу ... ... салт дәстүрлерін тануында психология
ғылымы ерекше орын алады. Ежелгі ойшылдар адам үшін басқа адамнан артық
қызық ... ... ... ... ... ... пәнінің
негізіне, адам болмысының табиғаты,
3
психикалық құбылыстар, ... ... ... Адам ... және оның ерекшеліктері туралы, ғылыми ілімдердің жүйесі жалпы
қоғамның дамуы үшін қажет.
Шынайы бір ... ... ... өзінен түбегейлі айырмашылықта
болатыны айдан анық. Тәннен жанды бөлек ерекше ... ... ... ... ... ... Адамдар мен жануарлардың өлетінін, адамның
түс көретінін ежелгі адамдарда білген. Осыған байланысты адам екі ... ... ... ... болған: сезілетін тәннен және сезілмейтін жаннан ;
адамның тіпі кезінде жаны тәнінде болады, ал тән ... ... ... Адам ұйқыда жатқанда жаны ... ... ... орын ... ... ... , ... күйлер ғылыми талдаудың пәні
болмас бұрын , ... ... ... ... ... ілімдер
жинақталған.
Адамның психика туралы нақтылы көзқарасын оның жеке өмір ... ... және жеке ... алынған психологиялық
қарапайым мәліметтер, бірлесіп еңбек ету үрдісінде, бірлесіп өмір сүру
кезінде басқа ... ... мен ... ... ... қайтаруға
қажетті шарттар болып саналатын, ғылымға дейінгі психологиялық ... Бұл ... ... ... ... ... бағдар
беруге дұрыс ықпал етуі мүмкін. Алайда, олар дәлелсіз, ... ... ... Біз ... тек өз тәжірибеміз арқылы ғана ... ... ... ... ... ... аңыздар, мысалдар арқылы
меңгереміз. Міне осылар қазіргі заманғы психологияның барлық психологиялық
теориялары мен салаларының ... ... ... ретінде психология нені сипаттайды? Оның ғылыми ... ... Бұл ... ... беру ... оңай ... Бұл ... жауап
беру үшін ғылыми психология тарихының әрбір даму кезеңіндегі психологиядағы
ғылыми ілімнің ... ... ... қалайша өзгеретініне үңілу
қажет. Психолгия көне әрі жас ... Оның ... ... бола ... де зор. Оның жеке ... пән ... таралуына бір ғасырдай ғана
уақыт болды.
1.2 Психологияның алғаш рет дүниеге келуі
ХІХ ғасырдың соңы –ХХ ғасырдың ... ... ... Г.Эббингауз
психолгияның тарихы қысқа , ал тарих алдындағы кезеңдері ұзақ ... ... ... да ... ... Бұл ... тарих ретінде
философиядан бөлініп ... ... ... және жеке ... ... кезеңі деп аталған психиканы зерттеудің кезеңі
айтылған. Бұл ХІХ ... ... ... ... ... ... қайнар
бұлағы ғасырлар қойнауында жатыр. /1/
Жан туралы ғылыми түсінік ежелгі гректердің әмбебап ғалымы Аристотель
(б.з.д. 384-322) есімімен байланысты. Екі ... мың ... ... ... ... ... ... (философия, медицина, ... т,б) ... ... ... келеді. ХІХ ғасырдың екінші
жартысынан былай қарай жан құбылыстарын ... ес, ... ... ... жүзінде әр түрлі, құрал-жабдық аспаптардың көмегімен зерттей
бастады. Осы кезден бастап ... өз ... ... отау ... ... ... ... ғылымының тарихы да біріне-бірі қарама-қарсы (материализм,
идиализм) жоғарыда аталған екі бағыттың үздіксіз ой пікір тартысына толы.
Мысалы: ... грек ... бірі ... ... 460-370) ... өзінде-ақ жанды оттың атомдарындай қозғалмалы қасиет деп түсіндірді.
Ол жанның мәңгі еместігін , оның өсіп, өшіп ... ... ... жасады. Сол заманның екінші бір ... ... ... ... ... ... , өшпейді »,-деп
тұжырымдады.
Психикалық әрекетті ... екі ... ... ... түсіну,
қоғам дамуының кейінгі кезеңдерінде, әсіресе орта ғасыр заманынан ... кең өріс ала ... ... ұлы ... Әбу ... ... ... дүние материадан құралады, ол жойылмайды, бір түрден екінші түрге
көшіп, өзгере береді, жан ... ... өмір ... бір денеден екінші
бір денеге барып орналаса да алмайды,- деп ... ... ... , ... ойшылы Фома Аквинский (1225-1274) ... ... , оның ... ... өмір сүретіндігі жайлы ... ... ... осы ... кең өріс алуына мүмкіндік береді.
Психологияляқ ғылыми білімдердің тарихы екі кезеңге бөлінеді. Оның
біріншісі – шамамен 2500 жылға ... көш басы ... ... ... ... ... ой пікірлердің ілкі тарихы. Осы ... ... ... ... , ... ... ... дамып
келеді. Оның екінші тарихы 1879 жылдан басталады. Осы жылы ... ... ... ... тұңғыш лабаратория ұйымдастырып мұның дербес
эксперименттік ғылым болуына ... ... ... ... ... ... ... (1849-1936) жоғары жүйке қызыметі туралы ... ... ... Жан ... ғылыми тұрғыдан түсіну
Психологиялық әрекеттері ғалымдар бейнелеу ... ... ... ... ... ... ... сөз болған («Сыртқы
әсерлердің әсерімен...заттардың облыстары ... ... ... ... ... 1973, 301-бет). Бұл теория
бойынша сыртқы дүние біздің сезімде мида түйсік, қабылдау, ... ... ... бейнеленеді. Бұлардың бәрін кейде бір сөзбен ... ... ... деп те атайды. Сана – сыртқы дүниенің бейнесі ... ... ... ... ... ... ... бәрін қабылдауға,
бейнелеуге қабілетті. Мидағы бейне, образ сол бейнеленген зат пен құбылысқа
дәл ... ... ... әр адамның өмір тәжірибесіне, жол мөлшеріне,
білім деңгейіне, мақсат-мүддесіне, наным-сеніміне орай өзіндік ... ... ... (өлі ... ... де түрлі сәулелер
сәуленеді. Мәселен, заттың айнадағы сәулесінен біз оның ... ... ... ... алып кетсек, оның суретінің де айна бетінен жоғалып кететіні
мәлім. Психикалық бейне де осы ... яғни ... орта әсер ... ... ... ... ... болмайды. Айна бетіндегі бейне де,
адам миындағы бейне де «бейнелеу» деген бір ... ... бұл ... ... жер мен көктей. Айна бетіндегі сәуле «жансыз» ... ... Ал адам ... ... ... ... айна ... бір ерекшелігі – соңғы бейне өте күрделі, ол жүйке процестерінің
жұмысынан туады. ... ... ... бір ...... ... ... осы түрі ұзақ уақыттық тарихи дамудың нәтижесінде,
адамдардың еңбек ету қызметінің негізінде ... ... ... мен ... адам ... бейнеленуі
жануарлардан бөлек, өзгеше жолмен, белсенді түрде сөздің көмегімен жүзеге
асады. Адам қоғамдық-әлеуметік ... ... ... оның ... ... ой ... ... көрінеді. Ол белсенді әрекеттену
негізінде, ... ... ... ... өзі солардың бейнеленуіне
мүмкіндік туғызады. ... ... миға әсер ... ғана болатын
біржақты процесс емес , субъект (адам) пен объектінің ... ... ... нәтижесі. Адам сыртқы ортаның тигізген әсерін, шама-шарқынша
өңдеп, саналы түрде бейнелейді. Бейнелену ми қабаты жықпылдарында ... ... ... ... ... ... орай ... деңгейде көрініп
отырады.
Бейнелену теориясының мәнін басқаша түсінетіндер де кездеседі. 9
Неміс ғалымы Г. ... ... ... ... ... ... ұқсастығы жоқ, бұлар заттың бейнесі емес, оның символы»,-
дейді. Бұл теория біздің ... ... ... сенбеушілік
туғызады, объективтік дүниені жоққа шығарады.
Адам санасының табиғатын ... ... ... ... дейді. Мәселен, ХІХ ғасыда өмір сүрген немістің кейбір
оқымыстылары (Молешотт, ... ... ... өтті өзінен қалай бөліп
шығарса, ми да ... ... ... деп ... сана ... ... ми ... заттың ерекше бір түрі деп ... Бұл ... ... ... сана сол ... өзі ... ... материя мен
сана арасындағы айырмашылық жойылады да бұл екеуі бірдей болып ... ... ... ... сана зат емес, оны көруге де, суретін
түсіріп алуға да болмайды. Сана – ... ... ... мен ... ... Ол материалдық бейне емес, ол идеалдық бейне.
ІІ. Жан ... ... ... ... ... аңғару үшін алдымен оларды белгілі
топтарға жіктеуіміз керек. Мұны жан ... ... деп ... ... бойынша, психика бір-бірімен тығыз байланысты үш топқа
бөлінеді. Олардың бірі ... ... деп ... ... ... үшіншісі психикалық қасиетер деп аталады.
Психикалық қалып дегеніміз – ... үрлі ... ... ... ... т.б.) ... ... Жан қуаттарының осы
екінші тобы ғылымда әлі де ... ... ... – бір ... ... бір ... ажыратуға негіз
болатын ең маңызды, ең тұрлаулы ерекшеліктер. Бұған әрбір адамның
10
мінезі мен темпераменті, қабілеті мен дүниетанымы, ... мен ... ... ... ... ... адамның өскен
ортасымен қатар, оның кейбір таптық, ұлттық, жас ... ... де бір ... орын ... ... – сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы
түрлі бейнелері.
2.1. Жан құбылыстарының жіктелуі
Жан құбылыстары
Жан қуаттары
Жан кейпі
Жан қасиеті болып топтастырылады.
2.2. Жанды ... ... ... көп рет ... ... қылықтары,
сөз саптауымен бет пішіндігі мәнерлі қозғалыстарыда, бізге оның ойлауымен
сөйлеуінің, сезімі мен ... , ... мен ... ... біршама жәрдемдеседі.
Ғылыми психология адамның ой-өрісі, сана сезімі дәрежесі іс-әрекеттен,
оның нәтижесінен жақсы ... ... рет ... Сана ... ... сипатта болуын қамтамасыз етеді. Сана мен ... ... ... ... ... психологтар:«Адамның психикалық
құбылыстарын зерттеуде оның өзі ... ... ... орын ... да өзін-өзі байқау әдісінің деректеріне ... ... ... ... ... ... ... бірнеше әдістер
бар. Олардың бір тобы негізгі әдіс, екінші тобы қосалқы әдіс деп ... ... ... ... ... әдісі жатады.
Байқау әдісі
Белгілі жоспар бойынша жүйелі түрде біраз уақыт бойына зерттелуші
адамның психикалық ерешеліктерін ... ... ... деп ... жұмыстарының түрлі ерекшеліктеріне қарай байқау әдісінде
түрлі аспаптар қолдануға болады. Мәселен, зерттелінетін объектіні ... үшін – ... ... ... сөз ... жазып
алып, кейін оны пластинка бойынша қайтадан жаңғырту үшін магнитафон ... ... ... ... шығуы үшін қолданылатын қажетті кейбір
шарттар;
1) байқаудың ұзақ уақыт бойына ... және бір ... ... рет ... зерттелуін қамтамасыз етуі;
2) зерттелетін объектіні айқын белгілеу және байқаудың мақсатын
түсіне білу ... ... ... объектісі ретінде сабаққа
нашар студентті ... ... ... – оның ... ... ... кейбір ерекшеліктерін білу;
12
3) байқалған фактілерді сол сәтте жазып отыру, ... ... ... ... оған ... талдау жасау;
басты фактілерді іріктеп алу – осы ... ... ... ... ... ... ... процесінің әр кезеңдерінде ұстаз,
суденттердің сабақ ... мен ... ... ... кейін
оларды жақсарта түсу жөнінде тиісті шаралар белгілей алуына болады. Бұл
әдіс адамдардың психологиялық ерекшеліктерін зерттеуде өте кп ... ... ... ... ... қажетті жан қуаттарының көлденеңіне
кез болуын күтіп тұрмай, сол ... ... өзі ... жасайды.
Психологияда тәжірибе лабораориялық және табиғи болып екіге бөлінеді /2/.
ІІІ. ... ... ... саласына көзқарасы
Психология алдында тұрған теориялық және тәжірибелік міндеттердің
көпшілігіне байланысты қазіргі уақыттағы ... ... ... ... ... ... даму барысындағы оның заңдылықтарын оқытып-
үйрету психологияның ... ... ... ... ... ... психологиялық зерттеулер шеңбері айтарлықтай кеңіп, жаңа ғылыми
бағытар мен пәндер пайда болды. ... ... ұғым ... ... жорамалдар мен тұжырымдамалар үздіксіз пайда ... ... ... ... толығуда. Б.Ф.Ломов «Психологияның әдіснамалық
және теориялық проблемалары» ... ... ... ... ... сипаттай отырып, қазіргі уақытта «Психология ғылымының әдіснамалық
мәселелерін және оның жалпы теориясын өңдеуге ... ... ... ... ... ... ... аумағы өте кең. Ол күрделілік
деңгейі әртүрлі – ... ... әсер ... ... жеке ... ... бастап, тұлғаның мативтік күресіне дейін адамның
күйлері мен қасиетерін, үрдістерді қамтиды. Бұл құбылыстардың ... ... ... сипаттау қарапайым бақылауларды
тіркеумен ғана шектеледі. Зерттелеін құбылыстар мен олардың ... және ... ...... ... деп көпшілік санайтынын ерекше
атап айтқаны жөн. Алайда мұнымен теориялық жұмыс бітпейді, сондай-ақ бұған
жиналған ... ... мен ... да, оларды жүйелеуде және
т.б кіреді. Бұл жұмыстың негізгі мақсаты ... ... ... ашу саналады. Осыған байланысты ... ... ... Егер теориялық зерттеу айқындамаған әдістемелік принципке ... ... ... эмпирикалықпен алмастырылуының қауіпі туады.
Психикалық құбылыстардың мағынасын түсінудегі ... ... рөлі ... ... Б.Ф. Ломовтың аталған
еңбегінде психологиялық ғылымдардың негізгі дәрежелері анықталып, олардың
жүйелік ... ... ... ... ... ... ... келтірілмейтіндігі көрсетілген. Психологияның төмендегідей негізгі
дәрежелері бөлініп айтылған: ... ... ... ... ... ... жалпыламалық деңгейі бойынша дәрежеге теңелетін ұғымдар
бұл «әлеуметтік » және «биологиялық» ... ... ... ... ... ... байланыстарын,әлеуметтік және биологиялық
детерминанттарының даму барысындағы қатынасын анықтау- ғылымның күрделі
міндеттерінің бірін білдіреді. ... ... ... ... ... ... белгілі. Оның қазіргі уақыттағы қоғам өміріндегі
ролі қарқынды түрде ... Ол ... ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі, және т.б.
ерекше кәсіби практикалық ... ... ... Психологиялық
ғылымды практикалық міндеттерді ... ... оның ... ... да ... ... ұшыратады. Шешілуі психологиялық құзырды
талап ететін, адам ... ... ... ... ... ... ... салаларында әр түрлі түрде пайда ... ... деп ... ... ... ... адам ... және психофизиологиялық қасиеттердің кең шеңберін
түсінуге болады. Бұл жерде біз психология алдына қоғамдық тәжірибе (олардың
саны өте көп, ... адам бар ... ... ... ... ... қажет
ететін мәселелер бар) қойып отырған барлық міндеттерді атап айтпаймыз, ... ... ... ... ... қысқаша
тоқталамыз. Халық ағарту жүйесінің барлық ... ... ... ... ... ... мектебі, арнайы орта білім беру,
жоғары мектеп) психологияға тиісті мәселелер туады.Психикалық ... ... ... ... бастап, психикалық
қасиеттеріне дейін зерттеу олар ... ... ... ашуға
бағытталған. Бұл зерттеудің ғылыми негізін жасаудағы, қоғамдық мәселені
шешудегі, оқу және ... ... ... ... зор.
Психолгия ғылымы шешетін қолданбалы мәселелердің ролін қоғамның
мойындауы ... беру ... ... ... ... ... әкеледі. Қазіргі уақытта мұндай қызымет өзінің
дайындалу, даму кезеңінен өтудежәне ғылыммен оның нәтижелерінің ... ... ... ... ... деп ... Қазіргі кезеңдегі психология және оның ғылымдар жүйесіндегі
орны.
Қандайда ... ... ... ... ... ... психологиялық білімдердің даму деңгейін өзінің жіктеу үлгісінің жалпы
философиялық бағытын айқын көрсетті. Қоғамның ... ... ... ... ... ғылымдар жүйесіндегі орынын, ... ... ... ... кезде академик Б.М. Кедров ұсынған сызықтық емес
жіктеу жалпыға ... ... ... Ол ... ұқсас ғылымдар
арасындағы байланыстардың жобаларының көптігін көрсетеді. Ұсынылған ... ... ... және ... ғылымдарды білдіретін үш
бұрыш пішінді. Бұлайша орналастыру ... осы ... ... топтарының
әдісімен пәнінің, қойылған міндетке байланысты үш бұрыштың бір бұрышына
бағытталған, психолгия пәні мен әдісіне жақын ... ... ... ғылымдары үш бұрышымен байланысының сипатына
толығырақ тоқталайық. Психологиянығ негізгі ... ... ... даму ... ... ... саналады. Бұл
заңдылықтар даму миындағы обьективтік ... ... ... оның ... ... ... ... әрекеттер қалай
дамитынын және тұлғаның психолгиялық қасиеттері қалай қалыптасатынын ашып
көрсетеді. Психика обьективтік ... ... ... ... ... заңдылықтарды зерттеу, алдымен, психикалық
құбылыстардың адамның өмірімен іс-әрекетінің ... ... ... ... біпге адамдардың кез-келген ... әр ... ... обьективтік жағдайларына ғана емес, сондай-ақ олардың ... ... ... ... Материалдық психолгия
субьективтік және обьективтік жағдайлардың әрекеттестігіне шынайы ғылыми
негіз береді. ... ... ... ... ... ... негізінің қызыметін бас миы қабыршағындағы уақытша ... ... Осы ... ... және қызымет ... ... ... адамның іс-әрекетіне ықпал етуі мүмкін-
оның ... ... ... ... ... шындықты
қабылдауына ықпалын тигізеді.
Сонымен психикалық құбылыстардың адам ... ... ... ... тәуелділікте болатынын анықтай
отырып,психолгия осы ... ... ... ашу ... Психология физиологиямен, соның ішінде, жоғары
жүйке әрекетінің ... ... ... сақтауы қажет.
Физиология ағзаның қызыметін жүзеге асыратын механизімдерін, ал жоғары
жүйке әрекетінің ... ... ... ... «теңдесуін»
қамтамасыз ететін жүйке жүйесі ... ... ... ... ... тежелудің негізіне жататын жүйке талшығының жұмыс
істеу заңдылықтарының, жүйке жүйесінің әртүрлі «қабаттарының» және күрделі
жүйке ... ... ... оңай ... ... Талдау мен
жинақтауды жасауға, жүйке байланыстарының түйісуіне себепші болатын ... ... ... ... ... түрлерін зерттеуші
психологқа, оларды қарапайым сипаттаумен ғана шектеп ... ... ... ... ... механизімдерге сүйенетінін, қандай аппараттар арқылы
жүзеге асырылып, жүйелерде білінетінін көрсету үшін қажет. Бірақ ... ... ... үшін физиологияны ғана меңгеру жеткіліксіз
болады.
ХХ ғасырдың екінші жартысынан ... ... жеке ... оның ... ... бірлесуі себеп болды. Бұған психологияға
экспериментік әдістің енгізілуінде ... ... ... ілімдердің табиғи ғылыми теориясын рефлекторлық құрайды(И.М.
Сеченов, И.П. Павлов, сондай-ақ ірі физиологтардың еңбектері: Л.А. ... К.М. ... ... А.А. Ухтомский, Н.А.Бернштейн,
И.С.Бериташвили ), Қазіріг кезеңдегі психологияның негізгі мәселелерін
өңдеуге ... ... ... ... ... ... Олар тіршілік
иесінің ортаның ауыспалы жағдайына ... ... ... ... ... әрекеттің төменгі түрденжоғары ... ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарлардың тіршілік етуіндегі
айырмашылықтарды анық ... ... ... ... ... ... ... ротадағы белсенділігіне өлшенбейтін, ... ... жер ... ... ететін көп жасушалардың күрделі
өміріне өту кезінде, ... не ... анық білу ... ... иен ... ... ... айырмашылықта жете меңгеру
керек. Бейімделудің осындай жалпы ... ... ... ... ... ... анық ... мүмкін емес,
адамның психикалық әрекетінің күрделі түрлерін түсінуге ... ... ... ... ... ... ... құрайтын
айғақтарды биологиялық айғақтарға теңестіруге мүлдем болмайтынын естен
шығармау ... ... ... ... ... аса ... ... этнография, әлеуметтану, өнертану және т.б. ... ... ... мен ... зерттеу, психологиялық
мәселелердің пайда болуына әкеледі. Адамның жеке және топтағы ... ... ... ... ... әлеуметтік
көзқараспен ағыттың таптаурын қалыптасуының заңдылықтарын білмей, көңіл-
күйді, сезімді, психологиялық климатты зерттемей, тұлғаның ... ... оның ... ... ... қатынастарын және т.б. зерттемей, ... ... ... ашып ... ... ... Қысқаша айтқанда: әлеуметтік
үрдістерді зерттеу кезінде психологиялық ... ... ... ... ... ... ... өздігінен
анықтамайды,керісінше, олардың өзі осы ... ... ... ... ... ... калық әрекетінің негізгі түрлері қоғамның тарихы
барысына пайда болып, тарихта қалыптасқан заттық әрекеттер ... ... ... ету ... ... мен тілді пайдалану кезінде
пайда болған амалдарға сүйенеді. Адымен психикалық әрекеттердің ... ... ... ... ... ... психология ғылымы, қоғамдық
ғылымдардан- ... ... даму ... ... ...... мәліметтерді есепке алмай бірде-бір қадам жасай
алмайды. ... ... ... ... қоғам жағдайларын
тиянақты қадағалау ғана психологияның берік ... ... ие ... ... ... деп аитқан: «Адамды жан-жақты тәрбиелеу үшін, оны
жан-жақты зерттеу керек». Егер педагогика ... ... ... ... ... онда ол ... кеңестермен
рецептердің қарапайым жйынтығына айналып, мұғалімге көмек беретін шынайы
ғылым болуын тоқтатады. Педагогика салаларының ... ... ... жеке ... тәрбиелеу теориясының) дамуы кезінде,
психологиялық ... ... ... ... ... ... Психолгиялық
үрдістер қозғалысының, динамиканың, білімнің қалыптасуының, дағдымен
икемділіктің, мотивтермен ... ... ... ... психикалық
дамуының заңдылықтарын ілу, білім берудің түрлі сатысындағы ... ... ... ... ... неғұрлым нәтижелі әдістерді жасау
және т.б. сияқты негізгі педагогикалық мәселелерді шешу үшін ... ... ... оқушыға нені үйрету керек? Ғылымның ... ... кең ... ... ... нені, қалай алу керек? Деген
сауалдар бойынша болатын өткір ... ... ... тобы ... Әр түрлі жас ерекшелік сатысындағы адам ... ... ... ... ... және ... шегі ... екенін
психология анық тау қажет.
Педагогика тәрбиелеу мәселесіне бағытталған кезде, психологияның
қажеттілігі ... ... ... ... сәйкес тұлғаны
қалыптастыру, тәрбиелеудің мақсаты болып ... Ал бұл ... ... ... ... ... ... етеді: оның бағытын,
қабілеттерін, қажеттіліктерін, дүниетанымын және т.б. ... ... ... психология ғылымдар түйісінде екенін білдіреді. ... ... ... табиғат; үшіншіден, әлеуметтік ғылымдар
арасындағы аралық орынды алады.
Психология басқа ғылымдар байланысының барлығынад ... ... және ... ... ... теориялық принйиптерін және
өзінің осы мағынаны зерттеу әдістерін сақтайтынын естен шығармау ... ... ... ... ... арнайы пәндердің бірқатары
бірігеді (мәселен, психофизиология және әлеуметтік психология). Олар бір-
біріне сай емес болып көрінсе де, ... бір ... ... ... ...... құбылыстарды зерттеу. ... ... ... ... ... ... негізгі психологиялық
мәселелерді эксперименттік және теориялық түрде өңдейтін, жалпы психология
саналады. Психологиялық ... ... ... ... обьектісі біреу.
Бұл-адам, оның психикалық үрдістері, күйлері және қасиеттері.
Психологиялық білімнің даму ерекшеліктері ... ... ... ... ғана ... ... ... психология
теориясы басым пән болғаны белгілі, ал қазір өзінің танымдық ... ... ... ... ... ... беру ... сақтаудағы, мәдениеттегі, спорттағы және т.б. кәсіби практикалық
іс әрекеттің саласы болып қалыптасуда.
, 3.2. Психология пәнінің салары
Қазіргі кезеңдегі психология-қалыптасудың әр ... ... ... ... ... ... ... ғылыми пәндердің
тармақталған ... ... ... ... саладарын жіктеудің
негізі ретінде адамның іс-әрекетінің сан алуан түрлерін пайдаланады. Осының
негізінде ... ... ... ... ... ... ... еңбек ету әрекетінің психологиялық
еорекшеліктерін, еңбекті ғылыми ... ... ... ... және психология ғылымының жеке салалары ... ... ... тұрады: инженерлік психологиясы. Авиация
психологиясы, ғарыш психологиясы.
Педагогикалық психология- Адамға білім және ... ... ... ... Ол ... ақыл-ойы мен ойлау
жүйесін, дағдыларын қалыптастырудың, олардың оқу материалдарын ... ... ... ... ... реттеудің түйінді
мәселелерін қарастрды. Педагогикалық психология келесі реттегі ... а) ... ...... ... ... ... берудің негізгі әдістемелік мәселелерін, балалардың ақыл
ойын қалыптастыру сияқты өзе де ... ... ... ...... және ... тәрбие мәселелерінің
психологиясын зерттеп, оқушылар ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Медициналық психология – дәрігердің іс-әрекетінің және аурудың мінез-
құлқының ... ... Ол ... ... ... психикалық
құбылыстардың мидың физиологиялық құрылымдарына қатынасын зерттейтін
нейропсихологиядан; адамның ... ... ... әсер етуін
зерттейтін психофармокологиядан; адамның денсаулығымен оны ... ... ... ... ... оның әдіс ... ... және гигиенадан; патопсихолгиядан; ... бар ... ... ... ... ... ... клиникалық психологиядан.
Заң психологиясы – құқыққа қатысты мәселелерді реттеу және оларды
тәжірибе ... ... ... ... ... сот психологиясы, қылмыс ... ... ... ... ... ... Сот психологиясы сот,
айыптаушылар, ... сот ... ... ... жауап алу тәрізді т.б.
жайттардың психологиялық астарларын қарастырады. Қылмыс ... жеке басы мен оның ... ... ... ... ... тұтқындағы адамдарды сендіру не күштеп істету ... ... ... ... ... - әскери әрекеттер кезіндегі адамның мінез-құлқын,
басшылар мен ... ... ... ... жақтарын, әскери азаматтардың отаншылдық қасиеттерін
қалыптастыру, психологиялық насихаттың және кері ... және т.б. ... ... ...... іс-әрекеттеріндегі психологиялық
ерекшеліктерін қарастырады. Спорт жетекшілері мен ... ... ... ... ... ... ... психологиялық даярлығын іздестіре келе, оларды жаттықтыру және күш-
қуатын жинақтау деңгейін, ... ... ... ... ... ... ... ел мен халықтың спорт өнеріндегі
ерекшеліктерін де ескере отырып, оларды жаттықтыру міндеттері ... ... ... ... реінде дамудың психологиялық
аспектілерін алуға болады. Бұл жағдайда даму принципі ... ... ... ... ... ... психологиясы - әр адамның жасына байланысты ... ... ... ... қасиеттерін және әр
түрлі психикалық үрдістердің онтогенезін зерттейді. Бұл сала келесіреттегі
тармақтардан құралады: балалар ... ... ... ... ересек адам психологиясы, ересек адам психологиясы
және геронтопсихология. Осы сала ... мен ... ... және ... ... мен ... ... зерттеп, оқыту ісіндегі адамның ақыл-
ойын, сана-сезімін ... ... ... ... ... ... болады деген мәселелерді қарастырады.
Аранайы психология – бұл адам дамуының бірқалыпты даму жолынан
ауытқуын, ми ... ... ... осы саладағы
әр қйлы аурулардың себептерін қарастырады.
Аранайы психологияның мына ... атап ... – ми ... ... ... адам ... ... – саңырау не керең болып ... ... ...... ... мен ... дамуын зерттейді.
Салыстымалы психология – психиканың ... ... ... адам мн ... ... ... отырып
зерттейді. Олардың психикасындағы айырмашылықтарымен ерекшеліктері
ажыратылады. Бұл ... ... ... зерттейтін тармағы әрбір
түрмен тектің, олардың тобындағы жан-жануарлар, жәндіктердің ... ... ... ... ...... қоғам арасындағы ... ... Бұл сала ... ... бір негізде
ұйымдасқан топтарымен ... ... ... өзара қарым-қатынастағы
психологиялық құбылыстардыңсырын зерттейді. Қазіргі кезеңде әлеуметтік
психология қарқынды ... ... ... саясй экономикалық қоғамның
күрделі мәселелері. Сонымен қатар үлкен ірі ... ... ... Бұл ... ... ... ... радио, теледидар, баспасөз, т.б. түрі кіреді.
Басқару психологиясы – адам әрекетін ... ... ... ету ретінде қарастырылып, ұйымдастырудың белгілі бір мақсатын
шешуге ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық
мәселелерін шешу, басқарушы қызыметтің және оған қойылатын талап тілектерін
ескру, басшы қызыметкердің тұлғалық ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Көркм, әдбиетпен ғылыми шығармашылыққа қатысты психология. Соңғы
кезерде зерттеле бастаған сала. Бұл салада ... ... ... ... ... ... ... көрініп, ғылыми
жаңалықтарды ашудағы ішкі түйсігі,
сезімдік ролі т.б. ... ... Бұл сала ... ... және оның адам жан ... ... ... ету факторлары туралы
мәселелер қарастырылады.
ХХ ... ... ... жан қуаттарының заңдылықтарын зерттеумен
айналысатын психологияғылымның дағдарысы айқын байқала бастады. ... ... ... көп ... материалдар сана құбылыстарын теориялық
тұрғыдан дұрыс түсіндеріп бере алмады. Алынған ... ... ... ... бола ... да, осы
ғылымның әдіснамалық астары әлсіз болып, психолгияды бір-біріне қарам-
қайшы бағыттар пайлда бола ... бірі – ... ... Джон ... ... салған
бихевиоризм бағыты еді. «Бихевиор» - ағылшын сөзі, қазақша «мінез -құлық»
деген мағына ... ... ... ... ... әр ... организмнің сыртқы әсрге қайтаратын жауап реакцияларының
жиынтығы деп ... ... жан ... ... ... ... қажеттігіне
ерекше мәне берген гештальтпсихология («гештальт» – неміс сөзі, қазақша
мағынасы бейне, түр, құрылым деген ... ... Оның ... ... ғалымдары Макс Верттеймер (1880-1943), Вольфанг Келлер (1886-1940),
Курт Коффка (1886-1940), Курт Левин (1890-1940) т.б. еді.
Аталмыш ... ... ... ... ... негізгі бағыттардың
бірі – Фрейдизм еді. Осы ілімнің негізін қалаған Австрия психиаторы Зигмунд
Фрейд ... жан ... ... ... ... ... шет ел ... необизевиоризм, неофрейдизм,
логототеропия, пихотехника, гуманистік психолгия ... ... ... ... Жан ... ілімнің Қазақстанда даму жолдары
Қазақ топырағында жан мәселелері жайлы ХХ-ғасырдың ... ... ... бірі – ... Аймауытов (1829-1931). Ол бас аяғы 5-6
жылдың ішінде осы ... 6 ... ... 1924 жылы ... оұу ... оқитындарға арнап «Тәрбие
жетекшіні» жазса, / Орынбор, 1924. ... ... ... екі ... ... 371 бет, / ... «Жан ... және
өнер таңдау» / М. Ценриздат. 81-бет/ т.б.
Жүсіпбектің тәлім тәрбие тақырыбында жазған ... ... деп ... ... еңбек айрықша айтуға тұрарлық. Өйткені
бұл – бүкіл советтік тркі тектес халықтар ... сол ... ... төл ... ... ... ғылымы әсіресе Ұлы Отан соғысынан
кейін елеулі қарқынмен дами бастады.Мәселен, 1946 жылы ... ... ... рет ... ... 1947 жылы ... логика және психология мұғалімдерін дайрлайтын арнаулы
бөлім ... ... ... осы ... ... атам ... бітіріп
шықты. Бұлардың көпшілігі ... ... ... ... оқу
орындарында, ғылыми мекемелерде, қызымет ете ... Осы ... үшін ... жылдары психология ғылымынан бірнеше дисертациялар қорғалды
(Е.Суфиев, А.Темірбеков, М,Мұқанов т.б.). ... 50 жыл ... ... ... ... оқу ... жарық көрді. Солардың қатарына
М.Мұқановтың «Ақыл-ой өрісі», ... ... ... Т. ... ... ... сипаты», Ә.Алдамұратовтың
«Қызықты ... ... ... ... психологиясы»,
В.Яковлевтың «Діндар адамның жан дүниесі » т.б. толып жатқан еңбектерді
жатқызуға болады. ... ... ... ... ғылыми
конференциялар (1962, 1973, 1990, 1994, 1996, 1998, 2000-2002) өткізілді.
1988 жылдан бастап елімізде ... ... жаңа ... ... ... кезде Әл-Фараби атындағы қазақ ұлттық университетінде,
сондай-ақ Алматы, ... ... ... ... Талдықорған, Тараз,
Ақтөбе, Шығыс Қазақстан университетінде психологиядан ... ... ... орта ... ... ... мамандығының
штаты енгізілді, ҚазМУ-де мектеп этнепсихология орталығы, Алматы олыстық
«Ұлттық тәлім-тәрбие» қауымдастығы, ондаған ... ... ... кезде психологиялық зерттеулердің кешнді тақырыптары қолға алынып ,
оларды ұлт өміріне орайластыра жүргізудің ... ... ... Осы ... ауыл село ... ... психологиялық мәселелері мал
шаруашылығына қажетті мамандардан сондай-ақ жаңа типті лицей, ... ... ... ... ... ... талантты дарынды оқушылардың өзіндік психологиясын қос
тілділік пен көп ... ... ... ... ... ... байланысты туындайтын сан-алуан психологиялық жәйттер
алдағы жерде өз шешімін ... ... ... ... ... ... Ж.И. Намазбаева «Психология» Алматы 2005 28-33 б)
2. Қ. Жарықбаев «жалпы психология» Алматы 1962 (5-16 ... Қ. ... ... еткен жалықпас» Мектеп баспасы1986
4. Щербакова А. И. ... по ... ... ... ... Қ.Б. ... «Психология» Алматы 1982-1993 (26-27)
6. Ганаболин Ф.Н. «Психология» Алматы 1977 (112)
7. ... ... ... Алматы 1992 (38-42)
8. Ә.Ж. Алдамұратов «Психология пәнінен ... және ... ... 1978ж ... ... ... С.Балабаев «Психология» Мектеп 1966 (43-44)
10. М.Мұқанов «Педагогикалық психологиялық очерктер» Алматы 1967 (39-40)
11. Куртецкий В.А ... ... ... ... ... ... Теплов В.М. «Психология орта ... ... ... Алматы
1948-1953 (16-17)
13. Мектептегі психология № 5, 2006 (3-4)
14. Мектептегі психология № 4, 2006 ... Қ.Б. ... ... Алматы 1982-1993 (26-27)
16.Ж.И. Намазбаева «Психология» Алматы 2005 (28-33 б)
Кіріспе
І. Психология пәні шығу тегі және оның ... ... ... рет ... Жан ... ... ... түсіну
.....................................
ІІ. Жан ... ... Жан ... ... ... ... ... саласына көзқарасы
1. Қазіргі кезеңдегі психология және оның ... ... ... Жан ... ... Қазақстанда дамуы
Қорытынды
...........................................................................
.....................

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гендерлік психология саласының мақсат-міндеттері, пәні, объектісі.4 бет
Заң психологиясы – психология ғылымының бір саласы ретінде 5 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
Психологиялық тренингтер жинағы81 бет
Психология салалары. Отбасы психологиясы8 бет
Психология ғылымының салалары6 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
12 жылдық жалпы орта мектептің базалық білім мазмұнын анықтау әдістері55 бет
XX ғ. 50 жж. Қазақстанның саяси-әлеуметтік жағдайы және экономикасы мен мәдениеті6 бет
«DreamPro» компаниясының даму стратегиясы93 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь