Сақтар жайлы

1. Сақтардың саяси тарихы.
2. Сақтардың шаруашылығы мен қоғамы.
3. Өнері мен мифологиясы.
4. Үйсіндер.
5. Қаңлы мемлекеті.
6. Ғұндар.
7. Сарматтар.
Сақтардың сяси тарихы. Қазақ тарыхын зерттеген тарихшы этнограф, антрополог, археолог ғалымдардың бірсыпырасы қазақ халқының арғы тегі ерте заманда Орта Азияны мекен еткен ежелгі сақ тайпаларынан шыққан дейді. Ежелгі заманда Орта Азия өңірін мекен еткен сақ тайпалары туралы тарихи деректер сол замандағы парсы және грек авторларының жазба деректерінде сақталған.Ежелгі грек тарихшылары оларды “Азиялық скифтер” деп атаса, парсы тарихшылары оларды сақ деп атаған. Сақтардың 3 тобы бар:
1. Парадария – теңіздің арғы жағындағы сақтар.
2. Тиграхауд – шошақ бөрікті сақтар.
3. Хаомоварга – хаомо сусынын дайындайтын сақтар.
Сақтардың парсылармен соғысы көптен белгілі. Мәселен, бірқатар деректерде Кирдің сақ патшайымы Томириспен соғысқаны жазылған. Сақтармен Ахименидтер әулетінің өзге де патшалары шайқасқан. Б.з.бұрынғы 519-518 ж.ж сақтарға қарсы 1-Дарий жорық ашқан. Антик авторы Полиэн, Дарийдің жер қайысқан қолды бастап, сақ жеріне баса-көктеп кіргенін жазады. Тамшы нәрі жоқ сусыз шөлде қалың әскер қырылып қала жаздайды. Дарий ілдабайлап әскерін апаттан құтқарады, бірақ жлпы алғанда жорық сәтсіз аяқталады.
Сақтар тарихының тағы бір беті Александр Македонскийдің жиһангерлік соғысына қарсы күреспен байланысты, ол Ахеменидтер мемлекетін талқандап, бағындырғаннан кейін Орта Азияны жаулап алуға кіріседі. Б.з. дейінгі 330-327 жылдары Александр Македонский Соғданың астанасы Мараканданы басып алып Сырдарияға қарай беттейді. Осы Александрдың бұйрығы бойынша Сырдария жағасынан Александрия Асхата (Шеткі Александрия) деген қала салынады. Бұл қала жаңа мемлекеттің солтүстік шығыс шебіндегі тірек-пункті ретінде саналады. Оны салу сақтарды көп алаңдаты. А. Македонскийдің Яксарт (Сырдария) сыртындағы сақтар тайпаларын қырып, бағындырғысы келген ұмтылыс талабы сәтсіз аяқталады.
Орта Азия мен Орта Шығыстың тағдыр – талайында сақтар бұдан бұлай да маңызды рөл атқара береді. Мәселен, б.з. бұрынғы 3 ғ. – б.з. дейінгі 3 ғ. аралық тарихына ықпал жасап отырған Парфия мемлекетінің құлауына, Грек – Бактрия патшалығының талқандалуына және Кушан империясының құрылуына ат салысады.

Сақтардың шаруашылығы мен қоғамы. Байтақ дала мен тау алқаптарын игеру дәуірі, мал шаруашылығының сан алуан түрлерінің жаппай дамып, жетекші салаға айналуы және оның егіншілікпен ұштасу дәуірі сақтар уақытымен байланысып жатыр. Көшпелі мал шаруашылығында бүкіл ру және бүкіл тайпа мал – жанымен, дүние мүлкімен жылжып көше берген . Ол Батыс Қазақстанға, ішінара Орталық Қызықстанға тән болған.
Жартылай көшпелі мал шаруашылығы тұрақты қысқы және жазғы мекен жайлары болуын күнілгері ойластырып отырған. Мал шаруашылығының осы түрі Шығыс Қазақстан мен Жетісуда, Орталық және Батыс Қазақстанның бірқатар аудандарында етек алған еді.
1. С.Н.Руденко- «Алтайдағы скиф өнері»
2. А.Н.Бернштам- «Жетісу және Тянь-Шань мәдиенетініңтарихи кезеңдер»
3. Герадот – «Тарих»
4.Қазақ энциклопедиясы 1т.
5. «Қазақстан әйелдері» журналы 1994 жыл №2 2бет
        
        Жоспары:
1. Сақтардың саяси тарихы.
2. Сақтардың шаруашылығы мен қоғамы.
3. Өнері мен мифологиясы.
4. Үйсіндер.
5. Қаңлы мемлекеті.
6. Ғұндар.
7. Сарматтар.
Сақтар
Сақтардың сяси ... ... ... ... тарихшы этнограф,
антрополог, археолог ғалымдардың бірсыпырасы қазақ халқының арғы тегі ... Орта ... ... ... ... сақ ... шыққан дейді.
Ежелгі заманда Орта Азия өңірін мекен еткен сақ тайпалары ... ... сол ... парсы және грек авторларының жазба деректерінде
сақталған.Ежелгі грек тарихшылары ... ... ... деп ... ... оларды сақ деп атаған. Сақтардың 3 тобы бар:
1. Парадария – теңіздің арғы жағындағы сақтар.
2. Тиграхауд – шошақ бөрікті сақтар.
3. ...... ... ... сақтар.
Сақтардың парсылармен соғысы көптен белгілі. ... ... ... сақ патшайымы Томириспен соғысқаны жазылған. ... ... өзге де ... ... ... 519-518 ... ... 1-Дарий жорық ашқан. Антик авторы Полиэн, Дарийдің ... ... ... сақ жеріне баса-көктеп кіргенін жазады. Тамшы нәрі
жоқ сусыз шөлде қалың әскер қырылып қала жаздайды. Дарий ілдабайлап ... ... ... жлпы ... жорық сәтсіз аяқталады.
Сақтар тарихының тағы бір беті Александр Македонскийдің жиһангерлік
соғысына ... ... ... ол ... мемлекетін талқандап,
бағындырғаннан кейін Орта Азияны жаулап алуға кіріседі. Б.з. ... ... ... ... ... ... астанасы Мараканданы басып алып
Сырдарияға қарай беттейді. Осы Александрдың ... ... ... ... Асхата (Шеткі Александрия) деген қала салынады. Бұл
қала жаңа ... ... ... ... ... ... Оны салу сақтарды көп алаңдаты. А. ... ... ... сақтар тайпаларын қырып, бағындырғысы келген ұмтылыс
талабы сәтсіз аяқталады.
Орта Азия мен Орта ... ...... сақтар бұдан бұлай да
маңызды рөл атқара береді. Мәселен, б.з. бұрынғы 3 ғ. – б.з. дейінгі 3 ... ... ... ... ... Парфия мемлекетінің құлауына, Грек –
Бактрия ... ... және ... ... ... ... шаруашылығы мен қоғамы. Байтақ дала мен тау ... ... мал ... сан ... ... ... дамып, жетекші
салаға айналуы және оның егіншілікпен ... ... ... ... ... Көшпелі мал шаруашылығында бүкіл ру және бүкіл тайпа мал
– жанымен, дүние мүлкімен жылжып көше ... . Ол ... ... Орталық Қызықстанға тән болған.
Жартылай көшпелі мал шаруашылығы тұрақты қысқы және ... ... ... ... ... отырған. Мал шаруашылығының осы түрі
Шығыс Қазақстан мен Жетісуда, ... және ... ... ... етек алған еді.
Мал шаруашылығының үшінші түрі – отырықшы шаруашылық болатын. ... бір ... ... ... ... ... ... қалатын.
Ал, оның екінші бөлігі жақын – жуық жерлердегі жазғы ... мен ... ... ... ... ... отырған. Қазақстанның оңтүстігінде –
Сырдария мен Арыс, Келес алқаптарында хал – жағдай тап осындай еді. ... қара мал ... ... ... сақтар мал шаруашылығының аса маңызды ... ... ... ... ... қазу ... ... екі тұқымы болғаны анықталды. Көшпелілердің үйге үйренген малының
ең маңызды түлігінің бірі ет пен сүт, жүн мен тері ... қой ... ... ... ... алды дөңестеу ірі қойлар көп тараған.
Сақтар арасында қоймен бірге түйе ... кең ... ол ... Батыс
және Оңтүстік Қазақстанның далалық және шөлейт аудандарында өркен жаяды.
Егіншілік пен суару. Қыстау ... егін ... ... ... Олар ... ... бидай еккен. Оңтүстік Сырдария алқабында
сақтардың Шірік – Рабат, Бәбіш – молда, ... ... ... ... ... тартып суарып отырған.
Кәсіптері мен сауда. Сақ тайпалары арасында металл ... және ... ... қола құюға байланысты кәсіпшіліктері мен кәсіптері жоғары
дәрежеде дамыған еді. Сақ ісмерлері қоладан ... оқ ... ... ... ... ... - әбзелдерін, әшекейлер мен айналар, сол ... мен ... ... жасаған, олардың көбісі көркем өнердің
таңдаулы туындыларының қатарына жатады.
Сауда. Еуразияның ... мен ... ... сақтар билеп тұрған
кезеңде Батыс пен Шығысты, Жерорта теңізі аймағы мен Қытайды байланыстырған
халықаралық өтпеоі сауда ... Б.з. д. 1 ... орта ... жолы ... ... Бұл жолмен 40 – параллель бойын қуалай, далалық
аймақтарға бағалы тауарлар ... ... ... ... дала жолы ... өңірімен жүріп, Дон жағалауына, сосын
Оңтүстік Орал өңіріндегі савроматтар жерінен Ертіс ... одан ... мен ... қарай кететін болған. Осы жолдың бір ... ... ... ... ... ... мен Иран ... осы
жолдармен сақтарға келіп жетеді, олардың жұрнақтары Алтайдағы ... ... ... ... ... Сақ ... ... үш тобы болған: олар ... ... ... ... аты “арбада тұрған”); абыздар
жігі - олардың танымал белгісі құрбан табақ пен ... бас киім ... ... ... жігі яғни ... жегетін екі өгізі барлар
жігі. Аты аталған осы ... ... ... тән ... ... Жауынгерлерге – қызыл, абыздарға – ақ, қауымшылдарға – сары мен көк
түстер таңдалып беріледі.
Көсемдер мен ... ... ... ... өту ... де ... сақ тайпаларының көсемдері әскери жіктердің өкілдері
болған. ... ... ... – патша деп атаған. Жауынгерлер мен
патшалардың белгісі жебелі ... ... ... ... ... ... ... отырған, сол себепті де жауынгерлер мен патшалар
зиратына садақ пен жебелерді бірге қойған.
Өнер мен ... Сақ ... ... ... ... ... ... және Бактрияның көркем өнерімен, екінші жағынан,
Қытайдың Чжоу мен Хань ... ... ... ... ... деп
есептейді. Бәрінен де бұрын б.з.д. 1 - ... бас ... ... ... ... ... ... кіре бастаған, солардың
ықпалымен елге ... әдет ... қару – ... пен ер – ... түрлері тарай бастады.
“Аң стилі” өнері сақтар Алдыңғы Азия мен ... ... ... кезде
танысқан оңтүстік дәстүрлері әсерімен пайда болған. ... ... өнер ... ... биік деңгейге көтерілген. Зергерлік өнерде
олар ағаштан жасалған әртүрлі бейнелер мен ... қақ ... ... ... қолданған. Сақтардың зергерлік өнері Есік обасы бұйымдарынан
толығырақ көрінеді, сол бұйымдарға қарап, біз ...... ... ... айқасқа шығарда тағынатын қару - жарағы туралы ... ... ... ... ат ... ... ... болған.
Сақтардың әлемнің құрылымы жөнінде өзіндік түсінігі болады. Оларға әлемнің
төртжағы – сол, оң, алғы және ... ... бар деп ... ... ... немесе сақ – скифтердің “аң стилі” сақ ... ... ... ... ... ... өнеріне
келіп дарып – сіңуі, көшпелілер идеологиясын білдіретін айрықша ... ... ... қалыптасады.
Үйсіндер
Жетісудағы Тиграхауд – сақтар жерін мұра етіп алған үйсін тайпалары
Орталық Азияның түкпірінен ... еді. ... 2 ғ. 160 ж. ... бір ... ... ... келіп, сақ тайпаларын бағындырды,
сөйтіп қолбасшы “гуньмо” иеліктің негізін салды. ... ... Іле ... ... ... ... ... Шу мен Талас
арқылы өтіп, Қаңлылармен шектеседі. Шығысында Ғұндармен ортақ шекара болды,
ал оңтүстігінде олардың ... ... ... ... ... Чигучен Ыстықкөлдің жағасына орналасты.
Деректерде б.з. 3-ғасырына дейін із қалдырған үйсіндердің сяси тарихы
олардың ... ... ... ... ...... ... гуньмолары – билері қытай ханшаларына үйленіп отырғанын
баяндайды. Үйсіндердің ... тегі әлі де ... ... анықталмаған.
Зерттеушілердің біразы үйсіндер шығыс Иран тайпаларынан шыққан десе, екінші
діреулері үйсіндер – түріктердің арғы ... олар ... ... ... ... қалай болса да, әйтеуір қазақтың ең ірі тайпаларының бірі
“үйсін” деп ... ... ... ... үйсіндерді көшпелі ретінде
сипаттаған. Оларда үйсіндер “егіншілікпен де, бау – ... ... ... тек оты мол, суы мол ... мал – ... бірге көшеді де
жүреді” – деп ... ... да, мал ... ... өмір ... ... рөл ... отырықшы болып, егіншілікпен
айналысқанының бір дәйекті дәлелі – олардың тұрақты тұрғын ... қора ... ... ... ... ауыр аяқ – ... тас – ... мен
әртүрлі дақылдар қалдықтары бар мекенжайларының ... ... ......... ... ... жылқы,
қой, ешкі, сиыр, түйе және ... ... ... ... мыс, ... ... кенді орындарын пайдаланған темірді балқытып, одан пышақ
пен қанарлар, семсерлер, жебе ұштарын жасаған. Түрлі ... ... ... ... мен ... киім – ... ... істеп
шығарған.
Үйсін қоғамы біртектес болмаған, онда байлары – тайпа мен ... ... мен ... және қатардағы бұқара – малшылар мен
егіншіліер болған. ... ... - ... мен аса ... қолында алтын мен мыс мөрлері болғаны туралы жазба
деректер айғақталады. Жеке ... тек ... ғана ... жер – суға ... ... ... ... азат мүшелерімен бірге құлдар да
болған. Олар негізінен соғыс тұтқындарынан ... ... ... әлеуметтік айырмашылықтар археология материалдарынан
айқын байқалады. Үйсін обалары көлемі жағынан үш топқа бөлінеді: ... ... ... 15 ... ... ... үлкен обалар; диаметрі 15 және
биіктігі 2 метрге дейін жететін орташа обалар; диаметрі 10, ... ... ... көп кездесетін кішкентай обалар.
Қаңлы мемлекеті
Қаңлы Қытайша Канцзюй жазба деректерде б.з. дейінгі 2 ғ. ... ... ... ... Уди ... ... чжан Цяньді бас етіп сауда елшілігін
жіберді. 13 ... кеін ... ... ... Чжан Цянь ... ... ... жазбаларда бұрын Қытайға беймәләм болып келгенмемлекеттерге
сипаттама берледі. Солардың арасында ... ... де ... ... ... Чжан ... өзі ... екен. Қаңлының билік құрған
кезеңдегі сыртқы саясатының жалпы бағыты Жібек жолының ... ... ... ... Арал ... ... ... өз бақылауында
қайтсе де сақтап қалуға ұмтылушылығы еді. Олар оны үысынан шығармады ... ... ... ... жоғары Солтүстік Батысқа-Кавказ бен
Қаратеңіз өңіріне, сол сияқты түскейге – Иран мен Таяу ... ... ... ... ... ... ... қала жұрты мен
обаларын, Яньңай – Алань ... ... ... ... ... олжалар:
Үндістанның маржан маржан моншақтары, ... ... мен ... қола ...... ... бедерлі иасы – инталио куә
бола алады.
Қаңлы халқының этникалық сипаты жөніндегі мәселе күрделі де ... қай ... ... ... де ... ... ... Бернштамның пікірінше, қаңлылар түрік тілді халық ... ... ... Солтүстік Иранның мал өсіруші тайпалары қатарына
жатады, олар б.з. 1-ші ... ... ... ... ... ... ... байланысты өзінің этникалық бейнесі мен тілін
өзгерткен деп ... ... Б.А. ... қаңлылар ирантілді сақтардың
ұрпағы деп есептейді. Соғы жылдардағы архологиялық зерттеулерге жүгінсек,
қаңлы замандастары ... ... ... ... бет ... өз
алдымызға елестетуге мүмкіндік береді.
Қару – жарақтардан: ұшы үшкілденіп келетін ұзын ... ... қос ... ... екі ... ұзын ... жебесі үш қырлы
оқтары бар құрама садақтар, кең бөлігі садақтың өзіне, екі ... ... үш ... ... ... ... Бір кездері қаңлылар ... ... ... ... ... бір ... тауып, оны Қауыншы
және Отырар – Қаратау мәдетиетіне жатқызды. Бұлардың біріншісі ... ... ... ... орта ... мен ... сілемдерінен
Таласқа дейінгі аудандарда таралған. Қауыншы мәдениетінің өзгесінен гөрі
тәуірірек зерттелгені ... ... ... оң ... ... ... мекен жайлары әдетте оба қорындарымен ... ... ... Жамантоғай, Төребай – Тұмсық қорымдары қазылды. Қабырлар
жер асты ... кесе ... ... ... ... ... сыңар жерленген, олармен бірге бір – ... не ... ... ... тоғалар, сүрме тас қойылған.
Отырар – Қаратау мәдениетіне ... ... өте көп ... ... бірі – ... көгалды аймағы.
Шаруашылығы, кәсібі, ауылшаруашылығы. Ежелгі қалалар мен ... ... ... ... табатын негізгі материал, әдетте,
керамика: ас әзірлеуге керекті ыдыс – ...... ... ... ... ошақтар; су таситын ыдыстар- аузы кең, бір не екі тұтқалы
көзелер, көлденең тұтқалы көзелер, екі ... ... ... ... одан ... ... заттарын жасауды білген, ұсталар орақ,
пышақ, жебе ұштарн жасайтын темірдің дөңгелек бөліктері табылған. ... мен ... ... мен ... ... қақ – алтыннан
жасалып , көзіне қызылтас орнатылып, жалған ... ... ... Лағыл мен қызғылт ақықтан, ферузадан, түрлі – түсті ... ... ... ... мен ... қамбаларының табылғанына, еден сылағы
мен қамкесектен садан – топан қалдықтарының болғанына, дән ... ... ... ... көп кездескеніне қарағанда, егіншілік мықтап
дамыған тәрізді.
Шаруашлықтың маңызды бір саласы – мал ... ... ... ... ... ... қой, ... сиыр сияқты үй жануарлары
сүйектерінің көп кездесетініне қарап, қаңлылар тіршілігінде мал ... орын ... ... өмірінде аң аулау ісі де үлкен орын алған. ... ... ... мен ... ... табылған. Арқар мен
марал мүйіздері де жиі ... ... ... ... ... ... су құстары – үйректер мен қаздарды да, ... ... және де ... ... Балықты шанышқымен түйреп, әртүрлі аулармен,
қармақпен ұстаған. Б.з. 1- ... ... ... ... аса ірі және ... ... ... бірлестігі
болып,өркен жайған, ол Шығыс тарихында маңызды рөл атқарған. Оның халқы
егішілікпен, малшаруашылығымен, ... ... ... өз ... ... ... Рим және ... империясы сияқты
мемлекеттермен саяси, экономикалық және ... ... мол ... ... аты ... ... ... жоғалып кеткен халық аты –
жаугерліктің, қаталдық пен тапғылықтың ... ... ... ... Еуропа елдеріне жортуыл – жорық ... ... ... олар ... ұлы ... ... бастайды. Мұның бәрі Еуропа
тарихынан таныс оқиғалар. Ал б.з. дейінгі ... ... ... мен ... ... Орта Азияны, оның ішінде Қазақстан жерін мекендеген
азиялық ғұндар тайпалары онша мәлім емес. ... ... олар ... ... ... ... ... ғұндар мен қаңлылардың өзара қарым – ... ... ... ... ... аса құдыретті ғұн мемлекеті – оңтүстік
және солтүстік ... ... ... ...... Моңғолиядағы Қырғыз
– Нұр көліне таяу жерден теріскен ... ... Чжи – Чжи өз ... Осы ... ол үйсіндердің көрші тайпаларына жорық жасап тұрады.
Чжи – Чжи ... ... ... - Талас алқабына шақырып, оған қаңлы
атты әскеріне қолбасшылық ету құқын берді. Чжи – ... ... ... ... ... ... шапқыншылық жасай бергені Қытай империясының
төзімін тауысады. ... ... ... ... шығады. Қалың қол бір ... Чжи – Чжи ... ... ... ... ... ... толқыны б.з. 93 жылы басталады. Олар
бірқатар тайпаларды бағындырып, екіншілерінің соңынан ертіп, Сырдария ... Арал ... ... және ... ... аймақтарына барып енеді.
Б.з. 4-ғасырында олар Еуропадан бой көрсетеді.
Зерттеушілердің басым ... ... ... ... арғы ата – ... ... ... жеріне келіп кіруіне
байланысты, Шығыс Иранның ... ... ... ... Б.з. ... ... ... мен Оңтүстік Қазақстан тайпаларының
антропологиялық тұрпаты да ... де, ... ... ... ... ... Ғұндардың өмір – тіршілігінде мал ... ... ... ... рөл ... ... болмаса, көшпеллі мал
шаруашылығының өзі өмір сүре алмас еді, әскери жортуыл – ... ... өзін ғана алып ... ... ... де қамтамасыз етіп отырған.
Ғұндардың шаруашылығының жүйесін алғашқы қауымдық немесе ... ... деп ... ... ... отырықшылық пен егіншілік те болған.
Ғұндар өмірінде ... та ... орын ... мен саудасы. Ғұндардың арасында қолөнер кәсібінің өркен
жайғаны металдан,сүйек пен мүйізден, тас пен ... ... ... көп ... ... Қазба жұмыстары кезінде ғұндар
қабырларынан жергілікті ... ... ... ... ... ... Олардың бір бөлігі: жібек маталары, қытайдың ағаштан, лактеп
жасалған қымбат мүліктері, айналар мен нефриттен ... ... ... ... ... қоғамы. Ғұндар қоғамындада патриархалды – рулық қарым –
қатынастардың белгілері өте ... ... ... мәліметтерге
қарағанда, ғұндар 24 руға бөлінген, олардың басында ұрпақ ұлықтары ... ... ... ... қатарынан құрылған құлдары және
қоластындағы облыстар халқы болған. Олар үй ішінің ... ... ... және егінші ретінде пайдаланылған.
Жазба деректер сол сияқты ғұндар қоғамындағы өкіметтің ... ... ... Елді ... ... ол шексіз билеуші болған,оған
іле – шала ... аты ... басы деп ... ... жүреді. Деректерде
қара халықтарды қанау құрылысы ... алым – ... да ... ... ... ... мал мен ... жеке меншіктің пайда болуы, қанаудың
бір түрі ретінде алым – салықты енгізу, жазу – ... ... ... ... ... жана ...... қоғам мен мемлекетке өту
кезеңін ала ... ... ... аты ... ... ... ... қолданылып келеді.Сол кездері сарматтардың скифтерді жүйелі түрде
жаулап алуы ... ... ... ... Скифияның едәуір
бөлігін “құлазытып”, жеңілгендердің бірінде қалдырмай қырып – ... ... ... ... ... ... Сарматтардың бір тайпасы –
роксоландар б.з. 1 – ғ. ... ... ... Риммен соқтығысып
қалады, олардың ізімен аландар ... ... ... ... ... ... ... өміріне белсене қатысқан.
Сарматтар шаруашылығы. Сармат халқының жазық дала жағдайындағы басты
және анықтаушы тіршілігі көшпелі мал ... ... ... ... мен қой ... ... аса ... континенталды келетін аймақтың
қысқы күндерінде малшылар малға табиғи панасы бар, жері ойлы – ... ... ... ... ... ... қысқы қоныс -
өрістерін тастап кетіп отырған, бұл от пен судың, мал азығы қорының қалпына
келуіне, сөйтіп ел – ... ... ... ... ... ... Б.з. 4 ғ.бас кезінде савроматтар Доннан
Ембіге дейінгі территорияны алып жатқан. Осынау уақытта ... ... ... ... ... олар: Батыс Болғар – Дон мәдениеті
мен Шығыс – Орал мәдениеті. Сармат тайпалары марқұм болған ... ... ... таспен көмкеріп бастырып тастау әдісі өте ... ... ... тән бір жәйт – олар қабірдің үстін немесе
айналасын балшықпен сылап не ... ... ... тегістеп күйдіріп алаңқай
жасап қоятын болған. Кейінгі сарматтар Орал өңірі мен Еділ бойын Дон ... ... Орал ... ... Буг ... дейінгі аралыққа
түгел қарайды. Мәдениеттің соңғы белгілері ішінен бассүйегінің түрі әдейі
өзгертілгендері кездеседі. Сол ... ... ... ... ... ... мен ... алтын әшекейлерде табылды.
Сонымен сақтар мен үйсіндер, қаңлылар мен ... және ... ... құрылымы мемлекеттік деңгейге өскен және ... ... мен ... бар, ... бір ... ... ... жоғары дәрежеге жетеді. Міне тап сол ... ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Пайдаланған әдебиеттер.
1. С.Н.Руденко- «Алтайдағы скиф өнері»
2. А.Н.Бернштам- «Жетісу және Тянь-Шань мәдиенетініңтарихи кезеңдер»
3. Герадот – «Тарих»
4.Қазақ энциклопедиясы 1т.
5. ... ... ... 1994 жыл №2 2бет

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақтар12 бет
Сақтар (скифтер)17 бет
Сақтар мен ғұндар9 бет
Сақтар мен ғұндардың әскери өнері мен мемлекеттік ұйымы: салыстырмалы талдау11 бет
Сақтар тағылымы мен тәрбие тәлімі11 бет
Сақтар туралы8 бет
Сақтар туралы жазба деректер, сақтардың зерттелуі13 бет
Сақтар өмірі16 бет
Сақтардың ескерткіштері. Тасмола мәдениеті, Бесшатыр обасы, Есік қорғаны11 бет
Сақтардың көрші мемлекеттермен қарым-қатынасы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь