Мектептегі музыка сабағы

Мазмұны

Кіріспе

І .тарау Музыкалық сабақтың құрылымы, мазмұны

Жалпы орта білім беретін мектептердегі музыка пәні мұғалімнің рөлі

Бастауыш сыныптарда музыкалық тәрбие беруде оқушылардың музыкалық сауатын оқыту әдістері

ІІ .тарау Мектептегі музыка сабағының ерекшелігі және танымдық тағлымы

Музыка тыңдау арқылы оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту

Бастауыш сыныптарда музыка тыңдау репертуары және оны талдау
Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Болашақ ұрпақтың білімділігі мен оның рухани байлығы - әлемдік өркениетке жетер бағыттағы Қазақстан Республикасының гүлденуіне кепілдік болар бірден-бір жол ол – музыка. Бүгінгі мектептің алдына қойып отырған мақсаты - жеткіншек ұрпаққа мәдениетті, еңбекқор, адамгершілік және эстетикалық тәрбие берумен халықтың ұлттық мәдени мұрасымен тығыз байланыстыра отырып, музыка сабағының сапасын жоғары дәрежеде жетілдіру болып отыр.
Музыка сабағы пәнін, яғни өнерімізді өркендету үшін ең алдымен осы заманның талабына сай қала және ауыл мектептеріне кабинеттермен жаңа технологиялар енгізсек, сонда ғана ата-бабаларымыздың мұрасын оқушыларға жоғарғы сапада жеткізіп білім бере аламыз. Осы орайда, мектептерге ортақ бағдарлармалар жасалынып, әдістемелік нұсқаулар шығарылып, төл оқулықтар ұлт болашағына апарар жаңа жетілдіру жағдайлары қолға алына бастады. Музыка жаңа буын оқулықтары қазақ жерінің өнерін тірілтіп, қайта жаңғырып музыка сабағының жетілдірудегі бала тәрбиесінің өнер негізгі көзіне айналды.
Бүгінгі күнде жалпы білім беретін мектептерде «Атамұра» бағдарламасымен 1-6 сынып аралықтары музыка сабағынан білім алуда.
Қазақтың бесік жырларынан бастап күмбірлеген халық күйлері, толғаумен термелер айтыс және күй тартыстар, түрлі әндер әр тарау-тарауларға еніп, өз орындарын таба бастады.
Музыка сабағына арналған оқулықтар оқушылардың өнерге деген құштарлықтарын және тиянақты ынтасы мен сүйіспеншіліктерін жетілдіре отырып, ән айтумен, олардың музыкалық қабілеттерін /есту, ырғақ , есте сақтау/ жетілдірумен қатар, эстетикалық талғам сезімдерін дамытуда.
Оқулықтар қазақ жерінде мекендеп жатқан басқа да ұлт өкілдерінің мектептеріне аударма түрінде таралып дәріс алуда. Музыка сабағын жетілдіру жолында оқулықтың басты идеясын ішкі мазмұнын әр саналуан қызықты да тақырыптарды толық ашып жеткізу мұғалімге қазіргі уақытта қиындық туғызып отыр.
1. 1. Н.Ә. Назарбаев. Сындарлы он жыл. - Алматы: Атамұра, 2003. - 234б.
2. Р.А. Нұртазина. Образовательная политика Республики Казахстан условиях глобализаций. - Алматы: Ғылым, 2004. - 127, 150, 174б.
3. С.З. Баймағанбетов. Современная социально-культурная политика. - Астана: Ел орда, 2001. - 158 б.
4. Ә.Х. Тұрғынбаев. Социология. - Алматы: Білім, 2001.- 85б.
5. В.И. Тимошинов. Культурология. - Алматы: Казахстан Еуразия – Восток-Запад, Атамұра, 2001. - 158 б.
6. Ә.Х. Тұрғынбаев. Социология. - Алматы: Білім, 2001. - 85б.
7. Т. Ғабитов, Ж. Мүтәліпов, А. Құлсариева. Мәдениеттану негіздері. - Алматы: Дәнекер, 2000. - 2 б.
8. Ә.Х. Тұрғынбаев. Социалогия. - Алматы: Білім, 2001. - 86 б.
9. Т. Ғабитов, Ж. Мүтәліпов, А. Құлсариева. Мәдениеттану негіздері. - Алматы: Дәнекер, 2000. - 33 б.
10. В.Г. Рожин, В.П. Тугаринов, Б.А. Чагин. Маркстік–Лениндік философия. - Алматы: Қазақстан, 1969. - 137 б.
11. К.М. Байпақов. Ежелгі Қазақстан тарихы. - Алматы: Рауан, 1998. - 18-23 б.б.
12. Қ.А. Ақышев, К.М. Байпақов, М.Қ. Қыдырбаев, Б.Е. Көмеков. Қазақ ССР тарихы I том. - Алматы: Ғылым, 1980. - 79-83 б.б
13. К.М. Байпақов. Ежелгі Қазақстан тарихы. - Алматы: Рауан, 1998. - 23б.б.
14. В.П. Тугаринов, Б.А. Чагин, В.П. Рожин. Маркстік-Лениндік философия. - Алматы: Қазақстан, 1969. - 450-451б.б.
15. К.М. Байпақов. Ежелгі Қазақстан тарихы. - Алматы: Рауан, 1998. - 53 б.б.
16. Cонда 54 б.б.
17. Әбілқасым. Бақсылық және бақсы сарын // Алматы: Қазақ тілі мен әдебиеті. – 1995. - №7-9. - 57-60 б.б.
18. Р. Нұрғалиев. Қазақ ССР қысқаша энциклопедия IV том. - Алматы: ҚСЭ, 1989. - 123 б.б.
19. Ж. Нәжімеденов. Бізге жеткен бабалардың қолтаңбасы. // Алматы: Қазақ әдебиеті, - 18.03.2005.
20. А.Г. Медеуов. Гравюры на скалах. Сарыарка. Мангышылак. - Алматы: Жалын, 1979. - 16 б.
21. Қ.А. Ақышев, К.М. Байпақов, М.Қ. Қыдырбаев, Б.Е. Көмеков. Қазақ ССР тарихы I том. - Алматы: Ғылым, 1980. - 79-83 б.б.
22. А. Сейдімбеков. Қазақтың күй өнері. – Алматы: 2002. - 832 б.
23. Т. Мерғалиев, С. Бүркітов, О. Дүйсенов. Қазақ күйлерінің тарихы. – Алматы: 2000. – 50б.
24. Б. Сарыбаев. Қазақтың музыкалық аспаптары. - Алматы: Өнер, 1980. -11-16 б.б.
25. Д. Шоқпарұлы. Қолөнер түлеп жаңғырса. // Алматы: Қазақ әдебиеті, 29.05.1987.
26. С. Қасиманов. Қазақ халқының қолөнері. - Алматы: Қазақстан, - 1993. - 203 б.
27. Б. Сарыбаев. Адырна. // ҚСЭ IV том. Алматы: 1989. - 93 б.
28. Б. Аспандияров және т.б. Адырна. - Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі I том. Алматы: Қазақ ССР ғылым академиясы, - 1959. - 13 б.
29. З.С. Жәкішова. Адырна.// Ұлттық энциклопедия. Алматы: 1999. - 103 б.
30. Д. Шоқпарұлы. Әмбебап домбыра. // Алматы: Білім және Еңбек, - №10 1984.
31. Д. Шоқпарұлы. Домбыра жасау. - Алматы: Мектеп, - 1996. - 7-8 б.б.
32. Д. Шоқпарұлы, Е.Ахметов. Дұдыға. // Алматы: Мектептегі техналогия, - №1. 2004. - 15 б.
33. Сонда 15 б.
34. Д. Шоқпарұлы. Желғабыз. // Алматы: Білім және Еңбек , - №2. 1985ж.
35. Сонда
36. Б. Сарыбаев. Қазақтың музыкалық аспаптары. - Алматы: Өнер, - 1980.
37. Д. Шоқпарұлы. Нарқобыз. // Алматы: Білім және Еңбек, - №1. 1985.
38. Ә. Қоңыратбаев. Эпос күйтабақтары туралы. - Алматы: Қазақ әдебиеті, - 20.03.1981.
39. І.К. Кеңесбаев. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: Ғылым академиясы, - 1959. - 165 б.
40. Б. Сарыбаев. Қазақтың музыкалық аспаптары. - Алматы: Өнер, 1980.
41. Д. Шоқпарұлы. Нарқобыз. // Алматы: Білім және Еңбек, - №1. - 1985.
42. Д. Шоқпарұлы. Ана тілі. // Алматы: Қоңырау, - 9 маусым 1994. - 5 б.
43. Сонда
44. Д. Шоқпарұлы. Қоңырау. // Алматы: Ана тілі, - 06.09.1994. - 5 б.
45. Сонда
46. Сонда
47. Д. Шоқпарұлы. Шың. // Алматы: Білім және Еңбек, №1. - 1985.
48. Сонда
49. Сонда
50. Т. Ғабитов, Т. Мүтәліпов, А. Құлсариева. Мәдениеттану негіздері. - Алматы: Дәнекер, 2000. - 24 б.
51. . С. Аязбекова. Картина мира этноса: Коркут-ата и философия музыки казахов. – Алматы: ИФП, 2002. – 285 б.
52. Махмұт Қашқари. Диуани лұғат – ат түрік.
53. Әл-Фараби. Музыка және поэзия туралы трактаттар. – Алматы: Ғылым, 1993. - 373 б.
54. Б. Сарыбаев. Қазақтың музыкалық аспаптары. - Алматы: Өнер, 1980.
55. В. Виноградов. О музыкальной археологии. // Советская музыка, 1971. - № 5. 8-14б.
56. Әл-Фараби. Музыка туралы үлкен кітап. Музыка және поэзия туралы трактаттар. - Алматы: Ғылым, 1993. - 327-382 б.б.
57. Ә.Х. Марғұлан. Ежелгі жыр, аңыздар. – Алматы: Жазушы, 1985. – 295б.
58. Б. Сарыбаев. Революцияға дейінгі Қазақстанның халық музыкалық аспаптары. Өнертану кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. – Алматы, 1969. – 28 б.
59. А.И. Мухамбетова. Народная инструментальная культура казахов. – Л.: Наука, 1976. – 220 б.
60. К.В. Чистов. Народные традиции и фольклор. – Л.: Наука, 1986. – 304б.
61. С. Қасқабасов. Қазақтың халық прозасы. – Алматы: Ғылым, 1984.–272б.
62. Б. Каракулов. О некоторых средствах традиционного музыкального языка казахов. // Известия АН Каз ССР, 1974. - № 3. 55-60 б.б.
63. С. Елеманова. О социологической специфике устного профессионального музыкального искусства. Социологические аспекты изучения музыкального фольклора. – Алматы: 1978. - 57-58б.б.
64. Ә. Мұхамбетова. Қағажу көрген қазақ музыкасы. // Жұлдыз, 1992.- № 3. 151-160 бб.
        
        Мазмұны
Кіріспе
І –тарау Музыкалық сабақтың құрылымы, мазмұны
1,1
Жалпы орта білім беретін ... ... пәні ... ... ... ... ... беруде оқушылардың музыкалық сауатын оқыту әдістері
ІІ –тарау Мектептегі музыка ... ... және ... ... тыңдау арқылы оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту
2.2
Бастауыш сыныптарда музыка тыңдау репертуары және оны ... ... ... ... мен оның рухани байлығы - әлемдік өркениетке жетер бағыттағы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жол ол – ... Бүгінгі мектептің алдына қойып отырған мақсаты - жеткіншек ... ... ... ... және эстетикалық тәрбие берумен халықтың ұлттық мәдени мұрасымен тығыз байланыстыра отырып, музыка сабағының сапасын жоғары дәрежеде жетілдіру болып отыр. ... ... ... яғни ... ... үшін ең ... осы ... талабына сай қала және ауыл мектептеріне кабинеттермен жаңа технологиялар енгізсек, ... ғана ... ... ... ... ... ... білім бере аламыз. Осы орайда, мектептерге ... ... ... ... ... ... төл ... ұлт болашағына апарар жаңа жетілдіру жағдайлары қолға алына бастады. Музыка жаңа буын оқулықтары ... ... ... тірілтіп, қайта жаңғырып музыка сабағының жетілдірудегі бала тәрбиесінің өнер ... ... ... ... ... білім беретін мектептерде «Атамұра» бағдарламасымен 1-6 сынып аралықтары музыка сабағынан білім алуда.
Қазақтың бесік жырларынан бастап күмбірлеген халық күйлері, толғаумен термелер ... және күй ... ... ... әр ... ... өз ... таба бастады.
Музыка сабағына арналған оқулықтар оқушылардың ... ... ... және ... ... мен ... жетілдіре отырып, ән айтумен, олардың музыкалық қабілеттерін /есту, ырғақ , есте сақтау/ жетілдірумен қатар, эстетикалық ... ... ... ... ... жерінде мекендеп жатқан басқа да ұлт өкілдерінің мектептеріне аударма түрінде ... ... ... ... ... ... жолында оқулықтың басты идеясын ішкі мазмұнын әр саналуан қызықты да тақырыптарды толық ашып жеткізу мұғалімге қазіргі ... ... ... отыр.
Біріншіден мектептердің көбінде музыка кабинетінің жоқтығы, екіншіден әр сыныптарға арналған ... ... көп ... ... ... арналған арнайы ұсынылған осы «Атамұра» бағдарламасы бойынша музыкалық шығармаларды сабақта ... әлі ... осы ... ... толығымен шешімін таппай келеді. Себебі, осы ... ... ... ... ... шығармаларды әр сыныптарға жіктеп, тақырыптарға бөліп тыңдататын бағдарламаның үнтаспа жазбалары және видео материалдары ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілмеген.
Қазіргі таңда музыка пәні мұғалімінің қызметі екі үлкен ... ... ... ... мен ... ... ... баулитын үйірмелік жұмыстар.
2.Қазақстан Респупликасы стандартының бағдарламасының оқулықтарын ... ... ... ... осыған орай бүгінгі таңда мұғалім музыка сабағын жетілдіру барысында оқу және эстетикалық тәрбие жұмысын ... сай өз ... ... ... ... ... педагог музыка маманы тарапынан көп еңбекпен қажырлықты талап етеді. Көп ... ... ... ... ... мен пән мұғалімдері қазіргі таңда қиыншылықтармен ауыртпалықтарды бастарынан кешуде.
Дүниежүзілік өркениетті мемлекет қатарына ... ... жолы ... ... ... сай шыңдалса, музыка өнері одан әрі шыңдала түседі.
Оқушыларды ұлттық сезімге бөлейтін, тәлім тәрбие ошағы болып есептелетін ... ... ... ... жағдайлар жасалса, одан әрі өз жалғасын жоғарылардан шыңдалып көрсетіледі.
ХХІ-ғасыр жастардың жан-жақты терең ... ... ... ... деңгейінің жоғары болуын талап етеді.
Музыка сабағын жетілдіру үшін балаларға сабақты қарапайым ... ... ... ... ... ... ... оқушыларына көбінесе ойын түрлерімен қызықты да тартымды өткізілсе, сабақ әрқашанда жоғарғы сапада өтіледі. Сонымен қатар балалардың музыкаға деген құштарлықтары ... ... ... ... ... ... ... үшін, барлық мектептерде оқулықтар мен үнтаспалар барлық сыныптарға толықтай қамтамасыз ... ... ғана ... ... ... ... жеке ... ретінде жан-жақты кең дамыған салауатты да мәдениетті және білімді болады.
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... ... дамытуда көптеген жұмыстар атқарылып келеді. Тарихи әндер мен күйлер ... ... сай ... ... ... Бұл өнердің жетілу жағдайының жетістігінің бірі болып ... ... ... қоғамға деген көзқарасы мен дүние танымын қалыптастыру және музыка өнерінің, соның ішінде ... ... мен ... алатын орны өте жоғары.
Музыкалық білім берудің басты мақсаты - музыка ... ... бай, ... және рухани мол, халық өнерін өмірдің бейнесі ретінде түсініп, оны сүйе білетін сонымен ... ... әдет – ... мен салт ... аялап, қастерлейтін және классикалық музыканы және басқа халықтардың өнерін құрмет ... жеке ... ... ... жетілдіру
Қазіргі оқыту технологиясында инновацияның – 3 түрі бар.
1. ... ... – бұл ... ... дамытумен, түрін өзгертумен айналысу.
2. Комбинаторлық инновация – бұрын пайдаланылмаған, ... ... ... жаңаша құрастыру.
3. Радикалды инновация – білімге мемлекеттік стандартты енгізу.
Мемлекеттік стандарт білім берудің ... ... және ... ... ... Бұл өзгерістер әр пәнге барынша прогрессивті оқыту әдістерін ендіруді талап етеді. Музыка бағдарламасы үнемі ... ... аша ... ... толықтырылып отыруы қажет.
Сонымен қатар қорыта келе, болашақта ... ... ... ... ... мектептерде барлық пәндер сияқты 1–сыныптан – 11 –сыныпқа дейін арнайы 2-3 сағат беріліп енгізілсе, балалардың ... ... және ... мен ... жоғарғы сапада жетілдіре аламыз.
І ТАРАУ
Музыкалық ... ... ... орта білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие жұмысының нәтижесі мен сапасын көтеру мәселесі-бүгінгі таңда алдыңғы қатарда тұрған маңызды істердің бірі.
Еліміз ... ... ... ... ... салаларында, соның ішінде білім беру саласына да түбегейлі өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясы, Қазақстан Республикасының “Білім туралы” Заңы-осының ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда музыка пәнінің де алатын орны ерекше. Оқушылардың эстетикалық талғамын, рухани ... ... ... ... ... сауатын қалыптастыруды шығармаларды тыңдау, музыканы айту, тыңдау арқылы жүзеге асыру үшін музыка пәні мұғалімдерінің алдына ... ... ... ... ... ... ... басты міндеті мен мақсаты-оқушыларды сабақтарда түрлі көрнекілік іс-әрекеттерге қатыстыра отырып, балалар жүрегіне халық дәстурінің рухына ... оны ... ... біртұтас көркемдік-эстетикалық мүмкіндіктер туғызу.
Балалар музыка сабағынан өзін қоршаған дүниенің әдемілігі мен сұлулығын өнермен үйлесімді сезінуге тиіс ... ... ... ... ... ... терең педагогикалық дәстүрін таныта білетін тәрбиенің әдістемелік көздерін табуы қажет.
Өзінің қоршаған өмір мен ... ... ... ... ... ұстау, оқу-тәрбие жүйесіндегі басты және негізгі міндет болуы керек. Өйткені, қоршаған табиғат, күнделікті еңбек, халықтың материалдық-рухани мәдениеті ( халықтың қолданбалы ... ... үй ... бұйымдары), халық ауыз әдебиеті, ойын сауық, салт- дәстүр,т.б. музыкалық білім беру мен тәрбиелеудің басты мақсаты ... ... ... музыкаға тәрбиелеу міндеттері
1.Оқушылардың музыка сабақтарында деген ынтасын арттыру, музыканы өнер ... ... оны өмір ... ... құштарлық сезімін тәрбиелеу.
2.Оқушылардың жоғары көркемдік талғамын, өнер шығармаларын тке шынайы сезіммен қабылдап, бағалай білу қабілетін қалыптастыру, оларды бейнеленген ... ... ... ... ... шығармалардың сипатына танытатын жанрлар, саздар, ырғақтық, тембірлік ерекшеліктер туралы және ... ... ... ... ... бір ... құрлымы арқылы жүзеге асыру.
3.Оқушылардың музыкалық өнермен қарым-қатынасындағы түрлі практикалық тәсілдерін игеруді қалыптастыру.(Ән айту ... ... ... ... сауатын меңгеру, шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру.) Көркем бейнелерді қабылдау негізгі музыка ... ... ... әр ... ... ... ... жүзеге асады. Бұл-оқушылардан түрлі іс-әрекет барысында белсенді шығармашылық даму ... ... ... ... ... сабақтарында оқушылардың музыкалық-шығармашылық дағдылырын дамыту. Ол музыкалық білім беру, тәрбие негізінде оқушылардың бойындағы өнердің әр саласына ... ... ... ... ... суырып салма, бейнелеу өнері, актерлік, жазушылық, т.б.) қалыптастыру болып табылады.
Музыка пәні мұғалімі осы ... ... ... мен ... ... ... ... сабағында жүзеге асыруда өз шеберліктері мен әдістерін, музыкалық білімін үнемі ізденіспен толықтыра отырып қолдануы керек.
1.1Жалпы білім беретін мектептегі музыка пәні ... ... ... ... ... ... бойлап, түсініп қабылдауға, талғамын арттыруға, эмоциялық сезімдерін қалыптастыруға, жан-жақты білімді, мәдениетті болып өсуіне зор ықпал ... ... ... орны еркше.
Ал осы музыка сабағын баланың мектепке келген алғашқы күнінен бастап дұрыс ... ... ... беру ... пәні ... алдында көптеген міндеттер жүктейді.
Музыка пәнінің мұғалімі шығармашылық қиялы мол, ... бір ... ... ... ... ... сауатты, жан-жақты ғылым-білімнен хабардар, ой-өрісі кең маман болғанда ғана жас өспрірімге ... ... ... бере ... тәуелсіздікке қол жеткізіп, өлгеніміз тіріліп, өшкеніміз қайта жанған, өз өеніміз бен рухани байлығымызды, ... бен ... ... ... ... ... жағдайға келген кезде, өз халқымыздың ғасырлар бойы жиналған бай мұрасын ұрпақтан-ұрпаққа жалғастыру музыка мұғалімінің басты ... ... ... ... ... пәні ... ... ізденіспен әр сабағында оқушылардың бойына ізгілік пен адамгершілктің, әсемдік пен ... ... пен ... ... ... ... ... отыруы керек. Қазіргі жалпы мектептерде ұсынылған музыкапәнінің ... сай ... ... мол мүмкіндік бар. Сол мүмкіндікті тиімді пайдалана отырып ... ... ... ... ... әр ... әдістерді қолданып, музыка сабағын мағыналы етіп өткізу мұғалімнің міндеті.
Музыка сабақтарында көбінесе оқушылардың ой-өрістерін кеңінен дамытатын, олардың ... ... ... ... жеткізе білетін мүмкіндікткрін арттыратын тиянақты сұрақтарды дәл қоя білуі, қойған сұрақтарға жауап ала білуі, мұғалімнің өзінің тіл байлығы, дүиетанымы жан-жақты, ... ... ... ... ... ... ... музыкалық материалдармен таныстыру барысында әр тақырыпқа байланысты, нені ... т.б. ... ... өз ... таяз ... ол ... ... өз деңгейінде жеткізе алмайды. Мысылы, Қорқыттың “Әуппай” күйін тыңдатуда Қорқыт туралы мағлұматты оқушығларға қысқаша болса да түсіндіру әдесінде мұғалімнің ... ... ... ... ... ... Әрине, оқулықта “Әуіппай” туралы түсінік берілген, ал күйді тыңдау ... ... ... ... ... үнінің тембірі шығуы қалай?”, “Сазы қандай?” деген сұрақтарға нақты жауап алу үшін ... өз ... мен ... алу үшін ... өз ... мен ... біліміне сай болуы тиіс.Немесе Дәулеткерейдің “Қос алқа ” күйін таныстыруда оның басқа да көптеген күйлерін мұғалім жақсы ... ... тек ... 1-2 ... атын ... ... әр ... арғы жағында оқушыларға айтатын терең білімі даяр тұруы керек.
Аңыз-күй “Ақсақ құланды” тыңдату барысында қысқаша таныстырумен қатар оқулықтағы аңыз ... ... Жошы хан ... ... ... ... ... арқылы мағлұмат бере отырып, мұғалім өзі Жошы хан қай ... өмір ... оның ... құрған кездегі тарихы туралы хабардар болғаны жөн.
2-сынып бағдарламасындағы Махамбеттің “Қайран нарын” күйін тыңдатқанда, Махамбеттің өмір ... ... ... яғни ... ... Жәңгір хан туралы сол кездегі халықтың өмірі туралы білімі болуы керек.
Халық әні “Елім-ай” үйрету ... бұл ... шығу ... ... ... ... оқушыларға таныстыра отырып, мұғалімінің өзінің тарихқа терең бойлайтын білімі болуы артық емес. “Ақтабан шұбырынды-Алқакөл сұлама” 1723 жылдардағы Жоңғар шапқыншылығы ... орта ... ... ... ... білімдерін мұғалім осы сабақтар үшін қолдана білуі керек.
3-сыныптағы әр ... ... ... ... ... таныстырып, оның құрлымын, әуенін , сазын, тембірін, ... ... және ... ... ... үшін ... өзінің кәсіптік дайындығы, жан-жақтылығы, ой-өрісі жоғары дәрежеде болуы керек.
3-сыныптың музыкалық материалдары ұлттық, халықтық, дәстүрлік тақырыптармен тығыз байланысты, сондықтан ... ... ... ... ... білуі керек. Өзі аспапта қостап айтып беруі немесе орындап бере алатындай мүмкіндігі ... ... ... ... батыр” эпостық жыры оқулықта оқушыларға үзінділермен берілген, ал, мұғалім бұл жырды өзі ... ... ... керек, ол жырды толық бастан –аяқ оқып шыққанда ғана оқушыларға толық “Алпамыс батыр” туралы толық түсінік бере алады. Тек қана бқл жыр емес ... да ... ... ... ... “Ер ... “Айман-Шолпан”, “Қыз Жібек” лиро-эпостық жырлар, тіпті басқа халықтың, мысалы қырғыздың “Манас”, т.б. елдердің ... ... ... “Игор полкі туралы” поэмасын білген болса, мұғалімге эпос тақырыбының мағынасын аша түсіндіру үшін өөте пайдалы болары сөзсіз.
4-сынып ... ... ... ... ... мұғалімнің біліі одан әрі терең болуын талап етеді. Мұғалім үнемі ізденісте болып, өз білімін толықтырып отыруы керек. Әрбір ... ән мен ... ... жағынан ( музыкалық әсерлеу ортасына, құрлымына, формасына, ырғағына, темпіне, сазына) талдап қана қоймай, оның композиторы ... ... беру үшін әр ... ... мен ... жан-жақты зерттеп білуі керек, олардың шығармаларындағы мазмұн-мағынасын оқушыларға толық жеткізе ... ... ... орындаушы ұжымдар, жеке орындаушылар туралы мұғалім жақсы ... ... ... симфониядан немесе оратория, кантатадан екенін білуі керек. Бұл шығарманың қандай жағдайда, қашан шығарылғанығ жете білуі ... ... ... ... ... ... поэмасы Қазақстан елінің тұңғыш симфониялық шығармасының бірі, Ал ... ... ... симфониялық шығарма жазған сазгер екенін және оның басқа шығармаларын жақсы білуі керек. Ораторияның сегіз бөлімінің әр бөліміне байланысты тарихты жақсы ... ... ... музыкалық жаңа ұғымдар мен орындайтын аспаптар, ұжымдар ... ... ... толық болуы керек. Сондай-ақ, Ғазиза Жұбанова шығармаларымен таныстыруда сазгеердің бағдарламаға енген музыкаларынан басқа шығармаларын біліп, өмірі мен ... ... ... бола ... ... балетінен үзінді тыңдатқан кезде осы шығарманың мазмұнына байланысты тарихи оқиғаларды, жапон халқының өмірі мен тұрмысы, табиғаты жайлы терең оқып ... ... ... бәрі мұғалімнің сабағын тек жалаң, жайдақ бағытта өткізбей, түрлі көрнекіліктер, дәлелдеуші материалдар қолдана отырып өнердің басқа түрлерімен байланыстырып, ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Музыка пәнінің мұғалімінің алднында осындай үлкен жауапкершілік тұратындықтан, ол әр сабақты асқан ұқыптылықпен, терең біліммен жан-жақты дайындықпен өткізуге міндетті. Бұрынғы ... ән ... кез ... ... дейтін арнайы білімі жоқ адамдарға жүктеу қазіргі заман талабына сай емес, оны әр ... ... ... ... ... ... бұлжытпай орындалуын қамтамасыз етуі керек.
1.2 Бастауыш сыныптарда музыкалық тәрбие ... ... ... ... ... әдістері.
Музыка сауатымен таныстыру кезінде оқушылардың оны қабылдай білуі ... ... ... ... ... болатын жанды өнер екендігін түсіндіру қажет.
Музыканы ести білу 1-4 сыныптарға халық ... ... не ... т.б. ... өзара айырмашылықтарын ажыратуда ықпал етеді. Ән айту кезінде және музыка тыңдағанда ... ... ... ... игереді. Шығарманың мазмұны мен көңіл күйі жөніндегі мәліметтер арқылы музыканың көркемдік ... ... ... ... ... ... ... танысады.
Шығарманың жанры және құрлысы,музыкалық аспаптар мен халық аспаптар оркестірі, симфониялық оркестр, хор және ... ... ... ... ... ... алған білімдері сыныптан сыныпқа көшкен сайын толығып, ұлғайта түседі. Оқыту процесінде оқушылардың музыканы танып білуі іс жүзінде жүзеге ... Нота жас ... ... ... ... ... ... сауатын оқыту тыңдаған күйлердің және үйретілген әндердің музыка сипатын анықтау: көңілді, көңілсіз, ... ... ... ұғымдарды айыра білу дәрежесін көтеруге; музыкалық қарапайым көркемдік құралдарды ажырата білу: дыбыс күші-динамика(қатты, жай), дыбыс қозғалысы (бірқалыпты, ... ән, күй, би, марш ... ... ... ... ... ... ажырату, мысалы әннің шумағы немесе қайырмасы әуенінің айырмашылығын сезіну, музыкалық сөйлем, фразалар туралы, шығарманы орындау, тыңдау барысында ... ... ... ... ... ... қатар, оларды айыра білуге баулу, Құрманғазы күйлері-төкпе күйлерін, Тәттімбет күйлері- шертпе күйлерін таңдау арқылы жүргізіледі. Дыбыс биіктіктерін ажырату үшін әндердің, ... ... шығу ... ... ... ... баспалдықпен бейнелеу мысалын келтіру арқылы түсіндіріліп тұрады.
Дыбыс ұзақтықтарын түсіндіру, сезіндіру үшін әр түрлі көрнекіліктер арқылы, үнемі музыкалық дыбыстарды ... есту ... ... керек. Мысалы: бүтін алма, оның жартысы немесе үлкен доп, кішкене доп, үлкен кісі, кішкене бала ... ... ... ... келтіріп, дыбысталу сәтін қол шапалақтау, аспап дыбысының ұзақ, қысқа дыбысталу, дауыстап айту арқылы үнемі жалғастырып , саналарына жеткізіп отыруға болады.
Тыңдаған ... ... ... ажырату, ер адам дауысының үні мен әйел ... ... ... айырмашылығын сезіндіру арқылы, әр түрлі аспаптардың үндерінің бояуын (тембірін) салыстыру арқылы жүргізіліп ... ... ... мен ... үнін ... оркестірдей көп дыбыстың жеке аспап үнінің айырмашылығын салыстыру ... ... ... әні, ... әні, сал, ... сазгер, әнші, ақын, күйші-сазгер деген ұғымдарымен сабақ барысында олардың шығармаларын тыңдау кездерінде үнемі ... ... ... ... ... музыкалық сипаттың салтанатты , қуанышты, мұңлы, үрейлі деген ұғымдарымен таныстыру толықтырылады. 2-сыныптың бағдарламасы ... ... ... /темп/ деген ұғыммен, дыбыс күштерін көрсететін белгілермен:
ƒ- форте –қатты
Ρ- пияно-ақырын
- бірте-бірте жайлату.
Танысып қана қойсай осы ұғымды дұрыс ... ... үшін ... ... ... ... ... Музыкалық сипатты білдіретін мажор, минор ұғымдарымен таныстыру, олардың ... ... ... ... қалыптастыру мақсатында әр-түрлі сипаттағы музыкалар тыңдатылады.
Би жанрының түрлерін: вальс, полька, жай билермен Ш.Құлмановамен Р.Наурызбаева ... басы кім ... ... жануарлардың әндері мен билерін таңдау барысында ұғындырамыз. Опера туралы ұғым, ондағы жеке партия, хор, дуэт, трио деген сауаттылықтарынан да ... осы ... ... ... танысып, меңгереді.
Сал,сері, әнші, күйші,күйшілік дәстүр туралы ұғымдар да музыкалық сауаттылықтың бір түрі. Әнші, сазгер Ақан ... ... сал, ... ... ... ... таныстырғанда осы ұғымдар туралы түсініктерді үнемі қайталау арқылы оқушылардың музыкалық ... ... ... ... ... ... ... терминдермен Ш.Құлманованың “Жыл басы кім болады?” операсындағы “Сиырдың әні”, “Тауықтң әнін” үйренген кездерде танысады.
1-сыныпта алған музыкалық сауаттылықтарын одан әрі дамытып, ... ... ... ... ... -төмен қозғалысын күрделендіре меңгереді.
3-сыныпта оқушылар І тоқсаннан бастап 1-2 сыныптарда алған білімдерін қайталап, одан әрі нота сауаты, нота ... ... ... ... ... кілт; ноталардың ұзақтылықтрының белгіленуі- бүтін, жартылық, төрттік, сегіздік, үзілістер –паузы; интервалдар, лига белгісі, такт сызығымен танысады.
Алдымен нота ... ... және онда ... ... таныстырған соң, әр нотаның орналасуын көрнекіліктер арқылы көрсетіп, дәптерлеріне жаздырып, сол нотаның ... ... ... ... ... бекітіп отырамыз. Оны Ш.Құлманованың , С.Желдірбайеваның сөзіне жазылған “Ноталар айтысы”, Б.Жүсібалиевтің “Нота ... ... ... ән” әндері арқылы түсіндіру жеңіл.
І-тоқсанның аяғында ... ... ... меңгеріп, октава ұғымымен танысады.
Оқушылар нота сауатымен қатар жалпы музыкалық терминдермен танысуды жалғастырады. Қазақ халқының өнер ... ... ... ... жырау деген ұғымдармен танысып, өз ұлтымыздың дәстүрлік музыкасын сауатты меңгереді. 2-тоқсанда ноталар ұзақтықтарының жазылуымен , оның дыбысталу ұзаөқтығымен ... ... ... ... деп ... ұзақтығын айтқызу керек. Ұзақтыққа байланысты дыбыс тізбегін, немесе, до-дан соль-ге дейін бір қатарға, соль- ден ... ... /2/ ... ... бұтін ұзақтықпен жаттықтыру арқылы жүргізуге болады. Сол сияқты жартылық нота да, төрттік, сегіздік ... да осы ... ... ... ... ... оның матиматикамен ұқсастығы, музыканың ырғағын санау үшін нота сызығынын басына қойылатын бөлшек сандармен таныстырылады. Әрбір әннің, музыкалық ... ... ... ... ... оларды 2/4;3/4;4/4; өлшемдермен белгіленеді; өлшемдердің төменгі саны төрттік үлесті, жоғарғы саны бір ... ... сол ... ... ... екендігін көрсетеді. Өлшемдер бойынша әрбір екпін түсірілетін дыбыстың алдында такт сызығы қойылатын, әрбір такт сызығының арасы такт деп ... ... ... ... ... ... дыбыс жүргізуге дағдыландыру керек.
Сонымен қатар нүктелі нотаның белгіленуі, оның созылу ұзақтығын ... ... ... оған ... ... жаттығулар жүргізіледі. Сонымен қатар олардың әндерде кездесетін жерлеріне көңіл аударамыз.
Ноталар ұзақтығының кестесін және оған байланысты көрнекіліктер қолдану ... ... ... дыбыс тізбектерін айтқызу арқылы оқушылардың санасына жеткіземіз.Дыбыс ұзақтықтары сияқты музыкада кездесетін ... ... да осы ... ... ... ... ... түсіндіреміз.
Сыныпты нота ұзақтықтарымен, паузалармен таныстырған кезде әр түрлі ... ... ... ... ... : ... фа-соль, до-ми-но, до-мик так-си, та-рел-ка т.б. сөз жұмбақтар қолдануға болады.
4-сыныпта музыка сауаттылығығын оқыту 1-3 ... ... ... ... пысықтап, аспаптық шығармаларға немесе ән шығармаларына толық талдау жасай білуді дамытуға негізделеді. Одан әрі күрделі ... ... ... ... ... ... ... түрлерімен танысып, оған кіретін аспаптар үндерін айыра ... ... ... ... ... ... хор ... оратория, контата деген музыкалық терминлдермен танысып, оларды тыңлап, құрлымын, мазмұнын талдай білу ... ... ... ... олардың құрылымын, түрлерін, орындаушылары және ондай шығармаларды шығарушы сазгерлермен, олардың шығармашылығымен танысады.
Мысалы : оркестр, симфония, симфониялық поэма, баллада, ... ... ... ... ... ... ... терминдермен қатар күрделі музыкалық шығармаларда қолданылатын әсерлеуші белгілер, анықтамалар: кульминация, оранжировка деген ұғымдар түсіндіріледі.
Оқушылар музыканың ... ... бірі ... ... құрамына енетін музыкаылқ бөлімдер және олардың анықтамаларымен танысып, өздерінің музыкалық сауаттылықтарын дамытады.
Опера, ... ... ... ... жаңа ... ... оларды жеке түсіну үшін “Біржан Сара”, “Қыз жібек”, операларынан берілген үзінділер тыңдап, музыкалық білімдерін толықтырады.
4-сынып оқушыларының музыкалық білім ... ... ... ... ... ... реквием туралы ұғымдарымен танысады. Тыңдайтын музыкалық шеңбері кеңейіп, қазақ халық сазгерлері шығармаларымен қатар, кәсіби композиторлар, орыс және ... ... ... танысып, оқушылардың музыкалық білімі, сауаттылығы, ой-өрісі, пайдалануы, жан-жақтылығы дамиды.
1-сыныптан бастап ... ... ... ... ... тәжірибелік әдісі бойынша құрылған қазіргі бағдарламалар және оған сәйкес шыққан оқулықтар бойынша жас ұрпаққа жүйелі тәрбие беруге мол ... бар. Ол үшін ... ... пәні ... шеберлігі мен қиялшылдығы, ізденпаздығы, жігерлігі қажет.
Бастауыш сынып оқуышыларына музыкалық білім беру ... ... ... ... ... дамыту үшін сабақтың әр іс-әрекетіне байланысты шығармашылық тапсырмалар беріп отырған өте дұрыс. Егер де ... өте ... ... ... болса, оқушыларды ынталандыратын әр-түрлі тәсілдермен әдістерді қолдана отырып, оларға өз қалаулары бойынша апсырмалар беріп отыруға болады. ... ... , ... әнге ... не ... ... ... тақырыбына байланысты суреттер салу, әңгімен құрау, өлең ... әуен ... ... жасау. т.б. өз қолдарынан келетін өнерлері бойынша тапсырма беріп отыруды жүйелендіріп, әр-бір жаңа сабақтың басында үй тапсырмасын тексеру ретінде 3-4 ... ... ... ... ... әр ... бойындаға өнерге ғылымға деген бейімділікті қасиетті дамытуға ... ... ... ... ... ... ... оларды еңбек етуге , белгілі бір нәрсемен шұғылданып, кәсіби мамандыққа бет бұруға баулимыз. Мұндай шығармашылық тапсырмаларлың нәтижесінде суретшілер көрмесін, ақындар ... ... ... ... ... ... алға ... ұмтылысын ,ынтасын арттыруға болады.
ІІтарау Мектептегі музыка сабағының ерекшелігі және танымдық тағлымы.
Мектептегі музыка сабақтары оқушыларды әсемдік ... ... ... ... ... көркемдік атаулыны шынайы сезінуге одан рухани ләззат , әсер ... өмір ... ой ... ... ... ... жетелеп өнегелі істерге баулиды.
Музыка сабағы мектептегі басқа пәндерге қарағанда оқушыларға ерекше әсер ... ... ... ... ... қанаттануына зор ықпал етеді. Музыка сабағы арқылы оқушылар тек қана ән айтып, музыка тыңдап қана қоймайды, ғылым-білімнің әр ... ... ... ... ... өнердің немесе мамандықтың негізін қалыптастырады. Музыка сабағында оқушылар еркін ойлап, қиялдап, өз қиялдарының нәтижесін ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілігі,өмірге деген құштарлығы, еңбекке, іскерлікке деген ынтасы, ... ... үшін ... әр ... ... да, жүйелі ұйымдастыруы қажет.
Дұрыс ұйымдастырылған музыка сабағы арқылы оқушылардың бойында адамгершліктің, жоғарғы мәдениеттіліктің ... ... ... ... ... ... өсуі қалыптасады.
Музыка сабағы бірнеше іс-әрекеттерден тұрады: ән айту, музыка тыңдау, музыка сауаты. Осы негізгі ... ... ... үшін ... дауыс жаттықтыру, шығармашылық тапсырмалар, музыкалық ойындар қолданылады. Әр іс-әрекетті ұйымдастыру барысында кіріспе әңгімелер, талдау, жұмыстарын бір-бірімен ... ... ... ... сабақтың негізгі тақырыбына сай біртұтас етіп өткізу керек. Музыка сабағының кәсіби ерекшелігінің өзі осы бірнеше ... ... бір ... ... ... ... тақырыбы “Күмбірлеген күміс-күй” болса, тыңдатылатын шығарма да, үйретілер ән де осы тақырыпқа сай болуы керек. Әрине “күй” тақырыбы болған соң күй ... ... ... ... ... арқылы күйші композиторлардың шығармалары тыңдатылатыны белгілі, сондықтан үйретілетін ән де осы тақырыпқа ... ... ... ... Немесе “Табиғатқа арналған әндер мен күйлер” тақырыбындағы “Саржайлау”, “Сарыарқа” күйлері “Алатау” әні ... ... ... ал ... басқа әндер, күйлерді таңдап алатын болсақ та осы тақырыптың мақсатын ... ... ... ... бірізділігі мен жүйелігі приципін сақтау музыка пәнінің ... ... ... ... ... емес, көбінесе ауызша, практикалық түрде оқушылардың есту, ойлау қабілетін негізінде өткізіледі.
Қазіргі жаңа бағдарламаға дейін тиянақты оқулықтар болмағандықтар болған ... де ... ... ... толық қамтамасыз еспкгендіктен музыка сабақтарын әр мұғалім өзінің мүмкіндігінше өткізіп жүрді. Осыған байланысты көпшілік ... ... ... ... ... ... ... туралы мәліметерді оқушылар арнайы дәптерлеріне жазуға уақыт кетіріп жүрді, ал қазіргі кезде барлық сыныптар, мектептер жаңа оқулықтармен қамтамасыз ... ... ... тыс ... не ... ... негізінен бағдарламаға байланысты музыкалық материалдар оқулыққа түгел дерлік енген. Сондықтан оқушылар жазуға көп уақыт ... ... ... ... ... ... ... әңгімелеу, тәсілдері арқылы жүргізіледі. Мұғалімнің сұрақтары нақты, жүйелі түсінікті ... ... ... да ... ... бір тұтас қойылым тәріздес өткізуге міндетті. Сабақтың түрлерін згертіп отыруға болады. Дәстүрлі сабақ, дәстүрден тыс-сайыс сабақ, ойын ... ... ... ... ... ... т.б. ... өткізу оқушылардың музыкалық білімін арттырып, білуге, үйренуге деген ынталарын, белсенділіктерін арттырады.
2.1 Музыка тыңдау арқылы ... ... ... дамыту.
Бала — өмір мәні. Қанша шаршап жүрсең де, сәбидің тәтті қылықтарын көргенде жүрегің жадырап сала береді. Бала аяғына тұрып, ... ... оңай ... ... ... де, ана ... әке болу - саналы адам үшін құдайдың берген бақыты. Өз шаңырағында бала болмаса да, ... ... ... ... бата ... ... ... баласынан алыс болған бір адамның: "Өмірдегі өкінішім - баламның кішкентай кезін көрмегенім, оның ... ... көре ... - ... бар. Бұл ... де ... болуы керек. Алланың сыйы - бала екенін түсініп, оған ... ете білу ... ... ... ету, оны ел ... қосу дегенді, ең алдымен, ата-ананың өзі дұрыс түсіне білгені жөн. Менің балам қалайда басқалардан ... ... ... ... деп, ... мен ... ақшаға "сатып алып", оларға неше түрлі жағымпаздық жасаумен, баласына өмірге икемді болудың сыры осы дегенді ... ... де ... ... ... Ондайларға қарап отырып, жаның ашиды, олар қолданатын мұндай тәсілді бейшаралық демеске амал жоқ. Өйткені, балаға қызмет ету оның бойындағы құдай ... ... ... ... оның бала ... айналуына жағдай жасау, міне, бұл ақылдың ісі. Бұл баланың көңілін ... оның ... ... ... ... жіберу деген сөз емес. Әр нәрсенің шегі бар, сондықтан бала "қой" дегенді білуі керек. Ал баланың бәрін білгісі ... ... ... ... тосқауыл қоймаңыз. Мәселен, менің шаңырағымда қырық жасқа ... ... ... ... бір ... бар. Өз аяғынан жүре бастағанда далаға алғашқы ... ... ... көретін нәрсесі - жол жиегіндегі бардюрмен жүру.
— Құдай-ау, жұрттың бәрі еркін жүретін кең жолмен жүрмейсің? — деп есі кірген соң ... ... та ... ... қызық, — деді.
— Жарайды, — дедім. Қызығушылығы бар адам ... бола ... деп, ... ... ... ... де, осы ой үшін оған көнуге тура келді.
Ең алдымен, баланы бар ... сүйе білу ... Оның ... ... икемді болуы үшін оған сай білім дарыта білу ... ал ... ... - өзіңізде, сіздің балаға қызмет ете білуіңізде ... ... ... ауа ... қажет болса, мынау жарық дүниеге келген сәбидің миы үшін жан-жақты ... те ... ... ... тағы бір ... ... - бала миының көп нәрсені сіңіре білуі үш ... ... ... ... ... бала өссін, сосын өзі түсінеді деп, жүре берсеңіз, кеш ... ... ... ... ... ... балабақшаға апарғанымыздың өзіне мардымсып, білім беру мәселесін шектейміз. Бала өз ... ... ... өзін ... ... сұрай алмаса, өмірдің несі қызық? Баланың сөйлегісі келген уақытында да аузына қақпақ қоятынымыз бар ғой, ... ... ұят. ... ... ... бұл оның ... ... білуіне жол ашады. Әрі ғалымдардың пікірінше бұл кішкентай дарынды баланың бір қасиеті деп ... ... ... әрі ... ... әрі ... қордың байлығы. Бұл баланың белсенді өмір сүру қабілеттілігі, керемет қызығушылығы мен есте сақтау қабілетінің ерекше екенін байқауға болады. Тіпті, сіз ... ... ... оның ... ... бар емес пе? Осының өзі бала ойының жүйеге түсе бастауы деп біліп, оның ой ... ... ... ... ... жарата білуіне жағдай жасау керек. Бұл тек қана ... ... ... ... есеп ... да, конструкторлық еңбекте де, басқа салаларда да өз ... ... ... ... Оның ... - ... қарамай, әлі келмейтін қиын мәселелерді шешудің жолын ұсынғысы келетін жағдайлардың болуы. Бұл - ... ... ... көп бала түгілі, бір отбасындағы балалардың өзі бір-біріне ұқсамайды. Сондықтан дарынды баланы ... ... ... ... қиын, дегенмен баласын түсінгісі келген әр ата-ана оның әр ерекшелігіне мән беріп, оны дамыта білгені жөн. Педагог-ғалымдар дарынды балалардың көпшілігіне ... алты ... ... бөліп атайды. Ол: интеллектуалдылық, академиялық жетістік, шығармашылық ойлау, ортамен байланыс және өз ортасына жетекшілік жасай білуі, көркемөнерге қабілеттілігі, қимыл-қозғалысқа ... Мұны ... бала ... әр қыры деп те ... ... ... де, балаға көп көңіл бөле білетін адамдар бұл ... ... көп ... ... ... ... ... қадірін білетін отбасының баласы тым кішкентай кезінен ... әуес ... Бала ... ... ... не ... білгісі келеді, мұның өзі сәбидің танымын оятады. Бұдан ... ... қана ... ... көрген әріптер мен сандарды есте сақтап, олардың қалай жазылатынын үйренгісі келеді. Кітап оқыған кезде аландамай, бар зейінін сала ... ... ... ... ... ... тым ... ұйықтар алдында балаңыз кітап оқып беруіңізді сұраса, шаршағаныңызды сылтау етпей, ертегілерді оқып беріңіз. Оның ... ... ... ... оқып ... бала ұғымына мейлінше жеңілдеу, түсінікті сөздермен айтқан дұрыс. Қажет болса, артистік өнерге салып, кейіпкерлердің рөліне кіре ... ... ... ... ... керемет қызығушылығын арттырасыз. Одан сіз де ұтылмайсыз, бала да сізден бөлектенбейді.
Сондай-ақ ... ... ... ... санын білуге, өлшеп көруге ынтызар болады. Тірліктегі әр жағдайдың өзінен шағын сабақ беруге болады. Сөйтіп математикалық белгілер мен ... ... ... ... ... ... ... көрсететін бала сәби кезінен бастап айналадағы табиғат құбылыстарына да бейтарап қарамайды. Жаңбырдың, қардың, бұлттың қалай ... ... ... ... ... ... беруді ойлаңыз. Кейбір балалар сіз ұсынған нақты жауапты қабылдамай, адам күлерлік өзіндік шешімін айтуы ... Оны өз ... ... ... ... ұқпайды екенсің", - деп ұрсудың керегі жоқ, мұның өзі себеп пен оның ... ... ... ... ... деп ... жөн.
Мұндай балалар ойын үстінде де, сабақ үстінде де тыңнан бір ... ... оның ... ... ... отырады. Осылайша көзге түсе бастаған соң ортамен қарым-қатынасы реттеліп, сол ортаға жетекші бола бастайды. Бұл ... ... аша ... ... ... қоймау қажеттілігі ескерілуі дұрыс. Дегенмен бала өміріне қауіпті ... ... ала ... ... әбден сіңіріп қою керек.
Өзімен қатарлас балаларға жетекші бола білген бала өз мойнына ... ала да ... ... ... ... ... да оны тындап, одан ақыл-кеңес сұрайды.
Ән мен би, музыка сәбиді ең керемет бір ... ... ... ... енді ғана тік ... баланың өзі әуеннің ырғағына елітіп, өзінше билей бастайды. Музыкалық қабілеттілік құдай берер ерекшелік десек те, бала ... үшін оның ... ... кедергі қоймай, жанына рахат сыйлар әсемдікке жол аша білсек, қатал бала бола қоймас.
Күн ... ... ... ... ... ... ... ойындарын бақылайды. Ал кейбір ата-аналар бес-алты жастағы балаларын есі ... адам ... ма, әлде ... сене ме, ... ... ... өз ... жіберетінін көріп жүрміз. Бір аулада тұрған соң көрші хақы ғана емес, әлдеқалай жағдайға ұрынып ... үшін ... да ... болып жүруге тура келеді. Сондай балалардың кейбірінен сурет салуға немесе дене қимыл-қозғалысына батыл бейімділікті байқап, шіркін-ай, бұлардың осындай қабілеттерін ... ... ... ... ... ... туады. Ал олардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру ата-анасын неге ойландырмайды деп ... өзі ... ... өмірді білмей жүрген жоқпыз ғой. Алақандай бір бөлмеде бес жан — ата-анасы және үш бала ... ... ... ... ... үйірмелерге апаруына мүмкіндігі жоқ шығар. Бүгінде үйірменің бәрі ақылы ғой. Сондықтан қабілетін ... ... ... ... ... ... ... үйірмелердің көптеп ашылуын қолға алу қажеттігі сезіледі. Дарынды балалар көп нәрсені ... ... ... тез ... жас ... ... түседі.
Мұндай жағдайда оларға үлкендер көмек ете білуі тиіс. Өз бастарында алалық, теңсіздік, қиындық болған соң қабілет-дарыны бар бала ... де ... ... алады, қалайда көмектескісі келеді. Олар өте әділ болғысы келеді. Жас ... ... ... үшін ... ... ... түсінуіне көмек етуі керек.
Сонымен сәбидің дарынды бала екенін қалай байқауға болады? Ол баланың ойлау және есте сақтау ... ... ... әр ... білуге құштарлығы, өзі әуестенген іске бар ынтасымен берілуі, өз ойларын ... ... ... ... ... болса да, оны өзі шешкісі келетін жауапкершілігі болуы оны өз ортасынан ерекшелеп тұрады. Осының бәрін ой елегінен өткізгенде ... ... ету ... түсінесіз, ал бұл оған дос бола білуден басталады. "Не ексең, соны ... ... ... ... іс ... ... ... Бала бүгінде сіздікі болғанымен, күні ертең азамат қатарына қосылғанда ... ... ... ... "Қазақ неге осылай?" деп жүргендердің көбі әуелі өзінен, өз отбасынан бастап, өз баласына дұрыс көңіл бөліп, бұлақ көзін ашқандай, шынайы ... ... ... ... біз ... ... кем емес ... балаларды тәрбиелей алатынымызды дәлелдеу, ең алдымен, біздің қазақы қоғамға, әрбір қазаққа сын болуы керек.
Әр адамның бойында өзіне тән ... ... ... ол өз ... ... ... әр балаға әр түрлі берілуі мүмкін.
Ал сол қасиетті, сол қабілетті одан әрі ... ол ... ... ... Бала мектепке келгеннен кейін олардың бойындағы қабілеттерін дамыту, тәрбиелеу ұстаздың міндеті.
Мектепке дейін балалардың бойларындағы қабілеттері балабақшада немесе отбасында ... сол ... ... ... балалар да болады. Жалпы балалардың барлығы, әрине мектепке ... ... ... ... Бойында ешқандай қабілеті жоқ адам болмайды, әсіресе “әу” ... адам ... да ... ... ... қай саласына бейім жатқан қабілеттерді дамыту үшін музыка сабағын жүйелі қызықты өткізу, ... ... ... ... ... сезім пернелерін ояту арқылы олардың шығармашылық қабілеттерін ... ... ... көркемсуретке, қайсібірі ән айтуға, би билеуге, аспапта ойнауға ... ... ... ... бойында ақындық, жазушылық, актерлік таланттар бұғып жатуы мүмкін. Қайнар бұлақтың көзін ашқандай ... ... ... ... беру ... баланың бойындағы осы қабілеттерін дамытуға болады. Тыңдаған музыкалық шығармаларына байланысты оқушылардың өздерінің түсінгендерін, көз алдында елестеткендерін музыканы талдау ... ... ... беру ... көз ... Сабақ соңында қайталап тыңдау, оқушылардың өз қиялын нақтылындырып тиянақты түсінік берулеріне мүмкіндік туғызады. Осы тыңдаған музыкалық шығарманың әуенін еске ... көз ... ... ... кім ... ... алады, сол бойынша суретпен бейнелеуге, әңгіме, өлең шумақтарын құрастыруға, мүсіндеуге болатындығын үйге ... беру ... ... Осы ... ... ... ... оқушылардың қабілеттерін, үй тапсырмасының орындалу барысында үнемі қадағалап отырғанда оқушылардың қайсысының бойында қандай қасиет бар ... ... ... әр ... қай ... ... бейімдеуіміз керектігін білеміз.
Оқушыларға тыңдататын әр музыканың мазмұны музыкалық тәрбиенің ... сай болу ... 1-2 ... ... ... ... ... шағын, жеңіл, ойналу ұзақтығы 1-1,5 минуттан аспайтын, 3-4-сынап оқушыларына тыңдатылатын музыканың ұзақтығы 3 минуттай болуы керек.
Оқушылардың көңіл ... ... ... ... ... ... ... ұзақтығы да кеңейе түсетінін ескеруіміз керек.
Тыңдатылатын музыкаларды жеңіл және күрделі деп топтауға болады. ... ... ... ... ... ... тыңдауға болады, ондай музыкалар жеңіл қабылданады, сондықтан да жеңіл музыка деп аталады. Оған ... ... ... ... жатқызуға болады. Мұндай музыкалар өте әдемі, көркем әуенді болғандықтан адмдарға көтерінкі көңіл, қанағат береді. Тек мұндай музыкаларды ... ... ... емес. Күрделі, маңызды музыкаларға қарағанда жеңіл музыканың мазмұны жұтаң, терең сезімге бойлай алмайды. Жеңіл музыкалардың ішінде бос, бас ... ... ... ... жоқ ... да ... Әсіресе соңғы кездерде сондай әндер көбейіп кетті, мәнсіз мағынасы, құр дүңкілдеген барабанның соғыс ырғағымен адамды еріксіз қозғалтатын ... ... ... ... ұрғандай әсер етуі арқылы нәзік сезімдер мен түйсіктерді жойып, мидың жүйке жүйелерінің жұмысын әлсіретеді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... күрделі музыкаларды тыңдатуға баулып, музыка «тыңдау репертуарына вокалдық, аспаптық шығармаларды, халық шығармашылығын, классикалық(орыс,шетел) және қазіргі заман музыкаларын енгізген дұрыс.
Бағдарламаға енген ... ... мен ... ... ... музыка өнерімен кеңінен танысып меңгерулеріне мол мүмкіндік ... ... ... бойы ... ... жалғасып келе жатқан салт-дәстүрге, әдет-ғұрыпқа, төрт-түлік малға, тарихына байланысты шыққан ән, жыр, терме-толғау, айтыс, эпостық ... күй ... ... ... ... ... ... дейін күрделеніп жүргізіледі.
Қазіргі бағдарламаға сәйкес репертуарға енген музыкалық шығармалар әр сынып тақырыптарына байланысты оқушылардың жас ерекшеліктері ескеріліп іріктелген. ... ... да ... ... ... ... ұсынылған шығармалары-бесік жыры, тұсау кесу, төрт-түлік малға арналған әндер мен ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының жас ерекшелігіне байланысты олардың қабылдауына жеңіл, қарапайым да қысқа мазмұнды болып келеді.
Ал, 2-сыныпқа тыңдауға ұсынылған, құрылысы ... сәл ... ... ... ... басы кім ... атты Ш.Құлманова мен Р.Наурызбаевтың І бөлімдік операсы, “Жетім бала” аңыз күйі, “Ақсақ құлан”, Құрманғазының “Аман бол, ... аман ... ... ... ... ... ... оқушылар ақыл-ойы, санасының дамуы мүмкіндігіне орай халық шығармашылығындағы ән мен саз ... ... ... ... жыр, ... ... толғау, күй тартыс сияқты шығармалармен, жыршы-термеші, күйшілермен танысады, бұл оқушыларыдң өздерінің шығармашылық қабілеттерін дамыту мүмкіндіктеріне жол ашылады.
4-сыныпта Қазақстан және шетел ... ... ... ... жаңа ... меңгеріп, күрделі түрлерімен танысады.
Қорытынды
Жасөспірімдердің эстетикалық талғамын қанағаттандыра отырып, ... ... ... ... ... кеңейтуде, ой-өрісін дамытуда заман талабына сай құрылған музыка сабағының маңызы зор.
Мектептегі музыка ... ... ... ... таңғажайып сырын терең түсініп, көркемдік атаулыны шынайы сезінуге, одан ... ... әсер ... өмір ... ой ... ... ... –мақсаттарға жетелеп, өнегелі істерге баулиды. Осы маңызды міндеттерді орындау үшін баланың бойындағы ... ... ... Ал ... ... қабілетті дамыту үшін музыка пәнінің мұғалімі “сегіз қырлы бір ... ... ... ... ... актер, әдебиетші, тарихшы- қысқасы, ғылымның әр саласынан хабардар болғанда ғана, ... күн ... сай ... бола ... Міне осындай ұстаз дайындау мақсатында педагогикалық колледждегі музыка пәнінің ... ... ... ... мектептің музыка сабақтары білім берудің, тәрбие берудің маңызды саласы болып табылады. Музыка пәнінің мақсаты-қоғамның әлеуметтік ... ... бере ... ... халықтық музыка баулу.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Н.Ә. Назарбаев. Сындарлы он жыл. - Алматы: Атамұра, 2003. - 234б. ... ... ... политика Республики Казахстан условиях глобализаций. - Алматы: Ғылым, 2004. - 127, 150, 174б. ... ... ... ... ... - ... Ел ... 2001. - 158 б.
Ә.Х. Тұрғынбаев. Социология. - Алматы: Білім, 2001.- 85б.
В.И. ... ... - ... ... ... – Восток-Запад, Атамұра, 2001. - 158 б.
Ә.Х. Тұрғынбаев. Социология. - Алматы: Білім, 2001. - 85б.
Т. ... Ж. ... А. ... Мәдениеттану негіздері. - Алматы: Дәнекер, 2000. - 2 б.
Ә.Х. Тұрғынбаев. Социалогия. - Алматы: Білім, 2001. - 86 б.
Т. ... Ж. ... А. ... ... негіздері. - Алматы: Дәнекер, 2000. - 33 б.
В.Г. Рожин, В.П. ... Б.А. ... ... ... - Алматы: Қазақстан, 1969. - 137 б. ... ... ... ... ... - ... Рауан, 1998. - 18-23 б.б.
12. Қ.А. Ақышев, К.М. Байпақов, М.Қ. Қыдырбаев, Б.Е. Көмеков. Қазақ ССР тарихы I том. - ... ... 1980. - 79-83 ... К.М. ... ... ... тарихы. - Алматы: Рауан, 1998. - 23б.б.
14. В.П. Тугаринов, Б.А. Чагин, В.П. ... ... ... - ... Қазақстан, 1969. - 450-451б.б.
15. К.М. Байпақов. Ежелгі Қазақстан тарихы. - Алматы: Рауан, 1998. - 53 б.б.
16. Cонда 54 б.б.
17. ... ... және ... ... // ... Қазақ тілі мен әдебиеті. – 1995. - №7-9. - 57-60 б.б.
18. Р. ... ... ССР ... ... IV том. - ... ҚСЭ, 1989. - 123 ... Ж. Нәжімеденов. Бізге жеткен бабалардың қолтаңбасы. // Алматы: Қазақ әдебиеті, - 18.03.2005.
20. А.Г. Медеуов. Гравюры на скалах. ... ... - ... ... 1979. - 16 ... Қ.А. ... К.М. ... М.Қ. Қыдырбаев, Б.Е. Көмеков. Қазақ ССР тарихы I том. - Алматы: Ғылым, 1980. - 79-83 б.б.
22. А. Сейдімбеков. ... күй ...... 2002. - 832 ... Т. ... С. ... О. ... Қазақ күйлерінің тарихы. – Алматы: 2000. – 50б.
24. Б. Сарыбаев. ... ... ... - Алматы: Өнер, 1980. -11-16 б.б.
25. Д. Шоқпарұлы. Қолөнер түлеп жаңғырса. // Алматы: Қазақ әдебиеті, 29.05.1987.
26. С. ... ... ... ... - ... Қазақстан, - 1993. - 203 б.
27. Б. Сарыбаев. Адырна. // ҚСЭ IV том. ... 1989. - 93 ... Б. ... және т.б. ... - ... ... ... сөздігі I том. Алматы: Қазақ ССР ғылым ... - 1959. - 13 ... З.С. ... ... Ұлттық энциклопедия. Алматы: 1999. - 103 б.
30. Д. Шоқпарұлы. Әмбебап домбыра. // Алматы: Білім және Еңбек, - №10 ... Д. ... ... ... - Алматы: Мектеп, - 1996. - 7-8 б.б.
32. Д. Шоқпарұлы, Е.Ахметов. Дұдыға. // Алматы: Мектептегі техналогия, - №1. 2004. - 15 ... ... 15 ... Д. Шоқпарұлы. Желғабыз. // Алматы: Білім және Еңбек , - №2. 1985ж.
35. Сонда
36. Б. ... ... ... ... - ... Өнер, - 1980.
37. Д. Шоқпарұлы. Нарқобыз. // Алматы: Білім және Еңбек, - №1. 1985.
38. Ә. Қоңыратбаев. Эпос күйтабақтары туралы. - ... ... ... - ... І.К. Кеңесбаев. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: ... ... - 1959. - 165 ... Б. ... ... музыкалық аспаптары. - Алматы: Өнер, 1980.
41. Д. Шоқпарұлы. Нарқобыз. // Алматы: Білім және Еңбек, - №1. - 1985.
42. Д. ... Ана ... // ... ... - 9 маусым 1994. - 5 б.
43. Сонда
44. Д. Шоқпарұлы. Қоңырау. // Алматы: Ана тілі, - 06.09.1994. - 5 ... ...
46. ...
47. Д. Шоқпарұлы. Шың. // Алматы: Білім және Еңбек, №1. - 1985.
48. ...
49. ... Т. ... Т. ... А. ... Мәдениеттану негіздері. - Алматы: Дәнекер, 2000. - 24 ... . С. ... ... мира ... ... и ... музыки казахов. – Алматы: ИФП, 2002. – 285 б.
52. Махмұт Қашқари. Диуани лұғат – ат ...
53. ... ... және ... ... ...... Ғылым, 1993. - 373 б.
54. Б. Сарыбаев. Қазақтың музыкалық аспаптары. - Алматы: Өнер, 1980.
55. В. Виноградов. О музыкальной ... // ... ... 1971. - № 5. ... ... Музыка туралы үлкен кітап. Музыка және поэзия ... ... - ... ... 1993. - 327-382 ... Ә.Х. ... ... жыр, аңыздар. – Алматы: Жазушы, 1985. – 295б.
58. Б. Сарыбаев. ... ... ... ... ... ... Өнертану кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. – Алматы, 1969. – 28 ... А.И. ... ... ... ... казахов. – Л.: Наука, 1976. – 220 б.
60. К.В. ... ... ... и ... – Л.: Наука, 1986. – 304б.
61. С. Қасқабасов. Қазақтың халық прозасы. – Алматы: Ғылым, 1984.–272б.
62. Б. Каракулов. О ... ... ... ... ... ... // Известия АН Каз ССР, 1974. - № 3. 55-60 ... С. ... О ... ... ... ... ... искусства. Социологические аспекты изучения музыкального фольклора. – Алматы: 1978. - 57-58б.б.
64. Ә. Мұхамбетова. Қағажу көрген қазақ музыкасы. // ... 1992.- № 3. 151-160 бб.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы мектептегі музыка сабағында жыршы-жыраулардың алатын орны75 бет
Бастауыш мектепте музыка пәнін оқытудың маңызы12 бет
Оқушылардың орындаушылық шеберлігін қалыптастыру жолдары56 бет
Өзін- өзі тану сабақтарында студенттердің көңіл-күйін жақсартудағы музыканың рөлі24 бет
«Өзін-өзі тану» пәнін оқыту әдістемесінің ерекшеліктері19 бет
Франц Легар5 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет
200 орынға арналған залы бар және 100 оқушыға арналған музыкалық мектебі бар словяндық ұлттық мәдени орталығы41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь