Теледидар режиссурасы

КІРІСПЕ 3.7
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I.ТАРАУ Теледидар режиссурасының бастауы, қалыптасуы 7.12
II .ТАРАУ Қазақ телеарналарындағы режиссураның болмысы 13.30
III.ТАРАУ Телережиссураның озық үлгілері 31.37
ҚОРЫТЫНДЫ 38.40
СІЛТЕМЕЛЕР 41
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазіргі кезде теледидарсыз адам өмірінің мәні де сәні де келмейді. Ол адамзат өмірінің бөлінбейтіндей ажырамас серігіне айналды десек, қателеспейміз. Өйтпегенде ше, теледидардың экраны әрбір үйдің ғаламшар кеңістігіне көз салып, құлақ тосып отыратын терезесі десе болғандай. Онсыз кім де болса, көңіл күйі байыз тауып отыра алмас.
Ал теледидар халыққа ақпарат беріп қана қоймайды. Ол әрбір көрерменнің жан дүниесін байытып, оның рухани болмысына қажеттің бәрін беріп, көңілінің қош ететін қызықты шығармашылық телеберілімдермен қамтамасыз етуге міндетті. Бұл үшін теледидар журналистері көріністік жағынан тартымды, көргенде көз ала алмайтындай көркем телешығармалар жасай білуі қажет. Бірақ мұндай шеберлікпен жасалатын дүниелер қазақ телеарналарында өте аз. Содан да біздің еліміздегі арналардың көпінің рейтингі төмен. Бұлай болып отырудың басты себебі телеберілімдер сөйлегіштікке бой алдырған. «Сайып келгенде, тележурналистиканың бүгінгі проблемасы – сөәйлегіштік болып шықты, – деп жазады филология ғылымдарының кандидаты Қ.Әбжанов. – «Телевидение – бұл болашақтағы киноның бір түрі. Оның бейнелеу мүмкіндіктері шексіз» – деген МГУ профессорлары теледидардың тілін сөйлеу бағытында емес, көрністік бағытта дамытуды айтқан/1/.
Олай болса, телевизияның экран, яғни бейнебаян тілін терең игеріп, шебер де ұтымды пайдалану қазақ телевизиясының басты ұстанымына айналғаны керек. Ол үшін кейінгі кездері ұмытылып бара жатқан суреттеме, телеочерк сияқты көркем жанрларды жаңғырту қажет. Себеп, суреттеме – көркем бейнебаян тілін қажат ететін бірден-бір жанр. Ал телеочерк – экран тілін көркемдеумен бірге образды шебер сомдаумен ерекшеленетін телешығарма. Бірақ бұл жанрлардағы шығармашылық оңайлықпен дүниеге келмейді.
1. Омашев Н. Журналист жол үстінде. Алматы.Атамұра 1999 ж....
2. Байсеркенов М. Сахна және актер.Алматы.Ана тілі,1993
3. Әбжанов Қ. Телевизиялық фильмдер. Алматы:2003.
4. Сиранов Қ. Кино туралы әңгіме. Алматы: Жазушы, 1973.
5. Энциклопедиялық сөздік. М.: Мысль, 1997
6. А.Әшімовпен сұхбат.// “Айқын-апта”, 8 мамыр,2008.
7. Копылова Р.Д. Кинематограф плюс ТВ. М.: Исскуство. 1977
8. Барманқұлов М. Телевидение денги или власть? Алматы: Санат, 1997
9. Әбжанов Қ. Тележурналистиканың проблемасы – сөйлегіштік. // “Айқын-апта”, 8 мамыр,2008
10. //Радиовещание и телевидение. 1979.№8
11. Вертов Д. Статьи, дневники. М.: Искусство, 1966
12. Авторлық коллектив. Телевизионная журналистика. МГУ: 1994
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3-7
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I-ТАРАУ Теледидар режиссурасының бастауы, қалыптасуы 7-12
II -ТАРАУ ... ... ... болмысы 13-30
III-ТАРАУ Телережиссураның озық үлгілері 31-37
ҚОРЫТЫНДЫ 38-40
СІЛТЕМЕЛЕР 41
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Қазіргі ... ... адам ... мәні де сәні де ... Ол
адамзат өмірінің бөлінбейтіндей ажырамас серігіне ... ... ... ше, ... ... әрбір үйдің ғаламшар
кеңістігіне көз салып, құлақ тосып отыратын терезесі десе болғандай. ... де ... ... күйі ... тауып отыра алмас.
Ал теледидар халыққа ақпарат беріп қана қоймайды. Ол әрбір көрерменнің
жан дүниесін байытып, оның рухани болмысына қажеттің ... ... ... ... ... ... телеберілімдермен қамтамасыз ... Бұл үшін ... ... көріністік жағынан тартымды,
көргенде көз ала алмайтындай көркем телешығармалар жасай білуі қажет. Бірақ
мұндай шеберлікпен жасалатын дүниелер қазақ ... өте аз. ... ... еліміздегі арналардың көпінің рейтингі төмен. Бұлай болып
отырудың ... ... ... ... бой ... ... ... бүгінгі проблемасы – ... ... – деп ... ... ... ... ...
«Телевидение – бұл болашақтағы ... бір ... Оның ... ...... МГУ ... теледидардың тілін сөйлеу
бағытында емес, көрністік бағытта дамытуды айтқан/1/.
Олай болса, телевизияның экран, яғни ... ... ... ... де ... пайдалану қазақ телевизиясының басты ұстанымына айналғаны
керек. Ол үшін ... ... ... бара ... суреттеме, телеочерк
сияқты көркем жанрларды жаңғырту қажет. ... ...... ... ... ететін бірден-бір жанр. Ал телеочерк – экран тілін көркемдеумен
бірге образды шебер сомдаумен ерекшеленетін ... ... ... ... ... ... ... түсірілім арқылы экрандық тұлға жасаудың өз қиындықтары мен
ерекшеліктері бар. ... ең ... ... ... жасандылықтан
аулақ, табиғи, өмір ағымындағы қалпында шығуы керек. Ал мұндай талапты тек
режиссердан ғана күте ... Міне ... ... ... ... Қосылған Әбжанұлының осы айтқан пікірі ... ... ... ... ... бүгінгі теледидар көрсетілімдерін
бейне-баян тілімен ... ... ... телевизиядағы
режиссерлардың жұмысы, олардың шығармашылық ізденістері, соның нәтижесінде
дүниеге келген озық үлгідегі тәсілдер – ... ... ... ... ... ... грек ... аударғанда басқарушы деген мағынаны
білдіреді/3/. Бұл мамандық ең алдымен театрда пайда болған. Ал театр болса,
өздеріңізге белгілі, ежелгі Грек ... ... ... ... да ... атау сол ... ... әлемге таралып кеткен. Театрдағы режиссер
сахнадағы актерлардың ойынын, түсіндіріп айтқанда, ... ... ... ... ... қадағалайды, соны басқарады. Театр
режиссерының шығармашылық жұмысы турасында аз да ... ... ... ... ... ... ... бір туар тұлғасы, ҚСРО мен ... ... ... Осы екі ... ... сыйлықтарының
иегері Асанәлі Әшімовпен болған телесұхбатқа назар аударайық. Алдымен,осы
қолтаңба хабарының өзінің жасалуы,оның ... ... ... ... ... ... павильонда өтеді. Мұның өзі тынысты
ашып, студия қонақтарына еркіндік пен ... ... ... ... өз ... бір тұғырда отырып алып ой толғайды. Студия қонақтары сұхбат
жүргізушілерден алыс-алыс ... Ал ... кең ... ... ... ... жұмыс істеу мүмкіндігі молаяды. Ол операторға
басшылық ... ... ... ... ... ... ... Сол сияқты
қалаған планын, яғни жалпы көріністі де, жеке ірі ... да ... ... ... ... ... ... атмосферасы да
кейіпкерлердіңжазыла сөйлеуіне қолайлы. Міне ... ... ... жатқан
сұхбат кезінде Асекеңе ұлы Сағи турасында сұрақ ... ...... ... де ... небәрі 29 жасында жіңішке аурудан қайтыс
болды. Ал Сағидың әкесі ... ... ... ... ... мұң?! ... түсірілді. Қала әдемі, қыдырып кетпесін деп түнімен төрт-бес рет
телефонмен хабарласып, оятып алып, мәтінді ... ... ... ... ең ... аш адамның көзінде мұң болады ғой деп... біртіндеп
образға кірді ... Міне бұл ... ... бір ... Өнер ... баласына да қатал қарап, қиындық ... оны ... ... спектакльді басқарушы осындай талапшыл болады екен.
Онан кейін кино өнерінде режиссер болады. Бұл ... ... ... негізінен киноактерлардың жұмысын басқарады. Сондай-ақ кинода
режиссер кинокамераға ... ... ... ... композициясын
ретке келтіріп,олардың қызғылықты да көркем көрініс болып шығуына барынша
жұмыс істейді. Менімше фильм түсіретін режиссерлар осы ... ... көп ... ... Өлар кино ... ... көптеген жаңа
қолданыстарды ойлап тауып, оларды ... ... етіп ... ... ... өткізе жүріп, көптеген жаңалықтар ашады. Содан да бейнелеп ... ... ... ... ... ... – осы кинорежиссер деп
айтсам қате болмас. Өйткені қалың бұқара халық, режиссер десе кино туралы
ойлайды. Сол ... ... ... мен ... ... журналдар көп жазады. Қысқасы кино мен ... ... егіз ... ... әдебиеттерді қарасаңыз да алдымен оқитыныңыз режиссер
туралы зерттеулер. Солардың фильм ... ... ... ... да ... бір кинофестиваль өтсе, ондағы жүлде алған
картинаның аты аталғанда оның режиссеры ... ... ... ... ... ... тұлға екенін анық білеміз.
Қазақ киносының беделін көтеріп, әлемге әйгілеген Шәкен Айманов,
Сұлтан Ходжықов, ... ... ... ... білеміз емес пе?
Егеменді қазақстанымыздың бас киностудиямыздың өзі режиссердың аты-мен
аталғаныны да біз ... ... ... қадыр-қасиеті деген орынды
болады. Мұнымен менің айтарым – ... ... да ... ... Ол ... ... ... өнер туындыларын дүниеге әкелуде
шешуші маңызы бар адам.
Ал енді телевизиядағы режиссердың өз ерекшелігі бар екені рас. ... оның ... ... ... ... ... киношығармашылық
тұрады. «Телевизия кинодан кейін шықты, демек өмірдің өз заңдылығына орай,
ол ... кіші ... ... ықыласты шәкірт, көнбісті қолбала қызметін
атқарады» /5/ – деп жазыпты ... ... ... Р.Д.Копылова.
Олай болса, телевидение режиссураны да кинематографтан үйренуі заңды жағдай
болып шығады.
Телережиссураның кинодан ерекшеленетін тұстары да бар ... тағы ... ... ... ... ... кездесетін бір сыры бар. Ол –
телевизияның өмір ... өз ... ... ... ... жариялайтын мүмкіндігі. Осы бір ерекшелігі оған ... ... ... деп ... ... ... жасау, тез ойлап, жылдам
шешімге келіп, тез ... ... ... ... шығару. Осы
кезде Профессор Марат Барманқұловтың кітабында жазылған бір ... ... ... ... кезінде тез икемделіп, қас-қағым сәтте қажет
көріністі кадрға алады». Телезерттеуші ғалым ... әрі осы ... ... ... ... сөздермен нықтай түседі.
Телевизиядағы режиссердың ролі ерекше мәнді. Бәлкім, театр мен ... ... ... ... ... ... ... телевизия
режиссеры ең алдымен тамаша тапқыр, яғни бірден ... адам ... ... осы ... қарап, телевизиядағы
режиссураның қиындықтары мен ... бар ... ... болады.
Қалай десек те, телевизия шығармашылығы саласында да телеберілім жасаудың
ұйымдастырушысы, басқарушысы режиссер болса, экрандық ... ... ... болады деп сенем. Себебі осы мамандықты игерген адам, әрбір оқиға
немесе қимыл-құбылысты барынша әсерлі етіп көрсету үшін ... ... ... ... Оның ... ... ... тартымды болса, сол
ғұрлым ... ... ... бола береді. Соны білетін
телережиссерлардың еңбектері еселеп нәтиже ... нұр ... нұр ... бүгінгі телеарналарда, көрністік дәреже-деңгейі жағынан жарқырап
көрінетіндей телеберілімдер көп емес. Мен осы кемшіліктің ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... мен сырын теориялық жағынан ұғындыруға талпынамын. Толығырақ айтқанда,
міндеттері мен мүмкіндіктерін саралап ... ... ... ... Онан соң, сол ... басшылыққа ала отырып,
телеберілімдерді сараптап зерттеймін. ... ... ... ... ... режиссердың біліктілігін, маман ретіндегі ой
орамдары мен тапқырлық нышандарын тауып таныту. ... ... ... негізінде режиссураның кемшін тұстарына да назар
аударуды дұрыс деп отырмын.
Мен бітіру ... ... сай, үш ... ... ... ... ... қалай жазылатынын тәптіштеп айтып жатудың қажеті болмас. Ал
негізгі бөлім, өзім алға ... ... орай үш ... ... ... ... ... және қалыптасуы, бүгінгі телережиссураның
болмысы, телережиссураның озық үлгілері деген тақырыпшалардың ... ... ... бар ... ... Телережиссураның бастауы және қалыптасуы
Тележурналистика турасындағы оқулықтар мен әдебиеттерді қарас-тыра
келгенде, режиссураның даталы ... ... ... ... Сондықтан
телевизия пайда болғаннан бастап, телережиссердың да жұмысы басталды деп
ойлаймын. Енді ... ... ... ... ... уақыты, филология
ғылымдарының кандидаты Қ. Әбжанұлының «Теле-визиялық фильмдер» деген оқу
құралындағы деректерге сүйенер болсақ, өткен ... ... ... ... ... – жылды телевизияны әлемдік масштабта дүниеге келген уақыты ... ... Осы жылы ... болған дүниежүзілік жәрмеңкенің ашылу
рәсімі бірінші рет ... ... ... ... алғаш
іліккендердің ішінде Америка президенті Рузвельт пен Ұлыбританияның королі
Георг–VI бар еді.
Сол жылы наурызда «Союзхроника» ... ... ... сьезі ашылуы жайлы кинорепортажбен КСРО-да телехабар тарату ... Осы ... ... ... ... ... ... дүниелерге режиссердың аса қажеті жоқ сияқты. Мұнан кейін ... ... де, ... ... ... ... соғыс 1945-жылы
желтоқсанда Мәскеуде, 1958-жылы Алматыда телехабар тарату жұмыстары тұрақты
түрде іске кіріседі. «Телевизия өз ... ... ... ... ... Яғни ... ... жұмыс жасай жүріп, эфирге шығудың бар
тауқыметін режиссер ... /7/ – ... ... ... ... қазақ
телережиссурасы сол 1958 жылы дүниеге келді деп тұжырымдаймыз.
Кинодағы ... ... да ... бейнелі-баяндау тілін
жасауға оны көркемдеуге басшылық жасайды. Сол ... ... ... ... ақпарат беруіне жауап береді. Солай десек ... өз ... жоқ ... Бұл турасында, экрандық киноның
көшбасында тұратын режиссер М.Ромм ... ... ... ...... талантливый человек» деген ол. Мұның
мәнісі телевизиядағы режиссер қателесуге мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... болсақ, ол өмір ағымын сол
қалпында кадрға түсіреді. Өмірді қайталауға мүмкіндік болмайтындықтан, ол
қас-қағым ... ... ... ... мен көріністерді тауып, қажетті
ракурс, планмен түсіріп алуға тиісті» /8/ – деген қағида ... ... ... ашып ... өз ... ... кинодан алатынын жоғарыда айтып
өттік. Жалпы режиссура туралы әңгімені ... ұғып ... ... Режиссер – грек сөзі, басқару деген ... ... ... ... сценарийден басталатын бейнелі-баяндау тілінде
киношығарма ... ... ... ... ... ... ... кинорежиссер автордан алған киносценарийді дайын фильм
етіп, экранға шығаратын шығармашы ... Осы ... ол ... өзі ... ... Кино ... ... мен қаржылық
мүмкіндіктерін есептеп, қағаз жүзінде жоспарлаудың ... ... ... ... ... да ... ... көркемдік деңгейіне де өзі жауап
береді. Яғни ол, кинотоптағы басты тұлға, әмірші және жасаушы. ... ... ... жалпы мәліметтер.
Ал телевизиядағы режиссерда дәл мұндай билік бар деп айту ... ... ... режиссердың мүмкіндіктері толық
пайдаланылмайды. Неге бұлай деген сауалға жауап беру ... де оңай ... ... ... қызметін теориялық жағынан тұжырымдап,
тәжерибеде болатын жәйттерді ... ете ... ... ... жасауға
болады.
Әрине режиссердың негізгі жұмысы – шығармашылық. Сол режиссердың
шығармашылық жұмыстарын үш ... ... ... ... ... сценарий және автормен жұмысы.
2. Түсіру алаңындағы жұмыс.
3. Монтаж столындағы жұмыс.
Бірінші кезеңде режиссер сценанриймен танысып, оған қатысты өз ... ... ... ... ... сұрап, біліп, анықтап
алғаннан кейін автор сол ... ... ... ... кейін, режиссер өзінің сценарийін ... ... ... ... ... ... ... және соларды жүзеге
асыратын техника түрлері нақтылап көрсетіледі. ... ... – осы ... ... болашақ фильмнің жұмыстарына бөлінетін қаражаттың есебі
шығарылады. ... ... ... кейін режиссер түсіру тобын:
операторды, дыбыс режиссерын және картина директорын сайлап алады. ... ... ... ... ... ... ... алаңына негізгі түсіру тобы – оператор, дыбыс
режиссеры, картина директорымен ... ... ... ең ... осы ... ... болады. Осы кезде болашақ фильмнің негізі қаланады
десе болады. ... ... ... ... мен ... осы ... кадрге алып кинотаспаға түсіреді. Әрбір көріністі
түсірудің қалыптасқан үш тәсілі бар. Олар: ... ... ... және ... түсірілім. Бірінші жағдайда ... ... ... Ол ... ... ... өтіп ... өмір
көріністерінен өзіне қажет деген сәттерді операторға түсіртеді. Байқап
отырсаңыздар мұндай түсірілім кезінде ... мен ... ... ... түсірілімдер жасайды. Бірақ табиғи құбылыстарды кадрге алу ... ... ... ... ... өзі ... көріністердің
реттілігін де, оқиғаның қалай өрбитінін де білмейді,сондықтан ол операторға
қандай көріністі қай ... ... ... ... дәл ... ... ... да режиссердың мұндай түсірілім кезінде, режиссердың әрбір
құбылысты көркем бейнеленетіндей етіп ... ... Бұл оның ... ... яғны ... тікелей байланысты. Осы жерде МГУ-дің профессоры
Э.Г.Багировтың мынадай қағидасын ойға түсіргеніміз онынды болады: «Өмірді
өз ... ... ... оны зерттеу, одан күнделікті өзімізкөріп
жүргенне ... ... ... ... әртүрлі тәсілдері» /9/
Киношығармашылықтың ... ғана тән ... де ... ... ... ... көріп жүрген көзіміз әбден үйреніп кеткен өмірге үстірт
қарамай, оның астарына үңіле ... ... ... тыс әсер ... уақытта көрініп қалатын штрихтарды байқау– режиссердыңкәсіби
ерекшелігі.
Екінші ... ... ... ... оның аты ... ... ... да
режиссер түсіру алаңына шықпайды. ... ... ... ... ... ... ... Осыдан да бұл қиын да күрделі тәсіл
болып табылады. Бұған режиссер да оператор да ... ... ... ... болсақ, режиссер түсіру алаңынан ... ... ... қай ... ... алатынын алдын ала білуі керек. Ал ... ... ... ... ... дер ... ... алуға
дайын отыруы міндет. Осы турасында белгілі кинорежиссер Дзига Вертов былай
атқан екен: ... ... ... ... ... ... бет-бейнесінен ойды оқып түсіруге тырысуы керек»/10/. Міне бұл
тәсілмен адамдарды ... ... ... ... ... ... ... көрінетін болады.
Үшінші–қойылымдық тусіру кезінде режиссер түсіру алаңына шығып, әрбір
іс-қимылды өзі ... Бұл, ... ... ... көпшілікке кеңінен мәлім тәсіл. ... ... ... ... бола ... ... ... жұмыстың соңғы әрі ең бір жауапты
кезеңі ол – монтаждау. Кинотоп түсіру ... ... ... ... ... алғаннан кейін, монтаж столына отырады. Міне осы ... ... ... ... бастан кешіреді. Ол алдымен өзі дайындап
, ... ... ... әкелген кадрларды асықпай отырып,
мұқият қараудан өткереді. Ондағы ... ... ... ... сәйкес кадрларды іріктеп, олардың ретін белгілеу. Осы іріктеу
мен реттеу кезінде кадрлардың ... ... ... Өйтпеген жағдайда
фильм түсініксіз болып шығуы мүмкін. Кинофильм ... ... ... ... ... қітаптарында жонтаждың бірнеше
түрлері болатынын байқадым. Және олардың әрқасысы ... ... ... ... ықпал ететінін ұқтым. Мысалы паралелді монтаж
арқылы бір мезгілде, бірнеше жерде жүріп жатқан оқиғаларды ... ... ... Ал ... ... ... ... метафора деген сияқты жаңа бір
ойларға жетелейтін әдіс арқылы көрерменді қызықтыра түсуге болады. Міне мен
байқаған ... ... ... ... ... Мұны айту ... телережиссурада кинодан алынған тәсілдер бар,
болуға ... ... ... да, ... да бейне-баян тілі жетік
болуы керек. Енді соның дұрыс не дұрыс емес ... білу үшін ... ... ... ... жұмыс барысында осы теориялық
қағидалар мен кинотәжерибе нәтижелерін ... ... ... ... ... алдымен дүниеге әкелген, онан соң оны бір ғасырдай уақыт
бойы жетілдірген кинотілдің ... ...... ... ... белгіленген жүйемен монтаждау; ... ... ... ... ... деген жұмыс түрлері
телевизияда да бар. ... ... ... ... ... ... нұсқалары түсініксіз болып шығып жататынын
байқаймыз. Көп ретте телкөрсетілімдер көрерменді ... ... ... ... мен ... ... жатады. Әсіресе,
ақпараттық жанрдағы берілімдерде ... ... ... Міне ... осы ... мен, өз ... ... келтіре отырып, талдап зерделейтін боламын.
ІІ-ТАРАУ Қазақ телеарналарындағы режиссураның болмысы
Қазақстан телеарнасынан беріліп жататын ... күн ... ... келе жатқанын айту керек. ... ... ... ... ... ... ұнап ... белгілі.
Айтайық, «Дала думан» атты музыкалы көркем жанрдағы берілімді қарағың
келіп тұрады. Ол бәріміздің де әнге деген ... бе, ... ... ... жастардың қазақы киімдер киіп, ұлттық ... ... бе, ... ... ... ... ... Ал
енді осы берілімнің режиссурасына келер болсақ, айтарлықтай ізденістің
нышандарын байқауға ... ... ... залы
эстетикалық тұрғыдан да, ұлттық ұғымға сай нақышталу жағынан да ... ... Олар ... ... ... ... ... спектрлерімен де ұтымды әрленген. Өнерлі жастар топ-топ болып
кең павильонның әр бұрышына отырысқан. Жүргізушілер ... ... мен күй, жыр мен би ... ... ... ... Жарасымды-ақ! Хабардың
тағы бір артықшылығы сол, бұл жерде көбіне жас таланттар мен бұрын көріне
қоймаған өнер шеберлері ... ... Сөз жоқ бұл ... ... ... ... ... туындаған жетістіктер дегім келеді. Дей ... ... кей ... ... ... ... қалады.
Мысалы арқаның сал серісінің кәрілік ... ... мұң ... әні орындалып жатқанда, залдағылар әннің ... ... ... тұрсын, олар бір-бірімен сәйлесіп, күліп-ойнап отырады. Мұндай
көіністің бүкіл хабардың сапасына кері әсер ... ... ... Рас ... ... аузына қақпақ боларсың! Олар жас
болған соң жым-жырт отыра алмасы да ... ... ... ... ... ... ... болады. Осы әншінің орындау шеберлігі қаншалықты
мықты болса да, оның киім киісі ... ... ... емес ... әнші не сері ... да, ... мойнына түлкі терісін ... ... ... ... ... жауып шығарды екен, оны басқаша
амал тауып ойнатып жібергенде, ұтымды болар еді. ... ... ... ... ... ... бір қызға сыйлап, одан ән айтуын
өтінгенде, хабар екі мәрте ұтысты ... еді. ... ... жігіттің
образына зиянын тигізбейді. Екіншіден концерттік бағдарламаның желісі сәтті
жалғанады. Міне осындайүсақ қателіктердің өзі тұтастай бір ... ... ... көңілін суытып алады.
Қандай да болмасын, телехабарларды ... ... ... ... ... бар. ... ізденісті жолмен көгілдір экранға
шыққан тағы бір телеберілімді талдап өтейік.
Наурыздың 23-де ... ... ... ... туралы хабар берді.
Сонда көрсетілген бейнематериалдарды, түсіру тәсілдеріне қарай ... ... ... ... – қазқалпында түсіру; екіншісі – қойылымды
көркем кадрлар арқылы беруге ұмтылу.
Міне сол ... және ... ... қатар жүруі
телеберілімге жаңа бір сипат беретін мысал осы. Бұл жерде ... ... ... ... ... бейнебаян тілімен байытты. Содан
барып көрермен ауызеке айтылып жатқан мәліметтердің зат түріндегі ... ... ... ... ... ... көрген деректермен біршама
байытылды. Айтар болсақ, осыдан бір ғасыр бұрынғы киім үлгілері, қару-жарақ
түрлері көрермендерге құнды мағлұмат ... ... ... біз ... ... өз мүмкіндіктерін ойдағыдай пайдаланыла алмағанына ... тағы ... ... Батырларша киініп, қару асынған жігіттер
образға енбеген. Олар қаруды қалай ұстауды білмейді. Ол – ол ма, ... ... ... ... ... бұған бозбала кінәлі емес, режиссер
кінәлы. Осының ... ... ... ... мен ... асындырыл-ған қару-жарақтар құр экспонат түрінде, ақпарат беруден
әрі аса алмай ... Ең ... ... ... ... өнер
дәрежесіне көтеруге деген талпынысы нәтижесіз қалған. «Өнер деген шындықты
көркем ... ... және ... ... бір түрі ... ... десек, дәл осы идеяны жайнатып шығаруға
телешығармашылардың шамасы ... ... еді. Олай ... ... ... ... ... қажетті дайындықтан өтпеген, тракт жасалмаған,
яғни режиссура тарапынан игерілмеген.
Мұндай ... ... ... ... ... ... ... емес, оларды болдырмау. Демек теледидар басшылары телережиссерлардың
кәсіби деңгейін көтеріп қана қоймай, олардың еркін жұмыс ... ... ... ... ... ... көрермендеріне ұлттық ұғымға сай шығарма
керек. Ол үшін төл телефильмдер, ол әуесқойлық деңгейде болса да мейлі,
экранға ... ... ... ету ... соң телевизияға кәсіби режиссураны енгізетін уақыт келді! Мұндағы
режиссура кино өндірісіндегідей батыл да беделді болғаны дұрыс. ... грек ... ... басқарушы деген ұғымды береді. Ендеше
телережиссер бейнебаян (айту емес, көрсету) тілін жасаудың бүкіл жұмыстарын
өзі ... ... Ал оның ... ... ... ... қазақ телеарнасы
бүгінгі компьютерлік монтаждың мүмкіндіктерін ... ... ... ... етуі – ... Бұл орайда «31-арна жақсы үлгі
көрсетіп келеді. Кейбір жеке ... ... да бұл ... Олар ... бәсекеге лайық екенін естен шығармайық. (Жарнамалар
мен клиптерді солар да ... ... ... ... ... кәсіби шеберлігін арттыруға назар аударып, олардың еркін
шығармашылық еңбек ... ... ... ... ... мәселе»/12/.
Міне телережиссура турасында айтылған ... ... ... осындай. Осыдан да біз зертеуіміздің бастауына жалпы режиссура
туралы ... ... ... жөн көріп отырмыз.
Жоғарыда айтқанымыздай телережиссер өз жұмысын сценарийден бастайды.
Автордың ұсынған ой – ... ... ... ... бейнетаспаға
түсіруді оператормен ақылдасып шешеді. Міне осыдан кейің ... ... ... таңдап белгілейді. Бұл үшін қандай
бейнематериал түсіретін құрал-жабдықтар ... ... ... ... ... ... тиісті тапсырмалар береді. Міне бұл жұмыс
процесстері киноөндірісіндегі іс ... ... десе ... ... ... телевизияда режиссердың жұмысына редактор нұсқаулар
жасайды, кейде тіпті оның шығармашылық ... ... ... ... де ... екен. Осындай жағдайлар ақпараттық сюжеттер түсіру
кезінде көп кездеседі. Телвизия саласында жұмыс істеп жүрген журналистермен
әңгімелескенде олар ... ... ... ... ... ... не ... керек екенін операторға айтып береді де
ол өз бетімен бейнематериалдар түсіре береді екен. ... ... ... ... ... ақпараттық материал түсіруге бара беретін
уақыты жоқ ... ... Енді сол ... ... монтаждауға
да режиссер көп ретте қатыспайтын көрінеді. ... да ... ... өмір ... ... ... ... «Хабар»
телеарнасынан тағдырдың тәлкегіне ұшыраған бір әйел туралы сюжет ... кадр ... ... ... орта планмен берілуі керек. ... ... ... төмендегідей болып шыққан:
– Орта планда телеарна кешенінің сыртқы ... ... келе ... ... ... сол ... кешен алдындағы жазыққа шығып кетеді...
– Ірі планда баспалдақпен ... келе ... ... Орта ... таяқ таянған әйел..
– Сол әйел студия кешеніне кіреді, оны журналист ... ... ... ... ... бірер жыл бұрын болса да ... ... ... ... ... ... кетеді, сонан соң қайтадан
баспалдаққа шығады да таяқпен тұрғанын «көрсетеді». Ақырында студияға қайта
кіріп ... ... Иә бұл ... ... көрініс берген
келеңсіздік. Меніңше түсірілім ретімен ... ... әйел ... ... ... ... ... мен зарын айтып сұхбат берген.
Сонан соң ... ... ... ... ғой. Ал монтаж бойынша бәрі керісінше
шығып тұр емес ... ... ... ... ... ... шығулары
туралы ақпараттық сюжет берілді. Мұнда да сол ... ... орын ... депутат мәжілісінен жалпы және орта ... ... ... ... өткен жыйын тамамдалып, депутаттар
орындарынан тұрып-тұрып есіктерге бет алады. Шығады. Фоеде кызу да ... ... ... ... ... залдағы мәжіліс жүріп жатқан
сәт экранға ... Бұл ... ... ... бұзылды деген сөз. Оқиға
реттілігі сақталмағандықтан ... тілі ... ... ... ... не ... білмей қалды. Осындай монтаж жұмысына
немкеттілікпен қараудың салдарынан өкінішті ... ... ... ... ... айтқанда режиссердың өзінің кәсіби шеберлігінің
әлсіздігінен болады. Өйткені, білетін адам ... ... ... әрі ... ... болса, классикалық монтаждың ережелерін
бұзбас еді. Классикалық монтаж дейтініміз - кино мен ... ... тілі ... кадрларды жалғаудың қалыптасқан заңдылықтарын кез-
келген режиссер білуге міндетті. Ол – ... ... ... ... ... ... ортадан жалпыға шығу), кадр ... ... ең ... кадрларды логикалық ретілікпен жалғау керек деген
сөз. Телевизия журналистеріне осы монтаждың ... ... ... ... олар ... ... ... емес, кадрларды мәтінге
сәйкестендіріп жасайтынын айтады. Жарайды, бұл ақпараттық публицистика
жанрында кешірімді болсын ... ... ... ... ... ... талаптар орындала бермейді дейміз. Оның екі себебі бар екен.
Біріншісі, ... ... ... ... ... өз ... мен кәсіби міндетеріне немқұрайдылығы.
Сонымен, ақпаратты ... ... ... ... ... ... айттық. Бірақ бұл, басқа жанрларда
режиссерлық ... жол ... ... ... сөз емес. Енді
тележурналистиканың басқа жанрындағы берілімдерін қарастырайық.
Телевизиядағы талдамалы публицистика ... ... ... Неге ... біріншіден, бұл жанрдағы
телешығармалардың ... ... ... да режиссерлық ізденістерге мүмкіндік
мол болады. Содан соң түсіру уақыты да ... ... ... мұрша береді. Ендеше осындай телебағдарламаларды талдауға
алайық. Бұл орайда алдымен айтқым келетіні ... ... ... ... деп ... ... хабар. Бұл телетуындыны типтік ... ... ... авторы Сағатбек Қалиев. Ол осы сериялы хабарды ел
ішінен түсіруді жоспарлаған. Осының өзі ... ... ... ... деп түсінген дұрыс. Өйткені түсіру ... ... ұлан ... мен шалқар көлдері, көкбурыл теңіздері жатады. Буырқана ағып жататын
асау өзендер де, тәкәппар тау ... мен ... ... ... төбе-
жоталар да солардың игілігінде. Қысқасы ... ... сұлу ... шырайын келтіруге сұранып-ақ тұрады. Содан да, ... ... ... ... ... өйткені, әсем дүниенің өзін
кадрға алудың әртүрлі тәсілдері болады. Оны қалыпты өмір ағымын, ... ... ... ... алатын тек режиссер. Сонымен, хабардың
құрылымын еске ... ... өзі ... сөз ... ... Онда ... хабардың мақсаты мен идеясы жөнінде, сондйа-ақ, оның мән-мыңызы
турасында айтады. Жүргізуші ... план ... ... ... ... ... түсірілім жасалып жатқан өлкенің жер бедері, өзіне ғана
тән ерекшелігі бар жазықта жалпы планмен түсірілім жасау.
Мысалы ... ... ... ... ... ... кең жазықты қамтыған кадрде жүріп сөйлеу тәсілі ... Ол өз ... ... ... ... оған ... өнер
иелерінің аты-жөні айтып, реті келіп жатса ... ... ... ... Одан әрі ... ... жолы мен ... де айтылып
өтеді. Осындай реттілікпен концерттік өнерді халық назарына ... ... Өз ... ... не күйші болсын,бәрі де өз өнерлерін
үлкен ықыласпен көрсетуге тырысады. ... бәрі ... ... ән ... ... Бірақ сол өнерпаздың, төрт қабырғаның ортасында немесе
сахналарда тұрып ... ... ... ... ... ... ... әсерлі көрінеді. Мұның басты себебі режиссураның еркіндігі мен
мол мүмкіншілікті дұрыс пайдалана білуінен. Маңайдағы табиғат сұлулығын ... ... ... сол ... ... сезгендей болады.
Аталған тізбекті телеберілімнің бірі Қызылорда облысының жыршысы
Әлмырза Ноғайбаевтың өнерін жариялауға ... ... ... ... шығып отырып толғау айтады. Домбыраның күмбірлеген үні мен
қосыла шыққан қоңыр дауыс ... ... ... көзі ... ... ... жатқан су айдынының ортасына қарай ойысады. ... су ... күн ... ... ... толқындар, бейнекамераның
мүмкіндігін пайдаланудың арқасында, баяу жақындай ... ірі ... ... ... жыршы шыққан кезде, ол ән айту шеберлігін шыңдап
алғандай, жақсы серпіліс көрсеткен болады. Осылай жалғасқан ... ... ... экран бетіне шығарып, көрерменнің көзайымы етеді.
Осы сияқты Қызылорда облысына ғана емес, бүкіл қазақ жұртшылығына аян
зерттеуші ғалым, жыршы ... ... ... түсірілім әдетегіден
өзгеше көрініс береді. Бір топ тыңдаушысының ... өнер ... ... ... ескі бейіттердің мұнаралары көрініп тұрады. Хабар
жасаушылардың мұндай, ескі ... ... ... ... ... емес екен. Жыр арасында хабар кейіпкері әңгімеге көшіп, жер
тарихын баяндауға да ... ... ... ... ... әңгімеші де
екен. Осы түсіріліп жасалып жатқан жерде Сыр бойының неше алуан ... ... ... Олар Т.Ізтілеуов, Шораяқтың Омары, Кете Жүсіп ... ... ... қатар өсиетті де, өнегелі сөздері тілге
тиек болған. Міне ... ... ... ... ... кезінде
режиссер монтаж арқылы сөйлеушіні кадрден алып кетіп, оның сөзінің фонына
әлгі бейіттерді көрсетеді. Тек ... ... ... ... ... ... ... көрсете бастайды. Режиссер мен
оператордың бейне-баян тілін осылай байытып әрлеуі түптеп келгенде ... ... Бұл ... ... ... келер болсақ, сөйлеуші
адамның ұғынды да ұтымды, әрі әсерлі әңгімесі де бар. Онан соң, сол ... ... ... ... ... ... да бар. Дәлірек
айтсақ, бұл ... ... ... ... Демек осындай, әуенді
хабарлардың өзінде танымдық тағлұматтар беруге болады. Және оның ... ... ... мерейі биіктей түспек.
Осы циклдағы хабардың бір саны Алматы облысынан түсірілген. Осындағы
"Әжелер ансамблінің" өнерін көптеген жұрт ... ... ... ... ... арқылы көрінуі өзінше бөлек. Дәлірек айтқанда режиссерлық
шеберліктің арқасында, әжелерді әнші ғана ... ... ... күн ... ... ... ... боламыз. Олар өз өнерлерін
көрсету кезінде жасы асып тұрса да өздеріне жарасымды ойнақы қылық көрсете
білуі, ... ... ... ... ... ... қарияларымыз
күнделікті өмірде солай ыржаң қағып жүруі мүмкін емес қой. Бірақ, ... ... ... ... ... ... ... кемпір күлкі дей
алмайсыз. Бұл, нағыз ... ... ... Яғни ... ... ... Айтар болсақ, әрбір көңілді мінездің нышаны әртүрлі тәсілдермен
берілген. Бірде қол ... ... ... қас қағуды, енді бірде әуен
ырғағымен баяу тербелуді оператор ірі және тым ... ... ... оны ... ... ... сәтін тауып, ұтымды құрастырған. Осы
берілім жалғаса ... ... ... ... ... ... құрақ құрау,
киіз басу деген сияқты қолөнерлері ... ... Бұл да ... ... ... ... ансамблі” мүшелері бірде кілем тоқып отырады,
келесіде тағы сондай қолөнермен айналысып ... ... ... ... мазмұндық жағынан пайдалы болатыны өз алдына, ал оның
режиссер мен ... ... мол. ... ... осы ... ... бейне-баян тілі әсерлене түсетін болса, ... ... де ... ... болады. Сонымен, “Ауылдың алты ауызы”
телеберіліміндегі режиссура айтуға ... ... ... ... сияқты кадрде адамдардың іс-қимылдарын орынды да ойлы пайдаланудың
мысалы ретінде "Қазақстан" арнасының ... ... ... ... ... ... ашық аспан астындағы ән-жырды көріністік
пландармен байытудың мысалы болса, енді ... ... ... ... де ... ... ... бар. Бірақ,
мұндағы режиссердың мүмкіндіктері шектеулі болады.
Талдағалы отырған телеберілім - кәдімгі концерт ... ... ... Олай ... осы бір ... ішінде екі жерден
түсірілген бейнематериал бар. Біріншісі және негізгісі, - сахна және ... ... ... - ... ... Ол ... бөлмесінде
жүріп жатқан іс-әрекет түрінде көрініс береді. Енді осы екі ... ... ... ... үйлестіргенде пайда болған
телеберілімнің жетістігі неде деген сұраққа жауап ... ... ... болған соң, өзімнің байқағаным бойынша ... ... ... ... ... орынды болады деп ойлаймын.
Көпшілік арасынада концерт түсіру кезінде режиссердың жұмысы көп
болмайды деген жеңіл ой бар. ... әнші өз ... ... ... ... қалып домбырасын не қобызын ойнайды. Жүргізушілер тақпақтай сөйлеп,
небір тамаша сөз тіркестерін тауып ... Ал ... мен ... ... тік қасық” дегендей, соларды ... ... ... ... ... не қиындығы бар?
Иә, бір қарағанда солай көрінуі шынында рас. Десек те бұл үстірт пікір
екенін түсінген дұрыс. Мұнда да режиссердың ... ... ... ... үшін ... болғандықтан, оны режиссердың не
оператордың қалауымен тоқтатуға не қайталатуға болмайды. Сол сияқты түсіру
тобының қай ... ... да, ... мен ... арасын бөліп, кедергі
жасайтындай әрекеттерге бара алмайды. Демек бұлар өз жұмыстарын, ... ... ... ... атқарады. Содан да режиссер ойға ... ... ... оп-оңай жүзеге асыра алмайды. Бірақ осылай екен ... ... ... ... солай эфирге шығара алмайды. Олай
болатын ... ... өз ... бар. ... ... жасалған
хабарларды көргісі келеді. Сонымен концерт залы мен ... ... ... екі түрлі көрермендердің ортасындағы телережиссерды ... тағы да ... ... ... ... ... ... бір мөлшерде қыспақ көрген режиссер, телеберілімді
көркемдеудің жаңа ... ... ... ... ... атаған "Ән арна"
телеберілімінің ішіне шаштараз ... ... ... ... ... болса керек. Хабар жасаушылар өз көрермендерін жалықтырып алмау үшін
оларды экран ... ұсап ... ... ... ... ... игілікті жұмысының көлеңкелі тұстары да жоқ
емес. ... ... біз ... етіп ... екі ... түсірілімнің
бір хабарға біріккені үйлесім таппаған сияқты. Олай дейтінім, ... ... ... ... ... ... ... жымы білінбей
жалғасып кетуіне "Шаштараз" юморлық көрінісі мүлдем ... ... ... ... ... бойы қала ... ... айтар болсақ,
сахнадағы жүргізушілер мен әншілер шаштараздағы күлегештер туралы ... Олар ... ... те, елеп те жатқан жоқ. Бірақ, жоғарыда
кинорежиссурада параллелді монтаж бар ... ... Оның ... ... екі ... бірнеше жерде болып жатқан іс-кимыл не оқиғаларды
кезектеп, мотаждап көрсету. Бұл жерде де ... екі ... ... ... ... ... мақсатына қызмет ететіні рас. ... ... ... ... ... жұмыстың нәтижелері көрінетін тағы бір берілім деп сатира
мен юмор жанрындағы хабарларды ... ... Ол ... ... ... ішінде аты шулы “Тамаша”, “Қымызхана”, “Терісқақпай”
сияқты телекөрермендердің ... ... ... да бар. ... ... кездері пайда болып келе жатқан жас юморлық шығармашылықты таңдап
алдым. Мысалы кейінгі кездері ... ... ... ... ... ... Жалпы алғанда мұның өзінен бұрынғы
сатиралық пішінде берілетін көрсетілімдерден көп ... жоқ. ... ... ... ... сол – ... ... түсірілім жасалады.
Яғни, сатира актерлерін кез-келген жерге ойната салып, ... ... да, бұл ... ... ... ... ... етпейді.
Осы бір ұйымдастыру жұмыстарын көп керек қылмайтын, ... ... тез ... көрермендердің сүйікті көзайымына айналғаны
белгілі. Демек, мұнда ... ... ... орын ... ... екі-үш сатира артистерінің өнеріне сүйеніп жасалған. Олар
Қазақстанда жаңа ... келе ... ... ... ... ... артистердің телеберілімдерге қатысуының ... ... ... саны арта ... Неге десеңіз олардың күлдіргі
әңгімелері өз алдына бір төбе. Ал біздің ... ... ... жағы ... тапқыштардың қимыл-қозғалыстарын кадрге түсіріп эфирге шығару жағы.
Бір қарағанда өздері сөйлеп, өздері ойын ... ... ... жігіттерді түсіру оп-оңай шаруа сияқты. Бірақ олай емес. Мұндай
өнер адамдарын бақылап, әрбір бет құбылту мен ... ... ... алу ... ... ... өнер ... бір жасаған
әрекеті екінші рет дәл ... ... ... ... бірінші
шабытты кезіндегідей болып шықпайды. Оның үстіне ... ... өзі ... ... қимыл қозғалыстарын сәті келгенде ірі, аса ірі ... алу да бар. Бұл ... не ... өзін түсүрерде қажет болатын
ерекшеліктер.
Ал әрбір сатиралық нөмірдің тақырыбы мен мазмұнына ... ... ... ... де ... ... ... ескеріледі. Бұл
жұмыс таза режиссердың айналысатын ісі. Осы ... ... ... ... ... ... көрсеткені байқалмайды. Неге десеңіз
кадрге алынатын өнерпаздар ... ... ... бір алаңға не бір
шеткерілеу тротуарға тұра қалып сөйлеп кете береді. Кейде түсіріліп жатқан
жерге бөгде ... еніп те ... ... соң ... ... ... ... мен ағаштардың өздері ешқандай эстетикалық талғамға сай
емес. Міне осының бәрі түптеп ... ... ... дей ... ... зерттеліп отырған телеберілімде режиссерлық
жұмыс тәсілдерінің үш түрін байқауға болады екен. Біріншіден камера арқылы
алынатын көркемдегіш тәсіл делінетін план мен ... ... ... ... мағына беру. Сөзіміз түсінікті болсын,осы жерде теориялық ... ... ... ... ... теледидар тілін көркемдейтін үш тәсіл
болады. ... ... ... ... ... фильмдер" деген оқулықтарда айтылған.
Кадр - кино немесе бейнекамераны бір рет іске ... ... ... ... ... түсіріліп алынатын бейне не киноматериал. Оның
ұзақтығы үш ... кем ... - ... ... ... не ... көріну мөлшері. Оның:
ірі, орта, жалпы- ... үш түрі ... - ... ... қарау бұрышы.Ол төменгі, жоғарғы, оң мен
солдан түсіру тәсілдерінен тұрады./13/
Бұл айтылғандарды режиссердың нұсқап бағыттауымен оператор өз жұмысына
қолданады. Түсіру ... ... ... осы ... ... , ... ... телешығарманы көркемдеу турасындағы ойларын жүзеге
асыруға көмектеседі.
Енді ... ... келе ... ... ... оралайық.
Телеберілімнің жанры сатира болғандықтан шығар кей тұстары камера обьектіге
қиғаштап қарайды. ... ... ... ... ... ... ... түсетін сияқты. Басқаша айтқанда камера ... ... ... Бұл ... десек, екіншісі кадрдағы
түсірілімнің ... ... ... ... ... мимика мен
жест жасаған сәттерін ерекшелеп көрсету ... Яғни ... ... ... құбылыстарды тым ірі мөлшерде кадрға ... ... ... ... тәсілге ерекше мән берген орынды. Өйткені бұл
режиссерлар көп ... ... ... ... ... Екі ... күлдіргі қойылымда біреуі жіңішке ... ... ... "Менің
әйелім тап мына ағаш сияқты мүсіні ... - ... ... ... деп ... Оны ... ... алдыңғысы бұған
қарағанда, ол жуан ағашты сипап тұрады. Басқа сөз жоқ, тек ... ... ... ... ... ... айтпай-ақ ұғындырылады. Міне бұл
бейне-баян тілімен образ берудің ... ... ... ... көп ... соғұрлым көрсетілімнің бағасы жоғарылайтын болады.
Режиссура монтаж столындағы мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... бар екенін және оған мол тәжірибе
жинақтағанын білеміз. Ендігі әңгіме теледидардағы шығармашылықтың ... ... ... жету мүмкіндіктерін қарастырайық. ... ... ... ... ... жасап
жүрген “Дидар” бағдарламасы бар. Оған ең ... ... ... ... төккен журналистер шақырылады. Соларды экран алдында сөйлету ... ... ... мен ... ... сыр шертіледі.
Алғашқы хабарларда қазақ телевизиясының қара шаңырағын көтеріскен ... ... ... ... ... ... олар туралы жан-жақты
әңгімеленген болатын. Айтатын болсақ, қазақ ... ... С. ... ... ... ... тарихи
тұлғалардың шығармашылық жолы мен сіңірген еңбектері турасында тәлімдік
мағлұматтар берілді. Солардың қатарында алғашқы режиссер ... ... ... өз ойын ... ... еді. ... ол ... заманымызда
жүргізуші дегендер болмайтын. Эфирде тек диктор ғана сөйлейтін еді деп өз
кезіндегі режиссер жұмысының ерекшелігін айтқан. ... ... ... ... телережиссерлар телеберілімдердің диктордан басқа ... ... ... ... етіп әңгімелеген. Содан
түсінгеніміз, алғашқы телережиссура қызықты да қиын ... ... ... ... ... ... ... телевизиядағы
концерттік бағдарламаларды әрлеудің, ... ... ... ... Олар ... ... ... өздерін қалай
ұстау керектігін үйретеді екен. ... соң, ... ... ... фон ... да ... ... Сол декорациялар, әдетте,
концерттік бағдарламаның ... мен ... ... ... екен.
Мысалы, бірінші май мерекетісне арналып жасалатын концерттік түсірілімге
гүл жаған алма, тау асып бара жатқан күн ... ... ... ... ... ... гүлдеген алма ағашы қойылып, соның қасында
тұрып әншілер өлең айтады ... Міне бұл ... ... бір ... ... ... алғашқы күндерінде оған театр актерларын татуды
Қ.Қасиманов жүзеге асырыпты. Оның ... ... ... ... ... еген сияқты театрландырылған телетүсірілімдер
дүниеге келген. Бұл ... ... ... ... себебім,
телережиссураның өз жолы және орны, беделі бар ... ... Енді ... осы ... кезекті берілімдерінің бірінде орта буын тележурналистер
эфирге ... ... ... кеше ғана ... ... ... ... Құсанбек турасындағы бір сюжетті талдағым келеді. Бұл
хабардың тұрақты жүргізушісі бар. ... бас ... ... ... кадрге шығып, қысқаша ғана ақпараттық бағыттағы мәтіді ... ... ... ... ... жүргізуші кадрден тыс
шығып, сөйлеген сөзінің үстіне ... ... ... ... ұтымды болған себебі – режиссердың ... жас ... ... оның ... алғашқы шығып жүрген сәтінен бейнематериалдар
тауып беруінде. Бейбіт ашық жерде қолына бір кітапты алып, өлең оқиды. ... ... өзі ол ... ... ... атын ... ... Ол
хабар “Өмір өзен” болып шығыпты да, күні кешеге ... ... ... ... ... Кадр ... сөз әліде жүріп жатқанда өмір ... ... сай ... ... ... құлап ағып жатқан арынды
өзенді орта ... ... ... ... бір сәтен кейін кең пландағы
өзен суына шығады. Осы жерде қос көрініс арқылы ... ... ... ... мен ... жайында ақпараттар беретін фотосуреттер
көрінеді. Ол суреттер өзенмен бірге ағып өтіп ... әсер ... осы ... тіркестерді пайдалану арқылы екі мәселені байқатқан.
Бірі – теңеу ұғымы. Өмір шынында - өзен. Онымен Б.Құсанбектің өзі де ... деп ... ... ... Десе ... экранға шыққан
суреттердің ішінде оның ата-анасымен жүрген кезі, үйленіп бала ... онан соң ... ... ... ... ... шежіре
болып шертіледі. Көрерменнің көз алдында өзен ... ... ... ... ... ... бір-бір белес сияқты, бәрі де қас-қағымдай
уақытта өте шығады. Осы ... ... ... ... ... ... ... отырғанымыз телережиссер бұл жерде ... ... ... ... ... ... кадрларды, қабаттап көрсету тәсілін
орынды қолданған. Орынды деп ... ... шотр ... ... дөрекі емес, бұлдыратып көзге ұрмайтындай жұмсақтықпен қиюластырған.
Менің айтып отырғаным, телемонтаж ... ... ... ... ... ... белгілі бір мағына беретіндей етіп қолданған. Бұл
бір, екіншіден фотосуреттердің өздерін ... ... Яғны ... ... ... шендестіре келіп, хабардың мазмұны мен идеясына қызымет
ететіндей жұмыс жасаған.
Осы хабардың енді бір жерінде, ... тағы бір ... ... экрандағы көріністі қалыпты жүрісінен өзгертіп көрсету тәсілі. Мұның
қалай жасалатынын беле ... ... ... амал ... ... ... ... Айтатын болсам, сатира мен юморлық
телетуындыларда күлкі шақыратындай етіп қолданылады.
Хабардың ... ... ... ... ... жолын көрсететін бейнематериалдар молынан пайдаланылған. Тіпті
оның өзінің ... мен ... ... сөйлеген сәттерін көрсетуге де
орын қалмағандай. Міне осы себептен болса керек кейбір ... ... ... ... ... бір өзі ... ... сәттерде
оның бір жерден екінші жерге қозғалып баруы жылдамдатылған. ... ... ... ... ... ... тұстары уақыт
жағынан қысқартылған. Осындай режисерлық тәсілдің арқасында көрермен
туралы, оның еңбек және өмір жолы ... ... ... ... ... ... тәсілдері басқа да телеберілімдерде орын алады.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... қолданысты пайдаланылады. Бұл хабарда көп жағдайда сауда мәселесі
сөз болады. Сондықтан оператор базарларда не ... ... ... ... бұл бақылау тәсілімен жасалатын түсірілім. Ал кадрде
хабардың басты кейіпкері, кейде ол ... ... де ... ... ... ... ... мазмұны бойынша бұлар эксперт адамдар.
Олар өздерінің жұмыс бабы бойынша сатушылармен ... ... ... ... бірде еріп жүріп, бірде алдына шығып ... алу ... ... Ал енді осы ... ... ... ұзақ ... кетуі
мүмкін болғандықтан режисер оны қалай сыйдыру жолдарын қарастырады. Себебі
еріп жүріп түсірген ... ... бір ... ... ... тастайтын
болса, оқиғаның тұтастығы бұзылады. Сөйтіп әлгі эксперттің қайдан шығып
қайда келгені түсініксіз болып ... ... ... ... кадрды
кеспеу үшін оның мазмұны бұзылмайтындай етіп бейне материалды жылдамдықпен
өткеріп барып қажет жерінде ... ... ... ... ... тұтастығына қол жеткізеді және ... ... Олай ... ... ... жылдамдатып өткеру тәсілі қажеттіктен
туған және ол өзін күні ... де ... ... айтылғандарды қорытындылайтын болсақ, бүгінгі ... ... ... ... тілін жетілдіретін біршама
тәсілдер бар екен. Олардың ішінде алдыңғы ... ... ... ... мен ... ... түсіру тәсілдері. Жоғарыда
жасалған талдаулардан түйіндейтінім, бейнекамера арқылы ... ... ... ... ... ... телеберлімнің бейне-баян тілін
көркемдеуге тікелей ықпалы болады. Ол үшін ... мен ... ... ... ... көре ... ... Мысалы, табиғат
аясындағы әрбір ағаш пен өсімдік, тау-тас пен табиғи жаратылыстар дұрыс
ракурспен түсірілсе ... ұғым ... ... Онан соң кадрге алынатын
кейіпкерлердің өздерін бей-жай қалпында, дәлірек айтқанда камераға ... ... ... ... ... алу ... Бұл түсірілімнің шынайлығын
арттырады.
Режисер түсіру алаңындағы жұмысты ... ... ... ... ... ... ... Бұл кездегі негізгі
талап, кадрларды үйлестіріп-жалғауға көп мән беру. Яғни, әрбір ... ... мен ... ... ... ... ... жүйеге келтіру. Бұл орайда талдау жұмыстарынан ойға түйгеніміз,
бүгінгі телеарналардың ақпараттық жанрларында кадр аралық үйлесім ... ... ... ... ... кадрлар кесіліп, жалғанады.
Мантаждың бұл түрі, талдамалы публицистика мен көркем хабарлар ... ... ... ... талдау нәтижесінде мантаж тіліне үлкен
маңыз беру қажет деп түйдім.
Мантаж ... ... ... болады және оларды орынды
пайдалана білсе режисер еңбегінің нәтижесі қомақты болып шығады. Ол ... ... ... ... тиімділік тәсілдерін түгел біліп, оларды
қайткенде дұрыс пайдалануға болатынын ... ... ... Міне ... ... режисура жағдайы осындай.
III-ТАРАУ Телережиссураның озық үлгілері
Тараудың тақырыбын осылай деп қоюдың өзіндік ... бар. ... ... ... табу оңай ... бірақ ондай туындылар жоқ деп
айтуға да болмайды. Сондықтан, мен ... ... ... ... алған білімдерім негізінде ... ... ... ... ... ерекшеленетінін айтуды мақсат етемін.
Жасыратыны жоқ, көркем не озық туынды ... ... ойға ... ... ... Онан соң, ... кезде көптеп беріліп жүрген
шетелдік телешығармалар, этюдтер, суреттремелер. Ал қазақ ... ... ... бар ... ... аян. Ал ... ... жолдарын
режиссуралық талаптар негізінде саралайтын болсақ, ... ... ... сияқты.
Көркем хабар дегенде, алдымен ел көп көретін телебадарламаларды атап
шыққан ... ... Олай ... ... “Қымызхана”, “Бауыржан-шоу”,
Айтыс тағы сол сияқты сүбелі телетуындыларды зерделеп көрейік.
Телережиссер бұдан бұрынғы тараударда талдап ... ... ... ... ... ... Соны ... айналысады. Енді
“Тамаша” бағдарламасын көз алдымызға ... ... ол ... мен ... ... ... алу ... тұрады.
Телеберілімнің бүкіл қызықты ... ... ... ... ... ... мен ... солардың сөйлеу мәнері және қимыл
әрекеттері. Ал осы ... ... ... ... ... ... ... сахна, кең залда толып отырған ... ... ... ... ... ... ... және қашан ықпал
ете алатындығында. Айталық, актерлардың интермедиясына, күлдіргі сөздеріне
режиссер басшылық жасайды. Бұл жұмыс біз ... ... ... ... ... да, ... көрермен қауымға режиссердың еңбегі
байқалмайды. Шын мәнінде ... ... ... ... ... ... сәйкес
қимыл жасап, сол сөздің мағынасын байытатындай қимыл-әрекеттерді дайындау
театр режиссерының жұмысы. Мұны біз ... ... ... Бұл ... ... ... режиссеры араласпайтыны тағы белгілі. Олай
болса, осы қойылымды жүзеге асыратын, дәлірек ... ... ... ... мимика-жест жасауды үйрететін режиссер марқұм Лұқпан Есенов
еді. Демек, Л.Есенов театрдың да, ... да ... ... Бұл ... екі өнер ... ... мен ... алып, солардың ортақ шешімін жасау оңай шаруа емес. Ендеше, ... ... мән ... кезде осы актер ойыны мен жалпы
сахнадағы ... ... ... ... ... ... ... болса, тамашаның алғашқы сандарының бірінде бір ... ... ... ... ... ... ... байдың
баласымен ойнаған Құдайбарген Сұлтанбаевтың рольдегі бейнесі әлі күнге көз
алдымызда. Ең алдымен сол ерке баланың ... оның ... мен ... ... ... ... деу ... Әрине, бұл жерде қарынды
актер Сұлтанбаевтың өзінің де таланты көрініс береді. Ол ... ... ... ... ... дәл ... ... те, оның қалай
ойнағаны өзіне дұрыс көріне қоймайды. Ол өзіне өзі сыншы бола ... ... ... ... тәуір ойнағанымен оның ... ... тек қана ... Ол тек ... деуге тағы бола қоймас. Ол
актердың әрбір қимылының образға сәйкес не сәйкес болмай тұрғанын дөп ... дер ... ... ... ... ... яғни ... Сұлтанбаев баланың мінез-құлқын, жүріс-тұрысын әрине
біледі. Сол білгенімен импровизация жасап, кей ... ... ... де мүмкін. Қысқасы, осы бір эпизодтағы бай баласының ... ... ... ... ... ... үлкен үлес қосқаны
даусыз. Осы сияқты шолжаң қыздың да ролін келістіріп ойнаған Данагүлдің іс-
әрекеттері, қимыл қылықтары әлі ... ... көз ... Мұны ... ... жемісті еңбегі деп бағадануы керек. Осындай мысалдарды
айту ... ... ... жұмыс жасауының қыр сыры байқалады. Демек,
телережиссер да театрдың режиссерындай актерды образға кіргізуге өзіндік
машығы болуы керек.
Енді ... ... ... ... бар да, оны ... шығарудың
тәсілдері бар. Айталық, әлгі шолжаң бала ішкі сезімдерін көрсеткенде, бет-
әлпетінен белгілі бір штрихтарды көрсетуі ... ... ... Ал ... көрермен емес, телеэкран алдындағы көрермендерге ... ... ірі ... ... ... ... Осы ... телережиссер өзінің кәсіби мамандығына орай жұмыс істейді. Ал
телеэкрандағы ... ... ірі ... орта план ... ... образдауда ролі көп болады. Егер, оператор актерды ірі планға
алар кезде, бет құбылту әрекеті ... ... ... ... мүмкін. Бұлай
болмауы үшін, режиссер пультта отырып, әрбір эпизодты, әрбір актердың іс-
қимылын ... ... Ол ... ... ... ... ... Солардың қайсысы өз тапсырмаларын ... ... ... дер ... түсіруге режиссер жауапты.
Телережиссураның монтаж столындағы шығармашылық жұмысы -кадрларды
кесіп-жалғаудан басталатынын білеміз. Ал ... ... да, ... бар ... де ... ... айттық.
Енді осы “Тамаша” ойын-сауық отауының тәжірибесінде телевизиялық
қолданыстар бар ма? Бар ... көп ... ... ... басқа планетадан
келген адам бейнесіндегі Тұңғышбай Әл-Таразидің сомдаған ролі тым жақсы.
Бұл жерде оның актерлық ... ... ... ... ... ... ... болады. Меніңше, бұл қойылымда қалыптағыдан өзгеше
бір ... атап ... ... ... Ол шын ... ... ... келген жаңа бір көрініс еді.
Құдайберген жер адамы, содан да оны көп баптап, рольге ендіру қажет
болмаған сияқты. Онсыз да ... ... жер ... ... ... ... Мәселе Тұңғышбай ағаның өзге ғалам тіршілік иесінің образын
қолай шығарғанында болып тұр.
Шыны керек өзге ғаламшардан келген адам ... ... ... адам жоқ. ... олар ... естіп-біліп жүргеніміз жоқ емес. Біз
талдап отырған қойылымдағы образды сомдау үшін аса көп ... те ... ... ... ... ... ... болғандықтан
оған қатысушылардың бет-бейне, қимыл әрекеттерінен гөрі сөздерінің анық ... ... ... ... Сонымен қойылымның көріністік, яғни
теленұсқасы, турасындағы ... ... мән ... осы ... ... ... ... бар еді.
Біріншіден, олардың ... ... ... аппараттарымен
өзгешелендірді. Әсіресе басқа планетадан келген кейіпкер сөйлегенде оның
дауысы ерекше ... ... ... ... тапқырлық басқа өнер
саласындағы режиссерлардан шыға бермейді. Бұл тек ... ғана ... ... телевизияның техникалық жабдықтарында көптеген мүмкіндіктер
бар. Жоғарыда айтқан жаңалығымыз дыбыс жазу ... ... ... дүниеге келген екендігін айту керек. Сондай-ақ, өзге
ғаламшардың кейіпкері, кейде кейбір ... ... бере ... ... көрінеді. Бұл да телетехниканың озық үлгілерін дұрыс та, орнымен
қолдана білудің жемісі. Өзге ғаламшарлық адамның ... ... ... ... неме ... ... болатын теріс көріністер орын
алады. Осылай біз ... ... ... ішкі ... Міне ... телережиссердың шығармашылық ізденісі игі нәтиже
берген. Сөйтіп телешығармашылық саласында бұрын болмаған ... ... ... ... үлгісі дегенде, алматылық телеарналардан
көрсетілген телетуындылардың ішінен кешегі ... ... ... ... ... ... ... деген хабарларды атауға болады.
Олардың өзіндік ерекшелігі, дәлірек айтқанда, басқа көркем қойылымдық
шығармалардан айырмашылығы сол, мұнда декарациялар көп және олар ... ... ... ... да ... шығарманың көріністік бейнесін ашатын адамдардан
басқа затар ... ... ... ... ... мен идеялық
нысанасына қажет болатын көріністер керек. Бұл ... ... ... ... Енді сол ... ... телевизияға да көшіп келгені
шығармашылық ұқсастықтан болар. Қалай десек те, телевизиядағы қойылымдық
дүниелерде ... ... ... ... қойылымдар неғұрлық
көп болса, соғұрлым оның көркемдік деңгейі ... ... ... ... ... ... келеді. Осы ретте “Ұят болмасын” хабарын
зерделеп көрейік. Алдымен, ондағы ... ... қарт ... ... ... ... Киім киістеріне дейін, ... ... ... ... Бұл телережиссердың театр қойылымы
бағытындағы білімінің көрінісі. Алдында талдағанымыздай, ... да, ... ... ... ... іс атқарғаны көрініп тұрады. Ал осы
екеуінен басқа персонаждардың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... әсер ... Бұл қойылымдағы адам образдарын
сомдалуы турасындағы кемшілік жоқ емес. Олар осы үйдің қонақтары тарапынан
байқалады. Өйтпегенде ше?! Бұл ... ... ... өз рольдерін өздері
ойнайтын кейіпкерлер. Және ойнап қана қоймай, өз ... ... өлең ... күй шертіп дегендей...
Бір қызығы актердың өзге рольді ойнауынан гөрі, өнер ... ... ... ... ... бұл ... ... деп айта
алмаймыз. Өйткені әрбір өнер адамы бұл жерге өнер көрсету үшін келеді ... ... ойы – сол ... ... көрсетіп кетуде болатын сияқты.
Жоғарыда айтқандай, бұл берілімнің негізгі ерекшелігі декорациялық
безендірулерінің ұтымдылығында. Айтар болсақ, ауылдарда тұратын ... ... ... деген ұғымды дәл беріп тұрады. Келіннің қазан-аяқ басындағы өз
әрекеттері жарасымды шыққан. Тек, самаурынның түтіні дұрыс ... ... Ауыл ... ... ел тынысын ерекше көз алдыңа әкелетін
кадрдегі кәдімгі ... Оны бір ... ... ... қойса да,
көріністің шынайылығы кемімейді. Көрермендердің көпшілігі сол ... ... ... ... Осы ... ... серияларында
кіркене баланың аулада ойнап жүрген қылығы бар, жап-жақсы. ... ... ... ... екен деп ... осы қойылымның татымдылығы да, сәттілігі де ауыл атмосферасын
барынша шынайы бере алуынан. Сөз жоқ бұл телережиссурадағы жаңалық берілім.
Былай қарасаңыз режиссердың ... көп емес ... ... оның ... ... қиын ... осы декорациялық көріністерді ірі және орта пландармен
шынайы көрсете білуінде. Ол үшін ... ... ... ... ... қойғанда, ауылдық заттарды қалай көрсету ... ... Бір ... өзін түсіру оңай болмаған шығар. Кейде ... ... ... ... ... ... қарап, қоқилана түседі. Бұл
қимылды ол режиссердың бұйрығымен жасап жүр деу – ... ... ... мен ... сы тауықтың қимылық аңдып, отырып түсірген. Өйткені
осындай кадрлердің көрерменге қажет екенін олар біледі.
Енді бір ... ... ... ... ... ... Онда ауыл көшесіндегі типтік құбылыстар көрсетілуі керек болса,
солардың бәріне сай ... ... ... ... ... ... ... үйлердің макеті қойылған. Сол арқылы персонаждардың жүріс-
тұрысы мен қимыл-әрекеттері нанымды шығады. Айтар болсақ, ауыл ... ... ... ойластырылған. Естеріңізде болса, осы
хабардағы Надежда Лушникованы өз образын ... ... ... ... ... Енді осы ... ... саралап көрейік.
Меніңше, осы көшедегі адамдардың кездесу сәтіндегі сөз сөйлеуі мен ... ... ... ... Ол бір, ... персонаждардың
әрқайсысы әр ұлттан болуы оның идеялық мақсатын жүзеге асырады. Түйіндеп
айтар болсақ, қазақ телевизиясындағы ... ... ... ... ... соншалық оның персонаждары өз рольдерін нанымды
шығарады екен.
Жұмысымның соңында озық ... ... ... мәскеулік
телеберілімдерден бір-екі мысал келтіруді дұрыс деп ойлаймын. Жақында Жеңіс
күнін тойлау кезінде күн ... ... ... ... ән ... бұрынғы кездегіден ешқандай айырмашылығы жоқ. Мәселе оларды ... ... ... ... Дәлірек айтқанда, 60-жылдан ... ... ... ... ... ... көрсетілімді жаңа бір тәсілдермен
әрленген сияқты. Солардың ішінде “Темная ... ... ... ... ... фотографиялар беріліп отырды. Ол суреттер кімдікі екеніне
қатыссыз, соғыс ... ... ... бейтарап адамдардың бейнесі.
Бірақ, олар аты-жөні айтылмаса да, ... ... ... мұңын
көрсететін бейнелі суреттер. Осындай суреттерді көп ... ... ... ғана ... ... ... тапқырлығы. Осындай тәсіл арқылы өлең
тыңдаушының жүрегіне бұрынғыдан да мол әсермен барады.
Қорыта ... ... ... озық ... осы ... материалдар деңгейінде болды. әрине бұл, аса қанағаттанарлық
телетуындылар деп айтуға келмейтін сияқты. ... осы ... ... ... таба ... ... болады. Телетуындылар осы мен атаған
озық тәсілдерді көбірек пайдаланса, қазақ ... ... ... ... келеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Телережиссура турасындағы зерттеу жұмысымды жазып шыққанда ең алдымен,
теледидарды көркемдеу тәсілдерін ... ... ... ... ... түгел біліп алдым деген сөз емес, бірақ
мен осы ... ... ... ... ... дей ... айтарым, телевизиядағы режиссер өзінің ... ... және ... ... Ашып ... болсам, телережиссер театрдан
актерларды ойтатуды үйренсе, кинодан бейнелі-баяндау тілін қабылдаған. Мұны
мен бірінші тарауда талдаған ... ... ойға ... ... көп хабарлар театр актерларының қатысуымен қойылымдық түрде
жасалады. Демек, телережиссер қойылым жасау мен ондағы актерлардың ... ... ... ... ... ... Мұны мен нақты
мысалдармен көрсеткен болдым.
Ал кинодан оператормен бірлесіп жұмыс істеудің үлгілерін алған. Айтар
болсақ, операторға тапсырмалар бере ... ... ... ... ... ... ... план деген тәсілдерді қолданады. Осы
кезде ол кинодағы режиссердың тәжірибелерінен үйренген ... ... өз ... ... деуге болады. Меніңше,
телережиссердың ... ... ... осы ... деп ой ... ... ... – жасалу жолдары жағынан телеберілімдер театрдан гөрі киноға
жақын. ... ... ... нәрсе – экран. Сонан соң, көрермендер
көрсетілімдегі оқиғаға тікелей қатыса да, араласа да ... ... екі ... да, ... ... ... ... шығу болып
табылады.
Мұнан соңғы зерттеулерімде телережиссердың ... ... ... ... келіп, бұл ... ... бар ... ... ... ... екінші тарауында “Дала
думан”, “Ән шеру” атты телеберілімдерді талдау кезінде телережиссердың
түсіру ... ... ... ... ... ... ... режиссер түгелі, оператордың өзі қажет еткен түсіру нүктесіне бара
бермейді. Бұл ... олар ... ... зиянын тигізуі мүмкін.
Сондықтан, пультте отырған телережиссер операторларға ... ... ... ... ... ... сәтті де, әсерлі ... ... ... ... ... ... телережиссер кинорежиссерға
қарағанда, мүмкіндігі шектеулі деп ой түйіндедім. Кинорежиссер өз түсіру
алаңында өзі – қожа, өзі – би. Ол ... ... ... ... ... ... қозғауға, тіпті қайталап түсіруге қақысы бар. ... ... ... оқиғаны, біздің мысалымызда үлкен сарайда
жүріп жатқан концертті өзгертуге де, қайта түсіруге де ... ... ... ... ... монтаж столындағы режиссураны
талдадым. Киноөндірісінде режиссер ... ... ... ... ... ... алады. Ал телережиссердың бұл жерде де еркін ... ... ... ... ... ... кинорежиссер М.Ромм:
“Телережиссер – безошибочно талантливый человек”, яғни, қателесуге құқы жоқ
талант иесі ... ... дәл ... ... ... телереджиссердың монтаж столында тез арада қолдана алатын
тиімділік (эффект) тәсілдері бар. Оны қалай ... ... ... ашып ... ... Сол ... ... бәрі бірдей пультте жұмыс істеудің оң нәтижесін ... жеп ... Оның ...... иә ... шеберлігінің,
дәлірек айтқанда, сауаттылығының төмендігінде, әйтпесе режиссердың уақыт
қыспағына тәуелділігінен болады деп ... тағы бір ... ... – ол ... ... істегенде, декорациялық құрылымдарды көбірек пайдалануға ұмтылады
екен. Кейде тіпті повилионның ішіне декоративті ағаштарды не ... ... ... ... ... осы ... декорациялық заттарды
пайдалана отырып, бірнеше эпизодтар түсіріп ... ... ... ... ... ... пайдаланады. Сөйтіп, телекамераның
ракурстық, пландық ... ... ... ... жасайды
екен. Мұны мен телережиссураның театрдан үйренуі деп ... Осы ... ... де ... тәсілін театр режиссурасынан қабылдаған
деген пікір білдірдім. Ендеше, жұмысымның басында ... ... ... осы телережиссердың шығармашылығына қызмет ететін болып шығады.
Жалпы алғанда осындай ой-түйіндер арқылы ... ... ... ... өз ... ... озық ... телеберілімдерді
зерттеуден өткізген болдым. Бұл орайда қазақ телевизиясының халық арасында
кең танымал ... ... ... ... “Тамаша”, “Ұят болмасын”
деген сияқты бірнеше ... ... ... Алғашқы “Тамаша”
телеберіліміндегі режиссердың жұмыс ауқымын өз ... ... ... білгенім, осындай телеберілімдерді жасау барысында
режиссер актермен де ... ... ... ... пульт арқылы көптеген
тиімділіктерді еркін пайдалана да ... ... Оны ... мысалдармен,
Құдайберген Сұлтанбаевтың байдың шолжаң баласы ролін ойнағанын, Тұңғышбай
Әль-Тарази ... өзге ... ... адам ... ... ... ... тілге тиек ете отырып, өз пайымдарымды айтқан болдым. Атап
айтсам, Осы ... ... ... ... ... ... мен ... пульттарының мүмкіндіктерін шебер қолданғанын
дәлелдеуге талпындым. Бұл талдаудың нәтижесінде телережиссер өз ... ... ... ... пайдалана алса, солғұрлым
жұмысы тартымды да, сәтті болып шығады ... ой ... ... озық ... ... Ресей телеарналарының бір туындысына
тоқталдым. Өйткен себебім, ... ... та, ... сол ... көргіміз келіп тұратынымыз рас. Бұл талдауда қонцерттік
бағдарламадағы суреттер мен ... ... ... ... ... ... ... әннің мазмұнына сай суреттер мен басқа
да ақпараттық документтер беру жағы солардан үйренуді талап ... Мен ... ... ... ... бағдарламалардағы қолданыстар негізінде,
түйіндедім. Мәселе, осындай ... ... ... да ... ... ... ... болып отыр.
Қорыта келгенде, телережиссура іскерлік пен білімділікті талап ететін
шығармашылықтың түрі. Ең бастысы бұл саладағы ... тез ... ... ... ... өнер иесі деп ... Әбжанов Қ. Телевизиялық фильмдер. Алматы:2003.41б.
2. Сиранов Қ. Кино туралы ... ... ... 1973. ... ... сөздік. М.: Мысль, 1997, 72б
4. А.Әшімовпен сұхбат.// “Айқын-апта”, 8 мамыр,2008.
5. Копылова Р.Д. ... плюс ТВ. М.: ... 1977, ... ... Қ. ... ... Алматы:2003.9б.
7. бұл да сонда, 10б.
8. Барманқұлов М. Телевидение денги или власть? Алматы: Санат, 1997,
206б.
9. Қ.Әбжанов. Тележурналистиканың проблемасы – ... // ... 8 ... ... и ... ... Вертов Д. Статьи, дневники. М.: Искусство, 1966,113б
12. Авторлық коллектив. Телевизионная журналистика. МГУ: 1994, ... ... ... ... Н. ... жол үстінде. Алматы.Атамұра 1999 ж....
2. Байсеркенов М. Сахна және актер.Алматы.Ана тілі,1993
3. Әбжанов Қ. Телевизиялық фильмдер. Алматы:2003.
4. ... Қ. Кино ... ... ... Жазушы, 1973.
5. Энциклопедиялық сөздік. М.: Мысль, 1997
6. А.Әшімовпен сұхбат.// “Айқын-апта”, 8 мамыр,2008.
7. ... Р.Д. ... плюс ТВ. М.: ... ... Барманқұлов М. Телевидение денги или власть? Алматы: ... ... ... Қ. ... ...... // ... 8 мамыр,2008
10. //Радиовещание и телевидение. 1979.№8
11. Вертов Д. Статьи, дневники. М.: Искусство, 1966
12. Авторлық коллектив. Телевизионная журналистика. МГУ: 1994

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арман мұнай-газ кен орны80 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытының бу генераторының автоматтандырылуын жобалау14 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет
Екі байланысқан нейронның синхрондық режимдері10 бет
Желіні құрудың негізгі есептері7 бет
Кәсіпорынның сыртқы экономикалық қызметінің мазмұны48 бет
Тоталитарлы саяси режим және авторитарлы саяси жүйе5 бет
Балалар бағдарламасы қандай болуы керек?5 бет
Би-Би-Сидің телевидениедегі қызметі13 бет
Бұқаралық ақпарат құралдары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь