Капитал құрылымы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
1 КАПИТАЛ ҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... .4
1.1 Кәсіпорын капиталының түсінігі және жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Тиімді капитал құрылымы теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
2 КАПИТАЛ ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН ҚҰНЫН БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13 2.1 Капиталдың құрылымын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
2.2 Капитал көздерінің құнын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
3 . ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КАПИТАЛ ҚҰРЫЛЫМЫН ҚАЛЫПТЫСТЫРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
3.1.Капиталдың қалыптасу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
3.2 Капитал құрылымын оңтайландыру және шешу жолдары ... ... ... ... .21
3.3 Капиталды қалыптастыру тәсілдерін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ..23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 27
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Нарықтық экономика жағдайларында қаржылық-шаруашылық қызметті қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету олардың өз мойындарына түсіп отыр. Жоспарлы экономика жағдайларында қаржылық мұқтаждықтар мен қиындықтарға душар болған жағдайда мемлекеттің және оның орталықтандырылған қаржы жүйесіне арқа сүйейтін еді. Алайда нарықтық қатынастардың орнауы мен дамуы аталған мәселені кәсіпорындардың өз иықтарына жүктеп отыр.
Меншікті және қарыз қаражаттар тарту нәтижесінде қалыптасқан капитал құрылымы оның қызметінің тиімділігін, бәсекелестік ортадағы өміршеңдігін, қызметінің түпкі мақсаты болып табылатын табыстылығын анықтап беретін бастапқы фактор болып табылады. Әрине, өз қызметі барысында меншікті капиталға арқа сүйейді. Олардың кәсіпкерлік табыстан алған табысы – бизнестің дамуының бірден-бір көзі болып табылады. Алайда, меншікті капитал экономикалық-әлеуметтік дамуы мәселелерін шешу үшін жеткіліксіз, сол себепті кәсіпорындар өз қызметі барысында шеттен қаражаттар тартуларына мәжбүр болады. Дәлірек айтсақ, қарыз қаражаттар тарту кәсіпкерлікті дамытудың басты шарты болып табылады.
Оңтайлы капитал құрылымын қалыптастырудағы ең маңызды сұрақтар – бұл қажетті қаржы ресурстарын қандай бағамен тарту керек екендігі. Нарықтық экономика жағдайларындағы басты стратегиялық мақсаты өзінің ағымды және келешектегі нарықтық құнын арттыру және оны қолдау болып табылады, ал бұл жетістікке жетудің бірден бір жолы – капиталдың құнын тиімді басқару. Капитал құны неғұрлым жоғары болса, кәсіпорын қызметінің тиімділігі де соғұрлым төмендей береді және керісінше. Сол себепті кәсіпорынның қаржы менеджерлері капитал құрылымын қалыптастыру көздерінің құнын анықтауға үлкен назар аударулары қажет. Міне, осы соңғы мәселе курстық жұмыстың зерттеу объектісі болып табылады.
Жұмыстың мақсаты – капитал құрылымын және оның құнын анықтаудың теориялық және әдістемелік негіздеріне сүйене отырып, оңтайлы капитал құрылымын қалыптастыру жолдарын іздестіру болып табылады. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін жұмыс өз алдына келесідей негізгі сұрақтарға жауап табуды міндет қойып отыр:
- капиталының экономикалық негіздерін қарастыру;
- капиталының құрылымын және құнын бағалау және талдау әдістемелерін игеру;
- қазіргі таңдағы қазақстандық кәсіпорындарда капиталды қалыптастыруды жетілдіру жолдарын қарастыру.
Аталған міндеттерді орындау үшін жұмыс үш тарауға бөлінген.
1. Арыстанов А., «Корпаративные облигации как инструмент долгосрочного финансирования»,Рынок ценных бумаг Казахстана, 2001, №12
2. Дүйсенбаев К.Ш., «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», Алматы-2001
3. Жуйриков К.К., «Роль и значение финансового капитала и рыночной экономике», Банки Казахстана, 2004,№9
4. Ковалев В.В., «Финансовый анализ», Москва-1998
5. Ковалева А.М., «Финансы фирмы», Москва-2002
6. Мейрамбков А.Қ., «Кәсіпорын экономикасы», Алматы-2003
7. Үмбеталиев А., «Кәсіпорын экономикасы және кәсіпкерлік», Алматы 2002
8. Турганалиев Е., «Управление стоимостью капитала системе корпоративного финансового управления», Финансы Казахстана,2002,№6
9. Тургулова А.К., «Особенности формирования заемного капитала на практике казахстанских предприятий», Фиансы Казахстана,2004,№6
10. Шермет А.Д., «Теория экономического анализа», Москва-2003
11. Шим Джей.К, «Финансовый менеджмент», Москва-1997
12. Абрютина М.С., Грачев А.В. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия: Оқу-қолданбалы әдіснама.- 2-ші бас.,түз.- М.: «Дело и Сервис» Баспаханасы, 2005 – 256б
13. Баканов М.И., Шеремет А.Д. Теория экономического анализа: Оқулық.– 6-шы бас., тол. және өзг.- М.: Финансы и статистика, 2007- 416б
14. Jensen, M. (1986) Agency Costs of Free Cash Flow, Corporate Finance and Takeovers.// American Economic Review. Vol. 76, pp. 323-329
15. Stulz, R. (1988) Managerial Control of Voting Rights: Financial Policies and the Market for Corporate Control.// Journal of Financial Economics. Vol. 20, pp. 25-54
16. Myers, S., (1984) The Capital Structure Puzzle.// Journal of Finance. Vol. 39, pp. 575-592
17. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: жағдайы және шешу жолдары // «Финансовый менеджмент» - М.: 2014. - 10 бет.
18. Капитал таңдаудың жағымды жағдайы // «Экономика» газеті - Алматы. 2014. -17 бет.
19. Судьба дискуссии двух Кембриджей о теории капитала // «Вопросы экономики» - Мәскеу:2009 ж. №8. – 9 бет.
20. Э.Э. Михель, Р.А. Әмірханов, Г.А. Жолмырзаева, Ж.С. Мұхаметжанова. Қарыз қаражаттарын тарту саясаты // «Корпоративтік қаржы» -Алматы. 2012. -44-47 бет.
21. Н.Н.Ібрішев Күрделі қаржы бюджетін оңтайландыру // «Корпоративтік қаржы» - Алматы. 2013. - 58-60 бет.
22. Э.С Мадиярова. Капитал құрылымының теориясы // «Қаржылық менеджмент» - Алматы. 2012. -64 бет.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ....................................................................................................................2
1 КАПИТАЛ ҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ.................4
1.1 Кәсіпорын капиталының түсінігі және ... ... ... құрылымы теориялары...........................................................7
2 КАПИТАЛ ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН ҚҰНЫН БАҒАЛАУ..............................................................................................................13 2.1 Капиталдың құрылымын талдау.......................................................13
2.2 Капитал көздерінің құнын ... . ... ... ... ... ... қалыптасу ерекшеліктері.........................................................19
3.2 Капитал құрылымын оңтайландыру және шешу жолдары.................213.3 ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................................................... 27
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР....................................................................... 29
КІРІСПЕ
Нарықтық экономика жағдайларында қаржылық-шаруашылық қызметті қажетті ... ... ... ету ... өз ... түсіп отыр. Жоспарлы экономика жағдайларында қаржылық мұқтаждықтар мен қиындықтарға душар болған жағдайда мемлекеттің және оның орталықтандырылған ... ... арқа ... еді. ... нарықтық қатынастардың орнауы мен дамуы аталған мәселені кәсіпорындардың өз иықтарына жүктеп отыр.
Меншікті және қарыз қаражаттар тарту нәтижесінде ... ... ... оның ... тиімділігін, бәсекелестік ортадағы өміршеңдігін, қызметінің түпкі мақсаты болып табылатын табыстылығын ... ... ... ... ... ... Әрине, өз қызметі барысында меншікті капиталға арқа сүйейді. Олардың кәсіпкерлік табыстан алған табысы - ... ... ... көзі ... ... ... меншікті капитал экономикалық-әлеуметтік дамуы мәселелерін шешу үшін жеткіліксіз, сол себепті кәсіпорындар өз қызметі барысында шеттен ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар тарту кәсіпкерлікті дамытудың басты шарты болып табылады.
Оңтайлы капитал құрылымын қалыптастырудағы ең маңызды сұрақтар - бұл ... ... ... ... бағамен тарту керек екендігі. Нарықтық экономика жағдайларындағы ... ... ... ... ... және ... нарықтық құнын арттыру және оны қолдау болып табылады, ал бұл жетістікке жетудің бірден бір жолы - ... ... ... ... Капитал құны неғұрлым жоғары болса, кәсіпорын қызметінің тиімділігі де соғұрлым төмендей береді және ... Сол ... ... ... ... ... құрылымын қалыптастыру көздерінің құнын анықтауға үлкен назар аударулары қажет. Міне, осы соңғы мәселе курстық жұмыстың зерттеу объектісі болып ... ... - ... ... және оның ... ... теориялық және әдістемелік негіздеріне сүйене отырып, оңтайлы капитал құрылымын қалыптастыру жолдарын іздестіру болып табылады. Осы ... қол ... үшін ... өз ... ... негізгі сұрақтарға жауап табуды міндет қойып отыр:
- капиталының экономикалық негіздерін қарастыру;- капиталының ... және ... ... және талдау әдістемелерін игеру;- қазіргі таңдағы қазақстандық кәсіпорындарда ... ... ... ... ... міндеттерді орындау үшін жұмыс үш тарауға бөлінген.
Бірінші тарауда қаржы ресурстарының түсінігі мен оларды қалыптастыру ... ... ... мен ... ... ... капитал құрылымы мен құнын басқарудың маңыздылығына арналады.
Екінші тарау барысында капиталдың құрылымын талдау және құнын ... ... ... ... қазақстандық кәсіпорындардағы капитал қалыптасуының бүгінгі таңдағы ерекшеліктері мен оны жетілдіру мәселелерін қарастыратын боламыз.
* ... ... ... ... ... ... және жіктелуі
Кәсіпорынның өндірістік процесті дамытуға бағытталған қаржы ресурстары оның ақшалай нысанындағы капитал болып табылады.Қаржы ресурстары кәсіпорынның жалпы қаражаттарының жиынтығы болса,капитал-осы ... ... ... ... бөлігі. Осыдан келе,кәсіпорын капиталы дегеніміз-бұл кәсіпорынның өндірістік айналымына салынған жәнеосы айналымнан табыстар алыпкелетін ақша қаражаттары болып табылады.
Қаржы ресурстары мен ... ... ... ... ... қаржы ресурстары оның капиталынан көп немесе тең болады.Қаржы ресурстары өндіріске инвестицияланғанын және оның ешқандай қаржылық міндеттемелерінің ... ... ... ... ... ... үлкен болса,онда кәсіпорынның тартылған қаражаттары өндіріс барысында толық қолданылмай жатқандығының куәсі болады.
Капитал кәсіпорынды құрудың және дамытудың ... ... ... ... ... ол ... активеріне инвестицияланған материалдық,материалдық емес және ақшалай қаражаттардың жалпы ... ... ... ... етуі ... ... ... иелерінің,басшыларының,жұмысшыларының,сондай-ақ мемлекеттің мүдделерін қамтамасыз етеді.Сол себепті де ол кәсіпорынды басқарудың негізгі объектісі болып табылады,ал оныбарынша тиімді қолдану қаржы менеджментінің ең ... ... бірі ... ... ... ... оның бірнеше белгілері жіктелуімен сипатталады.
Капитал түрлері
Кәсіпорынға қатынасына ... ... ... капитал
Инвестициялау объектілеріне қарай:Негізгі капитал
Айналым капиталы
Өндірістік процеске қатысуына қарай: Ақша нысанындағы капитал
Өндірістік құрал нысанындағы капитал
Тауар нысанындағы капитал
Қолдану мақсатына қарай: Өндірістік капитал
Несиелік ... ... ... ... ... және ... капиталды бөліп көрсетуге болады.Меншікті капитал дегеніміз-бұл кәсіпорынның құрылу барысында қалыптасқан бастапқы капиталы мен ... ету ... ішкі ... ... ... ... және оның жеке меншігінде қалатын қаражаттары болып табылады.Меншікті капиталдың құрамына ... ... ... қорларды,бөлінбеген табысты жатқызуға болады.
Қарыз капитал дегеніміз-бұл кәсіпорынның өндіріс барысына орналастырылған қаражаттарының сырттан тартылған түрлері болып табылады.Қарыз ... ... ... ... үшін ... ... тартылған ақша қаражаттары мен басқа да құндылықтар кіреді.Капиталдың барлық нысандары ... бір ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Стратегиялық даму тұрғысынан кәсіпорын шеңберінде қаржыны басқарудың негізгі мақсаты-кәсіпорынның нарықтық құнын арттыру.Кәсіпорынның нарықтық құнының өсуі оның ... ... ... және әрі ... даму үшін қаржы ресурстарын тартудың алғы шарты болып ... ... да бір ... ... ... үшін шығындармен байланысты:акционерлерге дивиденттер төлеу,банктерге-несие бергені үшін ... ... үшін ... ... т.б. ... мен ... бір қаражат көзін тартуға байланысты жұмсалған шығындардың жалпы сомасы капитал құнын анықтайды.
Капитал кәсіпорынды құрудың және дамытудың ... ... ... ... табылады,өйткені ол кәсіпорын активеріне инвестицияланған материалдық,материалдық емес және ақшалай қаражаттардың жалпы ... ... ... ... етуі ... ... кәсіпорын иелерінің,басшыларының,жұмысшыларының,сондай-ақ мемлекеттің мүдделерін қамтамасыз етеді.Сол себепті де ол кәсіпорынды басқарудың негізгі объектісі болып табылады,ал оныбарынша ... ... ... ... ең маңызды міндеттерінің бірі болып табылады.
Капитал құнын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді перспективасы тұрғысынан сипаттайды.Мәселен,меншікті капиталдың құны потенциалды инвесторлар үшін инвестициялар салудың тартымдылығын көрсетеді,қарыз қаражаттардың құны кәсіпорынның ұзақ мерзімді несиелер ... ... ... ... ... құны ... салымдарының бюджетін әзірлеу барысында шешуші көрсеткіштердің бірі болып табылады.
Үшіншіден,капитал құны ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады.Инвестициялардың тиімділік өлшемін кәсіпорын һзі белгілейтіндіктен,жекелеген қаржы құралдарының табыстылығын бағалау барысында салыстыру базасы ретіндекапитал құнының көрсеткіші қолданылады.
Төртіншіден,кәсіпорын капиталының құны қаржылық ... ... ... ... ... құрылымын басқару барысында қолданылады.Қаржылық леверидждің деңгейі қарызға тартылған қаражаттардың көлемі мен олардың құнынан тәуелді.Қаржылық левериджкәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... алып келеді.Сол себепті,акционерлердің игілік жағдайын барынша арттыруды мақсат ете отырып,осы мақсатқа қол ... ... ... ... ... ... тұрақты болған сайын,өндіріс барысы кеңейген және контрагенттермен байланыс артқан айын,нақты бір кәсіпорын және оның бизнесі үшін ... ... ... ... және ... ... ... қатынасы қалыптасады.
Тұрақты қызмет етіп тұрған және өзінің қызметін қаржыландырудың қалыптасқан ... бар ... ... ... ... құны ... қаражаттар тарту нәтижесінде біршама уақыт бойында өзгеріссіз қалып отырады,алайда белгілі бір шегіне жеткенде оның мөлшері арта ... ашық ... ... қоғамдардың қызметіне қатты әсер етеді,өйткені олардың акцияларының бағасының артуы немесе кемуі капитал құнының төмендеіне немесе ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның нарықтық құнын арттырудың өзінше дербес бағыттарының бірі болып табылады.
1-кесте - Капитал құрылымының статистикалық үлгілері.
Белгісі
Дәстурлі үлгі
Модильяни- Миллер үлгісі
Ымыралы үлгі
Иерархия үлгіс ... ... ... ... ... жеке компанияның тәжірибесі арқылы анықталады
Ғылыми неґ ізделген жалғыз теория болып есептеледі
Ғылыми негізі болмайды
Ғылыми негізі Болмайды
Шектеуле рдің болуы
Капиталдың онтайлы ... ... ... ... шектеулері жоқ
Біркатар қатаң шектеулер сақталған жағдайда болады
Капиталдын, Оңтайлы құрылымын қалыптасты ру жөнінде нақты шектеулері жоқ.
Капиталдыи ... ... ... ... ... ... жоқ;
Теуекелде рді Ескеруі
Қаржылық және іскерлік тәуекелдерді ескереді
Капитал тартуға байланысты Тәуекелдерді ескереді
Қарыз капиталын тарту ... ... ... ... ... азайтады
Оңтайлы Құрылым ды іздеу ұсыныста ры
Оңтайлы құрылымнын. барлығын көрсетеді, бірақ осы құрылымды іздестіруге нақты ұсыныстэр бер- мейді
Капиталдың оңтайлы ... ... ... ... ... ... меншікті және қарыз капиталыны ң ең жақсы үйлесімін есептеуге мүмкіндік бермейді,бір ақ. шешім қабылдау үшін жалпы ұсыныс тар қалыптас тырады
Борыш пен мен- ... ... ... да бір ... ара каты насы ... ... барынша арттыру мүмкіндік тері
Компанияның жыл сайынғы табысы мен капиталының бағасын барын- ша ұлғайтатын капиталдың оңтайлы құрылымын анықтайды
Компания ... ... ... атын қаржыландыру тәсілін тандауға мүмкіндік береді
Акционерлік капиталдын, құны ... ... ... 100%- ға ... ... компания капиталыны ң құны барынша көтеріледі
Компания құнын барынша ұлғайтуға ұмтылмайды
+ Тиімді капитал ... ... ... қандай меншік нысанында болуына, сондай-ақ, қандай қызмет түрімен айналысуына байланыссыз, құрылу көздеріне қарай меншікті және тартылған болып екі топқа ... ... ... ... құраушылар болып жарғылық капитал және бөлінбеген пайда табылады. Қарыз капиталы, көпшілік жағдайда, ... ... мен ... облигациялардан құралады.
Компанияның капитал құрылымы - бұл өз шаруашылық қызметін жүзеге асыру барысында қолданатын меншікті және тартылған ... ... ... басқару минималды капитал бағасы мен кәсіпорынның максималды нарықтық құнына жететін өзіндік және тартылған қаражаттардың тиімді қатынасын іздестіру ... ... ... сай, ... ең ... және ... мүмкін болар жоғарғы құнына кепілдік болатын таза табыс пен компанияның қаржылық ... ... ... ... ара ... қамтамасыз етуші өзіндік және тартылған қаражаттардың қатынасы ретіндегі капиталдың тиімді құрылым ... ... ... ... құрылымын жасау, яғни, меншікті және тартылған қаражаттардың ең ... ... қол ... ... ... ... ... (The Royal Issue) болып отыр. [12]
Меншікті және қарыз капиталы көрсеткіштері ретінде көбінде баланстың оң жағындағы ... ... ... ... ... ... мұндай түсінігі отандық экономистер мен басқарушылардың басым бөлігінде қалыптасқан. Яғни, баланс пассивінің мәліметтері қаржылық анализ теориясының әдіснамаларында мекеменің ... ... ... үшін ... ... тенденция аталмыш әдістің отандық экономика ғылымында кеңінен зерттелгендігімен және өзінің экономикалық анализ ... ... ең кең ... ... ... ... аталған тәсілмен қатар, заманауи қаржы теориясының аса маңызды құрамдас бөлігі болып орныққан өзге де капиталды ... ... бар ... ... Бұл тәсіл фирманың капитал құрылымын теориялық зерттеу мен меншікті және тартылған қаражаттардың тиімді ара қатынасын іздестірумен байланысты.
Капитал ... ... ... ... ... әлі де ... таңсық. Соңғы жылдары бұл саланы зерттеудің заманауи теориялық жағдайы сипатталатын жұмыстар өте ... ... ... Сонымен қатар, мұндай еңбектердің басты кемшілігі болып теориялардың қолданбалылық маңызын ... ... ... ... ... де, ... құрылымы абстрактты, шындыққа жанаспайтын зерттеу пәні емес, ол - ... ... ... инвестициялық жобалардың экономикалық тиімділігін есептеу, акция бағаларын болжау, фирманың нарықтық құнын ... ... ... практикалық маңыздылығы өте жоғары мәселелерді шешудегі аса қажетті ұғым. Бір сөзбен айтқанда, компанияның ... ... ... кез ... ... шешу оның ... құрылымын дұрыс сараптауға келіп тіреледі.
Қазіргі нарық жағдайында ... ... ... ... ... мен ... ... деңгейіне, қызметінің рентабельділігіне, жалпы айтқанда, компанияның қаржылық жағдайына тікелей әсер ... ... ... ... ... ... көздерінің құрылымын бағалау бухгалтерлік ақпаратты ішкі және сыртқы пайдаланушылармен тең дәрежеде жүргізіледі. Сыртқы пайдаланушылар (банктер, несиелендірушілер, инвесторлар) қаржыландыру ... ... ... ... ... қаражат үлесінің өзгеруін мәміле жасасу кезіндегі қаржылық тәуекел тұрғысынан бағалайды. Сәйкесінше, өзіндік ... ... ... ... ... жоғарылауына алып келеді. Ал, капитал құрылымының ішкі сараптамасы кәсіпорын қызметін қаржыландырудың баламалы нұсқаларын бағалаумен байланысты. Бұл тұрғыда басты ... ... ... ... ... ... , тәуекел дәрежесі, мүмкін болар пайдалану аялары секілді алғышарттар табылады. [12]
Әдетте, белгілі бір компанияның акцияларына инвестициялар салуда инвесторлар екі ... ... ... ... ... ... ие болу.
Акциядан тікелей пайда табу акция бойынша дивиденд төлеу ... ... ... ... ... білдіреді. Екінші мақсат, компанияны басқару мәні бойынша бірінші мақсатпен үндес, яғни инвестор компанияны басқара отырып өз пайдасын арттырады.
Нәтижесінде, ... топ ... ... бір ғана ... - акционерлердің табысын ұлғайту, олардың қаржылық жағдайын жақсарту. Осы тұста корпоративтік қаржы әлемінде бір негізгі қағида ... ... ... ... ... оның ... құнын барынша максимизациялау болып табылады.
Фирманың құнын көтерудің екі жолы бар: салымдарды немесе капитал көздерін басқару. Салымдарды (активтерді) ... ... ... ... ақша ... ... ... және, нәтижесінде, компанияның бағасын тікелей жоғарлатуға мүмкіндік береді. Тәжірибе мұндай әдістің өсудің ең жоғарғы ... ... ... беретіндігін, сонымен қатар, әрдайым фирманың ең табысты бөлімшеліріне ... яғни ... ... ... алып ... ... Мұндай қарқынды қайта құрылымдау процесстері ақыр соңында компанияның болашағын күмәндандырады.
Маңыздылығы бойынша екінші тәсіл компанияның ... ... ... саяды. Яғни, капитал бойынша шығындарды төмендету есебінен фирманың жалпы құнын өсіру. [13]
Дженсен мен Меклинг тиімді ... ... ... ... ... ... ... - бұл қарыздық жүктеменің келтірілген ... осы ... ... ... ... шығындарды толығымен жабатын капитал құрылымы.
Харрис және Равив моделі. Тиімді капитал құрылымы - бұл қарыз жүктемесінің дисциплинарлық табыстар мен оған ... ... ... ... ... ... ... ара қатынасты қамтамасыз ететін капитал құрылымы болып табылады. [14]
Шульцтың тиімді капитал құрылымы моделі мынаны тұжырымдайды[15]:
Тиімді капитал құрылымы - бұл ... ... ... ... ... ... тартылатын және бос ақша ағынарының мақсатсыз қолданылуының алдын алатын қарыз ... мен ... ... ... ... қажетті қаржы тапшылығын тудыратын осы қарыздық жүктеме шығындарының саналы ара қатынасын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... экономикада төмендегі аксиома орындалатынын негізге алады:
қарыз/меншікті капитал коэффициенті неғұрлым жоғары болса, компанияның жұтылу қаупі соғұрлым жоғары болады.
Осыдан ... ... ... модельдерінің классикалық анықтамасы тұжырымдалады:
Тиімді капитал құрылымы - бұл меншікті қаражат есебінен немесе ... ... беру ... бар жай ... ... ... ... және қарыздық жүктеменің барлық нысандарын мүмкіндігінше шектеулі түрде қолдану.
Trade-Off Theory of Capital Structure.АҚШ-та өте кең танымалдылыққа ие тағы бір ... бұл - ... ... ... ... не ... ... түсіндіретін баламалар теориясы (статикалық компромисс).[15]
Аталмыш теорияның мәні менеджерлер фирманың капитал құрылымы туралы шешімді пайыздық төлемдерден салықтық қорғаныс пен ... ... ... ... ... ... қабылдайтындығына келіп саяды. Салықтық қорғаныш пен қаржы жағдайының ... ... ... ... және ... ... ... арасында таңдау жасай отырып, фирма тиімді қатынасын іздейді.
Pecking Order Theory.Капиталдың оптималды құрылымын іздеудің тағы бір классикалық альтернативасы бар, бұл - ... ... ... ... қалыптасқан реттілік теориясы). Бұл теорияның негізгі қағидалары[15]:
1. Фирма ішкі қаржыландыру көздерін көбірек қалайды және ... бен ... ... ... ... бармауды жөн көреді.
2. Фирма дивидендтік төлемдер мөлшерін өзінің инвестициялық мүмкіндіктеріне сәйкес белгілейді және дивидендтік саясаттағы күтпеген өзгерістерді болдырмауға ... Егер ақша ... ... капиталдық салымдар көлемінен асып түссе, онда фирма өз қарыздарын өтейді және қаражаттарды тез өтімді бағалы қағаздарға инвестициялайды.
4. Егер ... ... ... ... ... ... ... ең сенімді құнды қағаздар шығарады, яғни займдардан бастайды, кейін аралас қағаздар (әдетте, облигациялар) шығаруға ... ... ... ... жай ... ...
Иерархия теориясында сипатталған менеджерлердің іс-әрекеті Қазақстанда кеңінен танымал, дегенмен, Қазақстан жағдайында (шетелдегідей) бұл теорияны ... ... ... не ... ... ... ережелерінің қазақстандық жағдайда қаншалықта шындыққа сай келетіндігін сарптау мынаны көрсетеді:
Қазақстандық компаниялардың өз есебінен қаржыландырылуы ... ... пен ... қорлар арқылы) мына себептерге негізделеді:
1. Сыртқы қаржы көздеріне қарағанда, ішкі қорлар әдетте тегін;
2. Ішкі қаржы көздерін ... ... ... ... ақпарат жариялауды қажет етпейді;
3. Ішкі қорларды пайдалану компания тәуекелдеріне айтарлықтай әсер етпейді.
Әдетте, отандық компаниялардың дивидендтік саясаты ... ... ... және де ... оны ... ... ... Фирманың дивидендтік саясатының күтпеген жағдайда өзгеруі (дивидендтік төлемдердің өсу не кему бағытында) бір ғана нәтижеге алып ... - ... ... құны ... ал бұл ... ... қайшы.
Теорияның үшінші ережесі көпшілік қазақстандық фирмалар қызметінде қолданылады, себебі займдар елімізде өте қымбат және ... ... ... ... тырысады. Ал бос ақшалай қаражаттары пайда болған жағдайда, фирма оларды сенімді бағалы қағаздарға инвестициялайды. Бірақ, елімізде ... ... ... ... ... ... ... бос қаражаттар банк шоттарында қалып қояды.
Қазақстандық экономикалық шындықты ескере отырып иерархия теориясының төртінші ережесін тікелей қолдануға болмайды. ... егер ... ... ... тәуекелі ең төмен қарыздық міндеттеме банк несиелері ең төмен бағаға, ал жоғары ... ... ... ең ... ... ие ... Қазақстанда жағдай толығымен керісінше. Сол себепті де, бұл ережені былайша түзеткен дұрыс:
Егер сыртқы қаржыландыру қажет ... ... ең ... ... және ... ең ... ... ие көздерді таңдайды.
Капитал құрылымының бехейвиористік теориялары
Noise Trade Model (NTM).Нарықтың барлық операторларын екі топқа бөліп қарастырады: рационалды операторлар және шулы ... ... ... ... активтерге деген сұраныс баға құру үрдісіне нақты әсері бар ... ... ғана ... Шулы ... сұранысына баға құруға тікелей қатысты ақпараттардан өзге дәлелденбеген қауесеттер, ... мен ... өзге ... ... де әсер ... ... шулы ... өздерін мұндай деп санамайды, керісінше, олар өздерінің ... ... ... ал өз ... ... ... трейдерлер екендігіне толықтай сенімді болады. Операторлардың аталмыш екі тобының ақпарат ... ... ... ... ... ... табылады.
Жалпы, қорытындылай келе, капитал құрылымының іс жүзіндегі практикасы мен теориясы арасында сәйкессіздіктер тудыратын жағдайды атаған жөн. Теоретикалық ... ... ... ... ... ... ... бағасы бойынша есептеледі деп тұжырымдалса, кез келген практик аталмыш көрсеткішті несиелік рейтинг агенттіктері және менеджерлер ... ... құны ... ... ... Жоғарыда қарастырылған эмпирикалық зерттеулер дамыған нарықтарда компания ... өз ... ... ... ... ... ... айқын көрсетеді. Сонымен, корпорация басшылары капитал құрылымын таңдаған кезде, қаржылық икемділікті ... ... ... Осы ... ... ... ... рейтингісін ұстап тұру арқылы қамтамасыз етеді. Нәтижесінде, ең ... ... ... ... ... және ... теориялары ие болды. Ал, өзге модельдер менеджерлер сауалнамасы нәтижесінде ешқандай салмақты дәлелдерге қол жеткізе алмады. Қарыздық не ... ... ... ... ... ... шешім қабылдауға әсер етуші факторларға келер болсақ, бірінші орынға EPS көрсеткіші шығып, жоғарыдағы теорияларды тағы да бір ... ... ... МЕН ҚҰНЫН БАҒАЛАУ
2.1 Капитал құрылымын талдау
Капиталдың құрылымы екі тұрғыдан қарастырылыады: капиталдың орналасу тұрғысынан (активтер) және оның қалыптасу көздері ... ... ... және ... ... ... ... активтер олардың өтімділік деңгейіне қарай топтасытырылады, ал меншікті капитал мен міндеттемелер олардың ... ... ... ... ... ... динамикалық тұрғыдан талдау (көлденең немесе деңгейлес талдау) кәсіпорын капиталының өсуін немесе кемуін және өсу қарқынын ... ... ... ... ... құнының динамикасы кәсіпорынның өндірістік қуаты туралы ақпараттар береді.
Активтердің динамикалық және құрылымдық талдау арнай талдау кестесін құру арқылы ... ... ... ... ... активтеріне байланысты 2.1 кестеде берілген.
2.1 кесте. Кәсіпорын активтерінің құрамы мен құрылымы
мың теңге
Көрсеткіштер
Жылдың басы ... ... ... қарқыны, %
сомасы
үлесі
сомасы
үлесі
1
2
3
4
5
6
7
Активтер, барлығы
Негізгі құралдар
Ағымды активтер
-материалдық құндылықтар
-дебиторлық қарыз
-ақша қаражаттары
2265
1465
800
600
85
115
100,0
64,7
35,3
26,5
3,7
5,1
2914
1971
943
653
94
196
100,0
67,7
32,3
22,4
3,2
6,7
+649
+506
+143
+53
+9
+81
128,7
134,5
117,9
108,8
108,2
170,4
Кестенің мәліметтері бойынша аталған кәсіпорынның жалпы салынған капиталы жыл соңында 2914 мың ... ... жыл ... 649 мың ... ... 28,7% артқанын байқаймыз.
Кәсіпорын активтерінің артуына, бірінші кезекте негізгі құралдар мен ақша қаражаттарының өсуі себеп болып отыр.Негізгі ... ... жыл ... 1465 мың ... жыл ... 1971 мың теңгеге дейін, яғни 134,5%-ға өскен. Бұл кәсіпорынның өзінің ... ... ... ... инвестициялық саясатты ұстанып отырғанын көрсетеді.
Ақша қаражаттары талданып отырған кезеңде 81 мың теңгеге немесе 170,4%-ға өскен. Бұл өз кезегінде ... ұзақ ... ... ... ... баланс өтімділігін қамтамасыз етуге септігін тигізетіні сөзсіз. Демек, кәсіпорын қосымша қаражаттар тарту барысында кредиторлар үшін сенімді қарыз ... ... ... ... салынған капиталдың түрлерін басқарудың өз мазмұны мен мақсаттары бар. Бұл өз ... ... ... және ... ... бөлінуіне де байланысты. Сол себепті капитал құрылымын талдау барысында ... үшін ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтер маңызды болып табылады. Бұл талдаушылар үшін ... ... ... ... ... ... не ... қаржылық тәуелсіздігін бағалауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, кәсіпорын активтері мен олардың қалыптасу көздерін салыстыра отырып, мүдделі тұлғалар кәсіпорынның өтіміділігі, несие ... ... ... ... ... ... және қарыз капиталдың (міндеттемелердің) талдау мысалы 2.2-кестеде берілген.
2.2-кесте. Кәсіпорынның меншікті капиталы және міндеттемелері
Көрсеткіштер
Жылдың басы
Жылдың соңы
Ауытқуы (+.-)
Өсу қарқыны, ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несиелер
-кредиторлық қарыз
2265
1932
333
-
81
252
100,0
85,3
14,7
-
3,6
11,1
2914
2468
446
-
169
277
100,0
84,7
15,3
-
5,8
9,5
+649
+536
+113
-
+88
+25
128,7
127,7
133,9
-
208,6
109,9
2.2 -кестенің мәліметтерінен байқайтынымыз, кәсіпорынның меншікті капиталы мен қарыздық міндеттемелері ... ... ... ... ... ... 2265 мың теңгеден 2914 мың теңгеге дейін, яғни 649 мың теңгеге немесе 128,7% - ға өскен.
Капитал көздерінің динамикасына көз ... ... онда ... ... 536 мың ... ... 127,7% - ға ... аңғарамыз. Бұл таалған кәсіпорынның өзінің қаржылық-шаруашылық қызметінен алынатын табысы меншікті ... ... ... ... ... яғни кәсіпорын қызметінің тиімді екенін білдіреді.
Қарыздық міндеттемелер жыл басындағы 333 мың теңгеден жыл соңында 446 мың ... ... ... 133,9% - ға ... өскен. Кәсіпорынның ұзақ мерзімді несиелерінің жоқ екенін, өзінің қызметін толық қысқа мерзімді несиелер мен кредиторлық ... ... ... ... ... қаражат көздерінің құрылымына көз жүгіртетін болсақ, онда кәсіпорын өзінің өндірістік қызметін ... ... ... ... ... ... ... капиталдың жалпы капиталдағы үлесі жыл басында 85,3%-ды құраса, жыл соңында 84,7%-ды құраған, яғни оның ... 0,6% - ға ... ... ... ... ... үлесінің аз екендігін ескерсек (сәйкесінше 14,7% және 15,3%), аталған өзгерістердің кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына кері ... ... ... ... ... бұл кәсіпорынның қарыз қаражаттар тарту потенциалының жоғары екендігінің айғағы ... ... ... көздерінің құнын бағалау
Капитал құны өзінің активтерінің нарықтық құнын қалыпты деңгейде сақтап қалу үшін ұсынатын табыс мөлшері ... ... ... ... ... ... білу келесідей сұрақтар үшін маңызды: капитал салымдары туралы шешімдер қабылдау; капиталдың оңтайлы құрылымын қалыптастыру; ұзақ мерзімді қаржылық ... ... ... ескі ... жаңа ... ауысытру; айналым капиталын басқару.
Капиталдың әрбір қалыптасу көзі өзінің құнына ие ... ... ... бөліктерінің құнын келесідей тәртіппен анықтауға болады:
Ki - ... ... ... ... ... ... = Ki (1-t) - салықтан кейінге қарыз ... ... ... ... мөлшерлемесі;
Kp - артықшылығы бар акциялардың құны;
Ks - бөлінбеген табыстың құны (капиталдың ішкі ... - ... ... құны ... сыртқы құны);
Ko - кәсіпорын капиталының жалпы немесе орташа салмақталған құны.
Қарыз капиталдың құны. Қарызға тартылған капиталдың салық ... ... ... (Ki) есептеуге болады. Бұл үшін облигациялар бойынша ақша ... ... ішкі ... ... (немесе өтеу кезіндегі табысты) есептеу керек. Облигациялардың табыстылығын есептеудің қарапайым ... ... = ... I - ... ... табыс көлемі; M - облигацияның номиналдық ... V - ... ... ... ... таза нарықтық құны; n - облигацияның мерзімі (жыл, тоқсан,ай).
Пайыздық ... ... ... ... ... ... ... кейінгі құнын анықтау керек:
Kd = Ki (1-t) (2.2)
2.1-мысал. Кәсіпорын құны 1000 теңгелік облигациялар шығаруды жоспарлап отыр, пайыздық ... ... 8%, ... - 20 жыл, ... ... таза табыс 940 теңге. Салықтық мөлшерлеме 40% тең. Бұл жағдайда қарызға тартылатын капиталдың құны мынаған тең болады:
Ki=80+(1000-940)/20(1000+940)/2=8,56% ... ... ... салынғаннан кейінгі қарыз капиталдың құны:
Kd= Ki (1-t)=8,56%(1-0,4)=5,14% .
Артықшылығы бар акциялардың құны. Артықшылығы бар акциялардың құны (Kp) ... ... ... ... ... (dp) ... сатудан түскен таза табысқа бөлумен анықталады:
Kp= dp/p (2.3)
Артықшылықты акциялар бойынша дивидинтерге салық салынбайтындықтан,есептеу әдістемесіне ешқандай өзгеріс енгізудің қажеті жоқ.
2.2- мысал. ... ... ... ... ... 13 ... акцялардың сатылымдық құны 100 теңге. Акциярдың орналастыру құны 13%. Сонда артықшылығы бар акцяның құны мынаған тең болады:
Kp=13/97=13,4%
Сыртқы (акционерлік)капиталдағы құны. ... ... құны ... ... ... ... акцияларынаинвесторлардың талап ететін табыс мөлшері ретінде есептеледі. Қарапайым акциялардан тұратын акционерліккапиталдың құнын анықтау үшін тажиребеде ек ... әдіс ... ... ... және ... ... бағалау әдісі.
Гордонның экономикалық өсім үлгісі мына формуламен сипатталады:
P0= D1/( r- g). (2.4)
Мұндағы P0 - қарапайым ... ... ... ... ... ... дивиденд; r-инвестордың талапты табыс мөлшері; g-өсіу қарқыны.
Көрсетілген формуланы r көрсеткішіне қатысты қолдана ... ... ... ... ... ... ... аламыз:
r = Ke= D1/ P0+ g. (2.5)
2.3-мысал. Кәсіпорын ... ... құны 400 ... ... Жыл соңында төленетін дивидеттің мөлшері 40 теңге; дивиденттің мөлшері жылдық 6% ... өсіп ... деп ... ... ... қарапайым акцялардың құны мынаған тең болады:
Ke=4/40+6%=16%
Орналастыру (сату ) шығындарына ... жаңа ... ... құны айналымдағы акцияның орналастыру құны болса,онда есептеу формуласы ... ... D1/ P0(1-f)+ ... ... 2.3- мысалдың мәліметтеріне қосымша, кәсіпорын жаңа акциялар пакетін сатуды жоспарлап отыр, ал олардың сатылым құны 10%құрады. Сонда:
Ke=4/40 (1+0,1)+6%=17,11%
Негізгі ... ... ... ... үшін ... ... ... орындап алу керек: тәуекелсіз мөлшерлемені (rm) есептеу;жүйелік тәуекелдің көрсеткішкі болып табылатын акцияның бета-коэффицентін (b)анықтау; ... ... ... табысын (rm) анықтау; кәсіпорын акциясының табыс мөлшерін бағалау:
Ke= rf+b(rm-rf) (2.7)
2.5-мысал.тәуекелсіз мөлшерлеме 7%-ға тең, ... ... ... тең және ... ... ... ... мөлшері 13%,сонда:
Ke= 7% +1,5 (13%-7%)=16%
Қарапайым акциялар 16 %-дық құнының 7%-ытәуекелсіз мөлшерлемеледен және ... үшін ... ... ... ... ... бағасы құнды қағаздар қоржынынымен салыстырған жүйелік тәуекелдерге тәуелділігі 1,5 есе үлкен болып келетіні көрініп тұр.
Бөлінбеген табыстың құны. Бөлінбеген табыстың құны ... ... ... құнымен тығыз байланысты. Себебі бөлінбеген табыстың есебінен ... ... құны ... ... мөлшерімен барабарболып келеді, яғни ke=ks7.
3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КАПИТАЛ ҚҰРЫЛЫМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Қазақстанда капитал ... ... ... ... отандық кәсіпорындардың капитал құрылымын басқару жүйесі қалыптасып,қаржылық менеджменттің классикалық әдістері Қазақстан жағдайларына ... ... ... ... алдындағы басты мәселе-меншікті капиталды қалыптастыру және қарыз капитал тарту мен міндеттемелерді өтеу болып ... ... ... ... және ... ... тарту нәтижесінде қалыптасады.Алайда,меншікті қаражаттармен салыстырғанда,кәсіпорындар үшін қарыз қаражаттар ... олар үшін ... ... ... қаражаттар тартудағы ең негізгі мәселелердің бірі-банктік несиелер бойынша пайыздарды өтеу ... ... ... ... ... ... ... банктің қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің екі еселенген пайызынан асатын пайыздық төлемдер өзіндік құнның ... ... ... ... ... ... қарыз капиталды қолдану барысында салықтық ауыртпалық жоғары болатын.Бұл өз кезегінде,кәсіпорындардың қаржылық жағдайына кері әсерін тигізетін,Салық кодексін қолданысқа енгізгеннен кейін Салық салу ... ... ... икемді жағдайға жетті,алайда мәселені түпкілікті шеше алмады.Несиелік пайыздардың басым бөлігі кәсіпорындардың таза табысы есебінен жабылады.
Экономиканың нақты секторының жандануымен және салмақталған ... ... ... несиелеу процесі екпіндей түсті.Банктер кәсіпорындардың айналым активтерін қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... ... несиелері жыл сайын артумен келеді.
Несиелеу құрылымында орта және ұзақ мерзімді ... ... ... банктердің тартылған депозиттерінің артуымен және олардың мерзімдерінің ұзаруымен байланысты.Несиелеу мерзімін ұзарту ... ... ... ... ... ... олар тек айналым активтерін қаржыландыруға ғана емес.сонымен қатар басқа да мақсаттар үшін ... ... ... ... ресурстардың басым бөлігі өнеркәсіпке,ауыл шаруашылығына,көлік және байланыс саласына бағытталған.Бұл қаражаттар айналым активтерін толықтыру үшін қолданылады
Қазақстан ... ... ... ... ... ел ... мерзімді
Орта және ұзақ мерзімді
2.Экономика салаларына
Өнеркәсіп,ауылшаруашылығы,көлік және байланыс
Сауда-саттық
Өзге салалар
3.Несиелеу объектілеріне
Айналым активтеріне
Негізгі құралдарға
Құрылыс және қайта ... ... де ... ... ... секторға берілген орта және несиелердің артуы қазақстандық кәсіпорындардың капиталының қаржылық құрылымы жақсарғанын білдіреді.Қарыз капиталдың келесі элементі-корпоративтік облигациялар.Корпоративтік облигациялардың басты артықшылығы-бұл ... ... ... және ... түрлілігі.
Қазіргі таңдағы корпоративтік облигациялар нарығының негізгі тенденциялары келесідей:
- ... ... ... ... саны 36% болса,2014 жылы-46%,ал 2015 жылы-68% жетіп қалған)
- облигациялар ... ... ... (2012 жылы ... ... 10,45% ... ... жылы-10,14%,2014 жылы-9,68%,2015 жылы-8,98%)
- облигациялардың мерзімі (орташа шамамен 6 жыл ... жылы ... ... 8 ... ... қор ... акциялар айналымымен салыстырғанда облигациялар айналымының басымдылығы(акциялармен салыстырғанда облигациялар айналымының үлесі 2012 ... ... ... ... жылы-69,0%құраған).
Кәсіпорындардың капиталын қалыптастыру құралы ретінде вексельдердің маңызы үлкен.Меншікті капитал кәсіпорынды қажетті ... ... ... ұйымдастырылған вексельдер нарығы кәсіпорындарға нақты ақша қаражаттарын тартудың маңызды механизмі болып табылады.Вексельдердің кәсіпорындар үшін ... ... ... ... ... ... ... қатар олар есеп айырысудың әмбебап құралы және айналым активтерінің көлемі мен ... ... ... ... кәсіпорындар вексельдерді 1997 жылдан,яғни Қазақстан Республикасының Қазақстан Республикасы ... ... ... Заң ... ... қолдана бастады.Алайда, вексельдер нарығының даму тенденциялары бүгінде байқалмайды.Мәселен,2013 жылы Қазақстан қор биржасында вексельдердің 8 эмитенті тіркелген болса,2015 жылы олардың саны 7 ... ... ... ... ... вексельдер бойынша нақты есеп айырысатын тек Алматы-Құс АҚ ғана.
Сонымен,қарыз капитал қалыптасуын талдаудың нәтижелері ... ... ... ... ... көрсетеді.Қор биржасының вексельдер секторында даму тенденциялары байқалмайды,демек қарыз капитал көзі ретінде олар айтарлықтай роль ойнамайды.
+ Капитал құрылымын оңтайландыру және шешу жолдары
Қазіргі ... ... ... ... ... ... жүйесі қалыптасып, қаржылық менеджменттің классикалық әдістері Қазақстан жағдайларына бейімделу үстінде. Осы ... ... ... ... мәселе - меншікті капиталды қалыптастыру және қарыз капитал тарту мен ... өтеу ... ... ... ... ... қаражаттар және қарыз қаражаттар тарту нәтижесінде қалыптасады. ... ... ... ... ... үшін ... қаражаттар тарту олар үшін бірқатар қиындықтар тудырады. Компанияның капитал құрылымы - бұл өз шаруашылық қызметін жүзеге асыру ... ... ... және тартылған қаражаттар қатынасы[17].
Меншікті және қарыз капиталы көрсеткіштері ретінде көбінде баланстың оң ... ... ... ... ... ... ... мұндай түсінігі отандық экономистер мен басқарушылардың басым бөлігінде қалыптасқан. Яғни, ... ... ... ... анализ теориясының әдіснамаларында мекеменің төлем қабілеттілігін бағалау үшін қолданылады. Мұндай тенденция аталмыш әдістің отандық экономика ғылымында кеңінен зерттелгендігімен және ... ... ... ... ішіндегі ең кең қолданыста екендігімен түсіндіріледі [18].
Компания қызметінің нәтижелілігі пайдаланылатын капитал құрылымына айтарлықтай дәрежеде тәуелді. Капитал құрылымы дегеніміз компания өз ... ... ... жене ... ... ... арақатынасы. Меншікті және қарыз қаржы құралдарының арақатынасы компанияның нарықтық құнын барынша арттыруға мүмкіндік беретін басты факторлардың бірі ... ... ... ... ... ... ... бар: тарту көлемінің шектеулілігі; капитал қалыптастырудың баламалы қарыз көздерімен ... ... ... меншікті калиталдың пайдалылык коэффициентінің қарыз қаржықұралдарын тарту есебінен өсу мүмкіндігінің пайдаланылмауы. Сөйтіп, тек өз мєншікті капиталын ғана пайдаланатын ... ... ... ең ... болады, бірақ өзінің даму қарқынын шектейді және салынған капиталға пайданың, өсуі қаржылық мүмкіндігін пайдаланбайды. Қарыз капиталдың төмендегідей жақсы ерекшеліктері бар: ... ... ... ... ... кепілзаты немесе кепілдемесі бар кезінде мүмкіндіктері барынша мол; оның активтерін айтарлыктай ... және онын ... ... ... өсу ... ... қажет болғанда компаниянын қаржылық қуатынын, өсуін камтамасыз етеді; тиімділігін ... ету ... ... ... ... құны неғұрлым төмен; қаржылық пайдалылықтың өсімін жинақтау қабілеттілігі (меншікті капитал пайдалылығының ... Өз ... ... ... ... ... кемшіліктері бар: бұл капиталды пайдалану компанияның шаруашылық ... ... ... ... ... - қаржылық тұрақтылықты азайту және төлемқабілеттілігін| жоғалту тәуекелдерін жинақтайды; Ј ... ... ... ... ... ... пайыз сомасына азаятын төмен пайда нормасын жинақтайды; қарыз ... ... ... ... құбылысына барынша тәуелділігі [20].
Капитал құрылымының теориясы компанияның құны меншікті капиталдың ағымдағы нарықтық, бағасы мен ... ... ... ... құнынан құралады деген тұжырымнан бастау алады. Дәстүрлі тәсілдеме нарықта қарыз ... ... ... ұзақ ... ... ... ... тартпайтын компаниядан гөрі жоғары бағаланады деп есептейді.
Отандық кәсіпорындардың капитал құрылымын басқару жүйесі қалыптасып, қаржылық менеджменттің классикалық әдістері Қазақстан жағдайларына ... ... Осы ... ... ... ... мәселе - меншікті капиталды қалыптастыру және қарыз капитал тарту мен міндеттемелерді өтеу болып ... ... ... ... ... және қарыз қаражаттар тарту нәтижесінде қалыптасады. Алайда, ... ... ... ... үшін қарыз қаражаттар тарту олар үшін бірқатар қиындықтар тудырады [19].
Капитал тұжырымдамасы түбегейлі уақыт мәселесіне байланысты ... ... К. ... ... . ... ... мәселесі жиынтық өндірістік үлгідегі проблемаға айналды: статистикалық тепе теңдік үлгісінде жинақталған және таратылған динамикалық үрдісті қалай талдауға болады? (мүмкін ... ... [19]. ... ... ... ... бағыттарыныың бірі өндіріс табыстылығын арттыратын ішкі резервтерді іздеу болып табылады. Оған өндіріс қуаттылығын толық пайдалану, өнімнің сапасы мен ... ... ... ... құнды азайту, материалдардық, еңбек және қаржы ресурстарын үнемді пайдалану жатады.Осылайша, меншікті капиталды жүргізу кәсіпорын үшін өндірістің қаупті ... ... және ... ... бағасын есептеуге өте қажетті болып табылады [22].
Кәсіпорын нарықтағы іс-әрекетінің негізгі үш бағытын жүзеге ... ... - ... ... ... ... Өндіріс шығындары неғұрлым азболған сайын кәсіпорын өз ... ... ... ... ... алады. Соның нәтижесінде бұл өнімнің нарықтағы үлесі артады. Ол үшін ... ... ... ... және ... ... шараларын жаңа технологияны игеруді, өнімнің өзіндік құнын арзандату жолдарын қарастырады; - шығындарды жүйелі түрде төмендету - ... ... ... ... ... ... құралы болып табылады. Ұлттық экономиканың барлық салаларында өндіріс шығындарын төмендетудің мына төмендегі негізгі бағыттарын айтуға болады (ғылыми-техникалық прогрестің ... ... ... және ... ... ... ... процестерді мемлекет тарапынан реттеу); - өнім өндіруде мамандыруды ... Бұл ... ... ... өндіріс өнімінің сапасын жақсарту, тұтынушылар бағасы жоғары болса да, сапалы өнімді таңдайды. Сондықтан да бұл ... ... ... ... да өз ... сапасын жоғарылатуды көздейді. Ол үшін жақсы дизайнерлер, жақсы дамыған маркетинг жүйесі ... ... Бұл ... ... ... нарықтағы бір өнім түріне деген сұранысты зерттеп, соған сәйкес өндірісті ұйымдастырады, яғни осы өнімнің өзіндік құнын төмендету немесе осы өнім ... жеке ... ... ... ... ... бүкіл нарыққа ғана емес, тек оның бір бөлігіне нақты тұтынушыға, оның сұранысына қызмет етеді. Қорыта айтқанда, ең ... ... ... ... жоспарланған стратегияны жүзеге асыруға және алдына қойған мақсаттарына жетуге бағытталғаны жөн.
3.3 Капитал құрылымын қалыптастырудың жетілдіру жолдары
Қазақстандағы кәсіпорындардың қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан капитал құрылымын талдау нәтижелері бірқатар мәселелердің бар екендігін көрсетеді.Атап айтар болсақ,экономиканың нақты секторындағы кәсіпорындарды банктік ... ... ... ... ... ... негізгі объектісі ретінде кәсіпорындардың айналым активтері қарастырылады,ал ұзақ мерзімді активтерге салынған несиелердің үлесі болмашы ғана
-несиелердің басым ... ... ... емес ... бағытталады
-несиелерді беру міндетті түрде кепілдендіру шарттарын,бірінші кезекте жылжымайтын мүлік арқылы кепілдендіру қарастырады.
Қазіргі таңдағы банктік несиелеу жүйесі нақты сектордың кәсіпорындарын ... үшін ... ... бүгінде активтердің жетіспеушілігінен экономиканы қажетті қаражаттармен қамтамасыз етуге мүмкіндіктері жетпейді,сонымен қатар нақты секторды несиелеу барысындағы жүйелік тәуекелдердің күрт өсіп кету ... де жоқ ... ... нақты сектордағы кәсіпорындарды несиелеуді жетілдіру үшін мемлекеттік шаралардың қолданылуы қажет-ақ.Мемлекеттік шаралар отандық инвестицияларды ынталандыруға келіп тіреледі.
Жаңадан ашылған жас ... үшін ... ... ... ... тартудың қазіргі таңдағы механизмдерінің бірі-облигациялық міндеттеме бойынша купондық төлемдердің бір ... ... ... ... ... ... бар.Бұл жағдайда инвесторлар капитал салудың сенімді,өтімді объектілеріне қол жеткізеді кәсіпорындар-қаржыландырудың тұрақты көзі ... ... ... ... қайтарымдылығының кепілі болып табылады.Сонымен қатар,бұл механизм жергілікті экономиканың дамуына,осы аймақтың салықтық потенциалының артуына.әлеуметтік мәселелерді шешуге ... ... ... ... арқылы қаржы ресурстарының халықаралық нарығына шығу отандық ... ... ... ... ... ... ... табылады.Алайда.еврооблигациялардың басым бөлігін бүгінде банктер шығаруда.Басқа салалар бойынша еврооблигациялар шығарушы эмименттер жоқтың қасы.
Қазақстандық кәсіпорындардың капиталын қалыптастырудағы вексельдердің ... ... ... ... ... ... вексельдер нарығының көлемі облигациялар нарығының көлемінен 8 есе төмен,Ресейде керсінше ... ... ... ... ... вексельдер арқылы операциялардың көлемі жалпы құнды қағаздар нарығындағы операциялардың небәрі 0,003 ғана құрайды.Осы орайда ... ... ... ... ... ... қолдану керек.
Аталған мәселелермен қоса,еліміздегі кәсіпорындардың капиталын қалыптастыру жолында бірқатар жұмыстарды жүзеге асыру қажет лизингтік қызметтер ... ... ... ... ... қолдау және дамыту,факторингтік опрациялардың рөлін арттыру,туынды құнды қағаздар опциондар ... ... ... ... және тағы ... ... ... капитал құрылымын қалыптастыруға қолайлы жағдайлар жасап қана қоймай.еліміздің экономикалық өсуіне,әлемдік нарықта жетекші орындарға ие болуына да қолайлы жағдайлар жасайды.
Отандық ... ... ... ... ... ... қаржылық менеджменттің классикалық әдістері Қазақстан жағдайларына бейімделу үстінде. Осы орайда кәсіпорындардың алдындағы басты мәселе - ... ... ... және ... ... ... мен ... өтеу болып табылады. Кәсіпорындардың капиталы меншікті қаражаттар және қарыз қаражаттар тарту нәтижесінде қалыптасады. Алайда, меншікті қаражаттармен салыстырғанда, ... үшін ... ... ... олар үшін бірқатар қиындықтар тудырады [5].
Капитал тұжырымдамасы түбегейлі уақыт мәселесіне байланысты болып келеді. К. Блисс айтқандай, . ... ... ... ... өндірістік үлгідегі проблемаға айналды: статистикалық тепе теңдік үлгісінде жинақталған және таратылған динамикалық үрдісті қалай талдауға болады? ... ... ... [3]. ... ... ... ... бағыттарыныың бірі өндіріс табыстылығын арттыратын ішкі резервтерді іздеу болып табылады. Оған өндіріс қуаттылығын толық пайдалану, өнімнің сапасы мен ... ... ... ... ... азайту, материалдардық, еңбек және қаржы ресурстарын үнемді пайдалану жатады.Осылайша, меншікті капиталды жүргізу кәсіпорын үшін өндірістің қаупті көлемін анықтауға және ... ... ... ... өте қажетті болып табылады [6].
Кәсіпорын нарықтағы іс-әрекетінің негізгі үш ... ... ... ... - өндіріс шығындарын барынша азайту. Өндіріс шығындары неғұрлым азболған сайын кәсіпорын өз өнімінің бағасын бәсекелестерге қарағанда төмендете ... ... ... бұл ... ... үлесі артады. Ол үшін кәсіпорын стратегиясын жоспарлағанда өндірісті және ... ... ... жаңа технологияны игеруді, өнімнің өзіндік құнын арзандату жолдарын қарастырады; - шығындарды жүйелі түрде төмендету - кәсіпорынның жұмыс істеу тиімділігін арттырудың ... ... ... ... ... ... барлық салаларында өндіріс шығындарын төмендетудің мына төмендегі негізгі ... ... ... ... ... жетістіктерін пайдалану; өндіріс және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру; экономикалық процестерді мемлекет тарапынан реттеу); - өнім өндіруде мамандыруды ... Бұл ... ... ... ... өнімінің сапасын жақсарту, тұтынушылар бағасы жоғары болса да, сапалы өнімді таңдайды. Сондықтан да бұл бағытты таңдаған кәсіпорындар қалай да өз ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... дамыған маркетинг жүйесі болуы керек. Бұл бағытты таңдаған кәсіпорын нарықтағы бір өнім түріне деген сұранысты зерттеп, соған сәйкес өндірісті ұйымдастырады, яғни осы ... ... ... ... ... осы өнім ... жеке ... саясатын жүзеге асырады. Кәсіпорын бүкіл нарыққа ғана емес, тек оның бір ... ... ... оның сұранысына қызмет етеді. Қорыта айтқанда, ең маңыздысы, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... және ... қойған мақсаттарына жетуге бағытталғаны жөн.
ҚОРЫТЫНДЫ
Нарықтық экономика жағдайларында кез-келген кәсіпорын үшін өзінің шаруашылық-қаржылық қызметін қажетті қаражаттармен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... табылады.
Қаржы ресурстары дегеніміз жалпы алғанда,-бұл кәсіпорынның қарамағындағы және оның ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының жиынтығы болып табылады.Қаржы ресурстары өндіріс барысын дамытуға,өндірістік емес сала объектілерін ... және ... ... қорларды қалыптастыруға бағытталады.
Кәсіпорынның өндірістік процесті дамытуға бағытталған қаржы ресурстары оның ақшалай нысанындағы капитал болып табылады.Қаржы ресурстары кәсіпорынның жалпы қаражаттарының ... ... ... ... ... бөлігі.Осыдан келе,кәсіпорын капиталы дегеніміз-бұл кәсіпорынның өндірістік айналымына салынған жәнеосы айналымнан табыстар алыпкелетін ақша ... ... ... ... ... және дамытудың басты экономикалық базасы болып табылады,өйткені ол кәсіпорын активеріне инвестицияланған материалдық,материалдық емес және ... ... ... құнын сипаттайды.Өндіріс барысында қызмет етуі арқылы капитал кәсіпорын иелерінің,басшыларының,жұмысшыларының,сондай-ақ мемлекеттің мүдделерін қамтамасыз ... ... де ол ... ... негізгі объектісі болып табылады,ал оныбарынша тиімді қолдану ... ... ең ... міндеттерінің бірі болып табылады.
Капитал құнын анықтау қажеттілігі келесі жағдайлармен түсіндіріледі
Біріншіден,бұл көрсеткіш кәсіпорын қызметін ұзақ ... ... ... ... ... құны ... инвесторлар үшін инвестициялар салудың тартымдылығын көрсетеді,қарыз қаражаттардың құны кәсіпорынның ұзақ мерзімді несиелер тарту түмкіндіктерін анықтап береді.
Екіншіден,капиталдың жалпы құны капитал салымдарының ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Үшіншіден,капитал құны қаржылық инвестициялардың тиімділігін қалыптастыруда базалық көрсеткіш ретінде қарастырылады.Инвестициялардың тиімділік өлшемін кәсіпорын һзі белгілейтіндіктен,жекелеген қаржы құралдарының ... ... ... ... ... ... құнының көрсеткіші қолданылады.
Төртіншіден,кәсіпорын капиталының құны қаржылық леверидж механизмін қолдану арқылы капитал құрылымын басқару барысында қолданылады.Қаржылық леверидждің деңгейі ... ... ... ... мен олардың құнынан тәуелді.Қаржылық левериджкәсіпорынның қаржылық тәуекелін арттырады,сәйкесінше акциялар ... ... ... алып ... себепті,акционерлердің игілік жағдайын барынша арттыруды мақсат ете отырып,осы мақсатқа қол жеткізетін капитал құрылымын қалыптастыру керек.Сәйкесінше,капитал ... ... ... әсер етуі ... ... ... капиталының құрылымы екі тұрғыдан қарастырылады капиталдың орналасу тұрғысынан және қалыптасу көздері тұрғысынан.
Кәсіпорын капиталының құрылымын талдау барыынада активтер олардың өтімділік ... ... ... ... ... мен ... олардың төлем мерзімдерінің деңгейіне қарай топтастырылады.
Аталған көрсеткіштерді динамикалық тұрғыдан талдау кәсіпорын капиталының өсуін ... ... және өсу ... ... ... береді.Мысалға,активтер құнының динамикасы кәсіпорынның өндірістік қуаты туралы ақпараттар береді.
Кәсіпорын капиталының жалпы құны оның орташа ... ... ... ... ... салмақтауға бастапқы,мақсатты және маржиналды әдістері болады.
Капитал құнын бастапқы салмақтау кәсіпорынның қолданыстағы капитал құрылымына негізделеді және капиталдың осы ... ... ... ... тиіс деп шешкен жағдайда қолданылады.Бастапқы капитал құнының екі түрі кездеседі-баланстық құн бойынша және нарықтық құн бойынша ... ... ... ... ... ... аралас құрылымын қажет етеді.Бұл әдіс кәсіпорынның орташа салмақталған капитал құнын есептеу үшін қолданыла алады,алайда оның бір кемшілігі бар.Әрбір ... ... ... ... құны ... ... ... байланысты қаржылық тәуекелдерден тәуелді болады.Егер кәсіпорын өзінің қолданыстағы капитал құрылымын өзгертетін болса,жалпы салмақталған құнын ... өте ... ... ... ... ... ... бумаг Казахстана, 2001, №12
* Дүйсенбаев К.Ш., , Алматы-2001
* Жуйриков К.К., , Банки Казахстана, 2004,№9
* ... В.В., , ... ... А.М., , ... Мейрамбков А.Қ., , Алматы-2003
* Үмбеталиев А., , Алматы 2002
* Турганалиев Е., , Финансы Казахстана,2002,№6
* Тургулова А.К., , Фиансы Казахстана,2004,№6
* ... А.Д., , ... Шим ... , ... ... М.С., Грачев А.В. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия: Оқу-қолданбалы әдіснама.- 2-ші бас.,түз.- М.: Баспаханасы, 2005 - ... ... М.И., ... А.Д. ... ... ... Оқулық. - 6-шы бас., тол. және өзг.- М.: Финансы и статистика, 2007- ... Jensen, M. (1986) Agency Costs of Free Cash Flow, ... Finance and ... American Economic Review. Vol. 76, pp. 323-329
* Stulz, R. (1988) Managerial Control of Voting Rights: ... Policies and the Market for ... ... Journal of ... ... Vol. 20, pp. ... Myers, S., (1984) The Capital ... Puzzle.// Journal of Finance. Vol. 39, pp. 575-592
* Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: жағдайы және шешу ... // - М.: 2014. - 10 бет.
* ... ... ... ... // ... - ... 2014. -17 бет.
* Судьба дискуссии двух ... о ... ... // - ... ж. №8. - 9 бет.
* Э.Э. ... Р.А. Әмірханов, Г.А. Жолмырзаева, Ж.С. Мұхаметжанова. Қарыз қаражаттарын тарту саясаты // -Алматы. 2012. -44-47 бет.
* Н.Н.Ібрішев ... ... ... оңтайландыру // - Алматы. 2013. - 58-60 бет.
* Э.С Мадиярова. Капитал құрылымының теориясы // - ... 2012. -64 бет.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
Банктің меншікті капиталы,оның құрылымы және қалыптасуы34 бет
ЖШС «Жигер» кәсіпорнының өндірістік шаруашылық қызметіне толық талдау жүргізу, кәсіпорынды басқару құрылымын зерттеу, және кәсіпорында негізгі капиталды пайдалану тиімділігін талдау және оның деңгейін арттыру бойынша іс-шаралар жобасын жасау68 бет
Капитал құрылымын оңтайландыру26 бет
Компания капиталының құрылымы26 бет
Компания капиталының құрылымы мен құны32 бет
Корпорация капиталының құны мен құрылымы10 бет
Кәсіпорын капиталының құрылымы мен құнын бағалау25 бет
Кәсіпорында капиталдың оңтайлы құрылымын құру мәселелері48 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь