Макроэкономикалық саясат

Кіріспе
Макроэкономика ғылымы. Макроэкономикалық саясат
Экономикалық іс.әрекеттердің нәтижесін өлшеу

Негізгі бөлім
Макроэкономикалық тұрақсыздық
а) Экономикалық циклдер әлеуетті ЖҰӨ
ә) Жұмыссыздық формасы
б) Инфляция. Инфляция деңгейі

Ақша нарығы
а) Ақша туралы түсінік. Ақшаның негізгі агрегаттары
ә) Банк жүйесі. Ақша.несие саясаты

Экономикалық өсуі туралы түсінік
а) Дамыған мемлекеттің Қазақстан Республикасында өсуіндегі ролі

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Макроэкономика – жалпы экономиканың жедел дамуы немесе оның құлдырауы тұсындағы жағдайы, өндірілетін өнімінің өсуі және инфляция мен жұмыссыздық кезеңіндегі төлемнің балансы, айырбас курсы туралы түсінік береді. Сонымен бірге макроэкономика экономикалық өзгерістерге, оның ішінде экономикалық қаржылық саясатқа, тұтыну және қаржы, доллар мен саудадағы байланыстарға, жалауы мен баға өзгерістеріне, ақша қорына, мемлекеттік бюджетке баса назар аударды. Қысқаша айтқанда экономикалық даму барысындағы әр алуан пікір таластарды, бүгінгі таңдағы экономикалық проблемаларды да кеңінен қарастырылады. Тұрмысқа қажетті тауарлардың көлемін, ұлттық экономиканың әрекеттестігі, шаруа қожалықтарымен фирмалар жұмысын, нарық бағасын анықтайды. Нарық туралы сөз болғанда, алдымен жалпы ауыл шаруашылық өнімдері, медициналық қызмет пен бөлшек сауда еске түседі. Ал баға жайына келсек, жұмысшы еңбегін дәрігер еңбегінен 3 м бөлшектерінің бағасын, Рембрандт суреттерінің бағасының арасындағы ерекшеліктерді ажырата білу қарастырылады.
Макротеорияны зерттеуші ұлы макроэконоистер Джон мейнард Кейш, Нобель сыйлығының иегері Милтон Тридмен, Малачусетс техникалық институтынан Франко Модильяни және Роберт Солаз, Иель университетінен Джейлк Тбин, одан кейінгі жол буындар Харвард университетін Роберт Барро, Мартин Фелдстейн, Чикаго университетін Томас Сарджент, Джон Тойлер бірлесе отырып мемлекеттің баға жөніндегі саясатына талдау жасайды.
1. Н.Қ.Мамыров., М.Ә.Тілеужанова. Макроэкономика: Оқулық – Алматы: Экономика 2003.-432бет.
2. Макроэкономика: Рудтгер Дорнбум, Стенли Фишер, - Алматы «Білім» 1997ж.
3. Экономикалық теория. ҚазҰТУ. Алматы 2004.
        
        Жоспары:
| |Кіріспе | ... ... ... ... ... | ... ... іс-әрекеттердің нәтижесін өлшеу | |
| | | |
| ... ... | ... ... ... | ... ... циклдер әлеуетті ЖҰӨ | ... ... ... | ... ... ... деңгейі | |
| | | ... ... ... | ... |Ақша туралы түсінік. Ақшаның негізгі агрегаттары | ... ... ... ... ... | |
| | | ... |Экономикалық өсуі туралы түсінік | ... ... ... ... Республикасында өсуіндегі ролі| |
| | | |
| ... | |
| | | |
| ... ... | ...... ... жедел дамуы немесе оның
құлдырауы тұсындағы ... ... ... өсуі және ... ... ... төлемнің балансы, айырбас курсы туралы
түсінік береді. Сонымен ... ... ... ... ... экономикалық қаржылық саясатқа, тұтыну және қаржы, доллар
мен ... ... ... мен баға ... ... мемлекеттік бюджетке баса назар аударды. Қысқаша ... даму ... әр ... ... ... ... экономикалық проблемаларды да кеңінен қарастырылады. Тұрмысқа
қажетті тауарлардың ... ... ... ... ... фирмалар жұмысын, нарық бағасын анықтайды. Нарық туралы
сөз болғанда, алдымен жалпы ауыл ... ... ... пен ... ... еске ... Ал баға жайына келсек, жұмысшы
еңбегін дәрігер ... 3 м ... ... ... ... арасындағы ... ... ... зерттеуші ұлы макроэконоистер Джон мейнард ... ... ... ... ... ... ... Франко Модильяни және ... ... ... ... Тбин, одан кейінгі жол буындар Харвард
университетін ... ... ... ... ... университетін
Томас Сарджент, Джон ... ... ... ... ... ... талдау жасайды.
Макроэкономикалық теорияның дамуы бүгінгі таңдағы ... ... ... Кейш ... 1930ж ... ... ... тоқыраудан қалай шығу жолдарын көрсетті. Ал монератизм теориясы
инфляция ... ... 1960ж ... өріс ... ... ... ... экономика бұл саладағы ретсіздікті ... ... ... ... ... ... ешқандай нәтиже шыға
қоймайды. Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... өте ықпалды әйтсе де бұл мәселе әлі де өз ... ... ... 1980ж ... тағы да ... ... ... ел тұрмыс жағдайының төмендеуіне қандай
факторлар әсер ... және ... ... ... ... иінде экономикалық саясаттың атқаратын қызметі қандай?
1. Макроэкономикалық тұрақсыздық
Кез ... адам өз ... ... ... толық
қанағаттандыруға тырысады. Бұл ... ... ақша ... елес, адамдардың өздерінде. Сондықтан экономика - ... ... ... үшін ... ... ... ғылым. Барлық ресурс бүкіл ... ... жете ... Бұндай жағдайда сиректілік (редкость)
пайда болады. ... – кез ... ... қажеттілігін
қанағаттандыруға ресурс көлемі жетпейтін ... ... ... ... ... ... Осы ... алғашқы қадам –
қандай тауарларды қаншалықты мөлшерде ... ... ... ... ... Бұл сұрақтарға жауап ... ... ... тиімді жолмен ... зор ... ... ... жету үшін ... ресурстарды үш топқа бөліп
қарастырады. Олар: еңбек, ... ... ... Бұл ... өндіріс факторы деп атайды. Өндіріс факторлары - ... ... ... пайдаланылатын еңбектің капиталдың және
табиғи ресурстардың негізгі ... өз ... ... - адам
өндіріс үрдісінде жұмсайтын барлық дене және ой ... ... - ... ... ... ... қоса алғанда адамның жасаған ... ... ... - өндірісте өңдеусіз табиғи түрде қолданылатын барлық
заттар; мысалы: құнарлы жер, құрылысқа арналған бос орындар, ... және ... ... ғылымы екі басты бөлімнен тұрады: макроэкономика және
микроэкономика.
Микроэкономика – фирмалар үй шаруашылығы, үкіметтік агентіктер ... ... ... ... ... экономикалық бөлімі.
Макраэкономика – экономикалық инфляция жұмыссыздық экономикалық ... ірі ... ... ... ... ... экономиканы бір үлкен бүтін құбылыс ретінде қарастыратын
ғылым. Ол экономикадағы іс-әрекеттерді біріктіріп жалпылай қарастырады.
Белгілі бір ... ... ... ... өндірген өнімдеріне бағаны
өсіреді, кейде төмендетеді.
Бағаның экономикадағы жиынтық ... ... үшін баға ... ... ... ... жеке ... мен
жұмысшылардың дамуын қарастыру емес, ... ... ... ... ... ғылымы жалпы ұлттық өнім, қор ... ... баға ... ... деңгейі, жұмыссыздық деңгейі және
өндіріс көлемінің ... ... ... ... экономиканың бір
бөлек элементін ғана қарастырмайды, олар экономиканың дамуының ... ... ... ... ... де ... ... байлығы
өсті ме, әлде кеміді ме? ... ... ... халықтың қор
жинағының мөлшері қандай? Неге кейбір ... ... бар, ал ... жоқ? ... осындай және тағы басқа да ... ... ... өсу ... ... ... және техникалық прогресс сияқты
салыстырмалы тұрақты факторлар әсерінің нәтижесі болып табылады. ... ұзақ ... ... ... көлемінің динамикасын
анықтайды.
Ал қысқа мерзімде экономика осы негізгі траекториядан ауытқып отырады.
Сол себепті тұрақты экономикалық өсуді ... ету үшін осы ... ... ... ... ... пайдаланылуы және экономиканың инфляциясыз кезі
мақсатында экономиканың циклдері басқару макроэкономиканың ... ... ... ... ... ... салық немесе қазыналық
және ақша-несие немесе монетарлық саясаттан тұрады. Бюджет ... ... ... тек қана үкімет арқылы ал ақша-несие саясаты. Орталық банк
арқылы жүзеге асырылады. Осы қазыналық ... ... ... шикі және ... макроэкономиканың тұрақтылық орнатуға және оны
ұстап тұруға ... Кез ... ... ... ... ... қатесіз анықтау, оны таңдалған бағытта дұрыс
жүргізу ең өзекті де басты мәселесм болып ... ... ... ... ұлттық өнім (ЖҰӨ)
Экономикалық циклдер. Әлеуеттік жалпы ұлтты өнім. Қоғам біркелкі түрде
экономикалық ... ... ... жоюға және баға ... ... ... цикл деп ... инфляцияның және жұмыспен
қамтылу деңгейінің ... ... ... ... ... автоналды инвестициялардың азаюы, мультипликатор әсерінің
әлсіреуі, ақша жиыны көлемінің ... ... ... ... ... ... экономикалық цикл – бірнеше жылдар ішіндегі экономикалық
активтілік деңгейлерінің бірінен кейін бірі келіп ... ... ... өзгеруі. Кейбір экономикалық циклдер ұзақтылығымен және
қарқындылығымен бір-бірінен ерекшеленеді. ... ... ... ... ... ... арқылы өтеді.
1. Шың. Түсіндіруді шың фазасынан бастаймыз. Оның ... ... ең ... ... деп ... Бұл нүктеде
экономикада өндірістің толықтай жұмыс істеуін және ... ... ... Шың ... ... ... ... беталасына ие
болады.
2. Құлдырау. Шың кезеңінен сол ... ... ...... ... ... және жұмыс орындары азаятын кезең. Бұндай құлдырау
экономикалық секторларындағы ... ... ... келуімен
сипаттлады. Бірақ баға осы кезде түсе бермейді, олар тек, қана құлдырау ... ... ... ... шын мәнінде ауыр жағдайда ғана
төмендей бастайды.
3. Құлдыраудың ... ... ең ... ... Құлдыраудың
немесе тоқыраудың ең төменгі нүктесінде ... және ... ... ... даңгейге жетіп, біртіндеп көтеріле бастайды. Бұл цикл фазасы қысқа
және ұзақ мерзімді кезеңде болады.
4. Көтерілу. Көтерілу (жаңғыру) фазасында ... ... ... да толық жойылады. Көтерілу күшейе келе ... ... ... ... өсуі ... ... бірдей фазалардан өтсе
де, олар ... ... және ... ... экономистер экономикалық циклдердің орнына ... ... ... ... ... ... циклдер тұрақты
түрде өтеді.
Жұмыссыздықтың формасы Оукен заңы
«Толық жұмысбастылық» ... ... беру ... Оны ... ... ... қамтамасыз етілген деп түсінуге болады. ... ол ... ... бір ... ... ... ... деп саналады.
Жұмыссыздық деңгейі
Экономика ресурстардың қаншалықты жақсы қолданылатынына ... ... ... ... ... қолдайтын
жұмыс күші болады – бұл экономикалық саясаттың маңызды мақсаты.
Жұмыссыздықтың деңгейі - бұл ... ... ... ... ... ... жоқ ... статистикалық көрсеткіші (пайыз
түрінде). Статистика агенттігі ай сайын ... ... ... ... ... нарығының жағдайымен бағалайды.
Статистикалық деректер үй шаруашылыққа зерттеу жүргізу ... ... ... ... ... адам 3 ... санаттың
біреуіне жатады. Жұмыс істейтін, ... және ... ... ... ... адам деп – үй шаруашылығымен немесе ... апта бойы ... ... ... осы топқа
кіргіземіз.
Егерде адамзат жаңа жұмысқа ... ... ... ... ... босатылса немесе жұмыс іздеп жүрсе, онда ол – жұмыссыз ... екі ... ... ... ... ... ... шаруашылығындағы әйелдер), жұмыс күші құрамына ... ... ... күші – ... мен жұмыс істейтіндердің жиынтығы, ал
жұмыссыздық деңгейі – бұл ... ... ... ... жұмыссыздардың
пайыз түріндегі анықталуы. Демек,
Жұмыс күші = жұмыс істейтіндер саны + ... ... ... ... агенттігі есептейтін тағы бір статистикалық көрсеткіш,
бұл ... ... жасы ... ... ... ... жұмыс
күшіндегі үлесі:
Бұл статистикалық көрсеткіш барлық тұрғындар үшін есептеледі, сонымен
қатар жеке топтар үшін де ... ... мен ... ... ... жас ... үшін де ... түрлері
Толық жұмысбастылық ұғымына анқтама ... ... ... 3 түрімен танысуымыз керек: ... ... ... ... адамдар өз мамандықтары бойынша қызмет ... ... бар ... ... ... ... ... шығарып жіберіп, олар басқа жұмыс орнын іздеп ... ... ... ... жоғалтқандықтан уақытша ... ... ... жастар арасында алғаш рет жұмыс іздеп жүрген ... ... ... ... жаңа ... орнына немесе уақытша жоғалтқан
жұмысқа қайтып келген кезде ... ... ... ... ... әр ... себептермен жұмыссыз қалған адамдар санаты құрамын
өзгертсе де, осы жұмыссыздық типі қала ... ... ... ... ... ... алуын күтіп отырған адамдарға ... ... ... ... ... деген анықтама бұл құбылыс ... ... ... ... жұмыс орны мен жұмыс күші арасында сәйкестілік орнамайды.
Уақытша ... ... ... ұсынатын «білімдері» бар деп
есептеледі.
Уақытша жұмыссыздық міндетті және ... ... ... көпшілігі жұмысаралық жағдайға өз еркімен түседі, олар
өздерінің ... ... ... ... ... жұмысқа
ауысады.
Бұл жұмысшылардың өздеріне үлкен табыс әкеледі және ... ... ... ... ... ... Яғни жалпы
экономикадағы нақты өндірісі көлемінің ұлғаюы.
Құрылымдық жұмыссыздық
Уақытша жұмыссыздық ... ... ... ... екінші санатқа ауысады. Экономистер ... ... ... ... ... ... өте келе технология мен
сұраныс құрылымында өзгерістер болады, олар өз ... ... ... сұраныс құрылымын өзгертеді. Осы өзгерістердің ... ... ... ... ... ... мүлде жойылады.
Басқа мамандықтарға соның ішінде, жаңаларына ... ... ... ... күші ... ... ... ... ... және толық жауап бере ... ... ... ... ... ... ... яғни жалпы немесе жиынтық
шығындардың ... ... ... ... болады.
Тауарлар мен қызметкерге жиынтық сұраныс азайғанда, жұмысбастылық
төмендейді, ... ... сол ... ... жұмыссыздықты кейде
«Сұраныс тапшылығына байланысты жұмыссыздық» деп аталады.
Толық жұмысбастылық ұғымы
Толық жұмысбастылық жұмыссыздықтың мүлдем жоқтығы ... ... және ... ... ... ... деп санайды, осыдан
толық жұмысбастылық ұғымы еңбек күшінің 100% -нан аз ... ... ... ... Дәлірек айтқанда, толық жұмысбастылық
кезіндегі ... ... ... және ... ... қосындысына тең.
Басқа сөзбен айтқанда, толық жұмысбастылық кезінде жұмыссыздық деңгейі
циклдік жұмыссыздық нольге тең ... ... ғана ... ... кезіндегі жұмыссыздықты «жұмыссыздықтың ... ... деп те ... ... ... ... қосарланған ішкі
өнімнің нақты көлемі «экономиканың өндірістік әулеті» д/а.
Жұмыссыздық табиғи деңгейі өз ... ... ... Ол ... ... күші мен институционалдық өзгерістермен байланысты
демографиялық ... ... ... ... ... ... және шығындар инфляциясы.
Инфляция дегеніміз бағалардың орташа ... өсу ... ... бұл ... ... ... енді ... болмайды.
Инфляция кезінде кейбір бағалар бір қалыпта қалады, ал кейбір бағалар
төмендейді.
Инфляция деңгейін өлшеу.
Инфляция баға ... ... ... ... түсірелік, жалпы
базалық мерзім баға индексі арқылы анықталады. Инфляция деңгейін мына
жолмен ... ... ... Осы ... (1999ж) баға ... алдыңғы
жылдық (1998ж) баға индексінен шығарып, айырмасын алдыңғы жылдың (1998ж)
баға ... ... ... кейін оны, пайыз түрінде шығару үшін 100-ге
көбейтеміз. Мысалы, 1998ж тауарлар тұтыну баға ... 154,5 тең ... – 158,2 ... 1999ж ... ... мына ... ... қарқыны
«70 – ереже» д/а ереже инфляцияны басқаша анықтауға мүмкіндік береді.
Бұл бағалардың екі есе ... ... ... тез ... табуға
көмектеседі.
Экономиктер инфляцияны-2 түрге бөледі:
1. Сұраныс инфляциясы. Эканомикада кейде ұсынысқа қарағанда сұраныс
шығындары көбірек болады. Артық ... ... ... ... ... алмайды, өйткені барлық ресурс қамтылған. Бұл артық сұраныс бағаның
өсуіне әкеледі және ... ... ... ... ... ... ... инфляциясы. Шығын көлемі өзгеруінің
және ... ... ... де ... ... ... ... сұраныс артпағынан қарамастан, соңғы жылдың баға деңгейі ... ... де, ... ... ... ету де ... ... бірақ осымен бірге жалпы баға деңгейі де өсті. Шығын инфляциясының
пайда болуына екі ... ... бар: а) ... төлемақының өсуі; ә) энергия
және шикізат сияқты ... ... ... ... ... болған инфляция. Шығын инфляция теориясы
бойынша кейбір жағдайларда бұл инфляцияның шығу ... ... ... Бұл ... ... ұйымдық келісімдер көлемімен кәсіподақтың
атаулы төлемақылар мөлшерлемесін (ставка) қадағалауға ... ... ... ... ... және ... деңгейдегі төлемақыны
кәсіподақ, қатарына кірмейтін жұмысшыларға тағайындады делік.
Егер барлық мемлекет аумағында төлемақының өсуі, қандай ... ... ... ... орташа шығындар өсіп кетеді. Бұған фирмалар
өндірісті және тауар мен қызыметті қысқартумен жауап береді. Осы ... ... өсуі ... бұл инфляцияның түрін төлемақының
өсуінен ... ... ... деп ... бұл шығын инфляциясының бір
түрі.
Ұсыныс механизімінің бұзылуынан ... ... ... ... ... ... бұзылуымен түсіндіретін теория
өндіріс шығындарының өсу себептерін және өнімге пайдаланатын шикізат пен
энергияға ойламаған шығынның ... ... ... және ... ... ... қатты көтерілді.
Осы мезгілде энергияның бағасы өсіп жатты және ... ... да ... ... инер-ң жылдам өсуіне әкеледі.
Қиыншылықтар. Біз инфляцияны екі типке ...... ... шығындардың өсуінен болатын. Күнделікті өмірде бұл екі ... ... ... ... ... ... тез арада өсті, артынан жиынтық
шығыны көбейеді, бұл ... ... ... Егер ... ... ... онда кейбір фирмаларда материалдарға,
ресурстарға, ... ... өсіп ... ... Сол ... өндіріп
жатқан тауарлардың бағасын көтеруге мәжбүр болды. өндіріс шығындары өсуі
салдарынан сұраныс инфляциясы болды. Бірақ көптеген ... оны ... деп ... Бұл екі ... ... ... ажырату қиын. Сұраныс
инфляциясы жиынтық шығындар болғанда байқалады. Ал инфляция ... ... ... жоқ болады. Ұсыныс азайған кезде нақты шикі өнім
көлемі және айналым қысқарады. Бұл ... ... ... ... ... әсері.
Ал енді инфляцияның зардабын зерттейік. Біріншіден, ... ... ... және ... ... әсер ететінен көрелік.
Баға деңгейі және жіө арасында белгілі бір қарым-қатынас бар. Нақты
көлем және ... ... ... бір ... көтеріледі немесе
қысқартылады. Бірақ соңғы 20 жыл ішінде көптеген ... ... ... ... ... ... ал бағалар өсіп жатады. Нақты өндіріс
көлемінің жеке ... ... ... Бұл ... ... әсер етуі
және табыс жіктелуін көре аламыз. Егер ұлттық табыс өзгермеген болса, ... ... әсер ... және нақты табыс. Бұл сұраққа жауап беру үшін біз атаулы табыс
және ... ... ... ... ... ... табыс – бұл айлық
немесе пайыз түрінде алынған ақшаның саны. Нақты табыс – бұл ... ... ... яғни біз осы табыс арқылы атаулы табысты сатып аламыз.
Егер атаулы табыстың бағасының өсу деңгейіне қарағанда тезірекөссе,
онда ... ... ... және ... егер баға өсу ... атаулы табыс
деңгейіне қарағанда тезірек өссе, онда нақты табыс азаяды.біз ... ... ... мына ... ... ... ... пайыздық өзгеруі = Атаулы табыстың пайыздық өзгеруі –
Баға даңгейінің пайыздық өсуі.
Егер атаулы табыс 10% ... ал баға ... 5% ... онда ... ... ... және ... 5%-дай атаулы табыс болса, инфляция 10%, онда нақты
табыс 5% болады.
Тұрақты атаулы табыс алушылар. Атаулы және ... ... ... ... ... ... ... табыс алған адамдарға инфляция
жазалаудың бір ... ... ... ... алушылар арқылы, басқа адамдар
тобына табысты жіктеледі.
Классикалық мысалға ... ... ... ... ... ... ... әкеледі. 1980ж зейнеткерлікке шыққан адамның
тауарлады мол ... ... ... бар еді, ал 1995ж ... алу
қабілеті жартысына дейін төмендеп кетті, бұған жалдау ... ... ... Инфляция мүлікті сақтаушыларға да үлкен зардап әкеледі.
Баға ... ... ... ... төмендейді мысалы, бір кісі 1980ж бастап
1995ж дейін 1000 доллар тығып қойды ... ... ... баға құны ... ... Бірақ сақтау формаларының бәрі пайыздық мөлшерлемеден
жоғары болса, онда ... ... ... құны ... алушы және несие беруші. (дербитор және кредитор). Қарыз алушы
және ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушыларға несие берушілер арқылы пайда әкеледі.
Болжалды инфляция. Егер адамдар: 1) инфляцияны алдын ала біліп отырса;
2) атаулы ... ... баға ... ... ... болғанда, мысалы, 60-жылдың аяғында басталған ... 70 ... жан ... олар ... жалақысы инфляциямен
үйлестіріліп есептелуі ... айта ... ... ... неше ... ... алушылар арасында
табысты үйлестіру басқаша түрде болуы мүмкін. Мысалы, егер несие беруші
және қарыз ... ... ... ... яғни егер баға ... ... онда 1 жылға 5% беруге келіссе бірақ келесі жылға дейін 6% дейін
өсті дейік егер банк ... ... ... 100 ... берсе онда ол жылдың
соңында 105% алады, бірақ инфляция осы жылдың ішінде 6%-ға жетсе, онда ... алу ... 99$ ... ... қарыз алушы ақшаны пайдаланғаны үшін несие беруші ... ... ... ... 11% ға ... ... мысалымыз нақты
пайыздық мөлшерлеме және атаулы мөлшерлеме арасындағы ... Ақша ... ... ... ақша ... Ақша ... туралы
түсінік. Ақша айналыс заңы.
Ақша дегеніміз – ... ... ... ... түрі,
құнның эквиваленттік формасы мен тұтыну құны біте қайнасқан ерекше тауар.
Яғни ақша-тауар ... мен оны ... ... ... ... шыққан ерекше тауар оның айрықша қызметі – барлық тауарларға ортақ
балама ... ... ... ... ... ... ... күші болады.
Ақшаның қоғамдағы мәнін К.Маркс жеке адам өзінің қоғамдық билігін ... ... ... ... ... жүреді, деген афоризммен
сипатталады.
Біріншіден тек ақшаға айырбастау ... ғана ... ... ... ... ... ... Мысалы, ақшаның тауар ... етуі ... ... ... сапалық деңгейі айқындалып сандық
есебі жүргізіледі.
Екіншіден әр адамның еңбегі, яғни қоғамдық өндірістегі үлкен де ... ... ... Себебі адам қоғамдық еңбектегі үлесін жалақы
ретінде алғанда ақша төлем құралы қызметін атқарғаны.
Үшіншіден, айырбас ... ... ... ... ... ішкі
қайшылықтары да шешіледі. Тек ... ... ... ... бүкіл
тауарлар тұтыну құны түрінде айырбас қатынасының бір жағында тұрады да, ал
екінші жағында ... ... ... ақша ... ... ... және ақша болып екіге бөлінуі оның ... мен ... яғни ... ішкі қарама-қарсы жақтарының қайшылығын
шешуге жол салады. Өйткені, ... ... ... оның ... ... ... өтеуге керек болғандығы. Бұл бір ... ал ... оның ... бар екендігі дәлденгені сатылған құн енді ақша түрінде
тауар өндірушінің қолына түседі. Сөйтіп, тауар өндірушіге ... ... ... өз ... ... кез ... қажетті тұтыну құнын алуға
мүмкіндік туады.
Ақшы айналыс заңы.
Ақша айналысы заңы – құн ... ... ... ... Ол ... қатынастары болатын барлық қоғамдық формацияларға тән. Айналыстағы
ақшаның саны К.Маркс ашқан ақша ... ... ... Тауар
айналысына қызмет ету үшін қажетті ақша ... екі ... ... кезеңде, айталық бір жылда сатылуға тиіс тауарлар бағасының қосындысына
екнішіден ақша айналысының жылдамдығына байланысты өзгереді. Ақша айналысы
заңы мына ... ... ... заңының мәні – ақшаның айналыс құралы қызметін орындау
үшін қажетті ақшы мөлшері сатылуға тиіс ... ... ... ... ақшы ... ... санына бөлгенге теңеуі керек.
Ақша тек айналыс құралы ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... тауарлар санасына байланысты азаяды.
Қарыз міндеттемелерінің бірсыпырасы қолма-қол ақшаның есеп айырысқанға
өтеледі, яғни олар ... ... мен ... ... есептеу
жолымен де өтеледі. Сөйтіп, несиенің даму ... ақша ... ... ... тауардың неғұрлым көп бөлігі несиеге сатылса, айналысқа
соғұрлым аз ақша мөлшері қажет.
Одан ... ... ... әлдеқандай ақша мөлшері
шарушылықтың және халықтың тұрақты ақша қорын ... ... ... ... ақша жиыны құрамын анықтау үшін
негізгі ақша агрегаттарының төмендегі жиынтығын пайдаланады:
М1 – ... ... ақша ... ... ал ... қазыналық билеттер) және банктік ағымдағы шоттардағы қаражат
(дипозиттер) жатады;
М2 – оған М1 агрегаты және ... 4 ... ... коммерциялық
банктерге мерзімді және жинақ салымдары кіреді;
М3 – оған М2 агрегаты және ... ... ... жинақ
салымдары кіреді;
L – оған М3 агрегаты және ірі коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ақша ... өзіне біріктіріп үлкен
ақша жиынын құрайды. Бірақ оның алдыңғыға қарағанда тиімділігі төмен.
Банк жүйесі. Ақша ... ... ... ... ... ... банк жүйесі екі деңгейде болады: Орталық банк
(эмиссиялық) және коммерциялық ... ... ... ... ... несие беру және салымдарды өсіру. Осындай шаралардың
нәтижесінде коммерциялық банктер ақша ұсынысын ... Банк ... ... ... Банк ... ... ... алып-сатумен де
айналысады.
Орталық банк ұлттың валютаны айналымға ... ... ... ... кал-қ банктердің міндетті резервтері банктер
арасындағы шот айыру ретінде ... ... банк ... ... ... және ... алушы қызметін орындайды және шет мемлекеттің
және банктердің істерін үйлестіріледі.
Барлық мемлекеттерде ... банк ... ... ... ... асырады, коммерциялық банктердің іс-әрекетін қадағалайды және
ұйымдастырады. Орталық банк пен ... банк ... ... тыс ... шешімдері нәтижесінде экономикадағы ақша
ұсынысының өзгеруіне ықпалын ... ... ... мемлекет ақша-несие саясатын анықтайтын және
жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының басты мақсаты: ұлттық
валютаның ... яғни оның ... ... мен ... шетел
валюталарына қатысты тұрақтылығын қамтамасыз етуді көздейді.
Ақша-несие саясаты.
Ақша-несие – бұл ... ақша ... ... ... сыйақы
мөлшерлемесін өзгерту, жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған
шаралар жиынтығы. Ақша-несие ... ... ... – Ұлттық банк болып табылады. Ал ақша-несие саясатының Ұлттық
банк тарапынан реттеу объектілеріне экономикадағы ... және ... ... ... ... ... негізгі түсініктер.
Ерік және тағайындалатын валюта бағамдары.
1. Төлем балансы сауда ... ... ... ... ... ... бағамдары. Баға мен ақша көлемінің тепе-теңдігі.
Мемлекеттің әлемдік нарықтағы жетістіктері мен жалпы ... ... ... ... ішіне елдің барлық жасаған ... ... ... яғни ... мәні ... Ал ... ... анықтамасы бойынша оның құрамына – операциялар балансы мен
капитал қозғалысының балансы жатады. Елдің барлық ... мен ... ... ... көрініс алды.
3. Экономиканың өсуі туралы түсінік
Соңғы жүз жылдықта ... ... көп ... адам ... ЖҰӨ және жиынтық ЖҰӨ тұрақты түрде өсуде. Экономиканың өсуі
кеңінен тараған ... ... ... ... ... отыратын
құлдырауларды ескерсек те, ұзақ мерзімді экономиканың өсуі ... ... ... ... ... адам басына шаққандағы
табыстың өсуі – бұл экономикадағы жаңа құбылыс. Бұл ... ... ... ... соңғы екі жүз жылдықта байқалып отыр.
Экономиканың ... ... екі жолы ... ... көрсеткіштердің мәнінің өсуі (ЖҰӨ, ЖІӨ, ТҰӨ, ҰТ
немесе адам басына ... ... ... ... институттар үрдісінің өзгерісі (Жеке меншік құқығы
құрылымының өзгеруі, өндірісті ұйымдастыру және бөлу ... және т.б.). Бұл ... ... ... бір
деңгейден екінші деңгейге ауысуына негіз болады. Жоғарыдағы
әдістемеге байланысты өсу ... үш ... атап ... неокейнстік
- неоклассикалық
- тарихи - әлеуметтік.
Экономикалық өсудің маңыздылығы
Неге экономикалық өсу ... ... ... ретінде
қарастырылады? Жан басына шаққандағы жалпы өнімнің өсуі ... ... ... ... сұраққа жауап басқа түрде және басқа әдіспен
құралуы мүмкін. Өсіп келе жатқан экономика жаңа тұтынуларды қанағаттандыра
алады және ...... ... шеше ... ... ... шектеулінің ахуалын шешуді жеңілдетеді.
Экономика өсуінің факторлары
Экономиканың өсуінің ... көзі ... Кез ... ... ... алты фактордан тәуелді. Олар:
1) Табиғи ресурстардың сапасы мен көлемі
2) ... ... ... мен ... ... капитал қорының көлемі
4) Технология
Экономиканың өсуіне әсер ететін осы төрт ... ... ... ... болады.
Дәл осылар өндірістің өсуіне мүмкіндік береді. Сапалы ресурстар және
технологиялық ... ... ... өнім ... ... ұлғайтады.
Экономиканың өсуіне әсер ететін соңғы екі факторды қарастырсақ, олар:
1) Сұраныс факторы
2) Бөлу, ... ... ... дұрыс пайдалану үшін, өндірумен қатар өндірген өнімді дер
кезінде сату да маңызды.
Экономиканың өсуіне әсер ететін сұраныс және ұсыныс ... бір ... ... ... мемлекеттердің Қазақстан Республикасының өсуіндегі рөлі
Экономистер арасында экономиканың өсуін қамтамасыз ... ... ... ... әр ... ... біреуіне сай төменде сипатталатын басты сатылардың
болуы маңызды. Бұл талап көбінесе экономиканың ... ... ... бұған экономикасы артта қалған мемлекеттер кезігеді.
1. Заңдылық пен тәртіп
Кейбір кедей мемлекеттерде қылмыс пен ішкі қақтығыстар болады, бұл ... мен ... ... дұрыс пайдаланбауға алып келеді. Сондықтан тұрақты
да әрі күшті мемлекеттік билік, заңдылық пен ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде табыс тауып, өндірісті дамыта алатын және оған
ниеті бар қуатты кәсіпкерлер аз деуге болады. Сондықтан ... ... ... ... күші бола алмайды.
3. Инфрақұрылым
Әлеуметтік тауар мен қызметтің тапшылығы салдарынан экономиканың өсуінде
инфрақұрылымның жеткілікті дамымауынан көптеген қиындықтар ... ...... және ... ... ... жерді өңдеу
және оны қорғау, жолды жөндеу және басқа да көліктік – байланыстық жүйелер
– осының барлығы ... емес ... мен ... ... ... ... ... жанама пайда әкеледі. Тек мемлекет қана осындау тауар
мен қызмет өндірісін қамтамасыз ете алады.
4. Міндетті жинақ пен капиталдық ... ... ... пен ... ... ... тарапынан
реттеуді қажет етеді.
Капиталды жинауды ынталандыру мемлекеттің ... ... ... Бұл ... екі баламалы жолдың болуы мүмкін. Біріншіден, жинақ
деңгейін көтеру үшін салықты көбейтуге болады. ... ... ... ең ... ... тиімді жобасын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Екінші әдіс инфляция ... ... ... ... ... ... айналымға жібере отырып және қосымша ақша жинағын жұмсай отырып
қаржыландыра ... ... ... ... ... ... барлық жағдайы бар. Жер
реформасы мен халықтың өсуін ұстау – ... ... ... ... әл –
ауқатты жоғарылату үшін мемлекеттің кірісуі керек. Тек мемлекет қана ... аша ... ... ... ... ... ... артта қалған елдерге қалайша
көмектесе ... ... ... ... қандай деңгейде? Экономикасы артта
қалған мемлекеттер өзінің жағдайын келесі факторлар арқылы жақсарта алады:
1) дамыған мемлекетпен ...... ... ... ... ... қайтарылмайтын жәрдемақы мен қарыз алу;
3) жағдайы бар ... ... ... тарту.
Экономикасы артта қалған мемлекеттердің қарыз дағдарысы
Қарыз дағдарысын қарастырайық. Нашар дамыған мемлекеттер қарызының көлемі
қанша? Оның себептері қандай? Ол қандай салдарға әкеледі? Егер оны ... ... ... ... шешу үшін не істеуге болады?
Қарыздың көлемі мен динамикасы
Соңғы 20 жылда экономикасы артта қалған мемлекеттердің ... ... ... көбейді. Егер қысқа мерзімді сыртқы қарызды қосатын болсақ,
онда осы ... ... ... көрсеткіші едәуір жоғары болады.
Дағдарыстың себебі
70- жылдары экономикасы артта қалған ... ... ... банк ... ... келіп түсуі едәуір көбейді. Бірақ 70 –
жылдардың аяғы мен 80 – жылдардың басында дүниежүзілік экономикада ... ... бұл ... ... ... қалған мемлекеттерге
жағымсыз әсерін тигізді.
Экономикасы артта қалған мемлекеттердің қарыз көлемінің көбеюі тағы бір
себепке байланысты. 1981 – 1984 ... ... ... ... курсының өсуі байқалды. Осыған байланысты қарыздар елдер Американың
дайын өнімін импорттау үшін бұрынғыдан да көп ... тура ... ... ... доллар болғандықтан, осы мемлекеттерге өзінің
тауарын әр долларға көбірек экспорттауы керек.
Сонымен, мұнайды импорттау үшін ... тез ... ... ... ... ... өсуі, доллар бағасының өсуі мен меншік қарыздың
азаюы – осының бәрі қарыз дағдарысын туғызады.
Экономикалық зардаптары
Осылардан кейін ... ... ... ... ... ... мен Халықаралық валюта қоры бірлесіп экономикасы артта қалған
мемлекеттерге көмек көрсету жөнінде әр ... ... ... Содан көптеген мемлекеттер қарызды төлеу жөнінде мәлімет мәулет
(отсрочка) алады. Осы шартқа сай экономикасы артта қалған мемлекеттер ... ... ... ... ... ... бұл өзінің несиелерін
төлей алу үшін жасалған. Көбінесе бұндай жағдайда ... ... ... үлкен табыс алу мақсатында көбейтуі тиіс. ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде
өмір деңгейінің әрі қарай құлдырауына алып келеді. Сонымен қатар ... ... тек ... өтеу үшін ғана ... ... ... өсуге еш қаражат жетпеуі ықтимал.
Қарыз дағдарысы индустриалды мемлекеттерге де өзінің кері ... ... ... ... ... экономикасы артта қалған
мемлекеттердің қарыздарын шығынға жазуына тура келді.
Шешімі бар ма?
Экономикасы ... ... ... ... дағдарысын жою немесе
азайту үшін не істеуге болады?
Дағдарыстан шығу жолын ... екі ... ... ... ... әр мемлекетпен жеке екі жақты келіссөз жүргізуге болады. Бірақ
мұндай жағдайда қарыз дағдарысы ... ... ... ... және ... ... өсуі ... мүмкін. Екінші бағыты қарызды
жеңілдетуден ... ... бұл ... ... ... ... ... кешіру болып түсіндіріледі. Бірақ мұндай шешім ... ... ... ... қиындық мынада: егер қарызды қайтарудан
бір мемлекет бас ... онда ол ... ... банктер мен оның
акционерлеріне қаржылық зиян тигізеді. Бірақ осы ... ... ... ... ... олар коммерциялық банктен енді қарызға қаражат ала
алмайды. Үлкен зардапқа тап болған кредиторлар кейбір уақыттан кейін ... ... ... ... ... ойға келеді. Қарыз ... ... ... жазу ... ... ... жайлы болып
келеді, бірақ қарыз қиындықтарының жай шешімінің жоқтығын білген жөн.
Қазақстан Республикасы экономикасының өсуі
Республикадағы болып ... ... ең ... ... ... білінеді. Нарықтық реформаның бірнеше жылдық тәжірибесі меншікті
өзгерту, шаруашылық құрылымдар жүйесін құрудың тиімділігін ... ... ...... ... ... жарлылық ахуалының
күрделіленуіне әкеліп соқты. Қазақстанның өтпелі экономикасында ... ... ... ... ... ... және т.б.
жатады.
Кеңес жүйесінде кедейшіліктің ресми түрі болған жоқ, бірақ жағдайы нашар
отбасылардың болғаны ... ... ... ақша ... төлеу
жұмыссыздардың қажеттілігін қанағаттандырды.
Жалпы, КСРО бойынша 1975 жылы жұмысшылардың табысы 16% ... ... ... - 39%, 1985 жылы – 16,3% пен 27,6% болды. ... ... 16-25% -ы әр ... бағалаулар бойынша кедейлер тобына жатты.
1989 жылы Кеңес Одағы бойынша республикалардағы кедейлік бойынша берілген
мәліметтер
| |75 ... ... ... ... ... ... |
| |бар ... саны ... ... ... |5,0 |23,3 ... |2,3 |0,2 ... |2,4 |0,2 ... |1,9 |0,1 ... |6,0 |9,8 ... |3,3 |1,1 ... |11,8 |1,6 ... |13,0 |2,2 ... |14,3 |1,5 ... |33,6 |7,5 ... |15,5 |8,1 ... |32,9 |4,5 ... |51,2 |8,4 ... |35,0 |3,9 ... |43,6 |27,6 ... ... |11,0 |100 ... | | ... ... ... дейінгі жылдары кедейлерге демографиялық белгілері бойынша
адамдардың өте аз тобы ғана жатты. Төменгі квалификация едәуір рөл ... ол да ... ... бола алмады. Адамдардың әр түрлі жерлерде
тұруы, аймақтық экономикалық дамуы ... ... ... ... ... ... жағдаймен түсіндіріледі, адамзат әлуеті дамуының
көзқарасынан қарағанда мүмкіндік пен ... ... ... анықтамасы жоқ, ал оның ... ... ... ... мәліметтердің болмауымен және субъективті бағалаумен
байланысты. Кедейлік көрсеткіш құру үшін республикада «табалдырық» ретінде
өмір сүру ... ... ... ... ... ... мен ... трансферттен
басқа да отбасыларда табыс көздері бар деп ... ... ... білу үшін баға ... ... ... есептеледі.
Қазақстандағы кедейлік деңгейі
| |Өмір сүру |Жан ... ... ... |
| ... тг. |есеп коэффициенті ... ... |2861 |34,6 |11,4 ... |3505 |43,0 |12,1 ... |3716 |43,4 |12,8 ... |3394 |34,5 |13,7 ... ... тұрғындардың 43%-дан астамының табысы күнкөріс
минимумынан ... ... ... 1999 жылы ол ... ... деңгейі терең деп жағдайы нашар топтардың тұтынуы ... ... ... ... ... ... орташа тұтыну
көлемі күн көру минимумынан үштен бір есе төмен, Ресейде ол 42,6% - ... ... 32,5% , ... 51,8% және ... ... Шығыс Еуропаға қарағанда көбірек болып ... ол 10 % бен 15 % ... ... ... республикада да жұмыссыздық кедейлікпен үйлеседі.
Қазақстандағы кедейлік деңгейі мен жұмыс күшінің ... |Жан ... ... ... ... |
| ... коэффициенті |кедейлік ... |
| |1996 ж |1999 ж |1996 ж |1999 ж |1996 ж |1999 ж ... жер |30,0 |32,9 |8,9 |10,4 |3,8 |3,3 ... жер |39,0 |37,1 |13,7 |18,4 |6,6 |9,1 ... ... ... ... қарағанда кедейліктің жоғары және терең
екендігін атап өту керек: ... ... ... ... кедейлік
сызығынан 30 % кем тұтынады. 1999 жылы олар ауыл ... % - ын ... ... түпкілікті түсінігі ... ... ... ... тепетеңдік – бұл ұлттық
экономиканың, ... ... бір ... ... пен ... ... жағдайы.
Экономикалық тепетеңдік макроэкономикалық теорияда орталық орын алады,
неге десе ол экономиканың оптималды жағдайын көрсетеді. Бұл ... ... ... мен ... өсу қарқынын, толық жұмыс
бастылық, инфляцияны төмендету қамтамасыз етудің қажетті ... ... ... бір ... болатын екі жағдайдағы –
тепетеңдікте және теңсіздік және динамика ретінде сипаттауға болады.
Нарықты экономикада барлық өндірілген өнімдер ... ... ... ... Ал барлық табыс жұмсалуы қажет және өткерілу керек. Тек
сонда ғана, жиынтық сұраныс пен жиынтық ... ... тең ... ... моделдер нарықтық сипаттама қабылдады: моделі,
жиынтық ұлттық шығындар көлемі (АЕ), ұлттық табыс тең ... ... тең ... ... ... ... ... қазір
экономикалық саясаттың теориялық негізін құрастырады. Бұл макроэкономикалық
процестердің объективті логикасы және оның ... ... ... ... ол ... ... алатын, істегісі келетін, бірақ
жұмыс орны жоқ. Жұмыссыздық, қазіргі еңбек нарығына тән ... және ... ... тұрақты өзара кері байланыс
болады: Инфляцияның өсуі ... ... қоса ... ... ... ... не ... не инфляция тууы мүмкін.
Бұл тәуелділікті Филипс ... ... ... ... ... ... М.Ә.Тілеужанова. Макроэкономика: Оқулық – Алматы:
Экономика 2003.-432бет.
2. Макроэкономика: Рудтгер Дорнбум, Стенли ... - ... ... ... ... ҚазҰТУ. Алматы 2004.
-----------------------
Экономикалық цикл
Құлдыраудың ең
төменгі нүктесі
көтерілу
Шың
Әлеуетті ЖҰӨ ... саны × ... ... жалпы саны
Жасы үлкен тұрғындар саны
Жұмыс күшінің жалпы саны саны × 100
Жасы үлкен тұрғындар санының ... =

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет
2013-2014-2015 жылдардағы Қазақстан Республикасының негізгі макроэкономикалық көрсеткішінің сипаттамасы17 бет
2013-2015 жылдардағы ҚР-ның макроэкономикалық көрсеткішіне сипаттама14 бет
Коммерциялық банк қызметін макроэкономикалық реттеудің мазмұны5 бет
Лоренц қисығы мен Энгель қисығының макроэкономикалық деңгейі18 бет
Макроэкономикалық көрсеткiштер14 бет
Макроэкономикалық даму12 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштер16 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштер жайлы3 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштер туралы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь