Саяси мәдениет туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І. Саяси мәдениет туралы ұғым, оның мәні мен қызметтері ... ... ... ... .
ІІ. Саяси мәдениеттің жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
ІІІ. Саяси әлеуметтенудің түсінігі мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Саясаттану ілімінде бұл тақырыптың маңызы зор. Ол нақтылы саяси жүйенің сипатын, қазіргі саяси тәртіптің мәнін, қоғамдық топтардың саяси санасы мен іс-әрекеттерінің ерекшеліктерін, саяси процестердің даму жолын және бағытын түсінуге мүмкіндік береді. Саяси мәдениет адамдардың жүріс-тұрысы мен әр түрлі ұйымдардың қызметіне, олардың ішкі және сыртқы саясат құбылыстарын ұғынуға, саяси болжам жасауына тікелей әсер етеді.
Бұл ұғымның саясаттануға енгеніне көп болған жоқ. XX ғасырдың 50 жылдарының екінші жартысы — 60 жылдардың басында Г. Алмонд, С. Верба, Л. Пай деген Американың зерттеушілері мен олардың шәкірттері саясатқа да, мәдениетке де қатысы бар өзгеше қоғамдық құбылыс жөнінде бірнеше жұмыстар бастырып шығарды. Олар кейін “саяси мәдениет” деген атпен кең тарап кетті.
Бірақ бұдан саяси мәдениет жөнінде бұрын ешқандай ой-пікір болмаған екен деген ой тұрмауы керек. Себебі, антикалык ойшылдар, атап айтқанда, Платон (“Мемлекет”, “Заңдар” деген еңбектерінде), Аристотель (“Саясат” деген еңбегінде), кеңірек Н. Макиавелли, Ф. Бэкон, Ш. Монтескье және бас¬қа ойшылдар да бұл мәселеге көңіл аударған. Олар әр түрлі салт-дәстүрлерде тәрбиеленген, әрқилы әлеуметтік және саяси тәжірибе алған адамдар бірыңғай, біртектес жағдайды әр түрлі сезіп, оған сан қилы жауап қайтаратындығын байқаған.
1. Ұлықпан Сыдыков, “Саясаттану”, Алматы- 1996 ж
2. Қасепов, “Cаясаттану”, Алматы-1998ж
3. Д. Жамбылов , “Саясаттану”, Алматы- 2003ж
4. Қ.Ж. Рахметов, А.М. Болатова, “Саясаттану”, Алматы- 2005ж
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
........................
І. Саяси мәдениет туралы ұғым, оның мәні мен ... ... ... ... ... ... ... мен мәні
..............................................
ӘДЕБИЕТТЕР ... ... бұл ... ... зор. Ол ... ... сипатын, қазіргі саяси тәртіптің мәнін, қоғамдық топтардың саяси
санасы мен іс-әрекеттерінің ерекшеліктерін, ... ... даму ... ... ... мүмкіндік береді. Саяси мәдениет адамдардың жүріс-
тұрысы мен әр түрлі ұйымдардың қызметіне, олардың ішкі және ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Бұл ұғымның саясаттануға енгеніне көп болған жоқ. XX ғасырдың 50
жылдарының екінші жартысы — 60 ... ... Г. ... С. ... ... ... ... зерттеушілері мен олардың шәкірттері саясатқа да,
мәдениетке де қатысы бар өзгеше қоғамдық құбылыс ... ... ... ... Олар кейін “саяси мәдениет” деген атпен кең тарап кетті.
Бірақ бұдан саяси мәдениет жөнінде бұрын ешқандай ... ... ... ой ... ... ... ... ойшылдар, атап айтқанда,
Платон (“Мемлекет”, ... ... ... ... (“Саясат”
деген еңбегінде), кеңірек Н. Макиавелли, Ф. ... Ш. ... және ... да бұл ... ... ... Олар әр түрлі салт-дәстүрлерде
тәрбиеленген, әрқилы әлеуметтік және саяси тәжірибе алған адамдар ... ... әр ... ... оған сан қилы жауап ... ... ... ... оның ... пікірлерін
жасауға М. Вебер, Э. Дюркгейм, Т. Веблен, Т. Парсонс сияқты батыстың ірі
саясатшылары мен әлеуметтанушылары да ... үлес ... Ал ... “саяси
мәдениет” деген ұғымды бірінші қолданып, ғылыми әдебиетке ... ... ... өмір ... немістің ағартушысы, фелсафашы Иоганн Гердерді
санайды.
Бірақ ... ... ... ... ... ... өмірдің
белгілі бір өрісін білдіретін саясаттанудың ұғымы ретінде қолданбады, ... ... ... ... ... ... ... бұл мәселені зерттеуге Польшаның, Кеңес ... және т. б. ... ... ... ... Бірақ, өкінішке орай, олардың басым көпшілігі “дамыған социалистік
қоғамның” саяси мәдениеті дүниедегі ең ... ең ... ... ... ... мәдениет ұғымының жалпыға бірдей ортақ анықтамасы жоқ. Қазіргі
саяси әдебиетте оның 30-дан астам анықтамасы ... Бұл ... әлі жете ... ... ... мәдениеттің мағынасын айқындау үшін ең алдымен оның құрылымын
жақсы білген жөн. Бұл ... де ... ... ... ... ... Г. Алмонд пен С. Верба саяси мәдениетті адамдардың
психологиялык бағдарларының жиынтығы деп түсінеді. Бірталай ... ... ... ... ... жиынтығы деп санайды.
Сонымен қатар басқа да көзқарастар бар. Мысалы, ағылшын ... Карр мен М. ... ... ... ... ... мен әлеуметтік
тәжірибе, адамдардың саяси өзін-өзі ұстауы да ... ... ... ... ... ... топтардын саяси іс-әрекеттеріндегі тәсілдерді,
саяси нанымның табиғаты және оның ... ... ... ... ... бұл пікірге Ф. Бурлацкий мен А. Галкин қарсы
шықты. Олар адамдардың саяси іс-әрекеттері ... ... ... кең, ... ... ... ... керек деп пайымдайды. Бірақ бұл көзқараспен келісу
қиын. Себебі, біріншіден, саяси ... ... ... пайда болады.
Екіншіден, егер адамдардың саяси ... ... ... ... бөліп
алсақ, оның іс-әрекеттік жағы ескерілмей ... Ал ... ... ол ... ... ... ... іс-әрекеттің бірлігін
білдіреді. Сондықтан біз саяси мәдениетке саяси санамен ... ... ... ... ... коғамдағы саяси өмірдің барлық салаларын қамтиды. Оған
ең алдымен саяси сананың мәдениеті, адамдардың, топтардың, ұлттардың өзін-
өзі мәдени ... осы ... ... ... ... істейтін саяси
мекемелердің мәдениеті, өкімет пен ... ... ... ... ... ... ... қазыналар жатады. Сонымен,
саяси мәдениет деп белгілі бір қоғамға немесе әлеуметтік ... ... сана мен ... ... ... ... ... өзіндік міндеттері, қызметтері бар. Оларға танымдық,
реттеушілік, тәрбиелік, ... ... ... ... ... — қоғам мен саясаттың дамуын айқындайтын заңдылықтар
мен принциптерді танып білуге, субъектіні ... ... ... ... ... ... қоғамды басқарудың әдіс-тәсілдерімен қаруландыру.
Реттеушілік қызметі — саяси жүйенің қалыпты ... ... ... тәртіпті қамтамасыз ету, әлеуметтік-таптық, ұлттық қатынастарды
реттеу.
Тәрбиелік қызметі — әркімді қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... кеңшілікке, төзімділікке, қоғам
алдында жауапкершілікке баулу.
Біріктірушілік қызметі — қазіргі өмір ... ... ... ... арқылы әлеуметтік топтар, таптарды біріктіру, бұқараны мемлекет пен
қоғам жұмыстарын ... ... ...... ... алға ... ... келетін саяси
құндылықтарды, қазыналарды сақтау.
Сабақтастық қызметі — саяси тәжірибені бір ұрпақтан ... ... ... ... ... ұласып дамуын қамтамасыз ететін
тарихи сабақтастық.
І. Саяси ... ... ... оның мәні мен ... ... ... ... жүйесінің негізгі құрамдас бөліктері
есебіндегі мән - мағынасы, орны, атқаратын қызметі қандай деген мәселелер
осы тақырыптың мазмұны ... ... ... идеология және осы заманғы саяси - идеялық ағымдар.
2. Саяси мәдениет және саяси әлеуметтену.
Саяси мәдениет нақты әлеуметтік және ... ... ... және ... ... ... болып табылады. Саяси өмірге
қатысушылардың түсінігі, мәнділік ... мен ... - ... - ақ, ... ... - күйлері, наным пиғылдары мен мінез - құлықтары
саяси сана мен саяси мәдениеттің мазмұның құрайды.
Ол ... ... ... сипатын, қазіргі саяси тәртіптің мәнін,
қоғамдық топтардың саяси санасы мен ... ... ... даму ... және ... түсінуге мүмкіндік береді. Саяси
мәдениет адамдардың жүріс-тұрысы мен әр түрлі ұйымдардың қызметіне, олардың
ішкі және ... ... ... ... ... ... жасауына тікелей
әсер етеді.
Бұл ұғымның саясаттануға енгеніне көп болған жоқ. XX ғасырдың 50
жылдарының ... ... — 60 ... ... Г. ... С. Верба, Л.
Пай деген Американың ... мен ... ... ... ... де қатысы бар өзгеше қоғамдық құбылыс жөнінде бірнеше жұмыстар
бастырып ... Олар ... ... ... ... ... кең тарап кетті.
Бірақ бұдан саяси мәдениет жөнінде ... еш ... ... ... деген ой тұрмауы керек. Себебі, антикалык ойшылдар, атап ... ... ... ... ... ... (“Саясат”
деген еңбегінде), кеңірек Н. Макиавелли, Ф. Бэкон, Ш. ... және ... да бұл ... ... ... Олар әр ... ... әрқилы әлеуметтік және саяси тәжірибе алған адамдар бірыңғай,
біртектес жағдайды әр түрлі ... оған сан қилы ... ... Бұл ... неге ... ... ... келген. Сол
сұрақтарға жауап іздеген.
Саяси мәдениет тұжырымдамасын белгілеп, оның негізгі ... М. ... Э. ... Т. ... Т. ... сияқты батыстың ірі
саясатшылары мен әлеуметтанушылары да елеулі үлес қосты. Ал жалпы ... ... ... ... қолданып, ғылыми әдебиетке енгізуші деп
XVIII ... өмір ... ... ағартушысы, фелсафашы Иоганн Гердерді
санайды.
Бірақ олардың қай-қайсысы болмасын “саяси ... ... ... бір ... ... ... ұғымы ретінде қолданбады, мұны
жасаған жоғарыда ... ... ... ... ... бұл ... ... Польшаның, Кеңес ... және т. б. ... ... елдердің қоғамтанушылары
қосылды. Бірақ, өкінішке орай, олардың басым көпшілігі “дамыған социалистік
қоғамның” ... ... ... ең озығы, ең демократияшыл деген
желеуді дәлелдеуге тырысты.
Саяси мәдениет ұғымының жалпыға бірдей ортақ ... жоқ. ... ... оның ... ... ... ... Бұл мәселенің
күрделілігімен әлі жете тексерілмегендігін білдірсе ... ... ... ... үшін ең ... оның ... ... жөн. Бұл жөнінде де ғалымдар арасында ... ... ... Г. ... пен С. Верба саяси мәдениетті адамдардың
психологиялық бағдарларының жиынтығы деп ... ... ... ... қазыналардың, нанымдардың, нұсқаулардың жиынтығы деп санайды.
Сонымен қатар ... да ... бар. ... ... ... Карр мен М. ... саяси мәдениетке саяси идеялар мен әлеуметтік
тәжірибе, адамдардың саяси өзін-өзі ұстауы да ... ... ... ... мәдениетке әлеуметтік топтардын саяси іс-әрекеттеріндегі тәсілдерді,
саяси нанымның табиғаты және оның мүшелерінің қазыналары жатады.
Кеңес өкіметі кезінде бұл ... Ф. ... мен А. ... қарсы
шықты. Олар адамдардың саяси іс-әрекеттері саяси мәдениет ұғымынан кең, оны
өз алдына бөлек ... ... деп ... ... бұл көзқараспен келісу
қиын. Себебі, біріншіден, саяси мәдениеттен саяси іс-әрекет пайда болады.
Екіншіден, егер ... ... ... ұстауын саяси мәдениеттен бөліп
алсақ, оның ... жағы ... ... Ал ... ... ол ... ... бірге нақтылы іс-әрекеттің ... ... біз ... мәдениетке саяси санамен қатар іс-әрекеттер
де кіреді дейміз.
Саяси ... ... ... ... ... салаларын қамтиды. Оған
ең алдымен саяси сананың ... ... ... ұлттардың өзін-
өзі мәдени ұстауы, осы ... ... ... ... ... ... мәдениеті, өкімет пен азаматтардың өзара қатынастарына
байланысты тарихи қалыптасқан саяси нұсқаулар, ... ... ... ... деп ... бір ... ... әлеуметтік қауымдастыққа тән
саяси сана мен іс-әрекеттердің ұқсастық жиынтығын айтады.
Саяси мәдениеттін өзіндік міндеттері, қызметтері бар. ... ... ... біріктірушілік, қорғау, сабақтастық қызметтері
жатады.
Танымдық қызметі — қоғам мен саясаттың дамуын айқындайтын заңдылықтар
мен ... ... ... ... саяси салада табысты ... ... ... қоғамды басқарудың әдіс-тәсілдерімен қаруландыру.
Реттеушілік қызметі — саяси ... ... ... ... ... ... ... ету, әлеуметтік-таптық, ұлттық қатынастарды
реттеу.
Тәрбиелік қызметі — әркімді коғамдық-саяси қызметке, әрекетке, саяси
белсенділікке ынталандыру, ... ... ... қоғам
алдында жауапкершілікке баулу.
Біріктірушілік қызметі — қазіргі өмір сүріп отырған саяси жүйені
қолдау арқылы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... баскаруға жұмылдыру.
Қорғау қызметі — қоғамның қарыштап алға дамуына ... ... ... ... ... ... — саяси тәжірибені бір ұрпақтан екінші ұрпаққа
жалғастырып, ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
тарихи сабақтастық.
Саяси мәдениеттің ... және оны ... ... ... біз ... мәдениетке саяси сана мен саяси іс-әрекеттер жатады
дедік. Кең мағынасында бұл ... ... ... ол — ... мәселе.
Сондықтан өз кезегінде олар нені қамтитынын тереңірек білген жөн. ... ... ... ... ... ... ең ... қоғамның саяси
өмірінің әр түрлі жақтарын бейнелейтін әдеттегі қалыптасқан түсініктері
жатады. Ол ... жүйе мен оның ... ... ... ... мен ... ... қабылдау мен іске ... ... ... ... ... өз ... саяси қызметке қатысудың
құдіреттілігі мен тиімділігі жөніндегі және т. с. с. ... ... ... ... ... бөлігіне саяси қазыналар мен
құндылықтар жатады. Ол «еркіндік», ... ... ... ... ... және т. б. ... байлықтардың
қайсысына басымдық, артықшылык беруінен байқалады. Мысалы, біріншісі —
кейбір адамдар, ... ... ... ұлттар тендікті қастерлеп, соған
тұрақты бет ... ...... ... ... ең басты
байлық деп санайды. Үшіншісі — ... ... ... ... ... ... орнаса да) бәрінен артық көреді. Төртіншісі
— автономияны қалайды және т. с. с. ... ... ... ... американдықтардың 74%-і еркіндікті бірінші орынға қойса, 20%-і
тендікті жақтапты. Ал ... ... тең ... ... ... ... ... Бұдан біз кімдер қандай саяси бағдар ... ... тағы бір ...... ... ... мен ... қатынасы. Мысалы, американдықтар мемлекетке сыншыл,
кейде жат көзбен ... ал ... ... ... ... түзу ... ... партияға деген көзқарасты ... ... ... ... жөнсіздік деп санайды. Сондықтан ... жүйе ... ... ... Ал ... ... оған ... оның ешқандай сөкеттігі жоқ сияқты. Демек, әрбір елдің, халықтың ... ... ... ... саяси бағдар ұстау да кіреді. Ол субъектінің саяси
құбылыстарға қатынасын білдіреді. Ол ... ... ... ... оған ... ... жұмысқа белсене қатынасу немесе қатынаспау және ... ... ... ... Мысалы, ағылшын сайлаушылары саяси
серкеге емес, партияға бағдар ... Ал ... ... басшысын сайлағанда
партияға емес, президентке үміткердің тұлғасына бағдар ұстайды. Үндістанда
да солай, ... ... ... ... ... береді.
Саяси мәдениетте әдет- ғұрып, жүріс-тұрыстың да орны зор. ... ... ... ... иіліп сәлем береді. Сонда ол елдің ғұрпын
білетін адам ... ... ... төмен тұрғанын бірден байқайды.
Себебі, ол төменірек иіледі. Ал ... ... ... айту етек ... ... жауы» деп соттау, интернационалдық борышымызды өтейміз ... ... ... ... ішкі ... ... кіргізу, сайлау кезінде сайлаушыларды алдау және т. с. с.
Саяси мәдениеттің ерекше белгісіне саяси ... ... Әр ... ... ... ... сай ... рәміздерін
жасайды. Оған ең алдымен Жалау, Елтаңба, Әнұран, Ата Заң, ақша белгілері
және т. б. ... ... ... саяси жүйенің және оның институттарының қызмет
етуі кіреді. Ол ... ... және т. б. ... қалай
ұйымдастырудын, әр түрлі деңгейде қабылданған саяси шешімдердің, саяси-
әлеуметтік ... ... және ... мәдениеттілігін қамтиды. Әр
түрлі елдерде бұл әрекеттердің ... ... ... ... саяси
шиеленістерді алайық. АҚШ-та әлеуметтік саяси кикілжіңдерге қалыпты жағдай,
тіпті, қоғамның ілгері дамуы үшін керек ... деп ... ... ... ... қашпайды. Ол шиеленісті шешуге, ... ... оны ... ... ... ... ... құрылымы осындай. Енді оны қалыптастыратын
қоғамдық күштер ... оның ... мен ... кімдер айқындайды деген
сұрақ туады. Соған ... ... ... ең ... ... ... Ол ... заң шығару, атқару және сот органдары арқылы атқарады. Мемлекет
ұлттың саяси рәміздерін ... ... ... және т. б.), адамның
саяси өзін-өзі ұстау үлгілерін ... ... ... кезінде Павлик
Морозовтың әкесін ұстап беру «ерлігі») қалыптастырады. Егер ... ... ... онда оның рөлі тіпті жоғарылай түседі. Себебі, ол
демократиялық жағдайда азаматтық коғамның қолында ... ... жеке өз ... ... ... ... (көп жағдайда сонымен тығыз байланыса отырып) саяси
мәдениетті қалыптастыруға қоғамдық ұйымдар, ... ... ... ... өз ... бағдарламаларымен таныстырады, партияларға
және партиялық системаларға ... бір ... ... ... мен ... ... жөнінде мағлұмат береді.
Партияның рөлі әсіресе мемлекетпен сіңісіп, тұтасып партиялық-мемлекеттік
құрылыс құрған елдерде өте биік ... ... ... ... ... ... ... алған бірпартиялық системада орнайды.
Саяси мәдениетті қалыптастырушы күштерге ... ... ... ... ... қосады. Олар мынау дұрыс, мынау бұрыс деген
түсінік тудырып, бағыт беріп, адамдарға саяси сана мен ... ... ... ... ... ... көбі ... зорлық-
зомбылыққа, озбырлыққа, күш көрсетуге қарсы. Мұндай жағдайларды ... ... ... ... ... Сондықтан біраз елдерде олармен
мемлекет басшылары ... тура ... ... ... ... әсіресе Италия, Иран, Польша сияқты елдерде кең өpic алған.
Саяси ... ... ... рөл ... көпшілік аппарат
құралдары: баспасөз, радио, теледидар. Қазір ... ... ... деп ... тегін емес. Әсіресе, ғылыми-техникалық революция
жағдайында ... рөлі ... ... ... ... өз ... ... жаңалықтарды миллиондаған адам теледидар арқылы көзімен көре алады.
Сондықтан ішкі және ... ... ... ... ... ... саяси
сананы қалыптастыруға зор әсерін тигізетіндігі сөзсіз.
Бұл салада бизнес әлемі де ... рөл ... ... ... ... ... ... пен бәсекелестік едәуір әсер етеді.
Мысалы, АКДІ-та және т. б. елдерде, әсіресе сайлау ... ... ... үшін ... ... ... ... жариялап, оның озық қасиеттерін суреттеп,
жарнама жасауға баса ... ... ... сөзбен айтқанда, саудагерлер
өз тауарын тиімді сату үшін қаншалықты тырысса, сондай ... ... ... ... ... ... тікелей және мақсатты түрде
қатынасушылардың қатарына академиялық қауым да жатады. Оның рөлі ... ... ... ... ... ... Онда ... пен
университеттер, зерттеу орталықтарының арасында үздіксіз алмастыру ... ... ... ... ... отставкаға кеткенде жоғары
төрелер академиялық кауымға келеді ... көбі ... сол ... ... Ал ... ... партияны колдаған көрнекті
саясатшылар, экономистер, юристер үкімет ... ... ... У. ... ... Э. ... ... солай болған). Басқа сөзбен
айтқанда, гуманитарлық ғылымдардың ірі өкілдері қоғамдық ... ... бір ... ... ... ... ... жол ашып, саяси ұсыныстарды дайындайтын теоретиктер ғана ... іске ... да ... ... ... ... мәдениетті қалыптастыруға әскер қатысады. Мысалы,
бұрынғы Пруссияның немесе фашистік Германияның, тіпті ... ... ... ... ... ... ... айғақ бола алады. Онда
армия жұмысының кейбір принциптері, ережелері, ... ... ... ... ... ... жеке-дара басшылық ету, бұйрық бойынша жұмыс
істеу, асқан құпиялылық, күш ... ... ... ... ... с. ... Саяси мәдениеттің жіктелуі
Қоғамдық жағдайға және ондағы қалыптасқан саяси ... мен ... әр ... ... ... ... ... Батыс
саясаттануында оны жіктеудің кең тараған түрі Г. Алмонд пен С. Вербаның
«Азаматтық мәдениет» (1963 ж.) ... ... ... Оңда Англия,
АҚШ, ГФР, Италия, Мексиканың ... ... ... ... ... жұмыс істеу түрлері сараланып, салыстырылады. Соның нәтижесінде олар
саяси мәдениеттің ... ... ... деп үш ... атап
көрсетеді. Патриархтық мәдениет азаматтардың саяси өмірге ... ... ... ... ... ... институттардың
шешімдерін мойындап, толық орындайды, ... ... ... бел шешіп
араласпайды. Саяси мәдениеттің қоғамшыл тұрпатында ... ... ... оның ... ... ... Ал өмірде көрсетілген тұрпаттар
«таза» күйінде емес, бір-бірімен аралас түрінде кездеседі. Зерттеушілердің
айтуынша, солардың ... кең ... және ... тұрақтылығын
қамтамасыз етуге ыңғайлысы азаматтық мәдениет көрінеді.
Мәдениеттің өзгешелігі болмысты ұғынудың, оны бағалаудың, ... ... ету ... ... ... ... бір
жағдайға сай келетін саяси жүйелер басқа жағдайларда күйзеліс тауып ... бір ... бір ... ... жетістікке жеткізсе, екіншісін
сәтсіздікке ұшыратады. Мұның бәрі көп жағдайда саяси мәдениетке ... Егер біз неше ... ... болмыста өмір сүріп, еңбек етуіміз
мәдениеттің әрекеттестігінен десек, артық айтқандық болмайды.
Саяси мәдениеттің жоғарыда ... ... ... жеке
әлеуметтік, этникалық, аймақтық және басқа саясат субъектілеріне тән
құрылымдары да қалыптасады. ... ... ... ... ... және т. б. ... көзқарастары пайда болады. Мұндай құрылымды
субмәдениет дейді. Басқа сөзбен айтқанда, субмәдениет деп қоғамда ... ... ... ... ... саяси бағдарды айтады.
Сонда субмәдениеттің пайда болу себебі қандай? Ол қоғамдық топтардың
экономикалық, әлеуметтік жағдайларын, ... ... ... ... жас ... және т. с. с. ... байланысты. Мысалы,
америкалық зерттеушілердің байқауынша, негрлердің ... ... ... адамдардың саяси белсенділігіне сенбеушілігі
жатады. Олар саясат ақ нәсілділердің ісі деп есептейді.
Кейбір ерекшеліктер әйелдердің ... ... де ... ... әйелдері консервативтік бағыттағы партиялар мен ұйымдарды
қолдайды (бұл әйелдердің әлеуметтік қатынастарының төмендігінен, ... ... ... аз ... қалыптасқан әдеттен
шықпауға тырысушылықтан болса керек).
Айтарлықтай айырмашылык, жастардың саяси субмәдениетінде де кездеседі.
Батыстың жастарын алсақ, олар ... ... ... пен ... ... ... алға тартса, қариялар материалдық
молшылықпен ... ... ... Қазақстанда болса оқуға түсе алмаған ауыл жастарының көбі жұмысқа
орналасып, ... ... жүр. ... арасында жартылай
ауылдық, жартылай қалалық саяси субмәдениеттің пайда болуын байқаймыз.
Саяси ... ... ... ... ... көптеген
саяси процестерді дұрыс болжауға ықпалын тигізеді. Ал әр түрлі ... ... ... ... ... тұрақсыздандырудың көзі
болуы мүмкін. ... ... ... әр ... ... де сан ... қалыпты құбылыс. Сондықтан ... ... ... ... ... ... істеуге тура
келеді. Ол үшін қоғам терең ойластырылған мәдениет саясатын жүргізуі ... ... ... жоғары болуы үшін мемлекет ел ішіндегі және
басқа ... ... ... ... жаңалықтар жөнінде жан-жақты
хабардар етіп отырғаны орынды. Сонда ғана елдің азаматтары бұл ... ... ... ... баға бере алады. Көлемді және сенімді мәлімет
алып тұруы, дамыған ... ... ...... ... ... қатынастарының қаншалықты дамығандығын көрсетеді.
Халық арасында мәдениет саясатын жүргізгенде мына мәселелерге ерекше
мән берген жөн: сол елдің Конституциясын, өзінің ... ... ... ... ... ... құрылыс, саяси жүйе, қоғам мен
мемлекетті басқару түрлері мен ... ... де ... ... ... ... ... халықтың асыл мұратын білу; билік пен ... ... ... ... ... ... ... негізінде
жатқан саясаттың, ережелер, принциптер, идеялардың мәнін түсіну және т. ... ... ... ... мен тәсілдері мол. Оған ең
алдымен оқу-ағарту жүйесін жетілдіру, халықтың білімін көтеру жатады. ... ... ... ... рөлі зор. Олар ... өздерінің саяси
қатынастарының қожасы болуына, әлеуметтік тұрмысының зандылықтарын
меңгеруге ... Бұл ... ... ... жаңа негізде құруға,
қоғамдық қатынастарды жетілдіруге, әлеуметтік, ... ... ... кең өріс ... ... ... көтеруге тек белгілі саяси білімді меңгеріп,
саяси құбылыстар мен процестерді, заңдылықтар мен принциптерді түсіну ғана
емес, ... ... ... ... өз ... ... ... қазынаны сақтап, молайтуға тырысу, Отанға қауіп төнсе, оны
қорғай білу де ... ... ... ... ... ... ... тап басып
айту қиын. Себебі, республикамыз өтпелі кезенді басынан кешіріп отыр.
Халықтың ... ... ... ... де, ... де,
болашақтың да мәдениетінің көріністерін байқаймыз. Мәселен, ... ... жеке ... гөрі ... ... ... сезіледі. Бірталайы болашақты күтумен күн кешуде. Ал болашақ
дегеннің өзі ... ... ғой. ... ... қазіргі саяси
өмірге белсене араласып, қоғамымыздың тезірек демократиялануына ез ... ... ... Қазақстан — егеменді ел. ... Ата ... ... ... құру ... кептеген бостандықтар ... ... ... ... жаңа Конституциясында да адам құқықтары мен
бостандықтары танылады және ... ... ... ... өмір сүруге,
жеке басының бостандығына құқығы бар. Заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең.
Адамның қадір-қасиетіне, жеке ... қол ... Сөз бен ... ... ... ... ... салынады. Ата Заңымызда
бұдан басқа да құқықтар мен еркіндіктер берілген. Мұның бәрі ... ... ... даму ... ... қадамдары деп
білеміз. Сонымен қатар ол саяси мәдениеттің даму деңгейін де ... ... ... ... мен ... туғанынан саяси сауатты, саяси өмірге бейімделіп тумайды. Олар
біртіндеп, өмір бойы ... ... ... толықтырады. Саяси
мәдениеттің үлгілері бір дәуірден екінші дәуірге мұра ... ... ... ... ... ... ... отырады. Мұндай процесті
ғылым тілінде саяси әлеуметтену дейді.
«Әлеуметтену» деген ұғымды XIX ғ. аяғында Америка әлеуметтанушысы Ф.
Гидденс және ... ... және ... Г. Тар ... ... Олар ... деп ... әлеуметтік ортаға байланысты
қалыптасуын айтты. XX ғасырдың 50-60 жылдарында осы ұғым негізінде ... және ... ... ... ... ... ... Г. Алмонд, С. Верба, Д. Истон еңбектерінде бұл үғым ... Олар бұл ... жеке ... осы қоғамдағы саяси
құндылықтарды, ... ... өз ... ... іс-әрекетінде
басшылыққа алуын жатқызды.
Ресей саясаттанушысы Е. Б. Шестопал саяси әлеуметтану деп тұлғаның
саяси санасы мен ... ... ... ... ... ... саяси белсенділік таныту процесінің барлық жиынтығын айтады.
Саяси ... ... XX ... 50-жылдары кеңінен көтерілді.
Оған себеп болған ... ... ... ... ... ... еді. Бұл кезде сыбайластық жемқорлық көбейді, нәсілдік кемсітушілік
әлі ... ... ... ... ... қажеттіліктерін
қанағаттандырмады. Сондықтан билік ... ... ... ... ... ... ... билікке жаппай қарсы шығу және
т.б. көбейді. XX ... 70 - ... ... ... ... соғысқа
қарсы, экологиялық, феминистік қозғалыстар дүр сілкіндірді. Бұрынғы
дәстүрлі материалдық ... ... ... ... ... ... субмәдениет пайда болды. Мысалға XX ғ. 60-жылдары дамыған хиппилер
қозғалысын алайық. Оған ірі ... ... ... ... отбасыларының балалары қатысты. Олар жеке адамның өзін-өзі толық
көрсетуіне жағдай жасалмағандығы, ... ... ... бар ... сол ... қоғамдық тәртіпті кіналады.
Сондықтан қоғамдағы әлеуметтік ... ... ... Мысалы, дәстүрлі
мәдениетте адам өзін-өзі ұстауы, шектеуі керек, бүтін, таза ... ... ... ... ... ... ... керек болса,
олар, керісінше, шаштарын жалбыратып өсіріп жіберді, жыртық-тесік киім
киді, өз ... ... ... ... және т.б. қоғамда
үстемдік еткен адамгершілік қалыптарына ... ... ... бәрі ... ... ... ... бұл құбылыстың себептері мен сырын ашу
үшін ... ... ... ... ... ... бұл ... күн
тәртібіне қатты қойылды.
Саяси әлеуметтену процесі үш негізгі ... ... ... ... жаңа ... ... мәдениеттің және саяси сананың
негізгі элементтерін жеткізу;
— қоғам мүшелеріне ... ... ... ... саяси іс-әрекет етуге
және шығармашылық жасауына қолайлы жағдай жасау;
— саяси мәдениеттің элементтерін ... ... ... ... өмір бойы жалғасады. Әлеуметтік-
саяси тәжірибе жинақтауына қарай оның саяси ... түрі ... ... бекіп отырады.
Сонымен саяси әлеуметтену деп адамның саяси ілімдерді, ережелерді,
құндылықтарды бойына сіңіріп, ... ... ... ішкі дүниесіне
айналдырып, сол арқылы өзінін ... ... мен ... ... ... дайындалу процесін айтады. Саяси әлеуметтену барысында
адам ... ... ... ... ... ... ... білімді меңгереді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта айтқанда, саяси мәдениеттің жоғарыда айтылған тұрпаттарынан
басқа жеке әлеуметтік, этникалық, аймақтық және басқа саясат субъектілеріне
тән ... да ... ... ... саяси өмірді
ұйымдастыруға, бақылауға және т. б. өзіндік көзқарастары пайда ... ... ... ... Басқа сөзбен айтқанда, субмәдениет деп
қоғамда үстемдік еткен мәдени бағыттап ... ... ... ... ... ... пайда болу себебі кандай? Ол коғамдық
топтардың экономикалық, әлеуметтік жағдайларын, этникалық, діни, нәсілдік,
білімдік, жыныстық, жас ... және т. с. с. ... ... ... ... ... негрлердің
субмәдениеттік өзгешелігіне ... ... ... саяси
белсенділігіне сенбеушілігі жатады. Олар ... ақ ... ісі ... ерекшеліктер әйелдердің саяси субмәдениетінде де кездеседі.
Мәселен, батыстың әйелдері консервативтік бағыттағы ... мен ... (бұл ... әлеуметтік қатынастарының төмендігінен, ерлерге
қарағанда қоғамдық қозғалыстарға аз араласқандығынан, қалыптасқан ... ... ... ... ... ... саяси субмәдениетінде де кездеседі.
Батыстың жастарын алсақ, олар адамдар арасындағы қарым-қатынас пен өмірдің
сапалылығы сияқты құндылықтарды алға ... ... ... ... ... ... Қазақстанда болса оқуға түсе алмаған ауыл жастарының көбі ... ... ... жүр. ... ... ... ... қалалық саяси субмәдениеттің пайда болуын байқаймыз.
Саяси мәдениеттің ... ... ... ... ... ... ... болжауға ықпалын тигізеді. Ал әр түрлі ... ... ... ... ... көзі
болуы мүмкін. Қоғамдағы жағдай көбінде әр ... ... де сан ... ... ... ... олардың
мүдделерін үйлестіріп, бастарын қосып, бірлестіре ... ... ... Ол үшін ... ... ... мөдениет саясатын жүргізуі керек.
Жұртшылықтың саяси мөдениеті жоғары болуы үшін мемлекет ел ішіндегі және
басқа ... ... ... ... жаңалықтар жөнінде жан-жақты ха-
бардар етіп отырғаны орынды. ... ғана ... ... бұл ... ... біліп, дұрыс баға бере алады. Көлемді және сенімді мәлімет
алып тұруы, дамыған ... ... ...... ... саяси қатынастарының қаншалықты дамығандығын көрсетеді.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ұлықпан Сыдыков, “Саясаттану”, Алматы- 1996 ж
2. Қасепов, “Cаясаттану”, Алматы-1998ж
3. Д. Жамбылов , “Саясаттану”, Алматы- ... Қ.Ж. ... А.М. ... ... Алматы- 2005ж

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Социология ( оқу құралы )501 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
1920—1930 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. Қазақстандағы мәдени революция3 бет
XX ғ. 50 жж. Қазақстанның саяси-әлеуметтік жағдайы және экономикасы мен мәдениеті6 бет
Мәдени саясат138 бет
Ортағасырлық Тараздың экономикалық және саяси мәдениетi38 бет
Саяси мәдениет11 бет
Саяси мәдениет - әлеуметтік институт ретінде171 бет
Саяси мәдениет және саяси сана6 бет
Саяси мәдениеттің қазіргі қоғамдағы орны12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь