Экономикалық өсу факторы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I.Экономикалық өсудің факторы ретінде теорияның негіздері ... ... ... ... ... ... .5

1.1. Өнім қабілеттігі туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Өнім қабілеттігіне әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.3. Өнім қабілеттігін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

II. ЖШС «МАРТ» «Алтын» сауда саласындағы қызметінің экономикалық көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

2.1. Қазақстандағы өсімдік майларының нарығы және олардың даму мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2. ЖШС «МАРТ».тың экономикалық сипатамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

Қолданған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасы экономикалық даму кезеңінің жаңа белесіне аяқ басты. Нарыкгык талаптардың ерекшеліктерін ескере отырып, мемлекеттің ішкі экономикалық мүмкіндіктері мен өндірістік ахуалын одан ары жақсарту мақсатында жаңа бағыттар белгіленуде. Өндірісті жаңаша құрудың, шығарылатын өнімдердің сұранысын арттырудың маңыздылығы да артуда.
Мемлекеттің экономикалық тұрақтылығын қалыптастырудың негізгі бағыты ішкі өндірісті өркендету екені белгілі. Бұл тұрғыда, өнім өңдеудің түпкі кезеңіне дейінгі жұмыстарды қамтитын өндірістік кәсіпорындарға деген жауапкершілік те үлғая түспек. Осы тектес кәсіпорындардың қатарына тамақ өнеркәсібіндегі өсімдік майларын өндеумен айналысатын өндіріс орындарын жатқызуға болады. Аталған саланың ел экономикасындағы маңызы оның ішкі нарықгағы азық-түлік қауіпсіздігін сақтауда, мемлекеттің экспортгық мүмкіндіктерін ұлғайтуда, отандық өзара байланысты кәсіпорындардың тиімділігін арттыруда және олардың сыртқы өндірушілерге тәуелділігін төмендетуде, ауыл шаруашылығы өнімдерін мақсатты пайдалануда және бәсекеге қабілетті өнімдер шығару арқылы мемлекеттің әлемдік нарықтағы беделін арттыруда көрініс табады.
Отандық өсімдік майларын өңдеуші кәсіпорындардың дамуы соңғы он жылдықга үлкен өзгерістерге ұшырады. Кеңестік жүйеде қалыптасқан экономикалық байланыстардың бұзылуы, нақгы сектор қаржы саласының арасындағы алшақтық, өндірістерді дамытудын бірыңғай, арнайы мақсатгы бағдарламаларының жоқгығы, өңдеу. салаларды ынталандыру тетіктерінің қалыптаспауы нарықгык қатынастардың алғашқы кезеңінде бұл сала көсіпорындарының жетілуіне мүмкіндік бермеді.
Статистика мәлшетгеріне жүгінсек, Қазақстандағы өсімдік майларына деген қажеттілік жылына 120 мың тн. мөлшерінде болып отыр, алайда оның отандық өндірісі 2002 жылы тек 34,8 мың тн. қүрады. Осының нәтижесінде елімізде импорттық майларға тәуелділік арта түсіп, ішкі нарықгағы импорттың үлесі 75-80 пайызга дейін жетті. Тек соңғы кездері нақгы секторды дамыту бағытындағы басты міндеггер мен қолайлы ортаны қалыптастыру шараларының нәтижесінде жаңа өндіріс орындары ашылып, халықгың тұтыну қажеттіліктерін қанагаттандыра бастады.
Әйтсе де ғаламдық даму үдерімінің қазіргі кезеңінде қолда бар жетістіктерге қанағаттану жеткіліксіз. Тынымсыз ізденіс пен нәтижелелі іс-әрекетті арқау еткен әлемдік нарық өндірушілері барынша жаңа нарықтарды игеруге ондағы тұтынушыларды жаулауға белсене кірісуде. Нарықтың бұл қатаң шарты отандық өнім өндірушілердің бәсекелік қауқарын нығайтуды, өнімдердің бәсекелік қыспақтарға төтеп берелік қабілетін арттыруды, ішкі және сыртқы нарықтарда сұранысы жоғары өнім өндіруге тиімді әсері бар тетіктерді айқындауды және сол арқылы мемлекеттің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесін шешуді қажет етеді. Бұл жағдай Қазақстан Республика Президентінің 2009 жылғы 19 наурыздағы Қазақстан халқына Жолдауында ерекше айтылды: «Экономика біздің дамуымыздың басты басымдығы, ал экономикалық өсімнің барынша жоғары қарқына қол жеткізу- негізгі міндетіміз болып қала береді.
1. Голубков Е.П. Основы маркетинга: Учебнж. -М.: Финпресс, 1999. -С 656.

2. Генри А. Маркетшг: принципы и стратегия:Учебнж для вузов. М.:ИНФРА-М, 1999. -С.804.
3. Қажымурат К. Кәсіпорынды басқару жуйесіндегі маркетингтің рөлі // Саясат, 2002. №1,59-606.
4. Светунъков С.Г., Литвинов А.А. Конкуренция и предпринимателъские решения.—Улъяновск: Корпорация технологий продвижения, —2000 С.256.
5. Ванифатова М.М. Феномен торговой марки современном маркетинге: проблемы оценки стоимости марки // Маркетинг и маркетинговые исследования е России. 2001. \№6. С.37-48.
6. Песоцская Е.В. Маркетшг услуг/ Под ред.акад. Г.Л. Багиева. Учебное пособие.-СПб.: Изд-во СПб ГУЭФ. 1997. -С.52.
7. Хойер В. Как делатъ бизнес в Европе / Вст.сл. Ю.А. Пискунова. —М.: Прогресс. 1992. -С.253.
8. Дуданов И.И. Подходы к оценке конку-рентоспособности товарной продущии на регионалъных продовольственных рынках // Экономика селъскохозяйственных и перерабатывающих предприятий, №12, 1998. — С 23-27.
9. Нурмаганбетов К.Р. Рыночное регулиро-вание производственно-хозяйственной деятельности фирмы по переработке селъскохозяйственной продукции. Алматы, Галым-2002г
10. Оразәлі Сәбден. XXΙ ғасырға қандай экономикамен кіреміз. – Алматы: Қазақстан, 1997. – 192 б.
11. Баймұратов О. Национальная экономическая система. – Алматы: Атамұра, 2001. –С.192
12. Ахметгалиев Б. 10 лет: Казахстан и интеграция. – Алматы: Атамұра, 2001. – С.192
13. Аубәкіров Я.А. Экономикалық теория. (авторлармен бірлесе) Алматы, 1999. – 78б
14. Алиев О.Ж. Общая теория и структура предмета теоретической экономики как научной дисциплины. Алматы, 2002. – 111б.
15. Рикардо Д. Соч. Т.» М, Госполитиздат, 1955, с. 89
16. Человеческое развитие в Казахстане. – учебник / под общ. Ред. Н.К. Мамырова и Ф.Акчуры. – Алматы: Экономика, 2008. – С10
17. К. Маркс, Ф.Энгельс. Соч. Т.46, ч2,с221
18. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика. Пер. С англ. М., Дело ЛТД. М: 1992г. с56
19. Друкер П. Нарық: как выйти в лидеры. Практика и принципы. М: СПб. – ГМП «Форматика», 1992. -164с.
20. Шеденов У.К., Ильясов Д.К. Теория маркетинга и менеджмента в сфере услуг (уч. пособие). Алматы: Қазақ университеті, 2002, с.6-7
21. Гэлбрейт Дж. Экономические теории и цели общества. – М.: Прогресс, 1976
22. Иноземцев В. Структурирование общественного производства в системе постиндустриальных координат (методолого – теоретические аспекты). – РЭЖ, 1997, 11-12, с59-68
23. Марцинкевич В.И. США:человеческий фактор и эффективность в экономике. М, Наука, 1991. стр 17.
24. Шеденов У.К. Сфера обслуживания: экономика развитого социализма и удовлетворение насущных потребностей народа. Алма – Ата, Казахстан, 1983. - с224
25. Есентугелов А. Путь Казахстана к рынку был долгим и тернистым, но не напрасным (к десятилетию экономических реформ) / Экономика и статистика. – 2001. №2. – С.11-15
26. Л. Эрхард. Благосостояние для всех. – М.: Дело, 2001. С332
27. Сатубалдин С.С. Азиатский кризис и экономика Казахстана / Материалы Международной конференции, посвященной 10 – летию независимости РК. – Алматы, 2001. Часть1. – С.49
28. Кабдиев Д.К. Рост государственного регулирования в условиях к переходу к рынку / Материалы международной конференции, посвященной 10-летию независимости РК. – Алматы, 2001. – Часть1. – С.49
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
I.Экономикалық өсудің факторы ... ... Өнім ... ... Өнім ... әсер ... Өнім ... ЖШС «МАРТ» «Алтын» сауда саласындағы ... ... ... өсімдік майларының нарығы және ... ... ЖШС ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы экономикалық даму
кезеңінің жаңа белесіне аяқ басты. Нарыкгык ... ... ... ... ішкі ... мүмкіндіктері мен өндірістік
ахуалын одан ары ... ... жаңа ... ... ... ... ... өнімдердің сұранысын арттырудың маңыздылығы да
артуда.
Мемлекеттің экономикалық тұрақтылығын ... ... ... өндірісті өркендету екені белгілі. Бұл тұрғыда, өнім өңдеудің түпкі
кезеңіне дейінгі ... ... ... ... ... те үлғая түспек. Осы тектес кәсіпорындардың қатарына тамақ
өнеркәсібіндегі өсімдік майларын өндеумен ... ... ... ... ... ... ел экономикасындағы маңызы оның ішкі
нарықгағы ... ... ... ... ... ұлғайтуда, отандық өзара байланысты ... ... және ... ... ... тәуелділігін
төмендетуде, ауыл шаруашылығы өнімдерін мақсатты пайдалануда және бәсекеге
қабілетті ... ... ... ... әлемдік нарықтағы беделін
арттыруда көрініс табады.
Отандық өсімдік майларын ... ... ... ... он ... өзгерістерге ұшырады. Кеңестік ... ... ... ... нақгы сектор қаржы саласының арасындағы алшақтық,
өндірістерді дамытудын бірыңғай, арнайы мақсатгы бағдарламаларының жоқгығы,
өңдеу. салаларды ... ... ... нарықгык
қатынастардың алғашқы кезеңінде бұл сала ... ... ... ... ... ... ... майларына деген
қажеттілік жылына 120 мың тн. мөлшерінде болып отыр, алайда оның отандық
өндірісі 2002 жылы тек 34,8 мың тн. ... ... ... ... ... тәуелділік арта түсіп, ішкі нарықгағы импорттың үлесі 75-
80 пайызга дейін ... Тек ... ... ... секторды дамыту бағытындағы
басты міндеггер мен қолайлы ортаны қалыптастыру шараларының нәтижесінде
жаңа өндіріс ... ... ... ... қажеттіліктерін
қанагаттандыра бастады.
Әйтсе де ғаламдық даму үдерімінің ... ... ... ... ... ... ... ізденіс пен нәтижелелі іс-
әрекетті арқау ... ... ... өндірушілері барынша жаңа нарықтарды
игеруге ондағы тұтынушыларды жаулауға белсене кірісуде. Нарықтың бұл ... ... өнім ... бәсекелік қауқарын нығайтуды, өнімдердің
бәсекелік қыспақтарға төтеп берелік қабілетін арттыруды, ішкі және ... ... ... өнім өндіруге тиімді әсері бар тетіктерді
айқындауды және сол ... ... ... ... ... ... шешуді қажет етеді. Бұл жағдай ... ... 2009 ... 19 ... ... ... Жолдауында ерекше
айтылды: «Экономика біздің дамуымыздың басты басымдығы, ал ... ... ... ... қол ... негізгі міндетіміз болып қала
береді.
Біз бұған өз ... ... ... ... ... ...
қол жеткіземіз ».
Бәсекеге қабілетті отандық өсімдік майларын қалыптастыруда ... ... бар ... ... ... нәтижелерін, осы
салаға қатысты ғылыми-техникалық және инновациялық ізденістердің қолданысын
пайымдай отырып, бәсекелік қабілеттілікті арттыру механизіміндегі ... ... ... ... ... ... негізгі
тетіктер ретінде өнімнің тұтынушылық қасиеттерін ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін, кәсіпорынның
баға саясатын, өнімнің тартымдылығын жоғарлатуға ықпал ... ... ... және өндрістің өркендеуін ынталандыратын мемлекеттік
қолдану қажеттілігі туындайды.
Зерттеудің мақсаттары мен міндеттері. Курстық жұмысымның мақсаты өсімдік
майларын өңдеуші ... ... ... сараптай отырып,
олардың өнімдерінің бәсекелік қабілеттерін арттыру тетіктерін негіздеу және
оларды қолдану бойынша нақты ... ... ... жету үшін ... ... ... міндеттерді шешу
көзделді:
- өнімнің бәсеке қабілетіне қатысты анықтамаларды зерттеу әне олардың
мазмұнын ашу;
- нарық ... ... ... ... ... факторларды
анықтау және олардың әсер ету деңгейін бағамдау;
- өнімнің бәсекелік қабілетін ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеті өнімді қалыптастырудың маңызды ... ҚР ... ... ... ... ... ... және май
өңдеуші кәсіпорындардың шаруашылық қызметтерін өзара салыстырмалы
түрде талдау;
- Ішкі нарықтағы ... және ... ... майлары өнімдерінің
бәсекелік қабілет деңгейлерін бағалау;
- өнімнің сапалық қасиеттерін жақсарту , кәсіпорынның баға саясатын,
маркетингтік ... ... және ... мемлекеттік қолдау
тетіктері бойынша өсімдік майлары өнімдердің бәсекелік қабілетін
арттыру бағыттарын және олардың шешу ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар жатады.
I.Экономикалық өсудің факторы ретінде теорияның негіздері
1.1. Өнім қабілеттігі туралы түсінік
Өнімнің бәсекеге қабілетігі ... ... ... әртүрлі
анықтамалар берген еді. Мысалы, Рессейлік ғалым И.В. ... ... ... ... ... ... және ... алу мүмкіндігіне
сай келетін тауардың сапалық және құндылық ... ... ... осы ... ... ... да бір ... бәсекеге қабілетік деп - тұтынушының жеке
сұраныстарын қанағаттандыратын бағасы ... ... және ... ... ... ... артық тауардың жиынтық қасиетін айтады.
Ал отандық ғалымдардың пікірінше, өнімнің бәсекеге қабілетігі бұл -
өнімнің ... ... ... ... салыстырғанда жоғары
тұтынушылық қасиеттермен, төмен бағамен, тартымдылығымен және ... өтеу ... ... ... ... ету үшін кәсіпорын өзінің өнім өндіру
шығындылығын бәсекелестеріне қарағанда мейлінше төмендету керек.
Екінші жағдайда бөлшектеу стратегиясы ... ... ... ... ... бөлшектеу өнімнің өзінде оны жеткізу әдістерінде маркетинг
жүзінде басқада факторлар болуы ... ... ... ... бар, яғни шығындылықты төменету тек – үнемдеуге қатысты болса,
бұл стратегияға әртүрлі жолдармен жетуге болады.
Үшінші стратегия бар ... ... ... ... бір түріне
жұмылдырумен байланысты бұл сала ішіндегі ауқымы шектелген бәсекеге
сүйенеді. Мысалы, фирма белгілі бір ... ... ... ... ғана өнім ... ... күні ... осы мақсатқа жұмсайды.
Өнімнің бәсекеге қабілетігі бірнеше маңызды қасиеттерге ие.Олар:
1.Бәсеке қабілетік салыстырмалы шама, яғни ұқсас өнімдермен салыстыру
немесе ... ... ... Ол ... ... яғни уақытқа байланысты өзгереді. Өнімнің
өмірлік және де басқада жағдайларға белгілі бір деңгейде тәелділік
қалыптасады;
3.Әрбір тұтынушының жеке ... ... ... ... қабілетігіне
өзінше әсер етеді. Сондықтан да ол құбылмалы немесе ауыспалы сипатқа ие
болады;
4.Бәсекеге қабілетілік ... ... ... бір ... ... ... прогресстің даму деңгейіне байланысты болады.
Тауарлардың бәсекеге жарамдылығының көрсеткіштері.
Нарыктық ... ... ... ... ... ... ... сатып алу сату ... ... ... ... ... мен
тұтынушының ... ... ... тауарлар жэне
тұтынушылар талабының ... сол ... ... ... ... ... бәсекенің жарамдылыгы деп
атайды.
Өнімнің бәсекеге ... ... ... ... ... ... кешенінің (сапалық және сандық) сипатамасын анықтайды.
Бәсекеге жарамдылығы өнім рынокта жеңіл және тез сатылады. Әрбір ... жеке ... ең ... ... ... ғана ... Жалпы
алғанда, сатып алушылар бағалармен салыстырғанда қоғамдық мұқтажын ... ... ... ... ... Сондықтан, сатып алушының тауарға деген
қанағаттанушылық деңгейінде жеке дара ... ... ... оның тағы да ... ... болу ... қалыптасады.
Сонымен, тауарға бәсекенің жарамдылыық оның сапалық және ... ... деп ... ... Ол ... ... ... қанағаттандыруды қамтамасыз етеді және сатьт алушы үшін тиімділігі
ұқсас тауар – бәсекелестер ерекшеленеді.
Бүл маңызды ... ... ... ... ... ең көп ... ... тоқталайық.
Бірінші тәсіл. Техникаға бәсекенің жарамдылығын анықтайтын белгісі - ... ... ... ... табылады. Ол мынадай фромуламен
анықталады;
Қ = Б, + ... , С,. — ... ... Б, — ... ... - бұл онімді ... ... ... ... ... ... ... Тауардың бәсекелестік жарамдылығын анықтағанда бұл
тәсіл екі өлшемді еске алуы мүмкін; өнімнің ... ... ... ... оның ... деңгейі. Сөзсіз, бәсекеге жарамдылығы артығырақ болатын
тауар оны өндіруге, сатуға кеткен ... ең ... ал сапа ... ... ... ... ... болса.
Үшінші тәсіл. Бүл тәсіл техникалық деңгейін және сату бағасын есепке
ала отырып, бәсекелестік тауарларды ... ... Бұл ... басында салыстырмалы сапаның сандық көрсеткіштерінің деңгейі және
базалық үлгілер (тауар) мына ... ... = КК, КК, ... КК - таyap ... ... ... — эстетико-эргономикалық деңгейінің кешенді
көрсеткіші;
КК - ... ... ... ... КК, - ... ... ... Бұл тәсілде бәсекеге жарамдылықтың деңгейі қалай
техникалык, солай экономикалың параметрге салыстыру ... ... ... параметрден тек сатып алушылар осындай ең жоғары
деңгейде қанағаттандыратынды ... ... ... республикада өткізіліп жатққан нарыққа көшу
сапа және өнімнің бәсекеге жарамдылық жөніндегі ... ... ... етеді. Егер бүгін емес, ол ертең бәсекелестік ... ... ... даму ... және ... ... еріксіз түрде
көндіруге болады.
1.2. Өнім қабілеттігіне әсер ететін факторлар.
Өнім ... әсер ... ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Обьективті факторлар - өндірушіге тікелей ... ... ... сатылған өнімге қызмет көрсету жанама түрде байланысты болады.
Субьективті факторлар - өндірушілерге байланысыз, яғни ... жеке ... ... ... ... ... ұстанымы ,
салты тағыда сол сияқтылар.
Экзогенді факторлар - әлемдік фактордың ... ... ... және ... ... ... ... факторлар- өндіріс кәсіпорының мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... етеді.
Рессейлік ғалым А. Трибулин бәсеке қабілеті ... ... және ... деп ... ... ... нарықтың даму тенденциялары, ғылыми-
техникалық прогресстің тұтыну құрылымындағы өзгерістер, нарық ... ... ... ... танымалдылығы, өндіруші
мемлекеттің беделі және де тағы да басқалары жатады.
Сапалық ... ... ... стандарттар, нормалар
аңықтайтын өнімнің сапа көрсеткіштері, өнімнің қауіпсіздігі, ұзақ мерзімді
сақталуы тағы да сол сияқтылары ... Бұл ... өнім ... басқару
жүйесіннің дамуын былайша түсіндіреді.
Өнімнің сапасын басқару - бұл белгілеу, қамтамасыз ету және ... ... ... ... құру және ... немесе
өнімді ... ... ... ... ... ... ... cапа проблемасын шешу кезінде
нарықтылық қажетгілік есепке алынбай өнім ... ... ... ... ... ... техникалық бақылау және сапаны
талдау бөлімдері айналысты. Олардың функцияларына бұйымдар параметрлерін
(белгілер) тексеру, ... ... ... ... (шикізаттар материалдар, жабдықтардың дәлдік жұмыстары ,
өнімде табылған ... ... ... және ... ... ... басқаруды жетілдіруде отандық өндірушілердің
алдына қойылатын негізгі ... ... ... ... ... ... маркетинг қызметі
механизімін ... ... және ... ... ... ... басқару
жүйесін қалай бағыттау;
- ... ... ... ... ... ... ... механизм әсерлерән күшейту;
Сапаны басқару ... ... ... ... ... ... ... жоғары сапалы ... ... ... ... өнім көлемін ұлғайту және оны ... ... ... ... ... ... ... көбейту мүмкіндіген
қарастыру;
- ... ... ... және қаржы жағдайының
тұрақтылығы жөніндегі ... ... ... сапасын басқару әрбір ... ... іске ... ... ... ... ... қалыптастыратын
экономикалық көрсеткіштерді жатқызамыз.
Әлемдік тәжірибеде өнімнің бәсекеге ... ... ... өнім ... ... және ... тұтынушының талабына сай
болуменен;
- сатып алуға жеткізуге кеткен шығындармен;
- тұтынушыға тиімді уақытта ... ... ... беделімен сенімді әріптес бола алатын дәлелімен;
Өнім мен кәсіпорының бәсекеге ... ... ... мағыналары
жағыннан ерекшеленеді. Негізгі ерекшелену ... ... ... қабілеттілігі белгілі бір қысқа уақыт ... ... ... салыстырмалы түрде ұзақ болады.
2.Өнімнің бәсекеге қабілеттілігі тұтынушының әсеріне ... ал ... ... ... иесінің өзі анықтап қажет
болған жағдайда өндірістік өткізу ... ... ... ... ... өнім шығару өндіріске байланыссыз, өндірістің
басқа түрлерімен айналасуы мүмкін ... ... және ... ... ... ... өнімнің қабілетілігіне және
қызмет түріне байланысты.
4. Өнімнің бәсекелік қабілетігін кәсіпорының бәсекеге қабілетілігі
анықтайды. ... ... ... баға ... ... ... ... алайда осы өнімді өндіруге кеткен шығын толық жабылмай табыс
таппау мүмкін. Мұндай жағдайда қаржылық бәсекелік қабілетті төмендейді.
1.3. Өнім ... ... ... ... ... ... күні өндіруші үшін де, түтынушы
үшін де маңызды. Өйткені шығарылған өнімдерінің өткізу нарғында бөсекелес
өнімдерден артықшылығын немесе ... ... сол ... ... ... өндірушіге; сатып алатын өнімінің осы тектес
өнімдерден қүндылығын айкындау, сол ... ... ... ... қажет.
Өнімнің бәсекелік қабілетті оның ... ... ... адам ... ... және сол ... ... бағаланады. Өндіруші өз ... ... ... ... ... қойылатын талаптарды ескеруі қажет. Бәсекеге
қабілеттігі өнімге белгілі қасиетгер сай болады. ... ... қоса ... ... ... ... де ескеруі шарт.
Бұган қоса, өз ... ... ... ... мен ... ... ... таңда өнімнің бәсекелік қабілеттін бағалаудың көптеген әдістері
мен оларды жүргізу жолдары қалыптасқан, негізгілері 1-сызбада көрсетілген.
Жалпы, өнімнің бәсекелік ... ... ... әр сала өнімдерін
бірдей тиімділікпен анықтайтын әмбебап үлгісін жасау өте ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар, соған сәйкес олардың
қүндылықтары да өзгешеленеді.
Менің курс жүмысымның талдауына негіз болып ... ... ... ... жатады, ол өз кезегінде адам ... ... ... ... да, ... ... ... бағалау ең
алдымен оның сапалық ... ... ... ... ... оның ... ... бірден-бір мүмкіндігі ... ... ... оның ... көрсеткіштерін анықтауга негізделеді.
Ішкі нарықтағы өсімдік майлары өнімдсрінің бәсекелік ... ... ... бә~ ... ... әсері өндірушілерді баға
саясатын дүрыс жүргізуге итермелейді. ... ... ... тағы бір ... ол өнімнің тартымдылық қасиеті, оған өнімнің сыртқы ... ... ... ... және ... ... ... Кәсіпорын
жүмысының тұтынушы талаптарына сай өнім өндіруге негізделуі оның ... ... ... ... ... ... өнімдершің бәсекелік қабілетін бағалаудың ыңғайлы әрі
шынайы мәлімет беретін ... ... ... туындайды. Осы бағытта
мен қолданған әдебиеттердің ... ... ... екі ... ... бәсекелік қабілетін бағалаудъщ өзіндік әдісін ұсынған
әдістерге тоқталып кеткім келеді.
Ресейлік ғалым И.И. Дуданов үсынған ... ... ... ... біршама қызығушылық туғызады [1сызба]. Оның әдісі бойынша ... ... ... ... кпр - ... ... ... деңгейі;
РЦ — өнімнің нарықтық бағасы;
Пцн.пр - өнімнің тұтыну қүндылығы (балмен).
И.И. Дудановтың бүл әдісі өнімнің бәсекелік қабілетін ... ... ... ұқсас болып келеді. Өнімнің тұтынушылық тиімділігін
оның сапасы мен ... ... ... ... ... ... болып
есептеледі, өйткені сараптық бағалаудың барлық жүйесіне сүйенетін бұл әдіс
өнімнің бәсекелік ... ... ... ... та бұл ... өнімнің
тартымдылық қасиеттері ескерілмейді. Кез келген сапалы немесе бағасы төмен
жаңа өнім бөсекелі нарықта танымал немесе ... ... ... ... ... ... жағынан жеңіліс табуы мүмкін. Сондықтан да бұл
әдіс өнімнің бәсекелік қабілетін ... ... ... ... ғалым, профессор К.Р. Нүрмағанбетовтың өнімді багалау
әдісі тамақ өнімдерінің бәсекелік қабілетін ... ... ... ... ... қасиеттері мен оны сатуды үйым-даетыру
деңгейлерін сараптық балл ... ... ... ... бұл әдіс
бағаланатын өнімді үлгілі өніммен салыстыруға негізделеді. Бұл әдіс бойынша
өнімнің тұтынушылық қасиетінің ... (ТД) ... мына ... ... = q1m1 * q2m2 * … qnmn ... ТД - өнімнің түтынушылық қасиетінің деңгейі;
q1, q2 ,…qn - өнімнің әрбір түтынушылық қасиеттерінщ балдық бағасы;
m1, m2, … mn - ... ... ... мәндерінің
коэффициенттері, сараптық бағалау әдісінің ... ... ... ... ... ... ... алынған мәліметтер үш көрсеткіш бойынша (ТД, СД және ... өнім мен ... ... салыстырып, олардың бәсекелік қабілет
деңгейін анықтауға ықпал етеді. Бұл жерде ескерте кететін бір жайт, аталған
әдіс тек екі ... ғана ... ... ... олардың бәсекелік
қабілетін анықтауға мүмкіндік береді.
Жоғарыда аталған әдістерді ескере отырып, бір ... ... ... ... ... ... бағалаудың өзіндік әдісін ұсынуға болады.
Ұсынылатын әдістің негізі өнімнің ... ... үш ... ... сапасы, тартымдылығы) қатар ескеруге ... Бұл ... ... ... ... бағалаудың сипаты мына формуламен
бейнеленеді:
БҚ - С / Б х Т ... БҚ — ... ... ... ... — өнімнің сапалық ... ... ... ...... ... бағасы;
Т — өнімнің тартымдылық қасиеттері, баддық жүйе бойынша.
Аталған әдіс тамақ өнеркәсібі өнімдерінің бәсекелік қабілетін анықтауға
кең ... ... ... ... мен тартымдылық қасиеттерінің оның
бағасына шаққандағы құны тұтынушы үшін сатып алатын өнімінің ... ... ... ... кез келген тұтынушы үшін өнімнің
тұтынушылық құндылығы сол өнімнің ... бір ... үшін ... ... бағасымен сипатталады. Тамақ ... ... ... ... адам ... қажет витаминдермен,
белоктармен, минералдық заттармен немесе өндіруші кәсіпорынның беделімен,
сауда белгісінің сенімділігімен және т. б. ... ... ... ... 10 ... жүйемен бағаланады. Егер тұтынушыға өнімнің тұтынушылық
қасиеттері жағымды болса, онда өнім бәсекеге қабілетті, егер ... да ... ... ... болса, онда өнім салыстырмалы түрде ... ... ... есептеледі.
Нарықтағы өсімдік майларының сапалық қасиеттерін ... ... ... ... ... ... үшін ... маңыздылығын анықтап
алу қажет. Бүл үшін тұтынушылардан алынған жауаптарға сараптык ... ... ... ... ... анықталған сапа көрсеткіштерінің ішінен
өсімдік майының өңделу деңгейі, яғни ... ... ... қасиеттері маңыздылығы жағынан негізгі мәнге ие бодцы.
Өнімді сапалық қасиеттері арқылы таңдаған кезде, тұтынушы үшін ... ... ... өсімдік майының дәмі (маңыздлық ... ... ... ... ... (0,164) және иісі (0,153)
саналады.
Өсімдік майыньщ түсі, сіңімділігі және сақталу ... ... үшін ... ... ... салыстырмалы өнімдердің басқа қасиетгері
ұқсас болған жағдайда, таңдау осы көрсеткіштерге ауысады.
Тұтынушы үшін ... ... сапа ... анықтау ішкі нарықтағы
өсімдік майларының сапалық қасиеттерін сараптық бағалауға мүмкіндік береді.
Мұнда әрбір көрсеткіштің ... ... ... ... ... ... ... өнімнің сапалық қасиетінің жалпы
балдық деңгейі анықталады.
Елімізде тұтынылатын өсімдік майларының ... ... ... ... ... шетелдік өнімдерге сұраныстың басым екендігі байқалады. Бағаланған
өнімдердің арасынан украиналық "Олейна" майы ... ... ... ... ... ең ... балды (9,64) иемденді.
Екінші және үшінші орындарға "ІdеаІ" (9,26) және "Опа" (9,01) ... ... ... Көпшілікке бүрыннан таныс болып қалған бүл майлар
өздерінің сапалық ... ... да ... тарапынан үлкен
сүранысқа ие.
Отандық өндірістегі өсімдік майларының ішінен Алматы маргарин зауытында
шыға-рылатын "Шедевр" сауда белгісіндегі майы ... ... ... ... жоғары балға (8,54) ие болды.
Өңделу деңгейлері, иісі және көпіршіктену қасиеттері бойынша "Доня" ... ... ... ... ... ... ... сапалық
деңгейлері бойынша 10 және 11 орындарды бөлісті.
Қазіргі кезде өсімдік майларын тұтынушы ... ... ... ... және ... ... ... артуда. Сондықтан
отандық май өндіруші кәсіпорындар тарапынан өнімнің ... ... ... ... немесе оны өндіріске енгізуге
байланысты шаралар тобын қарастырған жөн.
Өнімнің ... ... ... ... ... яғни оның
тартымдылық қасиеттері деңгейін анықтау да, сапа ... ... ... ... ... жүргізіледі. Өнімнің ... ... ... ... ... үшін сараптық
бағалау нәтижелері ... ... ЖШС ... ... ... ... қызметінің экономикалық
көрсеткіштерін талдау.
2.1. Қазақстандағы өсімдік майларының нарығы және олардың даму
мүмкіндіктері.
Өсімдік ... ... ... ішінде өзіндік маңызы бар тағам түрі
болып есептеледі. ТМД елдері статистикалық қызмет басшылары Кеңесінің 1996
ж. 24 мамырдағы ... МАСЕ ... ... ... негізінде
бірыңғай үлттық жіктеменің экономикалық әдістемесі бекітілген. Ол жануар
және өсімдік майларына ... ... және ... ... өндірісі
өңдеу өнеркәсібінің Д тобына жатқызылып, 151хкодын иеленді.
Өсімдік майлары өзінің дайындау сипатымен халық шаруашылығының ... ... ... ... ... сай ... негізінен күнбағыс, мақта, жүгері ... ... ... Соңғы кездері соя майын өндіру қолға алына
бастады. Еліміздің әр аймағында өсімдік майларынын 309 жуық ірілі-ұсақты
өндіріс ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы
үйымдары осы кәсіпорындардың негізгі жабдықтаушылары болып отыр.
Қазіргі уақытта Қазақстандағы өсімдік майларының нарығы
негізінен ... ... және ... ... ... тұрады. Алыс және жақын шет мемлекеттерден
әкелініп жатқан өсімдік майлары өнімдері ... ... ... ... ... Бүған қоса, ішкі өнім өндірушілер Қазақстан
нарығында бәсекелік ортаның жоғарылауына ықпал етуде. Отандық ... ... ... ... ... келесі зауыттар жатады:
-Накоста" ААҚ ("Шедевр" сауда белгісімен), бүл қоғам "Ал-маты маргарин
зауыты" ААҚ„ "Қарағанды маргарин зауыты ААҚ,, Өскемен ... "Май" ... ... ААҚ,, "Доня"сауда белгісімен;
-"Март" ЖШС, "Алтын" сауда белгісімен;
-"Арай" ЖШС, Түркістан қаласы;
-"Яссы" ААҚ,, Оңтүстік Қазақстан ... май ... ... ... ... ... ішкі нарық
қажеттілігінің 25-30% жуық мөлшерін құрайды.
Экономикалық қайта құрулар барысында өсімдік майларының отандық нарығы
түбірлі ... ... Ауыл ... ... ... қоса май ... ... да жекешендірілді.Нарықтық
экономиканыңдамуы бұл кәсіпорындардың
алдына жаңа міндеттер қоя бастады.Әлемдік нарықтың қатал ... ... кең ... ... сұраныстың жоғары сапа мен төмен бағаға
икемделуі, жаңа нормативтік талаптар мен ... ... тың ... ... ... ... ... тұрақтылыққа бағыттаған кәсіпорын басты ... ... ... ... ... ... ... бастады. Бұл талпыныстардың нәтижесі отандық нарықта
өсімдік майларының бәсекелік ортасының қалыптасуына алып ... ... ... адам ... ... маңызды тағам түрі.
Майдың құрамындағы минералдар, майлы қышқылдар, витаминдер мен ... ... ... адам ... ... ... ... өз
септігін тигізеді. Майлы дақылдардан алынған өнімдер ... ... ... 90% жуығын қамтамасыз етеді.
Өсімдік майларының өнімдері тамақ өнеркәсібінің ... да ... ... ... ... ... ... асханалық
майлар, майонез өнімдері, көкөніс, балық консервілері ... ... ... ... тағамдық сапаға жарамсыз бөліктерінен техникалық
мақсаттарға қажетті майлар ... ... ... ... ... ... лак,
бояғыш майлар, кос-метикалық өнімдер шығаруға қолданылады.
Елімізде өсімдік ... ... ... аймақтары болып Шығыс
Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан облыстары және Алматы қаласы саналады. ... ... ... ... ... ... ... 2002 жылы 32320 тн
қүрады, бүл ... 1995 ... ... 25,6% ... майы
елімізде кеңінен өндіріледі. Бұл май түріне сұраныстың ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне қарағанда
өндіріс көлемін жоғарлатуға септігін тигізді. 1995 жылғы ... 2002 жылы ... ... республика бойынша өндіру шамасы
32,4% артып отыр.
1.Кесте
Қазақстан Республикасы аумағындағы өсімдік майларының өндірісі.*
|Аталуы ... * — ... ... ... ... ... есептелген.
Елімізде өсімдік майлары тұтыну деңгейі әлі де болса биологиялық қажетті
шамадан (13,5 кг) ... Тек ... ... май ... ... ... ... көлемінің өсуіне байланысты бұл ... ... ... 2002 жылы жан басына шаққандағы түтыну ... 8,9 кг ... ... ... болсақ Еуропалық одақ мемлекеттерінде 2002 ... ... 43,7 кг, ... та 51,1 кг, көп ... Қытайдың өзінде бүл
шама 13,1 кг жеткен . Әрине бүл жағдай, ең ... ... ... байланысты. Түрақты табыс олардың тамақ мәзірінің сапасына да оң
ықпалын тигізетіні белгілі.
Қазақстан аумағындағы ... ... ... ... ... азық -түлік қауіпсіздіпн қамтамасыз ету, ... ... ... ... ішкі ... айқындау және дамыту
қажеттілігі бар екендігін байқаймыз. Біздіңше, қазіргі талап ... ... ... ... қолдаудың тетіктерін
жетілдіруге
бағытталуы ... Олар ... ... ... несиелер беру (бүл
тетіктің ауыл шаруашылығындағы үйымдарға да оң ... бар, ... ... ... ... өсіруге, жинауға жүмсалады),өндірістік негізгі
қүралдарды жаңартқан ... ... ... ... ... құру, маусым кезінде шикізат тасымалына жеңілдетілген темір ... ... ... ... ... асуы ... кездері әлемдік нарыққа ... ... ... ... Бұл "аралас" майдың ерекшелігі— ол бірнеше майдың қоспасынан
түрады және оған жағымды дәм ... ... ... ... ... ... ... қосылады. Мұндай майлар өзінің дәмдік қасиеттерімен
және татымдылығымен басқа майлардан ерекшеленеді. Осы орайда ... және ... ... ... ... және ... қабілетін арттыруда аталған "аралас" майлар өндіру технологиясын
жолға қойған жөн сияқты.
Отандық бәсекелі нарықтағы өсімдік майларына қатысты тағы бір мәселе — ... ... ... ішкі нарықтан ығыстыру. Бүл тек бәсекеге
қабілетті өнім шығару мен терең мемлекеттік ... ... ғана ... мүмкін. Ішкі нарықтық бәсекелік сипатын көрсететін кесте 2 мәліметтері
елімізде импорттық өсімдік майларының үлесі тым көп ... ... шама 2001 жылы ... ... ... (79,4%), 2002 ... ... де
осының маңайында (78,7%). Яғни, мемлекеттіміздің ішкі нарығында отандық
өсімдік майлардың үлесі 1/5 ... ғана ... сөз. Бұл ... ... экономикалық қауіпсіздігін басты назарда үстау қажет-
яғни, мүнда ... тез ... үзақ ... ... ... Бүл жағдай өндіріске қажет ресурстардың түрақтылы-ғын, ішкі
және сыртқы нарықта бәсекеге қабілетті ... ... ... жан басына
шаққанда жеткілікті көлемде, оны тоқтаусыз өткізуді қамтамасыз етеді.
Мемлекеттің ... ... ... ішкі нарықтағы
импорттықтауарлардың үлесімен ... ... ... сай ... ... 17% ... онда азық -түлік
қауіпсіздігіне қауіп төніп, отандық өндірістің дамуына тосқауыл ... да, ішкі ... ... ету мемлекеттің қатаң
саясаты мен тауар өндірушілерді қолдау арқылы ... ... ... ... "Жеңіл және тамақ өнеркәсібі ... ... ... жылдарға арналған бағдарламасы" қабылданған.
Бағдарламада 2008 жылы өсімдік майла-рының өндіріс көлемін 4 ... ... ішкі ... ... ... ... ... 85% жеткізу жоспары
бар.
3 Кесте
Ішкі нарықтың бәсекелік сипаты көрсеткіштері.
| |Көрсеткіштердің |1999ж. |2000 ж. |2001 ж. |2002 ж. |
| ... | | | | |
|1 ... ... |мың тг. ... |6103870,0 |83231,0 |101,0|
| |түскен табыс | | | | | |
|2 ... ... |мың тг. ... ... |-130885 |97,0 |
| ... құны | | | | | |
|3 ... ... |мың тг. |906630,0 |913453,0 |6823,0 ... ... ... |мың тг. ... |421312,0 |-22607,0|94,0 |
|5 |Негізгі қызметтен |мың тг. ... ... |62033,0 ... ... ... | | | | | |
|6 | Таза ... |мың тг. ... ... |4776,0 ... ... қорлардың |мың тг. |793210,0 |1847632,0 |1054422 |2есе |
| ... құны | | | | | |
|8 |Қор ... |% |759,0 |330,0 |-429,0 | |
| | | | | | |- |
|9 |Қор ... |% |13,0 |30,0 |17,0 | |
| | | | | | |- ... ... ... |Адам |1013,0 |1048,0 |35,0 ... ... саны | | | | | ... ... ақы қоры |мың тг. ... |182955,6 |20600,1 |112,0|
|12 |Орташа айлық еңбек |мың тг. |13,4 |14,5 |1,2 ... |ақы ... | | | | | ... ... ... ... |5943,3 |5824,3 |-119,0 |97,0 ... |Сату рентабельділігі|% |4,5 |4,7 |0,2 | |
| | | | | | |- ... ... |% |5,7 |5,9 |0,2 | |
| ... | | | | |- ... |Қормен қорлану |мың тг. |783,0 |1763,0 |980,0 |2есе ... ... ... ... кәсіпорынның істеп жатқан
жұмыстары тиімді ме, әлде тиімсіз бе екенін анықтай аламыз. Егер ... оған ... іс ... ... асыруға болатындығын анықтауымыз
қажет. Яғни кәсіпорын қызметінің ... ... әсер ... ... Осы ... ең 1- ... көрсетілген негізгі көрсеткіштерді талдап,
оның өсуі мен төмендеуінің негізгі себептерін анықтап білуге тырысамыз.
Кестені қарастыратын ... 2 жыл ... ... ... ... бар ... байқаймыз.
Енді сол өзгерістердің себебін анықтап талдап шығуға тырысайын.
1-ші көрсеткіш - өткізілген өнімнен түскен табыс деп аталады, және ... жылы 6020639 мың тг. ... 2009 жылы 6103870 мың ... ... оның ... 2009 жылы тауар шығару келісімі ұлғайған ... ... ... ... ... ... құны төмендеп отыр.
2-ші көрсеткіш өткізілген өнімнің өзіндік құны. Базалық жылы ... мың ... ... ... жылы бұл көрсеткіш 49833124мың теңгеге
дейін төмендеп ... ... ... ... ... ... қолдануы болуы мүмкін. Сонымен қатар шикізатқа,
электроэнергетикаға кететін ... ... де әсер етуі ... ... – бұл ... табыс. 2008-жылы 906630 мың
теңге болған ... 2009 жылы мың 913453 ... ... ... ... 6823 мың теңгеге өскен. Жалпы табыстың өсуінің
негізгі себептерінің бірі ... ... ... шығындарды азайтуы,
өткізілген өнімнен түсетін ... өсуі ... ... ... ... тоқталатын болсақ, бұл
көрсеткіш есепті жылы 443919 мың ... ... ... ... жылы
421312 мың теңгеге дейін ... ... ... жылы ... ... ... дейін төмендеп отыр. Оның себебі 2009 жылы ... және ... ... ... ... ... ... көрсеткіш – негізгі қызметтен түскен пайда. ... ... ... жылы базалық жылмен салыстырғанда пайда
1,13есе, яғни 62008 мың ... өсіп ... 2008 жылы ... ... пайда 462711 мың теңге болса, 2009 жылы 524744 ... ... ... ... ... өсіп ... көрсеткіш таза пайда деп ... ... ... ... ... ... есепті жылы таза
пайда 1,01есе өсіп яғни ауытқушылық 4776 мың ... ... ... ... ... ... ... табыс пен жалпы табыс
2009 жылы өсіп ... ...... ... орташа құны. Бұл
көрсеткіштің сапасы 2008 жылы 793210 мың ... ... ал ... бұл сома 1847632 мың теңгеге дейін жетіп отыр. ... ... ... ... отыр. Көрсеткіш сапасының бұлай ауытқуының басты
себебі ... жылы ... ... ... ... игеру, яғни жаңа
ғылыми техналогияларға сай техникаларды сатып алу ... ... ... – қор ... ... жылы бұл
көрсеткіш 759 %-ға тең болған ... ... 2009 жылы ол 330 ... отыр. Бұл жердегі ауытқу 0,43 есе төмендеп ... Оның ... ... ... ... өсуі болып табылуы мүмкін.
9-шы көрсеткіш – қор сыйымдылығы деп ... Бұл ... жылы 13%-ды ... 2009 есепті жылы 30 %-ға өсіп ... 17%-ға тең. ... ... ... ... құны ... өнімнен түскен табыс әсер етіп ... ... ... ... ... ... құны базалық жылды ... ... ... жылы ол ... өсіп отыр. ... даа ... осы ... былуы мүмкін
10-шы көрсеткіш – қызметкерлердің тізімдік саны. ... жылы ... саны 1013 адам ... ал ... жылы ... 35 адамға өсіп, 1048 адамға жетті. ... ... ... ... ... ... жаңа ... күші керек болады,
сонымен қатар ... ... ... ... ... да ... ... жұмысқа алынды.
11-ші көрсеткіш – еңбек ақы қоры. Еңбекақы қоры 2008 ... мың ... ... ... ал 2009 жылы ол 20600,1 ... 182955,6мың теңгені құрап отыр. Бұл ауытқудың ... ... жылы ... ... саны өскен болатын. Осы
көрсеткіштің еңбекақы ... ... ... ... ...... айлық еңбекақы мөлшері. Есепті ... ... 13,356 мың ... ... ... 2009 жылы ол 1192
теңгеге жоғарылап, 14,548 мың ... ... ... ... ... ынталандыру жұмыстары көп әсерін ... яғни ... ... ... ... ... бір шама өсіріп отырды.
13-ші көрсеткіш – еңбек ... ... жылы ... 5943,3 мың ... ... ... жылы 5824,3 мың теңгеге
тең болып, ... жылы ... өсіп ... ... әсер еткен
көрсеткіш – жұмысшылардың санының көбейуі ... ... ... – сату ... ... ... ... бұл көрсеткіш 4,5%-ға тең болса, 2009 есепті жылы ол ... ... ... құрап отыр. Оның себебі өткізген өнімнен
түскен табыстың өсіуіне ... ... ... ... - ... ... ... жылы бұл
көрсеткіш 5,7%-ды құраса, есепті 2009 жылы ол ... ... ... тең болды. Көрсеткіштің бұлай ... әсер ... ... ... өсуі мен 2009 жылы ... ... төмендеуін жатқызуға болады.
16-шы көрсеткіш – қор қарулану деп аталады. Бұл ... жылы 783 мың ... тең ... ... жылы ол 2,25 есе ... мың теңгені құрады. Оған әсер ... 2009 жылы ... ... ... 1054422 мың ... ... ... ... ... ... ... табылады.
VIII . Біз жоғарыда ... ... ... ... ... ... Ал енді ... » ЖШС-ң қаржылық
қызметін жеке-жеке талдап, есептеп ... ... ... ... ... ақша ... ... = ... ... ... жылы = =0,02 ; ... ... 1020754
Оңтайлы мәні: 0,2-0,25
2) Жабудың (покрытия) ақша қаражаттары + қар. мін. ... + деб. ... ... ... ... ... 0,7-0,8
64325+808536
2008 жылы = = 0,3
2809671
58644 + 784483
2009 жылы = = ... ... ... ... ... міндеттемелер
4728152
2008 жылы = = 1,6
2809671
1859157
2009 жылы = = ... ... » ЖШС ... ... ... ... ... |2009жыл |ауытқу |
| | | | |+/- |% ... ... жою ... |0,02 |0,8 |7,1 ... | | | | | ... аралық |0,7-0,8 |0,3 |0,8 |0,5 ... | | | | | ... ... |2-2,5 |1,6 |1,8 |0,2 ... ... ... талдау тек белгілі-бір уақыт
аралығындағы ... ... ... тұрғанын ғана емес,
сонымен бірге кәсіпорынның ... ... ... ... ... басқару үшін де қажет.
1-ші көрсеткіш бойынша, яғни ... ... ... ... ... мәні ... емес. Себебі, 2008жылы
да, 2009 жылы да ... мәні ... ... ... ... ... жабдық аралық коэффиценті бойынша көрсеткіш мәні ... 0,8-ге тең ... ... ... тең ... отыр.
3-ші көсеткіш төмен коэффиценті мәні бойынша есепті жылы ... жылы да ... ... ... ... ... Қаржылық тұрақтылық коэффиценттері:
1) Қарыз капиталы мен мен- ... ... ... ... = ... ... ... 1-ден жоғары емес.
2905927
2008 жылы = ... жылы = = ... ... меншіктік капитал
коэффиценті =
кәсіпорын мүлкі ( баланс ... ... ... ... жылы = ... жылы = = 0,6
2780929
3) Қарыз ... ... ... ... =
кәсіпорын мүлкі
Оңтайлы мәні; 0,3-тен ... жылы = = ... жылы = = ... ... ... ... көрсеткіштер
|№ |Көрсеткіштер ... мәні ... |2009ж ... |
|1 |Қарыз капиталы мен |1-ден ... |1,5 |0,5 |-1,0 |
| ... ... ... | | | |
|2 ... ... |0,7-ден |0,3 |0,6 |0,3 |
| | ... | | | |
|3 ... ... ... ... төмен|0,6 |0,3 |-0,3 ... ... ... көрсеткіштері.
1) Капитал айналымының ... ... ... ... =
Баланс соммасы
6020639
2008жылы = = ... жылы = = ... ... капиталының ... ... ... ... ... ... жылы = = ... жылы = = ... ... ... ... өткізгеннен түскен
табыс
айналымдық коэффиценті ... ... ... орт ... жылы = 6020639 = ... жылы = 6103870 = ... ... ... 365 ... орташа мерзімі =
Дебиторлық
мән-дің айналым коэфф-ті
365 күн
2002 ж = =117
3,1
365 ... ж = = ... ... ... негізгі экономикалық көрсеткіштер
|№ |Көреткіштер ... - ) ... ... |
|1 ... ... ... |+0,9 |1,2 |2,1 |
| ... | | | |
|2 ... ... |+0,1 |3,3 |3,4 |
| ... | | | |
|3 ... |+5,1 |3,1 |8,2 |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
|4 ... |- 73,0 |117,0 |44,0 |
| ... | | | |
| ... ... ... | | ... ... ... айналымының жалпы коэффиценті. Бұл
көрсеткіш 1 – жыл ... ... рет ... өндірістік цикл мен
айналым жасалатындығын көрсетеді. Менің ... ... 2008 ... рет ... ... жылы 2,1 рет ... Бұл ... жалпы капиталын пайдалану ... ... Егер ... 2008 жылы ... ... 1 теңге 2 тиын
әкелсе, 2009 ... 2 ... 1 ... ... ... ... көрсеткіш меншікті капиталдың айналым коэффиценті. Бұл
көрсеткіш ... ... ... ... ... ... сату артықшылығын немесе олардың қажеттілігін
анықтайды; ... ... ... меншікті капиталдың айналым
жылдамдығын, ал экономикалық ... ... ... иесінің
тәуекел ететін ақша қаражаттарының бепсенділігін анықтайды. ... ... бұл ... ... 2008 жылы ... ... ... 2009 жылы 3,4 ретке жетіп ... Бұл ... ... ... ... ... ... көрсеткіш дебиторлық міндеттемелердің ... Бұл ... ... ... сапасын
бағалау үшін ... ... ... ... ... ... төмендегенін анықтайды. Оның өсуі
сатылатын несиенің қысқартылуын, ал ...... ... ... ... 2008 жылы ол ... ... болса,
2009 жылы 8,2 рет болды, яғни несие көлемінң ... ... ... ... ... ... ... Ол кәсіпорын бекіткен ... ... ... Бұл көрсеткіштердің төмендеуі – тура, ал өсуі – кері ... ... ол 117 күн ... 2009 жылы 44 күн ... яғни
тура әсер болып отыр.
ІV. ... ... ... ... Кәсіпорын мүлкінің таза ... = х ... ... ... ж = х 100 = ... ж = х 100 = ... Меншіктік капиталдың таза пайда
рентабельділігі = х ... ... ... = х 100 = ... = х 100 ... ... ... рентабельдiлiк кәрсеткiштерi
|№ |Көрсеткіштер |Ауытқу ... ... |
|1 ... ... |-20,0 |36,0 |16,0 |
| ... | | | |
|2 ... ... |-2,0 |18,0 |16,0 |
| ... | | | ... ...... мүлкінің рентабельділгі. Ол кәсіпорын
рентабельділігі деңгейін көрсетеді. Базалық жылы ол 36%-ды ... 2009 жылы 16%-ға ... ... ... көрсеткіш –меншікті капиталдың рентабельділігі. Ол
кәсіпорынның рентабельділігін бағалау ... Ол 2008 жылы ... ал 2009 жылы 2%-ға ... 16%-ды ... ... төлем қабілеттігігі көрсеткіштері кәсіпорынның нақты бір
уақытта несие ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері
тартылған капиталдың ... ... ... ... өнімнің тартымдылық белгілері
бойынша оның танымаддығы ... ... - 0,341) мен ... ... және ... (0,286) тұтынушылар тарапынан айрықша
ескерілді. Тұтынушының назарын аударуға ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің қатарынан
табылды (0,198). Өнімнің ... ... ... ... ... және бұл ... көп жағдайда шешуші мәнге ие болуы
мүмкін. Өнімнің әр түрлі көлемдегі ыдыстарға қүйылуы, бір ... ... ... ... ... ұсынылуы және басқа да
ерекшеліктері тұтынушының таңдау ... ... ... ... ... бағалау.
|Сауда |Өнімнің тартымдылық көрсеткіштері, ... ... ... ... ... ... ... | ... ... |
| ... ... ... |Сыртқы |
| | ... ... | ... |
| | ... | ... ... ... ... ... ... тг |
|
| |"Иртыш" |7,77 |8,01 |160 |0,39 |5 | ... |8,54 |8,27 ... |3 | |"3 ... |7,92 |6,02 |170 |0,28 |9 | ... ... |145 |0,35 |6 | ... |7,66 |6,34 |150 |0,33 |7 ... |7,03 |5,37 |155 |0,24 |11 | ... |9,64 |9,13 ... |1 | ... |9,01 |8,07 |150 |0,48 |2 | ... |9,26
|8,62 |180 |0,44 |4 | |"Алтай" |8,24 |5,60 |170 |0,27 |10 ... ... |8,53 |6,87 |185 |0,32 |8 | ... ... ... ... ... бүл әдісі кез келген
өнімнің тұтынушылық қасиеттерінің басым немесе ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын үйымдастыруға мүмкіндік
береді.
Алайда бәсекелік қабілеттің нақты нарыққа және белгілі бір ... ... ... ... ... онда ... ... қандай да бір сауда белгісіндегі өсімдік майының бәсекелік
қабілет деңгейі оның сол ... ... және ... ... ... ... ... басқа да түрлері бәсекелік қабілет көрсеткіштерінің
деңгейлеріне ... әр ... ... ... ... ... ... майларының бәсекелік қабілеттерін арттыру
мәселесі әлі күнге өзекті күйінде қалып ... Тек ... ... ... ғана ... сол сияқты өнімнің тартымдылық қасиеттерімен де
шетелдік өнімдерден ерекшелену міндетін орындау үшін әрбір кәсіпорын өзінде
бар мүмкіңдіктерді ... ... және оған ... ... ... ... қажеттілігі айқын сезіледі.
Қортынды
Жүргізілген зерттеулер негізінде ... ... ... ... ... экономикада өндіріс пен мемлекеттің жалпы ахуалын өркендетудің
негізгі ... бірі - ... ... бәсекелік кабілетін
арттыру екендігі белгілі. Бұл тарапта, басты назар нарық тұтынушыларының
талғамдарын қанағаттандыратын, өзгермелі
сұраныс пен ... ... ... ... ... ... сай тұтынушылық сипаты жоғары өнім ... ... ... ... ... ... тікелей адам өмірінің
қауіпсіздігімен байланысты. Сондықтан да, осы ... ... ... қасиеттерін бағалау өнімнің бәсекелік қабілетін
анықтайтын ... ... ... Ішкі ... ... ... тасымалдаушылардың ыкпалы отандық өндірушілерді өз өнімдерінің
бағалық сипаттарын анықтауды, сондай-ақ, ... ... ... мен танымалдылығына сынды ерекшеліктері ... ... ... да ... ... ... ... майлары өндірістерінің қазіргі таңға дейінгі ... ... ... осы сала ... ... ... ... Ал тұтыну нарығында
жетекші маңызға ие болған ... ... ... жаңа қуыстарын
қамтып, өзге елдердің азы-түлік қауіпсіздігіне қауіп төндіре ... ... ішкі ... және ... ... ... тигізер теріс
ықпалынан қорғаудың жаңа бағыттарын ұсыну, өнімдердің бәсекелік қабілетін
арттыру тетіктерін белгілеу ... ... ... ... жолы
болмақ.
Осындай тетіктердің қатарына өнімнің ... ... баға ... ... ... арттыруды, өндірісті мемлекеттік қолдауды
жатқызуға болады.
4.Еліміздегі өсімдік майлары өнімдерінің нарығын экономикалық балау
және даму мүмкіндіктерін ... ... ішкі ... ... ... үлесі 20 пайызға жуық деңгейде екені анықталды. Отандық
өндірушілердің өнім ... тым баяу ... ... ... 2001 жылғы
деңгей 2000 жылғы өндіру шамасынан 13,3 % артық ьолса, 2002 жылы ... 2001 ... ... ... 11,4 % ... көлемін шектеу мен отандық өндірістердің бәсекелік және экспорттық
қуатын жоғарлату бағытында мемлекет тарапынан бірқатар ... ... Олар ... ... ... ... арттыру, ауыл
шаруашылығына тікелей қатысты бар өңдеуші салаға өндіріс көлемін ұлғайту
мүмкіндіктерін ... ... ... ету, ... шешуге
көмектесу, ішкі нарықтағы өнім өндірушілерді ... ... ... ... ... жөн.
5.Қазіргі кезде тек ішкі нарық тұтынушыларының ... ... май ... ... ... бәсекелік тартыс
өзінің жоғары шегіне жеткен жоқ. ... ... ... ... ... ... қуаттылықтың төмендігі немесе толық іске қосылмауы,
өнімді өңдеу деңгейінің төмендігі ... ... ... саясатының
әлсіздігі, шетелдік шикізатқа тәуелсіздігінің артуы және осы ... ... өсуі кең ... ... ... ... қол
байлау боп отыр.
6. Тұтынушыларға жүргізілген сұраулар нәтижесінде бағаланған ішкі
нарықтағы өсімдік майларының ішінде ... ... ... ... ... ... тұтыну нарығына дендеп еніп алған шетелдік
өсімдік ... ... ... ... басты орындарды
алуда. Бағаланған өнімдердің арасында шетелдік «Олейна» және «Ideal»
майлары ... ... ... ... ие ... Олардың ішкі
нарықтағы танымалдылығы және ... ... ... бәсекелес
өнімдердің ерекшеленуіне алып келді. Отандық өндірістегі өсімдік ... ... және ... ... белгігіндегі өнімдер бірқатар сипаттары
жағынан тұтынушыларға жағымдылығын байқатты.
7. Өсімдік майларын ... ... ... мен ... ... бәсекелік қабілетін қалыптастыру жүйесіндегі маңызды
фактор - өнімнің сапасын арттыру ... ... ... байланысты
атқарылатын шаралар мына мына бағыттарды қамту тиіс: ... ... ... ... ... алу, ... ... қабілеттілігін
арттыруға бағытаған ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерін қолдану,
жоғары технологиялы және ... ... ... ... ... ... бағытталған «аралас» майларды шығару технологиясын игеру,
салаға қатысты ғылыми-зерттеу мекемелері мен ... ... ... құру.
8. Бәсекелі нарықта өнімнің тартымдылық қасиеттерін жоғарлатуға
септігін тигізетін тиімді ... ... ... ... ... ... ... бар. Негізгі үш қағидаға:
тұтынушылардың қажеттілігін ескеруге, өзгермелі сұранысқа тез ... ... ... ... ұстануға негізделетін бұл бағыт
өсімдік майлары кәсіпорындарында арнайы маркетингтік бөлімдер ұйымдастыруды
ұсынуға алғы шарт болады.
9. ... ... ... ... ... кәсіпорын нарыққа ену
мүмкіндіктері мен шығынмен жұмыс ... ... ... мен ... ... ... ... тарапынан
болатын қыспақтар мен олардың шешімдерін айқындаған жөн. Бұл ... ... ... ... ... ... ... май өңдеуші
кәсіпорынның ауыл шаруашылығы ұйымдармен байланысын нығайту; мемлекет
тарапынан арнайы ... ... ... баға ... ... бағаны
қалыптастыру әдістерінің тиімділерін қолдану.
Қолданған әдебиеттер:
1. Голубков Е.П. Основы маркетинга: Учебнж. -М.: Финпресс, 1999. -С 656.
Генри А. Маркетшг: принципы и ... для ... ... ... К. ... басқару жуйесіндегі маркетингтің рөлі // Саясат,
2002. №1,59-606.
Светунъков С.Г., Литвинов А.А. Конкуренция и ... ... ... ... —2000 ... М.М. ... торговой марки современном маркетинге: проблемы
оценки стоимости марки // ... и ... е ... 2001. \№6. ... Е.В. ... услуг/ Под ред.акад. Г.Л. ... ... ... СПб ... 1997. ... В. Как ... ... в Европе / Вст.сл. Ю.А. Пискунова. —М.:
Прогресс. 1992. -С.253.
Дуданов И.И. Подходы к оценке конку-рентоспособности товарной ... ... ... ... // Экономика селъскохозяйственных и
перерабатывающих предприятий, №12, 1998. — С ... К.Р. ... ... ... ... по ... селъскохозяйственной продукции. Алматы,
Галым-2002г
Оразәлі Сәбден. XXΙ ғасырға қандай экономикамен кіреміз. – Алматы:
Қазақстан, 1997. – 192 ... О. ... ... ...... Атамұра, 2001.
–С.192
Ахметгалиев Б. 10 лет: Казахстан и интеграция. – Алматы: Атамұра, 2001. –
С.192
Аубәкіров Я.А. Экономикалық теория. ... ... ... 1999. –
78б
Алиев О.Ж. Общая теория и структура предмета теоретической экономики как
научной дисциплины. Алматы, 2002. – 111б.
Рикардо Д. Соч. Т.» М, ... 1955, с. ... ... в ... – учебник / под общ. Ред. Н.К. Мамырова
и Ф.Акчуры. – Алматы: Экономика, 2008. – С10
К. Маркс, Ф.Энгельс. Соч. Т.46, ... С., ... Р., ... Р. Экономика. Пер. С англ. М., Дело ЛТД. М:
1992г. с56
Друкер П. Нарық: как выйти в ... ... и ... М: СПб. – ... 1992. ... У.К., Ильясов Д.К. Теория маркетинга и менеджмента в сфере услуг
(уч. пособие). Алматы: Қазақ ... 2002, ... Дж. ... ... и цели общества. – М.: Прогресс, 1976
Иноземцев В. Структурирование общественного производства в системе
постиндустриальных ... ...... ...... 11-12, ... В.И. США:человеческий фактор и эффективность в экономике. М,
Наука, 1991. стр 17.
Шеденов У.К. Сфера обслуживания: экономика развитого ... ... ... ... ... Алма – Ата, ... 1983. ... А. Путь Казахстана к рынку был долгим и тернистым, но ...... ... реформ) / Экономика и статистика. –
2001. №2. – С.11-15
Л. Эрхард. Благосостояние для ... – М.: ... 2001. ... С.С. ... ... и ... ... / Материалы
Международной конференции, посвященной 10 – летию независимости РК. –
Алматы, 2001. Часть1. – С.49
Кабдиев Д.К. Рост государственного ... в ... к ... ... / ... ... конференции, посвященной 10-летию
независимости РК. – Алматы, 2001. – Часть1. – С.49

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ЖШС «МАРТ» «АЛТЫН» сауда белгісімен мысалында өнімнің бәсекеге қабілеттігін талдау42 бет
Жұмыспен қамту саясатының мәні және бағыттары мен функциялары8 бет
Индустриалды-инновациялық даму23 бет
Индустриялық-инновациялық даму. Экономиканы индустриялық-инновациялық қалыптастырудың мәселелері мен басымдықтары38 бет
Инновациялық қызметтің нарық экономикасындағы орны17 бет
Инфляцияға қарсы шаралар8 бет
Мұнай-газ саласындағы инвестициялық-инновациялық даму проблемалары110 бет
Салықтар елдің орнықты экономикалық дамуын қамтамасыз ету факторы21 бет
Сыртқы экономикалық байланыстар жүйесіндегі қаржы қатынастарының теориялық мәні22 бет
Экономикалық өсудің мәні7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь