Қазақстанның климатына сипаттама

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І . тарау. Қазақстанның климатына сипаттама
1.1 Климаттың негізгі сипаттары және климат құрушы факторлар ... ... ... 4
1.2 Климаттың динамикалық жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.3 Температуралық режим ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

ІІ . тарау.
2.1 Негізгі жыл маусымдарының ауа райы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.2 Қазақстанның климаттық облыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
Кіріспе
Қазақстанның климаты қоңыржай ылғалды биік таулы аймақтарынан басқа әсерлерінде континентті болады. Климаттың континенттігі оның бірнеше ерекшеліктерінен көрінеді, оларға: температура амплитудасының үлкендігі, ауаның құрғақтығы, республиканың көпшілік бөлігінде атмосфералық ылғалдың аз түсуі қыстың оңтүстікте қысқа, солтүстікте ұзақ, әрі қатаң, жаздың ыстық болуы жатады.
Қазақстанның географиялық орны ендігі жағынан климаты ылғалды субтропиктік Жерорта теңіз елдеріне және қоңыржай ылғалды жылы климатымен ерекшеленетін Орталық Европаға сәйкес келеді. Бірақ Қазақстанның материктің ішінде ішкері жатуы онда бұл елдерден ерекше қоңыржай суық климаттың құрылуына себепші болады.
Қазақстанның климатына қыста Сибирьдің қатты суығы, ал жазда Орта Азияның ыстығы әсер етеді. Қазақстаннан алыста жатқан теңіз бассейндерінің оның климатына тигізетін әсері бірдей емес.
Қазақстанның территориясына Атлант мұхитының солтүстігі мен оның теңіздері жағынан солтүстік-батыс, батыс ылғалды ауа массалары еркін кіре алады. Олар өзінің ұзақ жолында трансформацияланып, Қазақстанға жеткенше біраз құрғайды, дегенмен атмосфералық ылғалдың негізгі бөлігін алып келеді. Жылдың ұзақ уақытында мұз құрсанып жататын және қалған уақытында суық болып тұратын Солтүстік Мұзды мұхит пен оның теңіздерінің Қазақстанның климатын жұмсартуға ететін әсері өте аз.
Қазақстанның жер беті жоғарыда айтылғандай, солтүстікке және батысқа қарай ашық жатқандықтан батыс пен солтүстіктің ауа массалары кедергісіз өтіп кетіп отырады.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Дүйсенов С. Қ. Географиялық белдеулер, 2001, N 4.
2. Полярлық координаттар. – Физика және география. 2005, N 6.
3. Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
4. Түсіпбекова Г. Географиялық карта туралы жалпы мәліметтер.-
5. География және табиғат –2006, N 2.
6. Коринский В.А., Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен мұхиттар географиясы. Алматы,2001.
7. Төкенов Б.Географияны оқыту әдістері –География және табиғат. 2003,
8. Сейсенов А. Географиялық карталарды оқыту. География окружающая
среда 2005 , N 3 .
9. Қазақстанның физикалық герграфиясы.-Алматы,1999.
10. География және табиғат –2005, N 3.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
І – тарау. Қазақстанның климатына сипаттама
1.1 Климаттың негізгі сипаттары және климат құрушы факторлар
............4
1.2 ... ... ... ...... ... жыл ... ... ... ... ... ... ... биік ... аймақтарынан басқа
әсерлерінде континентті болады. ... ... оның ... ... ... ... амплитудасының үлкендігі,
ауаның құрғақтығы, республиканың көпшілік бөлігінде атмосфералық ... ... ... ... ... ... ұзақ, әрі қатаң, жаздың ыстық
болуы жатады.
Қазақстанның ... орны ... ... ... ылғалды
субтропиктік Жерорта теңіз елдеріне және қоңыржай ылғалды жылы климатымен
ерекшеленетін Орталық Европаға сәйкес келеді. ... ... ... ішкері жатуы онда бұл елдерден ерекше ... суық ... ... ... ... ... Сибирьдің қатты суығы, ал жазда Орта
Азияның ыстығы әсер етеді. Қазақстаннан алыста жатқан теңіз ... ... ... ... бірдей емес.
Қазақстанның территориясына Атлант мұхитының солтүстігі мен ... ... ... ... ... ауа массалары еркін кіре
алады. Олар ... ұзақ ... ... ... ... ... ... атмосфералық ылғалдың негізгі бөлігін алып келеді.
Жылдың ұзақ уақытында мұз ... ... және ... ... ... тұратын Солтүстік Мұзды мұхит пен оның теңіздерінің ... ... ... ... өте ... жер беті ... айтылғандай, солтүстікке және батысқа
қарай ашық ... ... пен ... ауа ... ... ... отырады.
І – тарау. Қазақстанның климатына сипаттама
1.1 Климаттың негізгі сипаттары және климат құрушы факторлар
Республиканың бұл ендіктерде жатуына ... оның ... ... ... де осыдан. Әсіресе биік таулы аймақтарда климатка рельефтің
әсері зор, мұнда биіктік өскен сайын ... мен ... ... Ауа ... ... ... жеткенде өздерінің бағытын,
жылдамдығын және ... да ... ... өзгертеді. Таулар —
ылғалдылықтың күшті конденсаторы. ... ... ... факторлардың бірі ауа
массаларының циркуляциясы. Бұл ... ... ... Қазақстан
территориясын шамамен 50° с. е. тұсында кесіп өтетін барометрлік жоғары
қысымды ось алады. Бұл ... осі деп ... ... ... ... ... шығыстан келетін Сибирь максимумының батыс тармағы, ... ... ... азор ... ... ... болып есептеледі.
Қыста ол оңтүстікке қарай, ... ... ... ... ... ... барометрлік ось бүкіл жыл бойы болады, ол ... мен ... ... климат бөлгіш болып тұрады ... ... ... мен ... күшті әсерін тигізеді.
1.2 Климаттың динамикалық жағдайлары
Климат құрушы ... өз ара ... әсер ете ... ... ... ауа ... ... мен бағытына және
соғатын үстем желдерге ықпал етіп отырады.
Қазақстанның ұлан-байтақ кең ... ... ... ... Әсіресе, жазық-аласа таулы және биік таулы аймақтарында
ауа қысымының таралуы бір-бірінең үлкен айырма жасайды. ... ... алап ... ... ... бөлігі арқылы өтеді.
Осыдан оңтүстікке қарай да, солтүстікке қарай да ... ... ... ... өзінде солтүстікке қарағанда оңтүстікке ... ... Биік ... аймақтарда атмосфералық қысым теңіз ... ... ... азая ... Жыл бойы қысымның маусымдық өзгеруі
жақсы байқалады. Мысал үшін ... ... мен ... ауа ... айлық орташа көрсеткіштерін келтірейік.
Қазақстанның жазық-аласа ... ... үшін ... ... ... ... типі тән. Мұндай жағдайда қысымның көбі
қыста байқалады (декабрь - январь), ал азы — ... ... Ауа ... ... ... және циркуляциялық процестердің ... ... ... ... ... ... ... келетін
жылудың азаюына, ауа ... ... ... ... кіре ... мен ... ... батыс тармағының пайда
болуына байланысты. Ал жазға қарай ауа қысымының төмендеуі құрлық үстіндегі
атмосфера қабаттарының ... ... ауа ... ... ... ... ауа массаларының енуіне байланысты.
Бұл процестермен ауа фронттарының маусымдық ауысуы да ... ... ... ... ... ... ... Батыс Сибирь
жеріне кіреді. Осы кезде полярлық фронттың ирандық тармағы оңтүстікке, ... ... ... Жазда керісінше, ауа ... ... ... ... қарай кетеді. Ауа фронттарының
мұндай алмасуы нәтижесінде қыста солтүстік және ... ... ... ... ауа ... өтуіне себепші болады.
Батыс ауа массалары ауыспалы мезгілдерге де тән. ... ... ... ... ... ... ... процестердің динамикасы
республика территориясындағы ауа массаларына ... ... ... ... ауа ... екі ... бөлінеді:
1)Қазақстан территориясының өзінде пайда болатын жергілікті ауа ... ... ... ... экстерриториялық ауа массалары, бұл климат
құруға қатынасатын ... ... бірі ... ... ауа ... 1. Полярлық континенттік солтүстік
Қазақстан-Батыс Сибирь ауа массасы ... ... мен ... ... ... болып, бүкіл жыл бойына Солтүстік Қазақстанға әсер етеді. Ол
ылғалы аз және жыл маусымдарына қарап температурасы шұғыл өзгеретін ... ауа ... ... ... ... бұл ауа ... суынады, ол
солтүстіктен келген суық ауаның ... және ... ... ... ... ... Күннен келетін жылудың артуы және жер бетінің
қатты қызуымен ... ... ... ... ... ... ... оңтүстікке қарай ауысуына
байланысты Оңтүстік Қазақстан мен Орта ... ... ... ... ауасы пайда болады. Бұл ауа температурасының біраз төмен
және ылғалдылығының аз болуымен ерекшеленеді.
Жазда Оңтүстік Қазақстан мен Орта ... ... ... ауаның,
сонымен қатар оңтүстіктен келетін тропиктік ауаның ... ... ... тұран ауасы пайда болады.
Бұл температурасының жоғары және өте ... ... ... ... мен Батыс Қазақстанның үстінде полярлық континенттік
шығыс европалық-батыс қазақстандық ауа пайда болады. Бұл ауа ... жыл ... ... ... ... және өзінің физикалық қасиеттері жағынан
Солтүстік Қазақстанның полярлық континенттік ... ... ... ... типті ауа массалары Қазақстанның биік ... ... ... ... ... ... Бұл ауа
массалары биік таулы аймақтардың ерекше жағдайында: ... ... пен ... тілімденген рельеф жағдайында бұл жаққа келген басқа ауа
массаларының трансформациялануының нәтижесінде қалыптасады. ... ... ... ... ... ... ... тау ауасы болады, олардың
бағыты мен ... жыл ... ... ... ... Бұл ... Қазақстанның биік таулы аймақтарының өзін қоршаған ... ... жылы арал ... ... ... байланысты.
Сондықтан қыста айнала қоршаған жазықтардан суық жел ... ... ... ... ... қапырық шөл мен шөлейттің ортасындағы салқын арал
сиқты, сондықтан ылғалды салқын жел таудан жазыққа ... ... ауа ... Континенттік арктикалық ауа Арктиканың ... ... ... ... ... территориясына көбінесе қыста Солтүстік
Мұзды мұхит жағалауынан ... ... ... қарай арктикалық фронт
ауысқан кезде өтеді. Континенттік ... ... өтуі ... ... ... ... ... соған байланысты күзде және
көктемде үсіктер болып ... ... ... арктикалық ауасы
Қазақстанның шығыс жартысын қамтиды, кейде оның оңтүстік шекарасына дейін
жетеді. Оның қайталауы ... 15%, ... 5 ... ... және Баренц теңіздерінің теңіздік арктикалық ауасы.
Қысқы кезде өтетін Арктиканың европалық ... бұл ... ... ... ... бөлігін қамтиды. Оның қайталауы солтүстік-
батыста 25%, оңтүстік-шығыста ... ... ... ... ... ... ауа. Бұл ... әрекет етуші ауа массаларының ішіндегі барынша ылғалы молы
болып есептелінеді. Ол ... жыл ... ... кездерінде және
анда-санда қыста енеді. Аз ... ... ... ауа массалары
ылғалдың көпшілігін әкеледі. Онымен атмосфералық жауын-шашынның республика
территориясында таралуы (континенттіктің батыстан шығысқа ... ... ... ... ... бөлінуі (көктемгі және күзгі жаңбырлар) байланысты.
4. Континенттік тропиктік иран ауасы. Бұл ... ... ... Ол ... қиыр оңтүстік аудандарын қамтиды, оның
қайталауы шамамен 20%. Орта ... ... ... шекарасында, яғни
Арал теңізінің солтүстік ... мен ... ... ... ... ... тропиктік ауаның қайталауы 5% тең аспайды.
Циклондар жылы ауа массаларының етуіне байланысты пайда болады. Олар
ылғалдың ... мен ... ... роль атқарады. Олардың барлық
жолдарын үш ... ... ... 1 — ... ... 2 — орта ... ... 3 —солтүстік ендіктердің
циклондары. Оңтүстік ендіктердің циклондары оңтүстік-батыстан, Жерорта
теңіз бассейні жағынан келеді және ... ... ... солтүстік-
шығыс бағытта өтеді. Орта ендіктердің циклондары батыстан, Атлантика жақтан
Орталық Қазақстан арқылы ... ... ... ... ендіктердің
циклондары батыстан шығысқа қарай бағытталады да Солтүстік Қазақстанды
қамтиды. ... ... ... салқын ауа массаларының өтуімен
байланысты.
А н т и ц и к л о н д а р д ы ң б ө л і н у і: 1. ... ... ... оның ... жақ ... солтүстіктен және
солтүстік-шығыстан полярлық немесе арктикалық ауа, ал ... ... жылы ... және ... ауа массалары келіп жатады. 2.
Шығыс Қазақстанның ... ... ... Мұндай жағдайда бүкіл
Қазақстанды антициклонның батыс жақ шеті қамтиды. Антициклондық тұрақтау
процесі ... ... онан әрі ... ... 3. Оңтүстік
Қазақстанның жазықтық ... ... Бұл ... оның ... ... ... жақ ... нашарлауына байланысты. Антициклонның
нашарлауына Сибирьдің солтүстігінен ... ... ... әсер етеді.
Антициклон орталығының Қазақстаннан біраз солтүстікке таман ... ... бұл ... оның ... шеті Қазақстанның бүкіл
территориясын қамтиды. ... мен ... ... ... ... ... жағдайының сипатын белгілейтін ауаның
циркуляциялық процестерінің структурасының негізі болып табылады.
Қазақстан климатының динамикалық жағдайларының ... ... ... ... ... ... анық ... Теріс радиациялық
баланстың өсуінің және суық ауа массаларының ... ... ... қыс ... ... режим бәрінен бұрын температурасы тез
төмендейтін солтүстік және ... ... ... ... күшеюіне және арктикалық фронттың оңтүстікке қарай
жылжи түсуіне қарай қысқы режим қалған барлық аудандарды ... ... ... ... ... ... ... антициклон
Қазақстанның солтүстік-шығысындағы жазықтық ... ... ... оның ... 10—20 ... ... ... солтүстік-шығыс және орталық ... ... ... ... ... ... ... 40° және 45° с. е.
аралығымен өтеді. Осы ендіктерде ... ... ... тән. ... ... ... жиірек байқалады. Жалпы алғанда қыста
фронттық процестер аз қайталанады. Ол небары шамамен 30% қана ... ... ... ... ... ... да ... бір
тектес ауа массалары болады. Солтүстік пен солтүстік-шығыста бұл батыс
сибирьлік-солтүстік Қазақстандық полярлық және ... ... ... ... 70%). Солтүстік-батыста шығыс ... ... және ... ... ауасының қайталауы басым.
Оңтүстік Қазақстанда фронттың процестерден басқа тұран ... ... 50—60% ... ... ... ... өрістердің ұлғаюына
байланысты циклондық құбылыстар онша болмайды. ... және ... ... ... ... ... олардың батыс
шеттерінде ауа массасының өтуі күшейеді, ал осы ... ... ... ... суық ауа одан әрі ... береді. Осы ауа ... ... ... ... ... ... болуына
байланысты арктикалық фронт жиілене түседі. Сондықтан арктикалық фронттың
осы ... ... ... ... солтүстік бөлігінде климатқа
үлкен әсерін тигізеді.
Қыста биік таулы аймақтарда ауа ағыны бұдан басқаша жүріп ... ... ... мен ... ... ... ... күшті
жүреді. Бұл кезде суық ауа массалары биік тауға көтерілмей, тау ... алып ... ... ауа ... ... ... ... қыста
төңіректегі жазықтардан тауларға қарай басым желдер соғып тұрады. Жалпы
алғанда тауларда ауаның ағын процестері анағұрлым ... ... онда ... ... ... ... ... ауаның ағын процестері қыстан жазға ету ... ... Суық ... аяқталып, жылы мезгіл басталатын кезде (әдетте мартта)
радиация балансысының теріс мөлшері азайып, температураның көтерілетіні
байқалады. ... ... ... ... ... ауаның
жиілеуіне байланысты жылылық молаяды. ... бәрі ... ... ... ... Ауа ... ... бөлінуі
оңтүстіктен солтүстікке қарай ауысады. Иранның полярлық фронты Орта ... ... ... ... жылжып, ал арктикалық фронт ... ... ... жерінен Солтүстік Мұзды мұхит ... ... ... ... ... бәсеңдейді (әсіресе ... ... ... ... ... ... де ... бұл азаю бәсеңірек жүреді). Циклондық құбылыстардың
пайда болу сипаты да біраз ... яғни ... ... ... кенет жетуі кемиді. Бұл уақытта фронттық ... ... ... ... ... де, ... ... болады.
Бір сөзбен айтқанда ауаның ағын ... ... ... ... тез аяқталады да, Шығыс Қазақстанда баяу ... ... ... ... ұзақ ... бұл - ... климатының
жалпы континентті екендігін көрсетеді. Жазда ... ... ... ... ... ... ... Бұл уақытта ауа массаларының
трансформациясы (қайта тууы) жиі ... ... ... фронттық бөлінуі солтүстікке қарай ығысып, өздерінің
ең солтүстік орындарының шегіне жетеді. Мәселен, орта азиялық ... ... ... ... ... 50° солтүстік ендіктен
оңтүстікке қарай орналасады. Арктикалық ... ... ... ... ... ... орнына азор максимумының тармағы келуіне
байланысты Қазақстанның барлық жерінде қысым режимі өзгереді.
Азор максимумының ... ... 50° с. е. ... ... ол ... ... мен негізгі желдердің шекарасы болып табылады.
Солтүстік Қазақстанда жазда континенттік полярлық жылы ауа ... ол ... суық ауа ... мен ... ауа ... пайда болады. Онда циклондық әрекет әжептәуір ... ... ... себебі жаздағы жылы континенттік поляр ауасы типі
жағынан осында қыста болатын континенттік суық ... ... ... ... континенттік поляр ауасы үнемі үстем болып ... ... ... ... жазда болатын континенттік тропиктік ауа осында
қыста болатын ... ... ... ... ... шұғыл айырмашылықтың
болу себебі Оңтүстік Қазақстанда трансформация үшін жағдайдың ерекше
қолайлылығынан. ... ... ... мол ... және ... ... шөлдердің қатты қызуы жоғары көтерілетін күшті ауа ағынының пайда
болуына негізгі ... ... ... ... ... су ... ... өте биікке көтеріледі. Мұнда құрғақ субтропиктерге
тән бұлтсыз ашық күндердің көп болып, сирек құрғақ жаңбырдың кездесетіні де
нақ ... ... ... ... ... теңізінен келетін циклондар
тоқтағаннан кейін циклондық ... ... ... ... да ... Жалпы тропиктік ауаның ең солтүстік тармағы болып ... ... ... ... ... өзгеше жағдайларда қалыптасады.
Сөйтіп, Қазақстанның оңтүстік аудандарында жазда тропиктік ауаның, ал ... ... ... ... ... Сондықтан республикамыздың
оңтүстігі қоңыржай климаттан субтропиктік климатқа ... ... ... бөлінеді, мұның өзі жер шарының басқа аудандарында сирек кездеседі.
Қазақстандағы жазғы ... ... ... ... ... Бұл кездегі циклонның пайда болуы ауа массаларының орын ауыстыруына
және қайтадан ... ... ... ... Солтүстік Қазақстанда
арктикалық фронттың әрекетіне байланысты жоғарғы ендіктердің ... ... ... бұл ауданға орта ... ... ... ... ... ... ауа ... адвекциясы тән.
Қазақстанның орталық аудандарында циклондар азор максимумымен, сондай-
ақ ұзақтығы ... ... 2—3 ... ... 5 ... ... ... жоғары
қысым орталықтарын пайда ететін антициклондық аймақпен ... ... тез ... ... ... ... байланысты. Жазғы
уақытта циклондармен салыстырғанда антициклонның қайталауы ... ... ... ашық ... ... болуы көбіне термиялық конвекцияға
және ауаның жоғары бағытталған күшті ағындарына байланысты.
Жазда биік ... ... ауа ... ... ... ... басқаша сипатта болады. Олар ... бұл ... ... ... (1 500—2 000 м) ... келген ауаның ықпалында
болады. Жазда таулар айналасындағы ... ... ... ылғалды
және салқындау болады. Осыған байланысты бұл ... ... ... ... ... жазыққа қарай соғатын ылғалды салқын желдер үстем болады. Бұл
желдер төмен қарай ойысқан сайын тез қызады, сөйтіп таудың етек ... ... ... ... ... жазда 1 500—2 000 м
биіктікте, яғни ... ... ... ... ауа ... процестері көктемдегі сияқты өтпелі сипатта
болады. Күн сәулесі жылуының азая түсуіне байланысты ауаның ... ... ... ... ... ауа ... ... ауыса бастайды. Арктикалық фронт ... ... ... ... ... ... полярлық фронт ... Орта ... онан ... ... ... ... ... оның ішінде арктикалық ауаның өтуі жиіленеді. Сибирь максимумының
ықпалы артады және антициклондардың қайталауы ... ... ... циклондардың өтуі байқала бастайды.
1.3 Температуралық режим
Климатының біртектес екендігіне қарамастан Қазақстанда ... ... әр ... Бұл ... әсер ... ... ... және оның территориясының кеңдігіне байланысты. Дегенмен,
мұндағы температуралық режимнің негізгі және ... ... ... ... ... және ... өзгерісінің континенттік типі
саналады. Бұл типке амплитуданың ... ... ... ... ... температураның таралуына жергілікті жердің
рельефі үлкен әсер ... ... ... ... және биік таулы
бөліктері" термиялық режимі жағынан бір-бірінен өте ... ... ... ... ... ... жылдық және орташа айлық температуралар
горизонталь бағытта — солтүстіктен ... ...... Биік ... ... әдетте теңіз деңгейінен жоғары көтерілген сайын
өзгеріп ... ... ... ... ... ... ... таулы бөлігінің барлық жерінде де оң. Күн жылуының артуына байланысты
солтүстіктен оңтүстікке қарай орташа жылдық температура ... ... ... ... ... 1,2° ... Республиканың солтүстігінде ауаның
жылдық орташа температурасы 0,5°, бірақ оңтүстікке қарай біртіндеп ... ... ... ... жазық-аласа таулы бөлігінде құрлықтың ... ауа ... ... және ... ... ... бастайды. Сондықтан солтүстік пен ... ... ... ... ... бірсыпыра аздау болады.
Қазақстанның жазық-аласа таулы бөлігінде жазғы температура ... ... ... ... ... ... ... ауасының тұран тропиктік ауасына трансформациялануына
байланысты. Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы биік таулы ... ... ... ... ... сайын төмендеп отырады.
Кейде басқаша да болады. Мысалы, тау аралық қазан шұңқырларда және ... ... ... ... ... ... төмендемейді.
Әдетте, Қазақстан таулары үшін жазғы температуралық градиент әрбір 100 ... ... ... ... ... ... мынадай дәл фактілерден көруге болады.
Тауларда барлық жерде де июльдің орташа температурасының оң болуына
қарамастан, ... ... ... ... ... де, ... қарға
айналады. Көктем мен күздің температуралық режимі жаз бен ... ... ... ... Қазақстанда қыстан жазға өту термиялық
жағынан өте тез жүреді. Солтүстік Қазақстанда ең ... ... және ... ... ... температураның арасындағы айырма (март—апрель) 11—13°,
орталық аймақта (февраль—март) ... ал ... ... 2—3°. ... қысқа өту баяуырақ жүреді.
Қазақстанда температуралық амплитуда жоғары, бұл ... ... ... ... ... ... беліктің
солтүстігінде оның жылдық орташа мөлшері 41°-қа жетеді, кейде онан да асып
кетеді. Қазақстанның ... ... биік ... ... жылдық орташа амплитудасы онша көп ... ... ... Мұнда абсолюттік минимум 35°, ал максимум 15°-тан артық емес.
Қазақстанда тәуліктік температураның ... да ... ... ол 6—9°, ... ... ... ... алғанда Қазақстанның термиялық
режимі жыл мезгілдеріне, сондай-ақ ... ... ... ... егіншілікке өте қолайлы.
Атмосфералық жауын-шашын. «Қазақстан — құрғақ аймақ. ... ... ... ... ауа ... ... Ылғалды
ауа массалары (мысалы, атлантикалық — ... ауа ... ... ... ... көпшілігінен айрылып, Қазақстанға құрғап жетеді.
Ішкі мол су айналымының пайда болуына ... ... ... ... ... және ... болады. Биік таулы аймақтар ... ... ішкі су ... пайда болуына әжептәуір жағдайлар бар.
Сонымен, Қазақстан үшін ... ... ... ... 1)Атлантика,
жағынан келетін солтүстік-батыс және батыс ауа массалары. Солтүстік-батыс
және батыс ауа ... ... ... ... ... ... жетсе де ылғалдың негізгі «өзі болады; 2), ... ... ... ... ... болатын циклондар; 3) ішкі су айналымы.
Республика территориясында ... ... ... ... ... ... ... зоналарға, ылғалдың
негізгі көзінен қашықтығына және жергілікті жердің рельфіне ... ... ... биік ... ... ... байқалады.
Қазақстанның жазық-аласа таулы бөлігінде атмосфералық жауын-шашынның
жылдық орташа мөлшері солтүстіктен оңтүстікке қарай ... ... ... ... ... ... өңірді алып жатқан қара
топырақты орманды дала мен селеулі әр ... ... ... атмосфералық,
жылдық, жауын-шашынның мөлшері 300 мм-ден біраз асады. Орталық, ... 200 ... 275 ... ... ... Республиканың оңтүстігінде
жылына орта есеппен 150 — 200 мм ... ... ... теңізінің
солтүстік-шығысында, Арал бойы және Балқаш бойының оңтүстігінде жауын-шашын
бұдан да аз ... 100 ... сәл ғана ... ... ... аз ... жері — Арал ... солтүстік-шығысы (100 мм-ден аз).
Жалпы алғанда Қазақстанның солтүстігінде оңтүстігіне қарағанда жауын-
шашын молырақ, бұл солтүстік пен ... ... ... климаттық ерекшеліктеріне байланысты: 1)Қазақстанның солтүстігінде су
булары конденсациясының деңгейі ... ... және ... ... 2) ... ... циклондар бірнеше қайталанады; 3)
Қазақстанның солтүстік ... ... ауа ... ... ал ... ... бұл ауа массалары ... ... ... де, ... ... десе де ... 4) ... ішкі су айналымы үшін жағдайлар біршама ... ... ... қар ... ... және ұзақ ... соның
нәтижесінде топырағы ылғалды. Орманды дала және дала зоналары ... ... бай, ... өзен-көл торлары да әжептәуір жиі.
Атмосфералық жауын-шашынның мөлшері батыстан шығысқа ... да ... ... жылдық, жауын-шашынның орташа мөлшері Ақтөбеде 275 мм,
Торғайда 213 мм, Аякөзде 191 мм. ... биік ... ... ... ... таулы аймақтардағыдан едәуір көп
болады. Жауын-шашын мұнда да әркелкі түседі, бұған биік ... ... орны және ... ағын ... ғана ... ... қатар
рельеф сипаты мен абсолюттік биіктікте әсерін тигізеді.
Биік таулы ... ... ... таралуындағы
басты ерекшелік — жер беті ... ... ... ... мөлшері де шұғыл көбейе түсетіндігінде. Бұл жағдай Іле Алатауының
солтүстік беткейіндегі ... ... ... — 557 ... — 821 ... ... — 766 мм,
Жоғарғы Горельник — 834 мм.
Қазақстанның әр түрлі бөліктерінде жыл ... ... ... ... де әр ... Суық ... ... аз түсетінін кереміз. Бүкіл республикаға бір жылда түсетін жауын-
шашынның жалпы ... тек 40%-ы ғана ... ... ... ... ... солтүстіктен оңтүстікке қарай ... Оның ... ... дерлік арктикалық фронт қамтиды. Бұл кезде Сибирь
максимумының тармағы болып табылатын ... ... ... осьтің
әсері күшейеді. Қазақстанның солтүстік жартысында ... ... орын ... Бүкіл
Қазақстан территориясында ңүрғақ суық ауа массаларын алып ... ... ... ауа ... басым болады.
Циклондық әрекет Солтүстікте сирек байқалады, сондықтан мұнда қыста
жылдық жауын-шашынның 20—30% түседі. Қазақстанның оңтүстік ... ... ... ... мол ... ... ... 45—60 %-і,
яғни орташа көрсеткіштен ... көп). ... ... қыста оңтүстік
аудандарда салқын ауа массасының қайталауы біршама аз, ал ... ... ... ... атмосфералық жауын-шашын жазда қыстағыдан
көп түседі, өйткені жазда фронттар солтүстікке қарай ауысады, бұл ... ... ... ... жартысы арқылы өтеді. Солтүстік-
батыстан келетін ылғалды ауа ... ... ... және ... ... ... әрекет жиілейді. Солтүстік аудандарда жазда жылдық жауын-
шашынның 60%-нен 80—85%-не дейін түседі. ... ... ... әрекет жиі жүруіне қарамастан жауын-шашын ... ... ... ... ... ... ... аз түседі
(жалпы мөлшері 2 мм-ден 8 мм-ге дейін). Тіпті кейбір жылдары ... 2—3 ... ... ... ... ... таулы бөлігінде атмосфералық
жауын-шашын мөлшерінің бөлінуінің жылдық ... ... ... ... ... ... ... оңтүстігінде жауын-шашынның максимумы қыстың аяқ
кезі мен көктемнің бас кезінде ...... ... ... ... август) болады. Биік таулы аймақтарда атмосфералық ... ... ... барынша әр түрлі. Мұнда көбіне максимум екі рет —
көктем мен жазғы уақытта және ... ... ... ...... ... мен қыста байқалады. Жазықтарда да, ... да ... және ... ... ... өте ... ... жауын-шашынның түрлері және оның жыл маусымдары бойынша
бөлінуі ... ... ... ... ... ... ... Биік
таулы аудандарда жаздың қайнаған ыстық кезінде де қар жауатын кездері
болады. Тіпті ... ... ... қыс ... де жиі жауады. Мұндай
жаңбыр оңтүстіктен солтүстікке ... ... ... ... жылы ... байланысты. Көктемгі, жазғы уақыттарда күшті нөсерлер жиі
болып тұрады. Олар жазықтарда ... ... ... ... 120 мм ... ... Қазақстанның түрлі аудандарында қар жамылғысының
қалыңдығы мен жату ұзақтығы әр түрлі. ... ... ... қар
жамылғысының пайда болуы мен ери бастауы күзде және ... ... ... ... болады. Солтүстікте және солтүстік-шығыста қар
жамылғысы оңтүстікке қарағанда ... ... ... кеш кетеді және тұрақты
сипатта болады Қар апрельдің үшінші он ... ... еріп ... қар ... ... ... ұзақтығы солтүстік аудандарда 125
күннен 175 күнге дейін созылады. Бірақ аз ... ол онша ... ... қар ... ноябрьдің аяң кезінде түсіп,
марттың бірінші жартысында кетеді, яғни ол ... ... бір ... ... бір жарым ай бұрын еріп бітеді. Қар жататын кезеңнің
ұзақтығы мұнда 40 ... 80 ... ... ... ... оңтүстік
жартысында, әсіресе қиыр оңтүстігінде қар тұрақты жатпайды. Мұнда қыстың
орта кезінде, ... оның бас кезі мен аяқ ... жиі ... ... қар еріп ... ... еріп ... оңтүстікте қар жамылғысы
солтүстікке қарағанда жұқа болады. Оның он күндік орташа қалыңдығы 10— 20
елідей. Биік ... ... қар ... ... бастауы мен еруі,
оның жату уақытының ұзақтығы мен қалыңдығы сол ... ... ... ... сипатына тікелей байланысты.
Биік таулы зоналарда ... қар ... ... бас ... ... оның еруі ... ... жазға созылады. Қазақстанның биік
таулы аймақтарында қар жиегі 2400 м-ден 4200 м-ге ... әр ... ... ... ... Қазақстанның жазық-аласа таулы
бөлігінде буланудың шамасы түсетін ылғалдың ... ... ... Ал ... ... ... орташа мөлшерінен бірнеше есе ... ... ... ... Қазақстанның солтүстік жартысында 500 —
1000 мм-ге дейін, оңтүстігінде 1000— 1750 мм-ге дейін ... ... ... ... жылдық режимі, сонымен ... ... осы ... жағдайлармен тікелей байланысты.
Абсолюттік ылғалдылық солтүстіктен оңтүстікке ... ... ... жылдық абсолюттік ылғалдылық 6—7 мб, оңтүстікте 8—9 мб.
Абсолюттік ылғалдылықтың жылдық өзгерісі ауа ... ... ... ... Сондықтан ең көп абсолюттік ылғалдылық жазда
байқалады: солтүстікте 13—14 мб, ... 14—15 мб. ... ең аз кезі ... тура ... ... — февраль):
солтүстікте 1,5—2 мб, ... 3—5 мб. ... ... ... ... республика территориясында температураның
таралуымен тығыз байланысты. Мұның өзі солтүстік пен оңтүстіктің ... ... ... ... ... ... басқаша, Қазақстанның жазық-
аласа таулы бөлігінде салыстырмалы ылғалдылық абсолюттік ылғалдылыққа
қарама-қарсы солтүстіктен ... ... ... ... ... салыстырмалы орташа ылғалдылығы күндізгі сағат 13-те ... тек 40—45% ... ... жылдық өзгерісі де абсолюттік
ылғалдылықтың ... ... ... Ең көп ... ... ... ...... бұл ... оның айлық орташа
мөлшері ... ... 13-те ... ... ... ... Ең аз салыстырмалы ылғалдылық жазға тура келеді (июль — август),
бұл кезде оның айлық ... ... ... сағат 13-те солтүстікте
45—50%, оңтүстікте 20—30% болады.
Ылғалдылық дефициті де ... ... ... бір ... ... – тарау.
2.1 Негізгі жыл маусымдарының ауа райы.
Қазақстанның әр аймақтарында жыл маусымдары белгілі бір ауа ... ... ... ... ... ... аймақтың солтүстік
және оңтүстік бөліктерінде ... ... ауа райы ... ... ... ... ноябрьден мартқа дейін созылады. Ол тұрақты, суық,
аязды ауа райымен сипатталады, кейде ...... ... ... аз ... ... қар ... қардың ұзақ
және тұрақты жатуына қарамастан жұқа болады. Боран түрінде ... ... және ... ... ... ... Бұлыңғыр күндер көп.
Оңтүстікке қарай жүрген сайын қыс мезгілі біртіндеп қысқара ... ... ... да ... біршама жылы және аязды күндер жылымық күндермен жиі ауысып
отырады. Тек кей жылдары ғана аяз — ... ... ... Жиі ... байланысты қар жамылғысы жұқа және еріп жатады. Кейде қыста
жаңбыр да жауады. Солтүстік және солтүстік-шығыс ... ... ... ... ... онша емес. Солтүстікке қарағанда бұлыңғыр күндер аз.
Қазақстанда көктем қысқа және ... ... тура ... ... тез ... қар күрт ... Жылудың тез артуына қарамастан,
суық қайталап тұрады, ... ... ... ... Қазақстанның
оңтүстігінде көктемде жауын-шашын жылдың басқа ... ... ... Бірақ жаңбырлы ауа райы тез арада бұлтсыз және құрғақ ауа ... ... ... жаз бес айға ... (май — ... ... барлың жерінде ыстық. Ең жоғары температура солтүстігінде 38°,
оңтүстікте ... ... ... ... температураның амплитудасының
ауытқуы үлкен. Ауаның ылғалдылығы ... ... ... ... ауа райы жиі ... тұрады. Мұндай жалпы ... ... ... мен оңтүстігінің бір-бірінен
айтарлықтай ... бар. ... ... ... жаз
анағұрлым жауын-шашынды, аңызақты қуаңшылық ауа райы аз қайталайды,
ылғалдылық ... ... ... ... ... және ... ... батыста — солтүстік батыс, батыс желдері басым соғады.
Оңтүстік аудандарда ауа райы ... ... және ... ашық болып тұрады,
жауын-шашын сирек түседі, кей жылдары жазда ... ай бойы ... ... да. ... ... өте аз, ... дефициті барынша
жоғары, аңызақты қуаңшылық ауа райы солтүстікке ... ... күз ... ... айы. ... ауаның температурасы тез
төмендейді, солтүстіктен суық ауа жиі келіп тұрады, осыған сай адвективтік
үсіктер болып тұрады. Республиканың ... бұл ... ... аз, ал ... ... ... Күздің бас кезінде жылы,
ашық ауа райы үстем болады, кейін ол біртіндеп ... және ... ... ... Солтүстікте қардың түсуі күздің басында-ақ байқалады,
оңтүстікте кейінірек түседі.
2.2 ... ... ... ... жөнінен екі бөлікке бөлуге болады: 1)горизонталь
климаттық зоналар тән жазық-аласа таулы бөлігі; 2) ... ... тән биік ... ... ... ... ... климаты жалпы
алғанда-континенттік, оның ... ... ... ... ... оңтүстікке қарай өзгереді. Мұнымен қатар әрбір
физикалық-географиялық - ... ... ... жеке түріне жататын өзіндік климаты бар. Қазақстанның жазықтық
бөлігінде үш ... ... ... ... ... қоңыржай континенттік климаты тән Солтүстік Қазақстан
климаттық облысы;
2. ... өте ... ... тән Орталық Қазақстан климаттық
облысы;
3. Полярлық климаттан субтропиктік климатқа өтпелі климаты ... ... ... ... ... ... климаты тән Солтүстік Қазақстан
климаттық облысы республиканың 52° с е. ... ... ... ... Ол ... Батыс Сибирь ойпатын және Жалпы Сырттың біраз
бөлігін қамтиды. Бұл ... ... ... ... және Батыс
Сибирьлік V континенттік полярлық ауа массаларының әсерінен қалыптасады.
Сонымен қатар арктикалық ауа ... ... әсер ... Қысы ұзақ әрі ... орташа температурасы бірсыпыра төмен — 17—19°, аяз — 55°-қа
дейін ... Жазы ... ... ... ... орташа
температурасы 19—21°, ауаның температурасы ара-тұра 38°-қа дейін жетеді.
Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 300—315 мм. Оның ... ...... тура ... ... қар ... ұзақ әрі тұрақты
жатуына қарамастан жұқа болып келеді. Бұл облыс екі климаттық ... 1) ... дала ... зонасы; 2) әр түрлі шөпті-дақылды дала
климат зонасы.
Орманды дала климат зонасы ... ... ... қамтиды.
Январьдың орташа температурсы — 19°. Жазы қоңыржай ыстың, ... ... 19°, ... ... ... мм. Әр ... дала ... ... ... ... ... қамтиды. Қыс
мұнда да солтүстігіндегі сияқты ... ... ... орташа
температурасы біршама жоғары — 17°. Жазы анағұрлым ыстық, июльдің орташа
температурасы 20—21°, ... 300 мм ... өте ... ... тән ... Қазақстан климаттық
облысы Қазақстанның орталық ... алып ... Ол ... ... ... жерін, Торғай үстіртін, Мұңалжарды, Ембі үстіртін және
Каспий бойы ... ... ... ... Оның ... шамамен 48° с. е. бойымен өтеді. Бұл облыстың климаты қыста Сибирь
антициклонының батыс тармағы, ал ... Азор ... ... тармағы
түріндегі барометрлік жоғары қысымды осьтің үнемі әсер етуі ... Қысы ұзақ және ... ... ... ... ... ... аяз батысында — 42°, шығысында — 49°-қа дейін жетеді. Жазы ... ... ... ... ... ... ... максимум 40°-
қа дейін барады. Жылдың жауын-шашын 225—275 мм. Оның ... ... ... ... ... аз жауады. Қар жамылғысы оншалықты қалың
болмайды. Бірақ ... ұзақ және ... ... Бұл ... екі климаттық
зонаға бөлінеді: 1) бозды-бетегелі құрғақ дала ... ... 2) ... климаттық зонасы.
Бозды-бетегелі құрғақ дала климаттық зонасы облыстың солтүстік
жартысын алып жатады. Қыс ... ... ... қарағанда анағұрлым
қатаң. Январьдың орташа температурасы — 14—15°. Жылдық жауын-шашын 260—275
мм. Шөл дала зонасының ... ... ... ... ... Қыс
солтүстікке қарағанда жұмсақ январьдың орташа температурасы — 12—13°. ... ... ... ... температурасы 24°-қа дейін, ал абсолюттік
максимум 44°-қа дейін жетеді. Жылдың жауын-шашын 225—250 мм оның ... ... жаз ... тура ... ... субтропиктік климатқа өтпелі климаты тән Оңтүстік
Қазақстан климаттық облысы. Бұл облыс республиканың оңтүстік жартысын ... е. ... ... қамтып жатады. Ол Каспий бойы ... ... ... ... ... ... үстіртін, Оңтүстік Балқаш
бойын алып жатыр. Облыс ландшафтылық жағынан шөл ... тура ... ... ... ... тік ... тұран ауасы, жазда тропиктік ауа
массалары, әсіресе континенттік тропиктік иран ауасы әсер етеді. ... ... ... ... жай) климаттан субтропиктік климатқа
өтпелі типке жатады. Мұнда қыс қысқа және жылы. Жауын-шашынның ... ... ... тура ... Қар жамылғысы жұқа және жылымық
күндердің жиі қайталап тұруына байланысты тұрақсыз болады. ... ... ауа райы ... ... ... ... жазықтық аймақтың климатынан гөрі
қоңыржай ылғалды келеді. Биік ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Олар айналасындағы жазықтарды қамтып жататын ауа
массаларының таудың ішіне өтіп кетуінен пайда болады. Бұл ауа ... ... ... ... басқа ерекшелікке ие болады.
Қорытынды
Жазда тауларда абсолюттік биіктік артқан сайын температура ... ... ... және ... ылғалдылығы биіктеген
сайын артып отырады. Мұның бәрі биік таулы аймақтарда ... ... ... болуына әкеліп соғады.
Таулы аймақтардың климаты жалпы заңдылыққа сай биіктікке байланысты
өзгеріп қана қоймайды, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... да ... Осыған сәйкес Қазақстанның биік
таулы аймағында үш климаттық облыс бөлінеді: 1) ... ... оған ... тау ... тән; 2) ... ... ... Сибирь тау климатынан Түркістан тау климатына өтпелі климат тән; ... ... ... оған ... тау климаты тән. Алтай-Сауыр-
Тарбағатай климаттық облысы Алтайдың ... ... және ... жүйесін қамтиды. Бұл облыстың климатына ылғи Сибирь ... әсер ... ... ... ол сибирь тау климат типіне жатады.
Полярлық ауа массаларынан басқа бұл ... ... ... ... ... ... мен оған жақын орналасқан жазықтықтарды сырттай
өтетін моңғол - Сибирь антициклонының жоғары ... ... ... ... ... Қазақстанның басқа да биік таулы ... ... ... жылы арал ... ... ... Алтайдағы
январьдағы орташа температура — 13° (Тоурак селосы),— 15° (Өскемен). ... тау ... және биік ... ... ... ... ... бірсыпыра төмен болады.
Алтай жазда өте күшті қызған жазықтардың ортасындағы салқын арал
сияқты, июльдегі орташа температура 16° ... ... 20,5° ... биік ... ... салыстырғанда Алтайда жауын-шашын
молырақ. Жауын-шашынның таралуына жоталардың орографиясы үлкен әсер етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Дүйсенов С. Қ. ... ... 2001, N ... ... ...... және география. 2005, N 6.
3. Госпадинов В. Г. ...... 1974 ... ... Г. ... карта туралы жалпы мәліметтер.-
5. География және табиғат –2006, N ... ... В.А., ... В. А. , ... И. В. – ... мен ... Алматы,2001.
7. Төкенов Б.Географияны оқыту әдістері –География және табиғат. 2003,
8. Сейсенов А. Географиялық карталарды оқыту. География окружающая
среда 2005 , N 3 .
9. ... ... ... География және табиғат –2005, N 3.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы туралы14 бет
Қазақстан табитағы6 бет
Адам, табиғат және климат13 бет
Алматы облысы, Панфилов ауданының табиғи - климаттық жағдайы14 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты23 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты туралы13 бет
Алматының табиғи-климаттық жағдайларының сипаттамасы7 бет
Астық ору технологиялық процестері және олардың ауа райы климаттық жағдайлармен байланысы6 бет
Астық ору технологиялық процестері және олардың ауа райы, климаттық жағдайларымен байланысы4 бет
Атмосфера және климат11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь