Хронология

1. Хронология түсінігі және оның түрлері

2. Алғашқы календарьлармен Юлий Цезарь тұсындағы календарь

3. Жаңа документтерге дата қою жұмыстары

4. 12 жылдық жануарлар циклі және мүшел ұғымы
Хронология – уақыт өлшемі туралы ғылым. Ол өзінің атауын гректің «xpovos» - «уақыт» және «lovos» «ғылым» деген сөздерінен алған. Бұл ғылым екі бөлімнен: аспан денелерінің қозғалысын есептеп шығару жолымен дәл астрономиялық уақытты табатын математикалық (астрономиялық) хронология және тарихи хронологиядан тұрады. Хронология жалпы ғылым ретінде XVI – XVII ғасырларда қалыптасты. Бұл хронология ғылым француз ғалымы Жозеф Скарлмгер деген ғалымның есімімен байланысты. Оның «Сокровища времён» (1606ж.) деген еңбегі шыққан болатын.
IX-XX ғасырларда хронология өзінің даму шегіне жетті. Бұл ғылымды Христиан Людвиг әрі қарай жалғастырды. Оның еңбегі «Справочник математических и технических хронология» деп аталды. Сонымен қатар, француз А. Жериннің «Учебник дипломатики», венгер ғалымы И. Сентпетерннің «Справочник и по хронологий» деп аталатын еңбектері шыға бастады.
Астрономиялық хронологияда аспан әлемі құбылыстары қайталануының әр түрлі заңдылықтарын зерттеп, есептеу арқылы олардың тура астрономиялық уақытын белгілейді. Ал тарихи хронологияда – жазба немесе археологиялық деректемелерді зерттеу және салыстыру негізінде түрлі тарихи оқиғалар мен документтердің тура датасын анықтайтын көмекші тарихи пән.
Хронология – тарихи қалыптасқан білімдер жүйесі.
Тарихи хронология өз алдына екі міндетті – теориялық және қолданбалы міндетті қояды. Біріншісі, уақытты есептеу жүйесін зерттегенде оларды тарихи дамуы үстінде қарастырады, олардың арасындағы қатынастарды анықтайды және даталарды бір хронологиялық жүйеден екіншісіне аудару принциптерін жасап шығарады. Екіншісі оқиғалардың датасын қазіргі датаға және жыл санаудың жалпы қабылданған жүйесіне аудару үшін, осыған байланысты тарихи оқиғалардың датасын анықтау және нақтылау үшін жоғарыда көрсетілген ережелерді жүзеге асыруды қамтиды.
Қосалқы тарихи пәндердің ішінен хронология ең маңыздыларының бірі болып саналады, өйткені тарихтың қандай да болсын кесегін оқып үйренудің негізгі шарты оқиғалардың жүйелілігі мен датаны дұрыс қою болып табылады. Хронология методтарына сүйене отырып тарихшы тарихи документтер мен актілердің дәл датасын қалпына келтіреді. Бұл міндеттерді дұрыс шешу үшін белгілі бір тарихи кезеңдегі белгілі бір халықтың қолданған уақыт өлшеуінің қалыптасуымен ерекшеліктерімен бүкіл тарихын жақсы білуі керек. Халықтардың көп ғасырлық қатар өмір сүруі, экономикалық, саяси және мәдени байланыстар каленьдарлық жүйеде көптеген элементтердің араласып, өзара алмасуына алып келді.
1. А. П. Пронштейн
В. Я. Кияшко
« Қосалқы тарихи пәндер »
Алматы: « Мектеп » баспасы, 1978

2. Учебние пособие / Т. П. Гусаров, О. В. Дмитриев,
И. С. Филиппов және басқалар.
« Введение в специальные исторические дисциплины »
Москва: МГУ баспасы, 1990

3. Қазақ совет энциклопедиясы
Алматы, 1975

4. Г. Нұрғалымова
« Қазақ қүнтізбесі »
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Тарих факультеті
Деректану және тарихнама кафедрасы
Реферат
Тақырыбы: ... ... ... Н. ... Қожабергенова
Ж. Б.
Алматы, 2007
Жоспары:
1. Хронология түсінігі және оның түрлері
2. Алғашқы календарьлармен Юлий ... ... ... Жаңа ... дата қою жұмыстары
4. 12 жылдық жануарлар циклі және мүшел ұғымы
Хронология – уақыт өлшемі туралы ғылым. Ол ... ... ... - ... және «lovos» «ғылым» деген сөздерінен алған. Бұл ғылым
екі бөлімнен: аспан ... ... ... ... жолымен дәл
астрономиялық уақытты табатын математикалық (астрономиялық) хронология және
тарихи хронологиядан тұрады. Хронология жалпы ғылым ... XVI – ... ... Бұл хронология ғылым француз ғалымы Жозеф Скарлмгер
деген ғалымның есімімен байланысты. Оның ... ... ... ... ... болатын.
IX-XX ғасырларда хронология өзінің даму шегіне жетті. Бұл ғылымды
Христиан Людвиг әрі ... ... Оның ... «Справочник
математических и технических хронология» деп аталды. Сонымен қатар, француз
А. Жериннің ... ... ... ... И. ... и по ... деп ... еңбектері шыға бастады.
Астрономиялық хронологияда аспан әлемі құбылыстары қайталануының әр
түрлі заңдылықтарын зерттеп, есептеу арқылы олардың тура ... ... Ал ... ...... немесе археологиялық
деректемелерді зерттеу және салыстыру ... ... ... ... ... тура ... анықтайтын көмекші тарихи пән.
Хронология – тарихи қалыптасқан білімдер жүйесі.
Тарихи хронология өз ... екі ...... және қолданбалы
міндетті қояды. Біріншісі, уақытты есептеу ... ... ... ... үстінде қарастырады, олардың арасындағы қатынастарды анықтайды
және даталарды бір хронологиялық жүйеден ... ... ... шығарады. Екіншісі оқиғалардың датасын қазіргі датаға және ... ... ... ... ... үшін, осыған байланысты тарихи
оқиғалардың датасын ... және ... үшін ... ... ... асыруды қамтиды.
Қосалқы тарихи пәндердің ішінен хронология ең маңыздыларының бірі
болып саналады, өйткені тарихтың қандай да болсын ... оқып ... ... ... ... мен ... ... қою болып табылады.
Хронология методтарына сүйене отырып тарихшы тарихи ... ... дәл ... қалпына келтіреді. Бұл міндеттерді дұрыс шешу ... бір ... ... ... бір ... қолданған уақыт өлшеуінің
қалыптасуымен ерекшеліктерімен бүкіл тарихын жақсы білуі керек. ... ... ... өмір сүруі, экономикалық, саяси және мәдени байланыстар
каленьдарлық ... ... ... араласып, өзара алмасуына алып
келді. Бұның үстіне көп ұлтты мемлекеттерде уақыт есебі әр ... ... ... ... ... ... елімізде халықтардың бірінің
календарьлық жүйесі уақыттың Күн есебі дейтінмен ... ал ... ... ... Айға ... ... Екі ... де алғашқы ежелгі
шығыс календарьларынан шыққан. Сондықтан да СССР тарихшысы бүкіл дүние жүзі
халықтарының уақыт есебінен ... ... даму ... және ежелгі
заманнан бастап осы уақытқа дейінгі календарьлардың негізгі жүйелерімен
таныс болуға тиіс.
Уақыт ішінде ... бір ... ... оқиғаларды орналастыру
принципін ежелгі дүниенің сонау ... ... да ... ... өзі орта ... тарихи шығармалары – орыс жылнамалары мен
Батыс Европа ... ... ... алынды. Хронология
проблемалары бойынша алғашқы ғылыми трактаттар да ерте ... ... ... ... ... ... бірқатар мәселелерді шешудің
қажеттілігінен ежелгі Русьте, XII ғасырдың ... ... ... ... Кириктің еңбегі шықты
Бұдан былай да Орыс мемлекеттерінде правословие шіркеуінің қажеті үшін
календарьлық анықтағыштарды шығару ... ... рет ... ... әсіресе XV ғасырдың аяғынан бастап белсенді ... ... ... ... жаралуынан» бастап есептелген жыл санауда
жетінші мыңдық бітті (1492+5508), пасхалийді келесі мың ... ... ... – XVII ... хронология мәселелеріне ынта қою Россияда кейбір
практикалық қажеттіктерге де байланысты болды. Бірақ ... ... ... пән ретінде XVIII ғасырдың аяғында – XIX ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан ынта қоюды
дамытудағы маңызды кезең XX ғасырдың ... ... Ол ... ... ... ... ... Бұл жөнінде алдымен Н. В. Степанов
пен Д. О. Святскийдің еңбектерін айтуға болады.
Ұлы Октябрь социалистік ... ... ... ... ... ... ... қалыптасты. 20-жылдары мұнымен А.М.Большаков,
И.Ф.Полак, Г.П.Саар, С.Н. Быковский, ал 30-жылдары В. А. ... В. ... және ... да шұғылданды. 1939 жылы хронология жөнінде Н. В.
Устюговтың лекциялар курсы, ал 1944 жылы Л. В. Черепниннің оқу құралы ... ... Отан ... ... ... ... ... өрлеуіне
байланысты хронологияға, оның ішінде тарихи хронологияға едәуір ынта ... ... ... жөнінде Н. Г. Бережковтың, А. Г. ... ... ... жыл ... ... да ... ... жұмыстар атқарыла бастады.
Алғашқы календарьлар
Уақыт санаудың табиғат берген есептеу бірліктері – тәуліктер, ай ... – ең ... ... ... ... сөзі ... calendae , яғни «әр айдың бірінші күні»
деген сөзден шыққан, бірақ ... ... ... ... санау жүйесінің өзі едәуір ертеде ... ... ... ... ... ұшырады, өйткені жоғарыда аталған
уақытты есептеу бірліктері өлшем болып шықпады. Синодистік айдың ... ... ... ал ... ... ай мен ... ... санына
бөлуге болмады. Бұл жағдай адамдарды берілген бірліктердің келісілген
деректерін ... ... ... бұл ... ... ... ... ең көп тарағандары айлық жүйе, мұнда тәуліктер аймен үйлестірілді,
айлық-күндік, мұнда тәулік пен ай ... ... және ... мұнда
жыл мен тәулік үйлестірілген.
Айлық календарьлар ... ... мың ... ... ... ... ... Бұларды ертедегі еврейлер, қытайлар, гректер,
римдіктер пайдаланды. Қазіргі уақытта ай ... ... ...
Түркияда, Ауғанстанда, Пакистанда т.б. таралған.
Айлық календарь бойынша жаңа ... ... ... ай ... ... ... 30 тәулікке созылады. 12 ай айлық жылды құрайды, бұл 354 ... ... ... ... тұрғындарына календарьлық және ... ... ... ... еді. Мұны жою үшін жеке ... ... күн енгізудің жобалары ұсынылды. Б.э.д. 26 жылда
Александрияда Эвергеттің реформасы бойынша 30 ... 12 ... және ... ... ... ... жыл ... бұған 4 жылда бір рет тағы да
бір күн қосылып отырды.
Юлий Цезарь тұсындағы календарь реформасы
Юлиан календары кейінгі Римдік ай, күн ... ... және ... ... ... VIII ... ... Ежелгі календарь 10 айдан
тұрған.Жыл көктемнің алғашқы айларынан басталған. Мысалы, март – ... ... – Ашу ... егіншілік құдайының атымен, май – Жер құдайының
аты болса, июнь – құдай атымен аталған. Ал ... ... сан ... ... Б.з.б. VII ғасырда Нупапели тұсында календарьға январь мен февраль
деген ай қосылған. Мұндағы Янус – ... үсті ... ал ... – жер асты
құдайы деп аталған. Тропикалық жыл - 365 күн 5 сағат 46 ... ... ... ... ... 46 жылы ... календарь ежелгі
Римде жасалған болатын. Осының өзі ... ... ... ... айналды. Римде айлық календарь қолданылды. Ол бойынша
жыл 1 марттан басталды да, 12 айға ... 155 ... ... ... ... алмасуымен үйлестіруге болмайтындықтан б.э.д. VII
ғасырда 22 ... ... ... ай енгізілді, бұл календарьға 2 жылда бір
рет қосылатын еді. Осылайша күндік календарь келіп шықты. Дәстүр бойынша ай
мен ... күн қосу ... ... ... ... өкілі –
понтификтерге берілді.Олар өздерінің жағдайын пайдалана ... ... ... ... ... отырды. Бұл барған сайын күн есебін шатастырды,
сөйтіп ... ... ... 46 жылы Юлий ... ... ... ... яғни реформалау жылы Юлий Цезарь Сюзеген деген кісіні шақыртып,
календарьді дұрыстауға бұйрық береді. Ол ... мен ... ... ... ... ... Юлий ... Египет календарь системасын алуға
бел байлады да, мұны ... үшін ... ... ... ... Жаңа ... 365 ... тұратын жылдың
египеттік ұзақтығы қабылданды. Бірақ астрономиялық жыл 365 күн және 6 ... ... жою үшін ... төрт жылға бір тәулік қосылатын болып
шешілді. Қолайлы болу үшін бұл ... төрт ... бір рет ... ... Юлиан календарының дәл еместігі оны қабылдағаннан кейін бірнеше
жүз жылдан соң ... ... XIV ... ... оны ... ... бақты, бірақ 1582 жылы Рим папасы XIII Григорийдің инициативасы
бойынша реформа жүзеге асты. Жаңа ... ... ... ... Луиджи
Лилионың реформасы алынды. Бұл Никей соборының шешімін мызғытпай қалдыруға,
сол ... ... ... ... 21 ... басталуын,
екіншіден, мұндай алшақтықтың көрінуін бұдан басқа жерде ... ... ... ... Рим папасы Григорийдің декретімен шешілді: 1581 жылғы
4 октябрьден емес, 15 ... ... ... делінді. Екінші мәселені
жүзеге ... үшін ... 400 ... ... озып ... үш ... алып тастап отыруға ұйғарылды. Бұл үшін ең қолайлысы жүз
жылдықтың ... ... ... ... Жаңа ... ... едәуір дәлірек еді. Мұнда жыл астрономиялық жылдан 26 ... ... ... ал ... ... қою 3300 ... кейін ғана болды. XVII
ғасырдың басына қарай бұл ... ... ... XVIII ... XIX ... аяғында – XX ғасырдың басында – Жапонияда ... ... ... ... қабылданды. XX ғасырдың 20-
жылдарында оны ... ... ... ... ... кезде жаңа
календарь халықаралық календарь болып саналды.
Шіркеу мерекелеріне деген түп деректердің көрсетуі бойынша ... ... ... орыс түп деректерінде оқиғалар датасымен емес, осы
күні ... ... ... ... жазылды. Мұндай мерекелердің
бір бөлігі күндік календарь бойынша атап өтіледі, демек, жыл ... ... ... ... ... ... ... ішінен ең жиі
қолданылатындары: рождество ... (25 ... ... (25 март),
Покров день (1 октябрь), Юрьев день осенний (26 октябрь) және басқалар. Бұл
мерекелердің бәрі шіркеу календарларында ... ... түп ... әсіресе жылнамаларда, тарихи оқиғалар
туралы қайсыбір уақыттарда болған ... ... Күн мен ... кометалар, ақпа жұлдыздар т.б. туралы хабарлармен қоса
айтылады. Қазіргі ... ... ... ... ... астрономиялық
құбылыстар туралы деректерді біледі. Түп деректерде Галлей кометасы ... көп ... ... бұл ... әр 76 жылы ... ... ... Сөйтіп түп деректерде еске ... ... ... ... ... X ғасырдан XVII ғасырға дейінгі
кезеңде Күнге ең таяу ... ... ... ... оның ... маусым 912 жыл 22 ... 1301 ... ... 989 жыл 8 ... 1378 ... ... 1066 жыл 8 ... 1456 жыл
29 сәуір 1145 жыл 26 ... 1531 ... ... 1222 жыл 17 ... 1607 ... ... 1682
жыл
Хронология методтарын қолдана отырып, тарихшылар Калка өзені
бойындағы ... ... ... ... ... ... ... шешті. Оның қиындығы мынада еді, жылнамада тек түрлі жылдар ғана
емес (6731жылдан 6737 ... ... ... әр ... айлар мен күндер
көрсетілген-ді. Бізге дейін келіп жеткен түп ... ... Н. ... ұрыс жұма күні болды деп оқыған. Жылнама хабарларын қазіргі уақыт
есебіне аударғанда барлық мүмкін боларлық ... ... 1223 ... 16
шілде мен 1224 жылдың 31 мамыр ғана тура ... Осы екі ... ... ... шешу ғана ... Орыс түп деректері бойынша шешуге
мүмкіндік болмады, бірақ араб жазбаларының бірінен Калкадағы ұрыс ... ... 620 жылы ... ... Бұл жыл Европа жыл
санауы бойынша 1223 жылғы 4 ... ... 1224 жылы 23 ... біткен.
Демек, Калкадағы шайқас 1224 жылы 31 мамырда болуы мүмкін ... Бұл ... 621 жылы ... ... еді. ... ... дұрыс 1223 жылғы 16
маусым датасы болады, осыны қазір барлық тарихшылар қолдап отыр.
Н. Г. ... орыс ... ... ... ... күрделі тарихи шығармалар болып табылады, бұларда фактілер
көптеген түп деректерден жиналған; ... ... ... бір ... ... ... қарамастан, бұл олардың қолынан ... ... ... бір ... ... мәліметтер есептің әр түрлі
системасы ... ... ... ... ... дата ... календары XVI ғасырдың өзінде-ақ Европаның бірқатар елдерінде,
ал бұрын Ұлы Октябрь социалистік революциясынан кейін Россияда да ... ... ... ... ... ... ... дейін юлиан календарын 10 тәулікке айырмашылығы болды, содан
кейін юлиан календарының жылдары ... ... ... ... ұзақтығына қалып отырғандықтан, айырым ұлғая берді. Тарихшыға даталарды
жаңа стильге аударғанда осы жетіспейтін тәулік санын төмендегідей ... ... ... ... ... 1700 ... ақпанына дейін 10 бірлік;
1700 жылдың наурызынан 1800 жылдың ақпанына дейін 11 бірлік;
1800 жылдың наурызынан 1900 жылдың ақпанына дейін 12 ... ... ... 2100 ... ... 13 ... жүз ... документтерімен жұмыс істей отырып, ... ... ... ... бір ... ... тиіс,
өйткені көптеген жағдайларда сол бір түп деректерде юлиан календарымен ... ... де ... ... Совет дәуірінің документтерін
даталау да зор назар аударуды керек етеді. Григориан календарын ... 1918 ... ... ... ... ... көптеген ұйымдар
практикада біраз уақыт ескі стильді ұстады немесе документтерде қос ... ... ... ... ... ... Франция,
Италия елдері 1582 жылы қабылдады. Ал Германия ... мен ... 1584 жылы ... Бұл ел Юлиан календарын XVII ғасырға ... ... ... ... ... 1750 жылы ... ... мен Финляндия
1753 жылы келіп қосылды.
12 жылдық жануарлар ... ... ... ... әр ... ... түрлі күнтізбелерді қолданады.
Мұсылмандар – ай, христиандар – күн күнтізбелерін қолданса, будда дініне
сенуші ... 60 ... ... алты 10 ... және бес 12 ... циклдың
айналымдағы күнтізбелерді пайдаланды.
Жануарлар айналым күнтізбесін қазақтар – ... ... деп ... ... ... ... ғалымдар арасында түрлі пікірлер бар. «Мүшел»
сөзі «мүше» деген сөзден, ... ... 12 ... ... шыққан
дейді. Қазақтар арасында мал сойғанда мүше 12 ... ... ... ... мүше тарту немесе «12 мүшең аман ... ... ... ... бола ... ... «мүш йыл» түркі сөзі ... ... ... білдіреді, «мүш-йыл, он-йыл», яғни «он жыл» дегенді
білдіреді деген пікірлер бар. Ол түркілердің он ... ... ... ... жазуларында он саны көп айтылады, мысалы: он оқ елі, он ... ... ... ... ... б.з ... жүз ... дейін-ақ,
қытайлар мен түркілерде белгілі болған. Ал славян халықтарының арасында –
болгарларды түріктер ... ... ... Дуло ... ... билеушілердің, өмір сүрген жылдары хайуандық күнтізбесімен
есептелген.
Мүшел есебінің шығуы туралы зертеген В. ... 1955 жылы ... ... ... ... ... «О ... животного цикла у кочевников» деген ғылыми мақаласында,
мүшел есебінің алғаш рет ... Азия ... ... ... ... ... ... 1960 жылы И. В. Захарова, 1988 жылы В. ... ... ... ... ... ... қырғыз-қайсақ циклдық күнтізбесі
десе, қазіргі ғылымда оны 12 ... ... ... күнтізбе, орталық
азиялық көшпенділер күнтізбесі, оңтүстік-шығыс Азияның ... ... ... ... деп те ... ... – сиыр, барыс, жылан, жылқы жылдары жайлы,
ал тышқан, ұлу, мешін, тауық, ... ... ... ... ... ... ... қоян жылынан қатты қорқатын болған. Оның
әрбір төртінші айналымы, яғни ... 36 ... ... ... қоян ... ұшыратып отырған.
1957 жылы Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... археологиялық қазба жұмысы
кезінде дөңгелек монетаға қарағанда салмақты (диаметрі – 3-8см, қалыңдығы –
3мм, ортасындағы тесігі – 8мм) ... Оның екі ... да ... ... ... ... ... календарлар түрлері
Қытайдан табылған, олар б.з.дейінгі XII ғасырда шыққан. Ең ежелгі жануарлар
циклде жылдың 4 ... ... 4 ... ... ... оған 6 ... қосылып толықтырылып отырған.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. А. П. Пронштейн
В. Я. Кияшко
« Қосалқы тарихи ... ... « ... » ... ... ... пособие / Т. П. Гусаров, О. В. Дмитриев,
И. С. Филиппов және ... ... в ... ... ... ... МГУ баспасы, 1990
3. ... ... ... 1975
4. Г. Нұрғалымова
« Қазақ қүнтізбесі »

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Б.з.д. VII-VI ғғ. Грек мәдениеті. Грек-парсы соғыстары. Хронологиялық кесте жасау9 бет
Желтоқсан көтерілісі. Көтеріліс хронологиясы7 бет
Мемлекетті жіктеудің хронологиялық тәсілі7 бет
Хронология ғылымы7 бет
Хронологиялық деректер13 бет
Абыралы, Сарыкөл петроглифтері7 бет
Алғашқы қауымдық және дәстүрлі өнер дегеніміз не?4 бет
Антик философиясы жайлы39 бет
Антик философиясы туралы ақпарат8 бет
Ахмет Байтұрсынов — хальіқ ағарту комиссары4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь