Шарт ұғымы мен түрлері

1 Шарт ұғымы
2 Шарттар түрлері:
Нақты және консенсуальдық шарттар
Ақылы және ақысыз шарттар
Бір жақты және өзара шарттар
Бір типті және аралас шарттар
Негізгі және алдын ала шарттар
Еркін және міндетті шарттар
Өзара келісілген шарттар және қосылу шарттары
Шарт ұғымы. Екі немесе одан көп адамның азаматтық құқықтар мен міндеттемелерді белгілеу, өзгерту немесе тоқтату туралы келісімі - шарт деп танылады (АК-ның 378-бабының 1-тармағы).
"Шарт" термині азаматтық заннамада әртүрлі мәнде қолданылады: өзінен міндеттеме туындайтын зандық факты; сол шарттық міндеттеменің өзі; шартгық міндеттемені рәсімдеген құжат.
Шарт — құқықтық қатынастың туындауына, өзгеруіне немесе тоқтауына негіз болатын заңдық факт. Сондықтан да, шарт азаматтық құқықтар мен міндеттемелерді туындататын негіздердің бірі болып саналады (7-бап).
Шартгы (contractus) рим қүқығы үш түрлі мағынада: құқық қатынастарының туындауы ретінде; құқықтық қатынастың өзі ретінде; ең соңында тиісті құкықтық қатынастың нысаны ретінде қарастырады1.
148-баптың 1-тармағына сәйкес мәмілелер бір жақты және екі немесе көп жақты (шарттар) болуы мүмкін. Сол себепті, шарт мәміле болып табылады және шартқа екі жөне көп жақты мәмілелер туралы (373-баптың 2-тармағы), атап айтқанда, мәміленің формасы жөне оны тіркеу туралы, мәмілені заңсыз деп тану туралы және т.б. ережелер қолданылады. "Бір жақты және көп жақты мәмілелер" ұғымын "бір жақты және өзара шарттар" үғымынан ажырату керек. Бір жақты мәміле шартқа жатпайды, себебі мәмілені жасау үшін тараптардың келісімі керек емес, бір жақтың ерік білдіруі жеткілікті. Шарттың басқа мәмілелерден және басқа зандық фактылардан айырмашылығы сол, шарт дегеніміз тараптардың келісімі. Сондықтан, 148-баптың 3-тармағына сәйкес, шарт жасасу үшін екі тараптың (екі жақты мәміле) не үш немесе одан да көп тараптың (кеп жақты мәміле) келісілген ерік білдіруі қажет.
Шарттардың басым көпшілігі екі жақты мәміле болып табылады, себебі шарттан, өдетте, міндеттемелік құқық қатынастары туындайды, ал міндеттеме үшін мүдделері қарама қарсы екі тарап болуы керек: біреуінде талап ету құқығы (несие беруші), екіншісінде — сол құқыққа икемделген міндет (борышкер) болады.
'Бірлескен қызмет туралы шарт көп жақты мәмілеге мысал бола алады (АК-ның 228-бабы).
Бұл шарттың ерекшелігі сонда, оның тараптары ортақ шаруашылық мақсатқа қол жеткізу үшін бірлесіп әрекет жасауға келіседі жене осы қызметтің нәтижесінде ортақ меншік пайда болады. Бірлескен қызмет (жай серіктестік) туралы шарттың "Міндеттемелік құқық" туралы бөлімде емес, меншік қүқығына арналған бөлімде, ортақ меншік туралы тараудан кейін орналасуы бекерден бекер емес (АК-ның 228-бабы).
Азаматтық құқық. І том. Жоғары оқу орындарына арналған ред. М.К. Сулейменов Ю.Г. Басин Алматы 2003ж
Ғазиз Төлеуғалиев ҚР-ның азаматтық құқығы, 2001ж.
ҚР-ның Азаматтық кодексі(Жалпы бөлім), 1994ж.
Гражданское право. Под редакцией Сергеева. Алматы 1980г.
        
        Жоспар:
1 Шарт ұғымы
2 Шарттар түрлері:
Нақты және консенсуальдық шарттар
Ақылы және ақысыз шарттар
Бір жақты және өзара шарттар
Бір типті және аралас ... және ... ала ... және ... ... ... шарттар және қосылу шарттары
Шарт ұғымы
Шарт ұғымы. Екі немесе одан көп адамның ... ... ... ... ... ... тоқтату туралы келісімі - шарт деп
танылады (АК-ның 378-бабының 1-тармағы).
"Шарт" термині ... ... ... ... ... ... туындайтын зандық факты; сол шарттық міндеттеменің өзі; шартгық
міндеттемені рәсімдеген құжат.
Шарт — құқықтық қатынастың туындауына, өзгеруіне немесе тоқтауына ... ... ... ... да, шарт азаматтық құқықтар мен
міндеттемелерді туындататын ... бірі ... ... ... ... рим қүқығы үш түрлі мағынада: ... ... ... ... қатынастың өзі ретінде; ең соңында тиісті
құкықтық қатынастың нысаны ... ... ... ... ... бір ... және екі немесе ... ... ... мүмкін. Сол себепті, шарт мәміле болып табылады және
шартқа екі жөне көп жақты ... ... ... ... ... мәміленің формасы жөне оны тіркеу туралы, ... ... ... ... және т.б. ... қолданылады. "Бір жақты және көп жақты
мәмілелер" ұғымын "бір жақты және ... ... ... ... ... ... мәміле шартқа жатпайды, себебі мәмілені жасау үшін тараптардың
келісімі керек емес, бір жақтың ерік ... ... ... ... және ... зандық фактылардан айырмашылығы сол, шарт дегеніміз
тараптардың келісімі. Сондықтан, 148-баптың 3-тармағына сәйкес, шарт ... екі ... (екі ... ... не үш ... одан да көп ... ... мәміле) келісілген ерік білдіруі қажет.
Шарттардың басым көпшілігі екі жақты мәміле болып табылады, ... ... ... ... ... туындайды, ал міндеттеме
үшін мүдделері қарама қарсы екі тарап болуы керек: біреуінде талап ... ... ... ... — сол құқыққа икемделген ... ... ... туралы шарт көп жақты мәмілеге мысал бола алады (АК-ның
228-бабы).
Бұл шарттың ерекшелігі сонда, оның тараптары ортақ ... ... ... үшін бірлесіп әрекет жасауға келіседі жене осы қызметтің
нәтижесінде ортақ меншік пайда ... ... ... (жай ... ... "Міндеттемелік құқық" туралы бөлімде емес, меншік қүқығына
арналған бөлімде, ортақ меншік туралы тараудан кейін ... ... емес ... 228-бабы).
1 Дернбург Г. Пандекты. Обязательственное право. — М., 1990, 18-бет.
Көп жақты шарттарға, әдетте, шарт туралы жалпы ережені ... ... көп ... ... жоғарыда айтылған ерекшеліктеріне байланысты
кейбір нормаларды қолдануға болмайды. Атап айтқанда, жария шарт туралы (387-
бап), үшінші жақтың пайдасына шарт туралы ... ... көп ... ... бола қояр ма ... шарт ... ... нормаларды қолдануда
да қандай да бір ерекшелік болуға тиіс.
"Шарттан міндеттемелік, заттық, ... ... өзге ... ... ... ... 1-тармағы) деген ережені Қазақстан
Республикасының Азаматтық ... ... ... ... болып табылады.
Бұл ереже бұрынғы заңнамада болмаған. Ол ТМД-ға мүше басқа елдердің
Азаматтық ... ... ... ... міндеттемелік кұкык қатынастарымен
байланыстырады. Көбіне солай да. Бірақ, ... ... ... ... ... ... ... да бар. Мысалы, бірлескен қызмет
туралы шарттан ортақ меншік объектісін бірлесіп иелену және ... оның ... ... қатынастар туындайды, ал олар
міндеттемелік емес заттық салыстырмалы құқық ... ... ... ... ... мен ... басқа адамдар арасында болатын
заттық абсолюттікке қарағанда).
Шарттан авторлық катынастар (бірлескен авторлар арасында), өнертапқьштық
қатынастар (бірлескен ... ... және т.б. ... жағдайда
осылай бағалауға болады.
Құқықтық қатынастар кешені (заттық ж»не міндетгемелік) занды тұлғаның
пайда болуына негіз ... ... ... ... ... туындайтын міндеттемелерге міндеттемелер туралы жалпы ереже
қолданылады (268-377-баптар), себебі АК-ның шарттар ... ... ... ... ... және ... ... көрсетілген кейбір
түрлері жайындағы ережеде (379-баптың 2-тармағы) өзгедей козделмеген.
379-баптын, 2-тармағы міндеттеме тек шарттан ғана емес, ... ... да ... ... сүйенеді. Сондықтан, шарттық
міндеттемелерге міндеттемелер туралы жалпы ережені ... ... ... ... ... ... Мысалы, талапқа көну және борышты
аудару туралы кейбір ережелер ... ... ... ... ... басқаша шешіледі Яғни, шарттардың осы
түрлері туралы нормалар қолданылады.
АК-ның 379-бабының 3-тармағына басқа ... ... ... ... ... ... қүрылтай шарты, авторлық шарт және басқа)
туындайтын затгық, ... ... ... (міндеттемеліктен басқа)
құқықтық қатынастарға, егер заңнамада шарттан немесе құқықгық қатынастардың
мәнінен өзгедей туындамаса, АК-ның ... ... ... ұғымы және
оның ережелері) қолданылады.
Азаматгық кодекстің 378-бабына сөйкес, екі немесе одан көп ... ... мен ... белгілеу, өзгерту немесе тоқтату туралы
келісімі — шарт деп танылады. Мүңдай айқьшдама шарт-мәмілені меңзейді1.
Мысалы, бірлескен қызмет туралы шарттың немесе ... ... шарт ... оны ... жөне ... ... ерекшеліктер туындайды, олар АК-ның 2 және
12-тарауларында немесе шартта АК-ның 22-тарауына қарағанда басқаша
шешіледі. '*
АК-ның 379-бабы заттық, авторлық ... ... ... ; ... қатынастарға міндеттемелер туралы ережелерді колдану туралы
мәселені шешпейді, мүны ... ... ... деп ... ... ... шартта тікелей реттелмеген мәселелер бойынша мұндай
құқықтық қатынастарға ... ... ... ... ... ... (5-баптың 1 -бабы).
Шарт еркіндігі. Азаматтар мен заңды тұлғаларға шарт жасасуда
еркіндік берілген. АК-да, заң қүжаттарында ... өз ... ... шарт ... міндеті көзделген жағдайларды қоспағанда, шарт
жасасуға мәжбүрлеуге жол берілмейді (АК-ның 380 ... ... ... туралы норма 8-баптың азаматгар мен занды түлғалар
өздеріне берілген ... ... өз ... ... ... ... ... АК-да бекімін тапқан кәсіпкерлік қызмет еркіндігімен және
тұтынушылардың тауарлар иеленуге, жұмыстар мен қызметтер ... ... ... құқығымен үйлестікте болады (10-бап).
380-баптың ережесі мүлде жаңа, себебі жоспарлы-бөлу экономикасында ... ... ... жоспарлы қорлар мен бөліп тарату анықтады,
соларға сәйкес шарттар жасалынды. ... ... ... ... ... ... жоспарлық актілерге берілді. Мұның барлығы заңнамада, оның
ішінде Азаматгық кодексте мұқият реттелді.
Қазір шарт ... ... ... ... ғана болады. Міңдетті
түрде шарт жасасу туралы ережелер АК-ның арнайы бабында жинақталған (АК-ның
399-бабы).
Шарт ... ... ... егер мұндай шарт жария шарт болса,
коммерциялық ұйым үшін ... ... ... ... ... ... жекешелендіру туралы жарлықтың
Франция Азаматтық кодексінің 1101-бабына ... ... деп ... ол ... бір немесе бірнеше тұлға бір-бірінің алдында немесе
бірнеше басқа тұлғалар ... бір ... ... ... істемеуге
міндеттенеді". АҚШ-тың Бірыңғай сауда кодексі шартты түтастай алғанда сол
Заңға немесе басқа ... ... ... ... ... ... құқықтық міндеттеме деп есептейді. 1-201-бапта
"келісімге" анықтама берілген: "...жақтардың іс ... ... ... мен ... да міндеттемелерден туындайды"... Нидерланды Азаматтық
кодексі кітабында 213-бап: "шарт бір немесе бірнеше жақ ... бір ... ... ... ... ... ... мәміле болып
табылады" деп анықтама берілген.
14-бабының ... жөне ... ... алу туралы Заңның 23-
бабында бекімін тапқан. Мемлекетгік мүлікті сатушы мен мемлекеттік ... ... ашық ... ... осындай шарт жасасуға міндетті.
Шарт жасасу міндеті ... ... ... туындайтын
жағдайларға аддын ала шарт жасасу жатады (АК-ның 390-бабы).
306-баптың 1-тармағына ... ... ... оның ... ... салынған мүлікті сақтандыру міндеті шартпен немесе заң актілерімен
жүктелуі мүмкін. ... ... ... ... кепіл мүлкін
сақтандыру кепіл берушіге жүктеледі.
Шарт еркіндігі ... ... ... көзделген шартты да,
көзделмеген шартты да жасаса ... ... ... ... ... АК-ның Ерекше бөлімі баптарының басым ... ... ... ... Айта кететін бір жағдай — 380-баптың 2-
тармағында әңгіме заң актілері жайында емес, ... ... ... жаңа ... ... ... ... қаулылары және
ондай құқық берілген мемлекеттік органдар белгілей алады. Ондай шарттардың
мысалы ретінде толлинг операцияларын жүргізу туралы шартты алуға ... ... ... ... да жасаса алады. Бұл ереже
туындайтын ... ... ... ... мен ... ... ... сондай-ақ, азаматтар мен занды ... ... ... ... ол әрекеттер азаматтық заңнамада
көрсетілмегенімен, олардың жалпы негіздері мен мәні азаматтық ... ... ... делінген (7-бап).
Бұл ереже азаматтық құқықтың ... ... ... ... ... жөне бар қатынастарды да, болашақта болуы мүмкін
қатынастарды да ... ... ... ... ... өтпелі кезеңі үшін аса ... ... бір жаңа ... ... ... ... отырмыз.
Шарттар түрлері
Шарттарды топтастыру әртүрлі негіздерде ... ... ... ... ... топтастыру да, атап айтқанда,
тауарды беру, жұмыс жасау, қызмет көрсету сияқтылар шарттарға да қолданылуы
мүмкін. Шарттарға ... ... да ... және ... шарттар. Егер, заң актілеріне ... ... үшін ... ... ... болса, шарт тиісті мүлік берілген кезден
бастап жасалынған болып саналады ... ... ... ... ... шарттың жасалу кезі туралы сөз болады.
Шарттардың көпшілігі консенсуальдық болып ... (лат. ... ... яғни ... ... үшін ол ... ... болса жеткілікті.
Мысалы, сатып алушы мен сатушы арасындағы келісімге қол ... ... ... ... ... ... деп ... Затгы беру, ақша төлеу
және басқа әрекетгер жасалынып қойған шартты ... ... ... ... ... ... сыйға тарту, сақтау, заем, жүк тасымалдау)
шарт нысаны берілген кезден бастап ғана жасалынады деп ... ... ... (лат. res - зат) деп ... ол заң ... ... ... консенсуальдық немесе нақты сипаты, әдетте, шарттың анықтамасының
өзіңде корсетіледі. Мысалы, ... ... ... ... міндеті
былайша қалыптасады: сатушы затты беруге міндеттенеді, ал сатып алушы ақша
төлеуге міндеттенеді. Болашақта міндеттеме осылай орындалуы тиіс.
Нақты шарттарда тараптардың ... ... ... ... ... ... ... зат иесінің өзіне тапсырған затын сақтауға міндетті,
тасымалдау шарты бойынша тасымалдаушы өзіне сеніп ... ... ... ... міндетті. Яғни, шарт бойынша міндеттеме екінші
тарап затты ... ... ... ... Бұл ... ... кезі ... жасасу кезін шатастырмау керек. Консенсуальдық шарттарда олар, әдетте,
сәйкес келмейді, бірақ тараптар сатып алу-сату шарты бойынша зат беру ... ... ... сәйкестендіруге келісе алады. Бірақ бұдан сатып алу-
сату шарты нақты шарт бола алмайды.
Ақылы және ... ... Шарт ... ... өз ... - керек болса,
бүл ақылы шарт болып табылада. Бір тарап екінші тарапқа ... ақы ... еш ... ... бір ... ... міндетіне алған шарт ақысыз шарт
болып табылады (АК-ның 384-бабы).
Ақылы жөне ақысыз шарттар арасындағы айырмашылық - шарт ... ... ... үшін біріне бірінің бір нәрсені үсыну-үсынбауында.
Бір нәрсені ... ... ... ... құндылықтар беру
(бартерлік операция), біріне бірі ... да бір ... ... ... ... баға ... болатын кез келген әрекетті ... ... ... үғымы ағылшын-американ құқығында "consideration" деген
атпен кең қолданылады. ... ... кез ... ... ... табылады; онсыз шарт заң күші бар шарт деп танылмайды.
Шарттардың көпшілігі ақылы. АК-да бекімін тапқан ақысыз шарттардың ішінен
сыйға тарту шартын, ... ... ... жене ... заем ... ... шарттар заң бойынша ақылы да, ақысыз да болуы мүмкін ... ... ... да, ... ... қандай да бір күдік туса,
шарт ... деп ... ... презумпция бекітілген. Шарт ақысыз деп
танылады, егер ол заңнамадан, шарттың мазмұнынан немесе мәнінен туындайтын
болса.
Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың мәніне қайшы келмейді. Мысалы, қайырымдылық, мәдени,
білім беру және басқа қоғамдық ... ... ... ... жасау, еркімен қайыр садақа беру жене осыларға үқсас қызмет,
әлеуметтік маңыз алуда, ақысыз ... ... ... ... ... ... ... жақты және өзара шарттар тараптардың құқықтары мен міндеттерінің
бөліну сипатына қарай ажыратылады. Бір ... ... бір ... тек ... тек міндет туындайды мысалы, заем шарты). ... ... ... құқық болады, олар міндеттемелер де көтереді
(сатып алу-сату шарты бойынша сатушы берген заты үшін ... ... ... талап етуге құқылы жөне өзі сол ... ... ... беруге
міндетті, ал сатып алушы заттың өзіне берілуін талап етуге құқылы жене ... үшін ақша ... ... типті және аралас шарттар. Бір типті шарттары қыры, бар ... ... ... ... жене т.б.) ... бір ... ... жұмыс орындау, қызмет корсету) міндеттемелерді тудырады;
Аралас шарттарда заңнамада көзделген әртүрлі шарттардың элементтері ... ... ... ... ... тараптар заңнамада
көзделген де, көзделмеген де шарттарды жасаса алады деген
қағидасынан орынды туындайды. ... да, ... ... ... ... ... элементтері бар шарт жасаса алуы
занды.
Нарықтық экономикаға көшу жағдайында әртүрлі жаңа қатынастар туындауда,
оларды шарттың бір түрімен қамту мүмкін ... ... екі ... ... нормаларьщен ғана оларды реттеуге болады.
Тараптардың аралас шарт бойынша ... егер ... ... ... ... ... ... туындамаса, аралас шартта
элементтері бар шарттар туралы ... ... ... ... ... ... ... толлингтік операция жүргізуге шарт (берілген
шикізатты өндеу) сатып ... ... мен ... ... оған ... ... шартының элементтері бар бөлігінде сатып
алу- сату шартының нормалары, ал, егер мердігер шет елде ...... ... ... ... элементтері қолданылады. Мердігерлік
шарттың элементтері бар бөлігінде ... ... ... ... ... туындайтын қатынастарды реттеудің басқа тәртібін
келісуі мүмкін, мысалы, шарттың айрықша ... ... оның ... қолданылмайды деп көрсетуі мүмкін.
Негізгі және алдын ала шарттар. Мүлікті беруге, ... ... . ... ... ... ... міндеттер тікелей негізгі шарттан
туындайды, Алдын ала шарт ... — сол ... ... ... ... ... ... шарт жасасуға міндет алған шарты ... 1 ... ала ... ... ... жүк ... ... туралы
шартты, банктың тараптар келіскен мөлшерде және жағдайларда ақша қаражатын
беруге міндеті ... ... ... ... алу ... ... ... алуға болады.
Алдын ала шартқа жекешелендіру туралы Жарлыкта ... ... ... ... да ... болатын сияқты. Жекешелендіру
туралы Жарлықта "саудада ұтқан адам мен ... ... ... ... күні ... ... туралы хаттамаға қол қояды" делінген.
Алдын ала шарт пен негізгі шарттың ... ... ... ... ... болуға тиіс. Егер белгілі бір ... ... ... ... нотариалдық формасы белгіленсе (мысалы, тұрғын
үйді сатып ... ... онда ... ала шарт та ... ... ... егер ... негізгі шарт формасы анықталмаған болса ... ... ... ... ... ала шарт, заңсыз болып қалады деген
қауіппен, жазбаша формада жасалады (390-баптың 2-тармағы).
Алдын ала ... тым ... ... ... ... ... ... ережелерін анықтауға мүмкіндік беретіңдей ережелер болуға тиіс (390-
баптың 3-тармағы). ... ... ... ... ... ала шарт үшін
міндетті жағдай болып табылады, соңдықтан АК-ның 390-бабының 4-тармағында,
егер алдын ала шартта ... ... ... негізгі шартты жасасудың
бір жылдық мерзімі анықталған.
Мұндай мерзімнің маңыздылығы сонда, егер негізгі шарт мерзім ... ... онда бұл ... ... ... ... ала шарт ... ала шарт жасасудан жалтарудың салдары ... ... әр ... ... ... Мысалы, Ресей Азаматтық кодексінде бір
тараптың екінші тарапты алдын ала шарт жасасуға ... ... ... ... ... ... 429-бабы). Мұндай ереже Азаматтық заңнама
Негіздерінде бекітілген (60-бап).
АК-ның ... ... ... ... ... шарт жасасуға
мәжбүр етуге тараптардың құқығы жоқ, оларда негізгі шартты ... ... ... ... шығынды өндіртіп алу қүқығы бар (мысалы, алдын ала
шарттың нысаны ... ... ... ... ... адам өз пәтерінің ерекше
жоспарына қарай басқа жиһаз сатып алады).
Қазақстаңда ниет туралы хаттамалар кең epic ... ал ... ... ... Оларға зандық күш беруге әрекет те жасалынды. Ниет ... ... ала ... ... ажыратып алуға талпыныстың салдары ниет
туралы хаттама азаматтық-құқықтық шарт ретінде қаралмасын ... ... ... ... ... заңдық күш болуы үшін ол арнайы қарастырылуы
керек (АК-ның 390-бабының 7-тармағы).
Шарт ... ... ... ниет ... ... ... жалғастырудан бас тартуы оның іскерлік беделіне әсер ... ... ... ... ... және ... шарттар. Жасалуы түгелдей тараптардың қалауына
байланысты шарт еркін шарт деп аталады. Міндетті шартты ... ... үшін ... ... ... экономика жағдайында шарттардың басым көпшілігі еркін жасалады.
Дегенмен, шарттардың кейбір түрлері міндетті шарттар ... ... ... ... ... ... шарт).
Міндетгі шарттар арасында жария шарттардың орны бөлекше.
Коммерциялық ұйыммен жасалған және қызметінің сипатына ... ... ... ... тауарларды сату, жұмыстарды атқару немесе қызмет
көрсету жөнінде оның міндеттемелерін белгілейтін шарт ... шарт ... ... ... ... ... көлікпен тасымалдау, байланыс
қызметін көрсету, энергиямен қамтамасыз ету, медицина, мейманхана қызметін
көрсету жөне т.б.) ... ... ... ... шарттың белгілері туындайды:
1) оны коммерциялық үйым жасайды (АК-ның 34-бабы);
1) коммерциялық ұйымның тауарлар сату, жүмыс орындау немесе қызмет ... ... ... ... өз қызметінің сипатына қарай, бұл міндеттерді ... ... ... ... жүзеге асыруға тиіс;
3) коммерциялық ұйым, заңнамада көзделген жағдайлардан басқа реттерде, ... бір ... ... ... адамға артықшылық беруге құқылы емес.
Коммерциялық үйым тұтынушыға тиісті тауар (жұмыс, қызмет) үсынудан өзінде
ондай мүмкіндік болмаған (дүкенде ... жоқ, ... ... жоқ және ... ғана бас ... ... Мысалы, бөлшек сауда дүкенінде сатып
алушы, егер сауда залында тауар бітіп қалса, сатушының витринадағы тауарды
алуын немесе ... алып ... ... ете алады.
Егер дәлелсіз бас тартса, шарт жасасу міндетті болған жағдайда, ... бас ... ... ... ... 399-бабы). Түтынушы
тауар, жұмыс, қызмет көрсетуді ұсынуға мәжбүрлеу туралы және содан келген
зиянды өтеу ... ... ... ... ... ... ... алатын
тауарын алып кетуге дайындаған көлікке кеткен шығынды өтеу; ... ... ... ... табу үшін шығарған шығынды өтеу, т.б.)
Қазақстан Республикасының Үкіметі, заң ... ... ... ... ... ... ... міндетті ережелер
шығаруға құқылы (типтік шарттар, ережелер жене т.б.)
Өзара келісілген шарттар және ... ... ... шарт ... оның ... ... ... Қосылу шартын жасасқанда оның ережелерін ... ... ... ... ол ережелерді құптайды.
Қосылу шарты өзінің жасалу процедурасы жағынан басқа шарттардан өзгеше.
Егер әдеттегі шарт хат ... шарт ... ... ... ... ... ... бір тарап дайындайды, ол стандартты формаларда
(бланк, формуляр, т.б.) анықталады. Екінші тарап шартқа ешқандай ... ... Егер ... ... шарт ... ... жай шартқа
айналады.
Қосылу шарты экономиканың әртүрлі салаларына таралды. Оның мысалы ретінде
электр жене жылу ... ... және ... ... ... ... туралы шарттарды, көлік ұйымдарымен шарттарды ... ... ... бір ... ... ... да болып табылады.
Мысалы, затты пайдалануга беру ательесі ол жайында шарт ... ... бір ... ... саналады. Сонымен қатар, шарт жасасқанда ол ателье
клиентке шарт ережелері келтірілген бланк ұсынады. Клиент оған ... ... қол қоя ... Егер ... ... онда ол жай ... ... 2-тармағы шартқа қосылушы ... ... Бұл ... ... ... егер шарт ... өзі үшін ... шартты бұзуға құқылы. Шарттың ауырлығы сол тараптың ақылға қонымды
мүдделерін ... ... ... ... ... ... жайында АК-ның
8-бабын қараңыз).
Мысалы, қосылу шартында ... ... ... ... немесе сотқа
жүгінуге құқылы емес, немесе шартты ... ... шарт ... ... да бір ... үшін ... ... деп
белгіленген.
Бірақ, бұл ереже қолданылмайтын жағдайлар да бар, ол — қосылған жақтың
кәсіпкерлік қызметпен айналысып, соны жүзеге ... үшін ... ... ... 389-бабы). Егер кәсіпкер шарт тараптарының қандай екендігін білмеген
болса жене ... тиіс ... ғана ол ... ... бұзу туралы талабын
қанағаттандыра алады. ... оны ... ету ... ... мүмкін емес.
Өзінің қатысушыларының пайдасына жасалған шарттар мен үшінші жақтың
пайдасына ... ... ... шарттар шарттан туындайтын
міндеттемелердің орындалуын талап етуге ... ...... ... жасалады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... бар адамдардың — ... ... ... ... да ... ... берушіге емес, шартта керсетілген немесе көрсетілмеген
және борышкерден міндеттемені өзінің пайдасына орындауды ... ... ... жаққа борышкер орындап беруге міндетті деп ... шарт ... ... ... шарт деп ... ... 391-бабы).
Үшінші адамның пайдасына жасалған шарт, бұл — азаматтық қүқықтың дәстүрлі
институты, үшінші жақ ... ... ... ... ... ... ... пайдасына жасалатын шарттардың ең көп таралған түрлері
мыналар:
жүкті (багажды) тасымалдау шарты, оған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... мекенге жеткізуге және жүкті
алуға уәкілетті адамға (алушыға) оны ... ... ... ... ... ... сақтандыру шарты (815-бап);
үшінші жақтың пайдасына банктік салым шарты (764-бап).
Үшінші жақ өз құқығын пайдаланғысы ... ... ... ... ... ... шартты бұза да, өзгерте де алады. Ал үшінші жақ
ондай ниетін қандай да бір ... ... ... ... мен ... оның ырқына тәуелді болып қалады, бүдан ... оның ... бұза ... ... ... Бірақ олар үшінші жақтың ырқына
байланысты болмайтындығын шартта алдын ала ... ... ... ... да ... ... мүмкін (АК-ның 391-бабының 2-
тармағы).
Үшінші жақтың пайдасына жасалған шарттың ... ол ... ... арнайы көрсетілген — көрсетілмегендігіне байланысты емес.
Дегенмен, үшінші жақтың міңдеттеменің өз пайдасына орындалуын талап ету
құқыгы мүндай шарттың міндетті ... ... ... ... ... бойынша жүк алушы тасымалдаушыдан тасымалдау шартының орындалуын
талап етуге құқылы.
Үшінші жақтың пайдасына жасалған шартты үшінші жақ үшін ... ... ... керек, соңғы жагдайда үшінші жақ үшін орындалу болғанмен,
оны борышкердің ... ол ... ете ... (бұл ... ... ... жиі ... мысалы тауар жеткізуде сатып алушы тауарды өз мекен-
жайына емес, үшінші үйымның мекен-жайына жеткізуді жеткізушіге тапсырады).
Үшінші жақтың пайдасына ... ... ... ... үшінші жақ шарт бойынша өз құқығын пайдалану ниетін білдірген
кезден бастап ол несие берушіні алмастырады.
Сондықтан да АК-ның 391-бабының 3-тармағыңда борышкер ... ... ... қарсы қоя алатындай қарсылықтарын, үшінші жақтың талаптарына қарсы
қоюға құқылы деген ереже көп ... ... жүк ... ... ... сапасына қатысты тасымалдаушыға талап қойса, онда ол жүк сапасының
жүк тиеп жіберген адамдардың кінәсінен нашарланғанына ... ... ... үшінші жақ, өзіне шарт бойынша берілген қүқықтан бас тартса, несие
беруші өз орнын қайта алады және, егер бұл ... және ... ... сол ... ... ... ... 7-тармағына сәйкес, сақтандырылған адам шарт
бойынша өзіне тиесілі сақтандыру өтемін ... бас ... ... алу құқығы сақтандырушыға көшеді.
Сонымен қатар шартта, үшінші жақтың ... ... ... ету ... бас
тартуының өзге де салдарлары көзделуі мүмкін. Мысалы, ... ... ... сақтандыру өтемін алудан бас тартқан жағдайда ол ... ... ... ... әдебиеттер:
Азаматтық құқық. І том. Жоғары оқу орындарына ... ред. М.К. ... ... Алматы 2003ж
Ғазиз Төлеуғалиев ҚР-ның азаматтық құқығы, 2001ж.
ҚР-ның Азаматтық кодексі(Жалпы бөлім), 1994ж.
Гражданское право. Под редакцией Сергеева. Алматы 1980г.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақтандыру шартының ұғымы элементтері мен мазмұны24 бет
Шарттың ұғымы мен оның маңызы10 бет
Азаматтық құқықтық қатынастар туралы ақпарат52 бет
Банктік несие29 бет
Мүлік жалдау шартының ұғымы және элементтері44 бет
Шарт: сақтау шарты, мердігерлік шарт62 бет
Қарыз алу шартының мазмұны15 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
«Мемлекеттік қызметтегі мемлекеттік саясат»96 бет
Авторлық құқықты реттеу15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь