Қазақстанның Ресейге қосылуы: кіруі, жаулап алуы, отарлауы


Кіріспе
Негізгі бөлім
Ресейге қосылу
Қазақстанның Ресейге қосылуы: кіруі, жаулап алуы, отарлауы.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Жоңғарлар тарапынан төнген қауіп қазақ билеушілерін Ресеймен одақтасуға итермеледі. 1730 жылы кіші жүздің ханы Әбілхайыр орыстың патша әйелі Анна Ивановнаға Ресейге қосылу туралы өтініш береді. 1733-1734 жылдары мұндай өтініштер орта жүз бен ұлы басшыларынан да түседі. Бірақ Ресейге қосылу екінші жағынан патша өкіметінің Қазақстанды отарлау процесі 100 жылдан аса уақытқа созылды.
XVІІІ- XIX ғасырлардың тоғысында Орта Азияда Қоқан хандығы құрылды. Әлімхан (1801-1809) Қазақстанның оңтүстігіне әлденеше рет басқыншылық жорық жасап, көптеген елді – мекендерді, оның ішінде көне Шымкент шаһарын да басып алды.
Ресейге қосылу
XVІІІ ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында орта жүз бен кіші жүз аумақтарының басым бөлігі Ресей империясының құрамына енгізілген болатын. 1824 жылы оның құрамына Жетісу аймағы да кірді. Тек Оңтүстік Қазақстанның аумағы ғана Қоқан хандығының қол астында қала берді. XIX ғасырдың екінші жартысында патша өкіметі өзінің Орта Азиядағы әрекеттерін белсендіре түсті. Орыс әскерлерінің шабуылы 1864 жылы басталды. Олар жаз бойына қоқан әскерлерін тас – талқан етіп, Түркістан, Әулие ата (қазіргі Тараз) және Меркі қалаларын, 1864 жылы 22 қыркүйекте шабуылдардың нәтижесінде Шымкент қаласын өздеріне қаратады. Сөйтіп Қазақстанды Ресейге қосып алу процесі осылай аяқталды.
Экономикасының дамуы
1867 жылдан бастап Шымкент, Шымкент сырдария облысының уездік қаласына айналды. Шымкенттің шаруашылық сипаттамасы Түркістан өлкесі бойынша жолсілтемеде (1901) берілген: «Ол Ташкентті Сайрам бидайымен, таза сиыр сүтімен жабдықтайды. Еділ бойындағы шұға тоқу фабрикалары одан жүн, ал шетелдік зауыттар тері, шұжық және аспап шеберлері ішектер алады. Қаланың жылқы саудасымен даңқы шыққан» деп көрсетілген.
ХХ ғасырдың басында Шымкентте 3 май шығарғыш, 5 тері зауыты, 15 кішігірім кірпіш зауыты, 26 диірмен болған. 1885 жылы салынған сантонин зауыты ірі өнеркәсіп орны болған (қазір «Химфарм» ААҚ), олардан басқа 4 мақта тазалайтын өндіріс, 15 ұстахана, 15 сабын қайнататын өндіріс ошағы болған. 1915 жылы Жетісу теміржолының Арыс – Шымкент учаскесі пайдалануға берілген. 1914 жылы қыркүйекте сенаттың бұйрығымен Шымкентке Черняев аты берілген. Дегенмен, 1921 жылы қалаға тарихи атауы қайтарылады.
Е.Т. Ыбырай “Кенесары бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық күресі (1837-1847 ж.ж.)” – Алматы, 1998.
Қасымбаев Жанұзақ “Кенесары хан” – Алматы, 1993.
Ысқақов Нұрмағанбет “Хан Кененің жорықты жолдарымен” – Астана, 2003.
Мұхатова Оразгүл Хасенқызы “XIX-XX ғасырлардағы Қазақстан тарихнамасы” – Алматы, 2002.
Жамбылов Диас Әбушахманұлы “Қазақстандағы ұлт-азаттық қозғалыс” – Алматы, 2001.
Сұлтанов Тұрсын Икрамұлы “Қазақ мемлекетінің құрылуы. Қазақ хандығының тарихы” – Алматы, 2000.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
Ресейге қосылу
Қазақстанның Ресейге қосылуы: кіруі, жаулап алуы, отарлауы.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе
Жоңғарлар тарапынан төнген қауіп қазақ билеушілерін Ресеймен
одақтасуға итермеледі. 1730 жылы кіші жүздің ханы Әбілхайыр орыстың патша
әйелі Анна Ивановнаға Ресейге қосылу туралы өтініш береді. 1733-1734
жылдары мұндай өтініштер орта жүз бен ұлы басшыларынан да түседі. Бірақ
Ресейге қосылу екінші жағынан патша өкіметінің Қазақстанды отарлау процесі
100 жылдан аса уақытқа созылды.
XVІІІ- XIX ғасырлардың тоғысында Орта Азияда Қоқан хандығы құрылды. Әлімхан
(1801-1809) Қазақстанның оңтүстігіне әлденеше рет басқыншылық жорық жасап,
көптеген елді – мекендерді, оның ішінде көне Шымкент шаһарын да басып алды.

Ресейге қосылу
XVІІІ ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында орта жүз бен кіші
жүз аумақтарының басым бөлігі Ресей империясының құрамына енгізілген
болатын. 1824 жылы оның құрамына Жетісу аймағы да кірді. Тек Оңтүстік
Қазақстанның аумағы ғана Қоқан хандығының қол астында қала берді. XIX
ғасырдың екінші жартысында патша өкіметі өзінің Орта Азиядағы әрекеттерін
белсендіре түсті. Орыс әскерлерінің шабуылы 1864 жылы басталды. Олар жаз
бойына қоқан әскерлерін тас – талқан етіп, Түркістан, Әулие ата (қазіргі
Тараз) және Меркі қалаларын, 1864 жылы 22 қыркүйекте шабуылдардың
нәтижесінде Шымкент қаласын өздеріне қаратады. Сөйтіп Қазақстанды Ресейге
қосып алу процесі осылай аяқталды.
Экономикасының дамуы
1867 жылдан бастап Шымкент, Шымкент сырдария облысының уездік қаласына
айналды. Шымкенттің шаруашылық сипаттамасы Түркістан өлкесі бойынша
жолсілтемеде (1901) берілген: Ол Ташкентті Сайрам бидайымен, таза сиыр
сүтімен жабдықтайды. Еділ бойындағы шұға тоқу фабрикалары одан жүн, ал
шетелдік зауыттар тері, шұжық және аспап шеберлері ішектер алады. Қаланың
жылқы саудасымен даңқы шыққан деп көрсетілген.
ХХ ғасырдың басында Шымкентте 3 май шығарғыш, 5 тері зауыты, 15 кішігірім
кірпіш зауыты, 26 диірмен болған. 1885 жылы салынған сантонин зауыты ірі
өнеркәсіп орны болған (қазір Химфарм ААҚ), олардан басқа 4 мақта
тазалайтын өндіріс, 15 ұстахана, 15 сабын қайнататын өндіріс ошағы болған.
1915 жылы Жетісу теміржолының Арыс – Шымкент учаскесі пайдалануға берілген.
1914 жылы қыркүйекте сенаттың бұйрығымен Шымкентке Черняев аты берілген.
Дегенмен, 1921 жылы қалаға тарихи атауы қайтарылады.
Отаршылдық саясаты
Өлкені әскери – қазақтық отарлаудың орнын Ресейдің орталық губерниялары мен
Украинадан шаруаларды жаппай көшіру науқаны алмастырды. Облысқа
келімсектерді орналастыру ХІХ ғасырдың 70 жылдарында басталды. Мыңдаған
қоныс аударушы-шаруалар отбасыларымен және жадау – жүдеу дүние – мүлкімен
Патшалық Ресейдің шет аймағы – Қазақстан мен Орта Азияға ағыла бастады.
1906 жылғы мәліметтер бойынша Шымкент уезінде 1887-1899 жылдары құрылған,
халқы 8062 адамдық 18 шаруа қоныстары болған. Олардың ішіндегі ең ірілері
Ванновка, Вазнесеновка, Высокое, Антоновка (қазіргі ОҚО Түлкібас ауданының
қарамағында) және Белые Воды (Сайрам ауданында) болды.
Қоныстанушылар мен қазынаның пайдасына қазақтардың атақонысатры мен
егіндік, мал жайылымдарын тартып алу көптеген әкімшілік шаралары жергілікті
халықтың наразылығын туғызды. Бұл наразылық ақырында 1916 жылғы Ұлт –
азаттық көтеріліске ұласты.
Империяның күйреуі
1917 жылы Ақпан революциясы жеңісінің өзі дей құлаудың алдында тұрған Ресей
империясының соңына нүкте қойды. Сол жылдың 30 наурызында Түркістандағы
Уақытша үкіметтің комиссары қызметіне Мұстафа Шоқай тағайындалды. Шымкентте
солдат депутаттарының, оның артынша жұмысшы депутаттардың кеңесі құрылды.
Соңғысының төрағасы болып большевик Н.Морозов тағайындалды.
Кеңес өкіметі
Түркістан өлкесі кеңестерінің V төтенше съезінде (1918 жылдың суәр – мамыр
айлары) РСФСР құрамында Түркістан Автономиялық республикасы құрылды.
1924 жылы Орта Азия мен Қазақстанның ұлттық межелесуі орын алды. Шымкент,
Әулие ата, Түркістан, Ташқазақ, Қазалы, Ақмешіт уездерінен тұратын Сырдария
губерниясы құрылды. Губерния халқының саны 742 мың адам (жергілікті ұлт
өкілдері 90,5%) болды.
БК(б)П XІV съезі (1925 жыл) индустрияландыруға бағыт алды.
Индустрияландырудың ең ірі құырылыстарының бірі ұзыныдығы 1445 шақырым
Түркістан – Сібір (Түрксіб) темір жолының құрылысы бодлы (1927 жыл).
Құрылыс бүкіл халықтық сипат алды. Оған жәрдемдесу комитетін Тұрар Рысқұлов
басқарды. Жол құрылысы 1930 жылдың сәуірінде аяқталды. 1931 жылы аса ірі
кәсіпорын – Шымкент Қорғасын зауытының құрылысы басталды. Ащысай, Хантағы
кен орындарының, кен байыту фабрикаларының, Шымкент Жылу электр
стансасының, Ленгір көмір шахтасының, темір жол желілерінің, жұмысшы
поселкелерінің құрылыстары басталды.
Көшпенділер қасіреті
Түркістан, Келес, бадам, Қаратас аудандарының көшпелі және жартылай көшпелі
халқын күштеп отырықшыландыру әрекеті олар үшін үлкен қайғы – қасірет алып
келді. Олардың негізінде алып колхоздар ұйымдастырылды. Мал шаруашылығында
нағыз басталды. Мал басы 40,5 млн – нан 4,5 млн – ға дейін кеміді. Әсіресе,
түйе, жылқы, қой шаруашылықтары көп шығынға ұшырады. Соның салдарынан 1931
– 1933 жылдары республикада ашаршылық болып, 6,5 млн халқтың 2,1 млн – нан
астамы қырылды. Аштықтан, өкімет органдарының қуғын – сүргінінен қашып, 1
млн адам шет елдерге өтіп кетті.
Оңтүстік Қазақстан облысының құрылуы
Аса күрделі саяси және экономикалық кезеңдерде әкімшілік аумақтық бөлу
жөніндегі эксперименттер басталды. 1928 жылдың қаңтарында сырдария
губерниясы 21 ауданнан тұратын Сырдария округі болып қайта құрылды. Содан
көп ұзамай БОАК-нің 1930 жылы 23 шілдедегі қаулысымен округтерге бөлу
жойылып, аудандарға бөлу енгізілді. Сырдария округінің құрамында енді 18
аудан қалды. 2 жылдан соң 1932 жылы Қазақстан аумағында 6 облыс, оның
ішінде Оңтүстік Қазақстан облысы құрылды. БОАК-нің 1932 жылғы 10 наурыздағы
осы жөніндегі қаулысы облыстың дүниеге келген күні болып есептеледі. 1938
жылы облыс тағы да әкімшілік – аумақтық өзгерістерге ұшырады: оның
құрамынан алғашқыда Қызылорда облысы, одан соң 1939 жылы Жамбыл облысы
бөлініп шықты. 1962 жылы орталығы Шымкентте Оңтүстік Қазақстан өлкесі
құрылды. Оның құрамына Шымкент, Жамбыл, Қызылорда облыстары енді. 1964
жылдың желтоқсанында өлке жойылып, Шымкент облысы осы атын сақтап қала
берді. 1992 жылы 6 шілдеде ҚР Жоғарғы кеңесінің қаулысымен оған бұрынғы
Оңтүстік Қазақстан облысы деген аты қайтарылып берілді.
Социялизм жолында
ХХ ғасырдың 30-40 жылдары түсті металлургия, химия, тас көмір
өнеркәсіптерінің дамуына аса зор көңіл бөлінді. Шымкент қорғасын зауыты
алғашқы өнім берді. Қуаты жөнінен ол Одақта бірінші, әлемде үшінші орында
тұрды. Ленгірде, Келтемашатта, Боралдайда көмір кеніштерін игеру басталды.
Мақта өндіру ісінде де бетбұрыс басталды. Экономикамен бірге аймақтың
мәдениеті де дамыды. 1934 жылы драма театр жұмыс істей бастады.
Сталиндік қуғын – сүргіндер
ХХ ғасырдың 1930, 1940, 1950 жылдары жаппай саяси қуғын – сүргіннің
салдарынан облыстың 3 мыңнан аса адамы әр түрлі жазаға ұшырады. Облыстың 56
басшы қызметкерінен 36 адам ату жазасына кесілді. Олардың ішінде облыстық
партия комитетінің бірінші хатшысы А. Досов, облатком төрағасы В. Случак,
облатком жауапты хатшысы Б. Ержанов, облыстық газеттердің редакторлары П.
Грехнев пен Р. Жаманқұлов, т.б. болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1941 жылдың 22 мауысмында КСРО Ұлы Отан соғысы басталды. Алып елдің басқа
да халықтарымен берге оңтүстікқазақстандықтар да соғыс ауыртпалығын бастан
кешірді. Соғыстың алғашқы айларында өлкемізге Воронеж пресс – автомат
зауыты, Харьковтың шұлық және айна фабрикасы, Подольскінің илеу – құю
зауыты, Киевтің химия – фармацевтік зауыты, Мәскеу алколоид зауыты,
Кременчугэлектро стансасы көшіріп әкелінді. Кәсіпорындардың бірсыпырасы
облыстың аудандарына орналасты: шыны зауыты – Күйік совхозына, трактор
шеберханасы – Сайрам ауданына, электростанса – Түркістан ауданына, Мақта
иіру фабрикасы – Мақтаарал совхозынан орын тепті.
1942 жылы барлық көшіріп әкелінген кәсіпорындар өнім бере бастады.
Облысқа сонымен берге, КСРО Архитектура академиясы, Дүниежүзілік, экономика
мен саясат институты, География институты, Дәрілік шөптердің Бүкілодақтық
ғылыми зерттеу институты (ВИЛАР) көшіріп әкелінді. Көшірілген ұжымдардың
арасында Моссовет атындағы театр да болды.
Жеңіске қосылған үлес
Оңтүстік Қазақстан облысынан 47 азамат Кеңес Одағының батыры атағын алды. 9
жерлесіміз 1, 2 және 3 – дәрежелі Даңқ ордендерінің иегері болды.
Соғыс бастала салысымен – ақ облыс КСРО – ның Германиядан әскери –
экономикалық артықшылығын қамтамасыз етуге қомақты үлес қосты. Мамандардың
есептері бойынша, басқыншыларға қарсы атылған әрбір 10 оқтың 7 – уі Шымкент
қорғасынынан құйылған.
Оңтүстік Қазақстан облысы еліміздің аса маңызды ауылшаруашылық аймағына
айналды. Ол майданды Орал, Сібір және Еділ бойының ірі өнеркәсіп
орталықтарын астықпен, маймен, жүнмен қамтамасыз етті. Майданға жеміс –
жидек пен көкөніс жіберіп отырды. Соғыс жылдарында облыстан 2 млн пұт ет,
800 мың литр сүт, 100 мың ірі қара мал және 1 млн – нан астам қой және ешкі
терісін, 44 ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазакстанның Ресейге қосылуы
Қазақстанның Ресейге қосылуы туралы
Қазақстанның Ресейге қосылуы. Протекторат кезеңі
Қазақ хандығының Ресейге қосылуы
Қазақстанды Ресей империясының жаулап алуы
Әулиеатаны Ресейдің жаулап алуы
Қазақстанды моңғолдар жаулап алуы
Қазақстанның Ресейге қосылуы және оның саяси-құқықтық салдары
Қазақстанның патшалы Ресейге бодан болуы
ҚАЗАҚСТАННЫҢ РЕСЕЙГЕ ҚОСЫЛУЫНЫҢ БАСТАЛУЫ
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь