Сақ,үйсін,қаңлылардың діни сенімі

Жоспар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
Сақтар тарихынан қысқашамағұлмат ... ... ... ... .6
Үйсіндер тартхынан қысқаша мағұлмат ... ... ... .8
Қаңлылар тарихынан қысқаша мағұлмат ... ... ..9
Сақтардың діни нанымдпры ... ... ... ... ... ... ... ...11
Үйсіндердің діни нанымдары ... ... ... ... ... ... ... ..13
Қаңлылардың діни нанымдары ... ... ... ... ... ... ..14
Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
«Томирис»спектаклінде өта бір рухты, айбынды көрніс бар. Парсылардың Кир патшасы сақ даласына қызығып, басып алмақшы болғанда, оған өзі елші болып барған Томирис (Тұмар) патшайым:
«-Біздің тек үш байлығымыз бар. Бірі – кең, көгілдір аспан, екіншісі – шетсіз, шексіз сайын дала, ал үшіншісі –жусан,- деп, қолдағы бір уыс шөпті көрсетеді, - тамырынан кесілген жусан солып, өмір сүрмейді,» - дейді. Осы кең аспан, шетсіз дала бостандық, еркіндік символы болса, жусан туған жер, Отан, өмір символы. Демек сақтар елін, Дешті Қыпшақ пен Түрік даласын мекендеген әрбір халықтың бас байлығы – еркіндік, азаттық болған. Еркін далаға қол сұғып, қан іздеп келген дұшпанның өз басы қанға бөкті.
«Томирис Кирдің шабылған басын қан толған меске салып былай дейді: «Аңсағаның қан болса, қанғаныңша іш!». Ұлы грек тарихшысы Геродоттың бұл сөзі өзгелерге жазған ескерту секілді.
Менің рухани байлығым – халқым, қазақ халқы. Тарих төрінеде көне түрік ұрпағы болып, саңлақ, «сақтар» деген асқақ атпенде танылып, бүгінде тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің туын көтеріп отырған қазақ халқының жұріп өткен жолы – шежірелі, қазаналы ғұмыр.
Міне тәуелсіз ел болғалы бері біздер көне заманымыздағы тарихи құдылықтарымызды зерделеп пайымдауға күш салып келеміз.
Сондықтан сақтар, үйсіндер, қаңлылар туралы ойлар тұжырымдау өткенімізге көз жіберіп шолу жасау ғана емес, сонымен қатар олардан үлгі алу үйрену де болатын хақ.
1. С.Н.Руденко- «Алтайдағы скиф өнері»
2. А.Н.Бернштам- «Жетісу және Тянь-Шань мәдиенетініңтарихи кезеңдер»
3. Герадот – «Тарих»
4.Қазақ энциклопедиясы 1т.
5. «Қазақстан әйелдері» журналы 1994 жыл №2 2бет
        
        Тақырыбы: Сақ,үйсін,қаңлылардың діни сенімі.
Мазмұны
Жоспар...................................................................3
Кіріспе....................................................................4
Сақтар тарихынан қысқашамағұлмат.................6
Үйсіндер тартхынан қысқаша мағұлмат.............8
Қаңлылар тарихынан ... ... діни ... діни ... діни нанымдары..........................14
Қортынды.............................................................15
Пайдаланған әдебиеттер......................................16
Кіріспе
«Томирис»спектаклінде өта бір рухты, айбынды көрніс бар. Парсылардың ... сақ ... ... ... ... болғанда, оған өзі елші болып
барған Томирис (Тұмар) патшайым:
«-Біздің тек үш ... бар. Бірі – кең, ... ... ... ... ... ... дала, ал үшіншісі –жусан,- деп, қолдағы бір уыс ... - ... ... ... ... өмір сүрмейді,» - дейді. Осы
кең аспан, шетсіз дала бостандық, еркіндік символы болса, жусан ... ... өмір ... ... ... елін, Дешті Қыпшақ пен Түрік даласын
мекендеген әрбір халықтың бас байлығы – ... ... ... ... қол ... қан іздеп келген дұшпанның өз басы қанға бөкті.
«Томирис Кирдің шабылған басын қан толған меске ... ... ... қан болса, қанғаныңша іш!». Ұлы грек тарихшысы Геродоттың ... ... ... ... ... ... ... – халқым, қазақ халқы. Тарих төрінеде көне ... ... ... ... ... ... атпенде танылып, бүгінде
тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің туын көтеріп отырған қазақ ... ... жолы – ... ... ... тәуелсіз ел болғалы бері біздер көне заманымыздағы ... ... ... күш ... ... сақтар, үйсіндер, қаңлылар туралы ойлар ... көз ... шолу ... ғана ... ... қатар олардан үлгі
алу үйрену де болатын хақ.
Сақтар тарихынан қысқаша мағұлмат
Қытайдың және басқада елдің тарихшылары ... ... ... ... ... әйтседе үйсіндер Іле өзені бойына көне заманнан
мекендеп келген ... ... ... ... ... ... мен Цялинь-
Шань тауының аралығында болатын.
Кейін тек ... 160 ... ... ғана олар сол өлкеден үдере
көшіп Іле бойына келген. Үсіндер алдында бұл өлкені ... мен ... ... ... ... ... ... «Үйсіндер бұл қонысы
сақтардікі болатын, йуезейлер Сақ қағанын бұл арадан ... ... ... асып ... де, бұл ... ... қалды. Кейін үсін
күнбейінен жеңілгенсін йуезейлер Бактерйяға кетті де, бұл жер йуещейлер қол
астында ... ... де ... ... сақ, ... ... тұқым
да бар» делінген. Бұдан біз үйсіндер Іле ... ... ... ... ... сақтардан кіріккен тектің де недәуір болғанын байқаймыз.
Бүгінде қазақ таң арғын, қыпшақ тайпаларының ... ... ... ... ... ... бар. Осындағы «сақ» жалғауы Қытай тарихындағы
«сайжоң» - «сақ» ... ... ... ... Бұл сақтардың айна
қатесіз қазақ ұлтының түп тұқияны екендігін дәлелдейді. Сол ... ... ... ... Каспий теңізі өңірінде жасаған «каспийлер» ... ... өмір ... ... - осы екі ... ... ... бірігуінен келіп шықан деп есептеледі.бұл сақтардың қазақтың
этникалық тегімен бұрыннн ... ... ... Б.з.д. III
ғасырдың б.з. V ғасырына дейінгі үйсіндердің ... ... ... ... ... ... ... кезде олардың
бас сүйегі домалақ, маңдайы шығыңқы, көз аясы ... ... ... сақтарға тән типке жақындайды. Ендеше сол ...... ... ... ... ... тоғызуда бастан кешірген.
Парсы жұртының байырғы сына жазумен жазылған ... ... Қара ... бен ... Тянь-Шань тауарларының
бөледі. Біріншісі, Хаумауарга ... ... ... ... тәу ... сақтар. Бұлар Ферғана ойпаты мен ... ... ... сақтар, яғыни шошақ бөрікті сақтар, бұлар Қырғыстан
мен Қазақстан далалық ... ... ... мен ... ... ... Тянь-Шань, Алтай таулары – Тәшкент, Талас, Шу,Іле және ... ... ... ... ... қонысты мекендеді. Үшіншісі,
Тиятарабрия (Парадия деп те ... ) ... ... ... ар ... ... Әмударияның терістігін, Арал теңізінің шығыс жағын, ... яғни ... ... ... ... ... прсы
жұрты Ироан үстіртінің солтүстігін мекендеген ғажайып қауымдардың бәрін
сақтар деп ... ... ... ... ... « Парсылар мұқым
скифтердің бәрін сақтар деп ... ... Ал ... ... ол ... ... ... Қарпаттан Қара теңізге, одан Капий мен Орта
азияға дейінгі бөлігінде өмір ... ... ... ... ... тарихынан қысқаша мағұлмат
Кейінгі кезде ... ... және ... «үйсін антропологиялиқ типі ежелгі үйсіндердің атмекені Тянь-
Шань таулары ... ... ... ... байтақ өңірге жайылған. «Бұған
тән ерекшеліктер:Бас сүйегі домалақтау, маңдайы сәл тікшілеу, көз ұялары
биіктеу, қыр ... ірі, ... Бұл ... ... ... ... ... батыс алқаптағы өзге жұрттан едәуір
айырмашылықтары бар, олар қыр мұрынды, ... көк көз, ... ... ... ... сай кеоеді.
«үйсін антропологиялық типінің марфологиялық құрлыстығы нәсілдік
жағынан тас ... өмір ... ... өте ... ... ... тапаларының тікелей ұрпақтары деп тұжырымдау өте ... ... ... ... ... ... ... әсері де
айқын сезіледі. Өйткені кейбір бас
сүйектерінен, ... ... ... ... ... ... ... анық байқалады. Осы күнгі ... ... ... ... ... болған. Жетісу қазақтарының ... ... ... типі ... екені айқын.Көптеген зерітеуші
ғалымдар ежелгі үйсіндер түрік тілдес ... ... ... ... «ми»деген сөз көп қолданады. Жапон
ғалымы Сиратори осы ханзуша «ми» деген әріпі хан ... ... «би» ... келген. (Мысалы:Майқы би, Төле би, Қазыфбек би, Әйтеке би, бейсенбі
би, Көген би,). Бұл фактілер ежелгі ... ... ... ... ... ... айқындайды.
Қаңлылар туралы қысқаша мағұлмат
Қаңлылар –қазақтың халқы болып қалыптасуына өзекті үйтқы болған негізгі
тайпалардың бірі, қазақтің тарихи аңыз, ... ... ... ұлы ... ... бойындағы қаңлылармен Жетісу өлкесіндегі қаңлшылар
негізінен қара қаңлы, сары қаңлы болып екі арыс елге ... Олар ... ... ... ... ... ... Қаңлы, Қаңылдан
Қанкөжек, одан Келібек, Келдібектің бірінші әйелі бәйбішеден сары қаңлы,
екіші әйелі хан ... қара ... ... тары ... Сыр бойындағы
қаңлылар сары қаңлының бес баласы (ақ бота, Ақынқожа, Телқожа, Омыртқа,
Миам) мен ... алты ... ... ... ... ... деп ... жетісу қаңлылары өздерін Сары ... ... ... ... ... Құйысқансыз, Шанышқылы) мен қар қаңлының
алты баласынан (Ерезен, Қаспан, Еңке, Тайта, Оразымбет, Бақа) ... ... ... ... Сыр бойы қаңлыларының арғы әулеттері
Жетісу қаңлыларының арғы атасы болып шығады.
Тарихи ... ... ... ... атың шығу тегі Оғыз ханмен
байланыстырылады. «Оғызнама» дастаннында: «Оғыз хан бір ... ... ... олжа ... Мұны алып жүре ... болғанда, Оғыз ханның
шеліктері ішіндегі асқан кеменгер әрі шебер Бармқылық Иөсін (үйсін ) ... адам арба ... осы ... алып ... ... «қаң-қаң» деген үн
шықандықтан, арба «қанға» деп аталады да, оны жасаған ... ... ат ... Бұл аңыз ... тарихшысы Рашиденнің «Жамих ат-
тауарих» атты еңбегінде және тарихшы Әбілғазының «Шежіреии ... ... да бар. ... ... Оғыз ... ... ... түсірілген тайпа «қаңлы» деп аталса, Әбілғазының шығармасында осы
арбаны жасаған адам «қаңлы»деп аталады, ал ... ... осы ... ... ... ... деген данышпан шебер, ол арбаны тұнғыш рет
жарықа шығарушы адам ... ... бұл ... ... ... арасы тым шалғай жатқандығы байқалады. Оғыз тайпалары 8-
ғасырдың ортасынан бастап Сырдарияның төменгі ... мен ... ... ... Орхон ескерткіштерінде шығыс түрік қағандығы құрамына енген
оғыз тайпалары Шығыс Маңғолия да еді, олар ... ... ... соңы, 10-ғасырдың ортасында Арал теңізі және Каспий теңізі
маңындағы территорияда оғыз ... ... ... Сырдарияның төменгі
ағысы бойандағы алқаптарда оғыз ... ... ... ... ... ... Ал қаңлылардың Сырдарияның орта ағысы мен
Қаратау өңірін ... ... мың жыл ... іс. ... ... деректеріне қарағанда, олар біздің заманымыздан бұрынғы
3-ғасырдан бастап әйгілі болған. Бұл қаңлы деген ат ... ... ... «Абеста» деректері мен үнді халқының ... ... ... де ... болған. Бұл деректерде «Хаңға»
түрінде берілген. 8-ғасырда орхон жазумен жазылған «Күл тегін», ... ... ... ... ... ... ... қаласын айтқан. Кейбір деректерде «Кенріс», « Қаңғар» деп те
айтылады. ... бәрі ... ... атың ... тілдердегі деректердегі
дыбыс өзгешіліктері. Ерте заманда Сырдарияның орта шені ... ... ... ... осы Сыр ... ... деген сөз дейтін де болжам бар.
Сақтардың діни нанымдары
Сақ тайпаларының діни түсініктері туралы ... аз ... ... ... ... ... ... әулелер
мен жерлеп-жебеушілерге сыйыну ғұрыптары болған. Бұл ғұрыптардың шығу өлген
тумаларының мәңгі жасайтынына, өлгендер өзінің ... ... ... ... мен ... бойынша өмір сірге беретін о дүние бар
деген сенімге негізделген. Осыдан келіп өлген адаммен бірге оның ... ... ... ... ... мұліктің көмілуі, қауымның жеріндегі ру
зираттары атқарылатын әрбір тайпаға ... ... ... тән күрделі
жерлеу ғұрпы ... ... бұл ең ... қыстау маңы болды.
Өлгендердің бәрі әдетте жылдың қай мезгілінде болса да, шалғай ... ... осы ... ... халықтар сияқты сақтарда табиғаттың тылсым күштеріне күне, оның
күркіреуіне, ... ... ... осынау құбылыстар олаға
құдай бейнесі секілденіп
көрген. Олардың түсінігі бойынша ... ... ... ... ... ... ... құстар, жануарлар бейнесінде де
көретін болған.Осынау образдарның мифология мен ауыз әдебиетінен кең орын
алтыны сондай, евразия ... ... ... бір «аң ... ... ... (космостың) құрлымы жөнінде өзшндік түсінгі болады.
Космостағы тәртіп оларға өрт түсінігіндей болып ... ... оны ... ... деп ... ... жөніндегі символикалық түсінігіне Есіктен табылған сақ
патшасының дулағасы нақты мысал бола алады. Ондағы ою-өрнектері тік сызықты
үш қабатқа бөлінген. ... ... ... ... ... мен ... төмкеріп тұр. Тау баурйында «жер ... ... ... жүр. ... ... мен ... жолбарыстар. Ою-өрнекті
дуылға жиегі,сақтардың ... ... ... қоршап тұрған
әлемдік тау қыраты болып табылады. Ою-өрнек әлемінің төменен жоғары ... үш ... ... мен ... ... жиектің крест іспеттес болып орналасқан нүктесінен ... ... ... пен ... ... пен ... ... тұратын аңдар
бейнелері қойылған. Бас киімнің алдыңғы жағына күн белгісі-күллі космостың
тұ тас бейнесі: төрт ... ... пен төрт жебе ... Бұл күні өз
жолымен жүргенде айналып өтетін барша үш ... мен ... төрт ... ... өктемдіктің өзгеше бір белгісі. ... ... ... ... ... ... жақты – батыс жағы деп ... ... ... ... күллі мифологиялық Комосты билеуді берді деген
ұғымды ... ... ... оның орталығының бейнесіндей
болған, ал оның ... ... бәрі ... ... ... ... немесе сақ-скифтердің «аң стилі» сақ тайпалары
дүниетанымы заңды көрінісі, олардың мифологиясының бейнелеу өнеріне келіп
дарып-сіңуі, көшпелілер ... ... ... ... жүйесі
ретінде құралып қалыптасады.
Үсіндер діни нанымдары
Үйсіндер жерлеу дәстүрі: мәйітің қолы қапталына созылып, басы ... ... ... ... ... адам ... деп ... Адамды жерлегенде ыдыстан бастап барлық тұтынған заттарын бірге
көмген.
Тайпа адамды жаратушы күшке ... ... ... ... ... үйсіндер мен қаңлылар,ертедегі басқа түрік тайпалары сияқты, өлген
ата-бабаларның аруағңан құрметеген, аспанға, күнге, ... ... ... ... ... жасаған, құрбан шалатын ғұрпы болған.
Осы көзқарасты іздері Берік- Қара қорымдарынын табылған ... ... ... мен ... ... ... авторлар
атаған, бір өзгешілік-оларда әйелдер айрықша қадірлі болған.
Қаңлылар діни ... ... ... ... ... оларға арнап
құрбандық шалған. Сонымен қатар күнге, айға жұлдызға табынған.Жыл санауында
негізі-аспан әлемі ... ... ... ... егін егу ... ... . Сақтар, үйсіндер мен ... ... ... ... ... ата-бабаларның аруағңан құрметеген, аспанға, күнге,
айға, жұлдыздарға табынған, ... ... ... ... құрбан
шалатын ғұрпы болған. Осы ... ... ... Қара ... ... ... ... үйсін мен қаңлылардың
тұрмысындағы, ... ... ... бір ... ... қадірлі болған.
Қорытынды.
Б.з.б III-б.з IV ғысырларда. Қазақстан териториясында көшпелі ... ... ... әуелдік топтық мемлекеттер пайда болды.
өндірістік қатынастардың дамуына байланысты сақ қоғамының орнына ірі ... ... ... бірлестіктер құралды.
.Жетісуі үйсіндері.
.Оңтүстүк Қазақстанда қаңлылар.
Сонымен көшпелілердің қоғамдық құрамы мемлекетік деңгейге жеткен. олар
өзіндік материалдар ... мен ... бар ... ... жасауда
жоғары дәрежеге көтерілді. Олардың әрқайсысында өздеріне тән діни сенімдері
болған. Бұлардың діни мәдиенет түсінігі аз зерітелген.
Қортындылай келгенде ... ... ... діни ... ... ... ... Сақтар, үйсіндер мен
қаңлылар,ертедегі басқа түрік тайпалары сияқты, өлген ата-
бабаларның аруағңан құрметеген, аспанға, күнге, ... ... ... ... ... жасаған, құрбан шалатын ғұрпы болған. Осы
көзқарасты іздері Берік- Қара ... ... ... ... үйсін мен қаңлылардың тұрмысындағы, ертедегі авторлар
атаған, бір ... ... ... ... ... ... С.Н.Руденко- «Алтайдағы скиф өнері»
2. А.Н.Бернштам- «Жетісу және Тянь-Шань мәдиенетініңтарихи кезеңдер»
3. Герадот – «Тарих»
4.Қазақ энциклопедиясы 1т.
5. ... ... ... 1994 жыл №2 2бет

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Көне әдебиет көгіндегі көк бөрі фантастикалық бейнесі21 бет
Сақ тайпалары5 бет
Діннің пайда болуы туралы теориялар10 бет
Адамның діни сеніміне құрмет оның таңдауына құрмет ретінде4 бет
Бахаи сенiмi20 бет
Бахаи сенiмi жайлы53 бет
Ежелгі үйсіндердің әлеуметтік экономикалық қатынастар22 бет
Сақ. Үйсін. Қаңлы17 бет
Ғұндар және үйсіндер археологиясы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь