Түрік мемлекеті

Кіріспе
1. Негізгі бөлім
Түрік мемлекеті
Темір мемлекеті
Жеті жарғы
Қазақ сот процесінің ерекшіліктері.
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер.
«Халықтардың ұлы қоныс аударуы» Қазақстанның, Орта және Алдңғы Азияның, сондай-ақ, Еуропаның этникалық жән саяси картасын едәуір дәрежеде өзгертті. Қазақстан территориясында жергілікті тұрғындардың антропологиялық типіне монғол типтес элементтердің жайылуының алғашқы күшті толқындарының бірі және, бәлкім, өлкенің бүкіл территориясында түркі тілдерінің кеңінен таралуы ғұндардың қысымымен болған шығыс тайпаларының миграциясымен байланысты болса керек.
Орта Азия мен Қазақсан территориясында бірте-бірте патриархалды-феодалдық қатынастар қалыптасып, ежелгі феодалдық мемлекеттер құрыла бастады. Орталық Азиядағы көптеген тайпалық одақтардан бірігіп пайда болған осындай ежелгі феодалдық мемлекеттердің бірі – Түрік қағанаты (552-745 ж.ж.) еді. Бұл қағандыққа енген тайпалар алғашында Алтай мен Жетісудің бір бөлігін мекендеді. «Түрік» деген термин тұңғыш рет 542 жылы аталды. «Түрік» этнонимі алғашқы кезде белгілі бір адамның ата-тегі шонжар топтан немесе әскери ақсүйектерден шыққанын білдірген. Кейінірек бұл сөздің семантикасы бірте-бірте ұлғайып, билік жүргізуші, үстемдік етуші, яғни патша шыққан тайпаның символы болған. Бертін келе сол билік етуші тайпаға бағынышты болып қалған тайпаларды да көршілері түрік деп атап кеткен.
Түрік қағандығының әлеуметтік, саяси және қоғамдық өмірінде әскери істер аса маңызды орын алып, үлкен роль ойнағаны тарихтан жақсы мәлім. Түріктердің алғашқы көсемдерінің бірі Бумын қаған болды. Оның билік жүргізген кезінде көптеген көрші елдер Түрік өкіметіне бағынды. Қағандықтың ортасы Орхон өзенінің жоғарғы сағасында болды. Бумынның інісі Істемі қаған 6-ғасырдың орта кезінде Орта Азиядағы эфталиттер мемлекетін күйрете жеңді. Түрік қағандығының территориясы бұрынғыдан да ұлғайып, әскери қуаты арта түсті.
1. Сапарғалиев Ғ.С. «Қазақстан мемлекеті мен құқығының негіздері»;
2. Сапарғалиев Ғ.С. «Қазақстан мемлекеттігі мен ұлттық құқығының қалыптасу мәселелері»;
3. Төлеуғалиев Ғ.И. «Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы»;
4. Ашитов З.О.,Ашитов Б.З. «Егемен Қазақстанның құқығы».
5. Халиков К.Х. Некоторые вопросы борьбы с преступностью в Казахской ССР. Развитие демократических начал в организации и деятельности суда. Алма-Ата. 1987.
6. Алиев Мирбашир Мирахмед Оғлы. «Қазақстан Республикасының Сот жүйесі мен құқық қорғау органдары». Астана, 2004
7. Мақұлбеков Б.Д. Қазақстан Республикасының сот билігі: оқу құралы – Алматы: Айдана, 2003. – 146 бет.
8. Нарикбаев. М.С. Казахстан: Судебно-правовая реформа и дальнейшие пути ее совершенствования // Жинақта: Проблемы реализации судебно-правовой реформы в постсоветских государствах: опыт и суждения. Астана, 1998, 7-бет
9. Нәрікбаев М. Ұлы билерден Жоғарғы Сотқа дейін. Алматы, 1999 ж.
10. Сапаргалиев М. Организация Советского суда в Казахстане, Алма-Ата, 1954 г.
11. Тимофеев В. Судебная система суда РФ. 1994 г.
12. Шаламов М. Судебное устройство Казахстана. Москва, 1941 г.
13. Халиков К.Х. Проблемы судебной власти в РК. Алматы, 1998 г. С. 3-4
        
        Түрік мемлекеті
Жоспар
Кіріспе
1. Негізгі бөлім
1. Түрік мемлекеті
2. Темір мемлекеті
3. Жеті жарғы
4. ... сот ... ... әдебиеттер.
Кіріспе
«Халықтардың ұлы қоныс аударуы» Қазақстанның, Орта және ... ... ... ... жән ... картасын едәуір дәрежеде өзгертті.
Қазақстан территориясында жергілікті тұрғындардың антропологиялық ... ... ... ... алғашқы күшті толқындарының бірі
және, бәлкім, өлкенің бүкіл ... ... ... кеңінен
таралуы ғұндардың қысымымен ... ... ... ... болса керек.
Орта Азия мен Қазақсан территориясында бірте-бірте ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азиядағы көптеген тайпалық одақтардан бірігіп пайда болған
осындай ежелгі феодалдық мемлекеттердің бірі – ... ... ... еді. Бұл ... ... ... ... Алтай мен Жетісудің бір
бөлігін мекендеді. «Түрік» деген термин тұңғыш рет 542 жылы аталды. «Түрік»
этнонимі алғашқы кезде белгілі бір ... ... ... ... ... ақсүйектерден шыққанын білдірген. Кейінірек бұл сөздің семантикасы
бірте-бірте ұлғайып, билік ... ... ... яғни ... ... ... болған. Бертін келе сол билік етуші тайпаға ... ... ... да ... ... деп атап ... ... әлеуметтік, саяси және қоғамдық өмірінде әскери
істер аса маңызды орын алып, үлкен роль ... ... ... мәлім.
Түріктердің алғашқы көсемдерінің бірі Бумын қаған болды. Оның ... ... ... ... ... ... өкіметіне бағынды. Қағандықтың
ортасы Орхон өзенінің жоғарғы сағасында болды. Бумынның інісі Істемі қаған
6-ғасырдың орта ... Орта ... ... ... ... ... қағандығының территориясы бұрынғыдан да ұлғайып, әскери қуаты ... бұл ... ... жоқ. Түрік аристократиясы жаулап алған
өлкелерді әрқайсысы жеке-жеке бөліп алып, ... ... ... Осыдан
саяси дағдарыс туып, билікке таласқан өзара қырқыс соғыстар басталды. Ақыры
Түрік қағандығы бір-бірімен жауласқан екі қағандыққа бөлініп ... ... ... және ... ... Азия, Жетісу, Шығыс Түркістан) Түрік
қағанаты.
1. Негізгі бөлім.
Батыс Түрік қағандығы яки қағанаты Түрік ... ... 603 ... ертедегі феодалдық мемлекет. Ол қағанаттың территориясы Жетісу мен
Шығыс Түркістанды, Тянь-Шаньнің батыс беткейі мен Орта ... алып ... ... Шу ... Суяб ... еді. ... ... қаған, жоғарғы әмірші және ірі әскер басы болды.
Батыс Түрік қағанатының негізін қалаған Бумын қағанның інісі ... ... ... 558 жылы аварларды батысқа ығыстырып, Еділ мен ... ... ... ... ... ... мен оның ... Күлтегін осы ұлан-
ғайыр қағанаттың тәуелсіздігін Тан империясынан қорғау үшін ... ... ... ... ... ... тайпалар кейіннен қазақ
халқының құрамына еніп кеткені мәлім.
Батыс Түрік қағандығынан кейін Жетісу өңірінде ... ...... ... (704-766 ж.ж.) ... Ал бұдан кейін Қарлұқ
қағанаты өмірге келді. Ол ... мен ... ... Ферғана мен Сырдың
орта ағысына дейінгң өңірге билік жүргізді.
Сырдарияның орта және ... ... және ... ... жатқан Батыс
Қазақстан жерінде түркі халықтарының арғы аталарының бірі оғыз тайпалық
бірлестігі – Оғыз ... (9-11 ... ... Оғыз мемлекетінің
астанасы Сыр бойындағы Янкигент қаласы еді. Бұлар негізінен ... ... ... ... ... да ... Олар Сыр өзені
алқабындағы Сүткент, Сығанақ, Қарнақ ... ... ... ... ... ... шыдай алмаған оғыздар Шығыс Еуропа мен Кіші
Азияға ығысып кетті.
Түрік мұсылмандарының алғашқы феодалдық мемлекеті – ... ... ж.ж.) ... ... әулеті батысында Амудария мен Сырдарияның
төменгі ағысынан бастап, шығысында Жетісу мен Қашғарға дейінгі өлкеде ... ... ... ... ... – Баласағұн қаласы. Ұлан-ғайыр
аймақты алып жатқан Қарахан ... ... ... жағынан өрлеу болды.
Батыс Түрік қағанаты ыдырай бастаған кезде олардан қимақтар мен
қыпшақтар бөлініп ... ... – ерте ... ... ... ... көне ... бірі екені мәлім.
Қыпшақ қоғамы ерте феодалдық ... ... ... өмірге
келді. Олар Ертіс өзенінен бастап, сонау Дунайға дейінгі ұлан-ғайыр ... ... ... ... ... арғы ... бірі ... Еуропада кумандар, ал Ресейде половецтер деп атаған. Сонымен, 6-
7 ғасырларда көшпелі және жартылай көшпелі өмір сүрген қаңлылар, ... ... ... ... қимақтар, қыпшақтар т.б. тайпалар
бертін келе түркі тілдес халықтардың ... ... ... ... қалалары. Археологиялық зерттеулер қазіргі Қазақстан
территориясынан 6-10 ғасырлардағы жүздеген тұрақты қоныстар мен ... ... ... ... ... ... өзіндік материалдық және
рухани мәдениеті болғандығын анықтап отыр.
Қазақстан жеріндегі қалалардың тарихи дамуына тән бір құбылыс – ... пен ... ... ... ... ... ... айтсақ,
көшпелі жұрт егіншілік және қолөнер кәсібімен айналысып, отырықшы қала
халқының қатарын ... ... бір ... ... халық қайтадан мал
шаруашылығымен айналысып, көшпелі халықтың санын арттырып отырған.
6-10 ғасырлардағы ... мен ... ... сауда-саттық және
қолөне кәсібінің орталығы ретінде қырдағы ел мен ... ... ... ... ... буын ретінде өмірге келген. Қалалар
феодалдық ордазамоктар ... ... ... резиденциясы
болған. Транзиттік сауда жолындағы керуен-сарайлар ... де ... «Ұлы ... ... ... Суяб пен ... қалалары осындай
қызмет атқарды.
Орта ғасырдағы Қазақстанның ... және ... бірі ... қаласы болды. Мұнда әлемдегі аса ... бірі ... Бұл қала орта ... ғана ... тіпті есте жоқ
ежелгі дәуірде Тарбан атпен ... ... ... ... ... ... те атаған. Жазбаша деректемелерде Отырар (Отырарбент) 8-9 ғасырларда
пайда болды.
Тараз қаласы ... Ұлы ... ... аса ірі ... ... ... ... елшісі Земархтың түріктерге барғаны
туралы есебінде Тараз ... ... ... аса ірі ... бірі Испиджаб (Сайрам)
қаласы болды. Ол 1629 жылы Сюань-цзянның жылнамасында «ақ ... ... ... рет ... ... ... ... дейді: «Сайрам ақ қаланың
аты, ол – Испиджаб». Испиджабтан ... ... ... ... ... ... Орталық Қазақстанның ұлан-ғайыр далаларына Кеңгір, Жезді,
Нұра, Ырғыз, Ертіс аңғарларына қарай бет алатын болған.
Қалалардың қаулап ... ... 6-9 ... ... мен
қосалқы өнердің жаңа үлгілері туындады. Бертін келе 10-12 ... ... ... гипс, алебастр кеңінен қолданылып, глазурь
бояуымен және ою-өрнекпен үйді ... кең өріс ... ... Қарахан
әулеті билік етіп тұрған кезде Қазақстан территориясында архитектура,
сәулетшілік өнері, қолөнер мейлінше ... ... ... маңындағы Бабаджа-
хатун (10-ғасыр) және 11-12 ғасырларда салынған Айша-бибі мавзолейлері т.б.
дәлел. ... ... ... ... ... ... ... күмбезі – 11-12 ғасырда салынған архитектуралық ... ... 18 ... ... Головачевка селосында. Күмбезді салған
немесе салдырған кімдер екені жайлы атадан балаға қалған аңыз ... ... ... жоқ. ... ... жартылай бұзылған қалпында жеткен.
Құрылысының бастапқы жобасы мынадай: ... ... 7,23 м х 7,23 ... 86 см ... бар. ... беті ... ... Әшекейлі
қабырғаларының қалыңдығы 80 см. Бұл ескерткіштен қазақ ... ... мұра ... келе жатқан ою-өрнек, әшекей түрлерінің бәрін ұшыратамыз.
Бұдан бұрынғы замандарда ою-өрнек әшекейлі кірпіштерден ... ... ... ол ... алмастырылған. Күмбез құрылысынан Темір
дәуіріндегі архитектурада үлкен орын алған портал-пештақ (кіреберіс қақпа)
нұсқасының көмескі жобасын ... ... ... ... жұмыр
тіректер мен сүйір аркалар – оны салушы ... Иран ... ... екендігін көрсетеді. Қазақстанның архитектуралық
ескерткіштерінің негізгі бір ерекшелігі – төрт жағы ... ... ... ... осы ... ... да байқалады. Айша-Бибі күмбезінің
құрылыс жүйесіндегі бір ...... ішкі беті ... беті ... ... балшықтан қаланған, кірпіш пен күйдірілген
құйма тастардың арасын әк ... ... ... арша ... Ағаштар жер сілкінгенде қабырғаларын құлатпай ұстап ... ... ... 4 тірек – аркалардың көлденең қысым күшін
ұстау үшін қосымша тіреу-жар (контрфорс) есебінде қойылған. Мұның ... ... ... ... ... Бұл – ... ... бастап-ақ қазақ
халқының қол өнеріне енген, содан бері ... келе ... ... ... ... де қазақтың ежелгі бай тәжірибелерінен туған. Бізге ... ... ... 20 түрі ғана ... ... ... жасалған
оюлар ерекше архитектуралық сипат, өзара байланыс тапқан. Оюдың байырғы осы
түрі – қазақ халқының еншісіне тиген ата ... ... ... ... ... ... қолөнерінің өркендеген кезеңін және көне (антик)
дәуірдегі стильдерді қайта ... ... Бұл ... ... ... ... де әсемдік беріп, оны байыта түсуде.
Бабаша Хатун мавзолейі – 10-11 ғасырларда салынған ... ... ... 18 км ... ... ... ... тұтас қызыл кірпіштен салынған. Бабаша ... ... ... ... тік ... болып келген (6,80 х 6,78 м).
Қабырғасының 1,37 м биіктіктегі арқа ... ... ... ауысатын
тромпбелдеу жасалған. Оның үстінен (3,8 м биіктікте) ішкі еңсенің 16 ... ... ... ... ... ... Қазақстан жеріндегі көне
ескерткіштерден кездесіп отырады ... ... ... 12 ... ... формалы сыртқы күмбезі биіктігі 86 см ... ... ... ... ... бірі ... қос ... ұзақ уақыт сақталуына себепкер ... ... ... ... ... өзі тас ... ... салынып, тақталардан
су ағарлар жасалуы сол тұстағы құрылыс өнері дәрежесінің жоғары болғандығын
көрсетеді.
Бабаша Хатун мавзолейінде ... ... ... ... жолдармен ұтымды пайдаланылған. Фасад қабырғаларының бетіне текшелер
(ниша) салынып, ... ... қима ... ... ызба ... розеттер жасау – жеңіл детальдарды ұтымды ... ... Қос ... ... ... ... үстінен күн бейнесі
жасалып, оның шапағы кірпішпен әсем ... Бұл өзі ... ... өмір ... ... қиялынан туған өрнек болса керек. Мавзолей
маңдайшасындағы жазудың әзірге анық оқылатыны – «Бабажи ... ... ... ... грек ... ... ... ордерлеріне ұқсас
өрнекті кірпіштермен әшекейленген. Құрылысы жағынан одан өзгеше. ... ... ... ... сына ... өріп ... әдісіне көшкендігі
байқалады. Ежелден халық өнерінде пайдаланып келе ... ... ... ... ... ... ... қос күмбезімен,
архитектуралық ықшамдылығымен көз тартқан Бабаша ... ... ... ... ... үшін ... зор.
Наным-сенімдері, діни ұғымдары. Ежелгі түріктер негізінен қос күшке ... (оны ... деп те ... және ... ... сыйынатын болғаны
тарихтан жақсы мәлім.
Қарапайым түріктер өздерінің ... сол ... ... ... отыр деп ... ... бірге, түріктер табынатын үшінші
күш болған. Ол – ... от ... ... ... әйел ... ... ... жерді, дүние кеңістігін төртбұрышты («төрт ... ... Бұл ...... (күн ... ... (күн батыс),
«берійе» (күн ортасы немесе оңтүстік), ... (түн ... ... деп ... ... Оғыз ... жорыққа аттанғанда Көкжал бөрі, яғни
арлан ... ... сан мың ... бастап, жол көрсетіп жүреді. Түріктер
арлан қасқырды киелі аң санап, оған арнап құрбандық шалатын болған.
Сонымен бірге, ежелгі ... иен ... ... ... ... ... ... кезіп жүреді деп түсінген. Олардың ... ... ... ... үшін жұрт сол рухтарғар тасаттық садақа беріп
отырды.
Жалпы, зороастризм ілімі бойынша, әлемдегі нәрсенің бәрі бір-біріне
қарама-қарсы тұрған екі ... ... Олар – ... әлемі,
екіншісі-зұлымдық әлемі, бірі-сәулелі дүние, екіншісі-қараңғылық патшалығы.
Бұл екі күштің арасында үздіксіз ... ... ... отты ... ... ... оны пір тұтқан. Зұлымдық,
қараңғылық, жамандық әкелетін рухтарды отпен тазалап, аластайтын діни ғұрып
болған. ... ... ... ... ... Зимархтың өзін, тіпті киім-
кешегіне дейін қалайша ... ... ... ... ... ... ... деректер сақталған.
Ежелгі түріктер өлген адамды шаман рәсімі бойынша ... ... ... ... киіз үй ... ... ... сол үйге қойған. Сол
маңайға құрбандыққа ... ... ... Өлген адамның жақындары жылап-
сықтап, бетін ... ... ... өлік жатқан үйді жеті рет айналатын
болған. Көшпелі түріктер арасында ислам дінін ... ... ... Ал ... ... ... жерін мекендеген тайпалар мен халықтар
арасында Көкті, Күнді, Отты ... ... ... ... сыйыну 10-12
ғасырларда да кеңінен орын алып келді. Көшпелі түріктер арасында исламды
бұл ... ... ... ... ... да, халықтың едәуір бөлігі
шамандық дінді ұстанды. Бұл ... ... ... ... ... ... табынатын еді. «Кумандар немесе половецтер жұлдыздарғар
табынады, аспан ... ... және ... оқып-үйренуге бейім
тұрады» - деп жазды араб саяхатшысы Абул Фида.
Ислам дінінің көбірек тараған жері Орта Азия мен ... ... ... Мұнда 10-12 ғасырларда мұсылман дінінің суфизм
немесе сопылық деп аталатын мистикалық ағымы тараған еді.
Орхон-Енисей ... ... ... ... аңғарынан құпия
жазу бар құлыптастар немесе ескерткіштер табылғаны ... ... ... ... сондай-ақ, Сібірде айдауда жүрген швед ... пен ... ... ... ... т.б. ... кезінде жазған мақалалары мен хаттарынан білеміз.
Скандинавия халықтарының тілінде ... яғни ... ... сөз ... ... ... «құпия» деген мағына ... ... өзі ... құлыптастардағы бұрын-сонды тарихта белгісіз болып
келген, ешкім түсінбейтін хат жазуды өз елінің тілінде «Руна» ... ... ... ... ... ... бөлімі 1889 жылы Монғолияға
арнайы экспедиция ұйымдастырды. Оны белгілі орыс ... әрі ... ... ... ... ... ... аңғарынан «құпия» жазуы бар ... екі ... ... Осы ... ... жазулардың сырын
ашу үшін В.В. ... 1891 жылы ... ... ... ... ... кезде Финляндия архиологиялық қоғамы да Енесей өзені бойына,
Минусинс қаласына екі ... ... ... ... ... еді.
Сөйтіп, 1892 жылы Петербург пен ... орыс ... ... ... ... жзұмыс қорытындысы туралы есептері
баспасөзде жарияланды. Ғалымдар ескерткіштердегі жазуларды ... ... ... еді.
Алайда, бұл руна жазуының құпиясы көпке дейін ашылмай-ақ ... ... ... оқи ... Ол ... әр ... ... айтыла
бастады. Бұл жазудың түп-тамыры ежелгі грек мәдениетіне қатысты деушілер
де, оны ежелгі монғол жазуы, фин ... ... ... деп жорамал
жазудың сырын ғылыми негізде аша алмады.
Ақыры 1893 жылы қарашаның 25-і күні ... ... ... мәжілісінде Вильгельм Томсон ғылыми әлемді дүр сілкіндірген
мәлімдеме жасады. Ғалым Орхон мен ... ... ... ... ... ... ... кілтін ашқандығын хабарлады. Сондай-
ақ, ол бұл ескерткіштер ... ... ... ... ... ең алдымен оқыған сөздері «Тәңірі» және «Түрік» деген сөздер екен.
Дәл осы кезде ... ... та өз ... ... ... он беске жуық әрпін анықтап алған еді. Арадан көп уақыт ... ... ... ... ... ... ... текстіні
толық оқып, сосын оны аударма жасап шықты. Солтүстік Монғолиядағы ... ... ... ... ... ... Түрік қағананытың 17-
ші қағаны Білге ... мен оның ... ... әскери қолбасшы Күлтегін
қабірлеріне қойылған орасан зор құлпытастарға қашап жазған ұзақ жыр жолдары
еді.
Сөйтіп, руна жазуындағы ең үлкен ... ... мен ... өзені
бойынан табылды. Осыған орай, руна жазуының өзін бертін келе «Орхон-Енисей
жазуы» деп атап кетті. Ал бұл ... тілі мен ... ... ... ... ... жазуы деп атай береді.
Орхон-Енисей жазба ескерткішін оқу, басқа тілдерге аударма жасау және
ғылыми текстін дайындау ісіне В.В.Радлов, ... ... ... орыс және шет ел ... ... мол үлес ... ... тілі мен әдебиетін зерттеушілер, әсіресе, Күлтегін, Білге
қаған және Тоныкөк ескерткішіне көбірек ... ... ... ... ... орыс ... ... түркі тілдеріне тәржіма жасады.
Өйткені, бұл жәдігерліктер – түркі ... ... ... ... бейнелеген көркем әдебиет туындылары болып табылады. Осы аталған 3
әдеби ескерткіштерді бүгінгі әдебиеттану ғылыми тұрғысынан зерттеуде ... ... ... аса ... ... атап ... болады.
Ол тұңғыш рет көне түркі тіліндегі жырлардың ... өлең ... ... пен ... ... пен ... т.б. теориялық тұрғыдан
зерттеп, бұл жайында бұрын-соңды ... ... ... ... ... ... келтірді. Әсірес, оның ежелгі түрік сөз зергерлерінің
образ жасау әдістері, ... ... ... ... ... пен ... ... жайында концепциялары туралы айтқан ой-
пікірлері бүкіл әдебиеттану ғылымына жаңадан қосылған сүбелі үлес ... ... және ... ... Орхон өзенінің бойынан табылған
бұл ескерткіштер текстінде Түрік қағанатының құрылуы мен құлдырауы, өрлеу
дәуірі мен күйреу ... ... ... ... ... бар. Сол үшін
тарихшылар руна ... ... өз ... ... ... ... ... қашап жазылған бұл жәдігерліктер жылнама шежіре емес.
Автор сол кездің аса маңызды тарихи оқиғаларын шетінен ... ... ... етіп ... ... Мұны сол ... тарихи шындығы мен ескерткіштер
текстін өзара салыстыра отырып аңғаруға болады.
Міне, сондықтан да ... ССР ... жаңа ... ... ... ... гөрі эпикалық дәстүр деп атауға болар еді.
Одан әрі сол ырғаққа екінші Түрік ... ... ... ... ... ... мен Күлтегін ерлігі айтылады... Көркемдік
тәсілдердің алуан түрінің, ... сөз ... мен ... ... ... ... ... эмоциялық жағынан әплендіріп, оның
оның стилін құлыптыра түседі деп ... ... ... мен Күлтегін, Тоныкөк құрметіне қойылған
тастардағы жазу 6-8 ғасырлардағы түріктердің ... ... ... ... ... ... және батырдың ерлігі жайындағы талай
ғасырлардың ... ... ... ... ... ... көркем туынды болып табылады.
Ал, жылнама-шежірелерде бұл ... ... ... ... бұрын жужан қағанатына бағынышты, вассал болатын. Түрік
тайпаларының көсемдерінің бірі Бумын жужан қағанатына ... ... оған ... ... ... болды. Түріктер соғысқа сылтау іздеді. ... ... ханы ... «қызыңды маған әйелдікке бер» деп талап ... ... ... ... ... ... бұл дала дәстүрі бойынша, ханның
қызын алу – ханмен теңесу, терезесі тең болу ... сөз еді. ... ... «Менің қайдағы бір темір құюшым мұндай ... ... ... ғана
дәтің барды» деп бұрқан талқан болды. Бумынға керегі де сол еді. ... жылы қыс ... ... ... ... ... етіп жеңді.
Содан кейін Бумын ел-ханы, қаған титулын ... ... 552 ... ... ... ... ... соң інісі Қара-Еске таққа отырды. Ол да Орхон өзені
бойында аварларды ... рет ... ... ... де ... ... қаған тағына Мұқан қаған деген атпен отырады. Мұқан ... ... ... (553-572 ж.ж.) ... ... ... ... атақ-даңқы жер жарған кезең болатын. Түрік қағанатының территориясын
шығысында Корея бұғазынан ... ... ... ... ... алып ... Сол кезде түрік елі Иран, Қытай, Византия т.б. ... ... ... ... авторы Иолығ тегін Түрік қағанатының шежіресін
тарихшы ретінде мақтап жазғысы келсе, қағанаттың атақ-даңқы ... ... ... ... өтпес еді. Автордың мақсаты – ... ... ... өз ... ... етіп көрсету болып табылды. Ол
Түрік қағанатының гүлденген дәуірін Бумын қағанның есімімен байланыстырады.
Одан ... ... ... аса ... ... бірі ... ... т.б.) автор аузына алмайды. Бірден Күлтегіннің әке-шешесі Елтеріс
қаған мен шешесі Елбілгені әңгімелеп кетеді. Өйткені Иолығ ... ... ... есімдерін, жасаған ерліктерін тарихи деректерді шетінен
жіпке тізіп, жылнама ... жазу ... ... елін бір ... ауыз
бірлікке, ата-баба дәстүріне берік болуға шақырады.
Ал тарихи шындық мүлдем ... еді. ... ... қаза тапқан соң
түрік елінің тағына кім отырды деген мәселе тұрды. ... ... ... таққа Елтерістің үлкен ұлы ... ... ... ... еді.
Бірақ, Қапаған қаған бұл тәртіпті өзгертіп, көзінің тірісінде ... ... ... ұлы ... ... да, оған ... ... титулын береді.
Елтеріс қағанның балалары Магилян мен Күлтегін мемлекет басқару ісінен
аластатылып жіберілді.
Қапаған ... қаза ... ... ... ... бойда-ақ Күлтегін
әскери төңкеріс жасады: өзі күзетіп тұрған ставкаға шабуыл ... ... ... яғни тақ мұрагерін, басқа да семья мүшелерін, ... ең ... ... ... ... етіп ... салды.
Күлтегін ежелгі дәстүрді бұзған жоқ. Қаған ... ... ... ... да, өзі түрік елінің іс жүзіндегі көсемі, әскери
қолбасшысы болды.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... ...
түркі елінің ішкі және сыртқы жағдайын емес, «Іші ассыз, ... ... ... халықты» Білге қаған қалайша дәулетті, бақытты екенін
оқушысына ... сөз ... ... ... ... тарихшы ғалымдар Орхон ескерткіштерінің авторы өзі өмір
сүрген ... ... ... ... әдейі бұрмалап жазғанын
дәлелдеп отыр. Мәселен, түріктерді 701-702 жылдардағы жорықтарын Қапаған
қаған ... ... ... ... ... Ал ... бұл шайқастың басты қаһарманы етіп Күлтегінді көрсетеді. Ал
Білге қаған ескерткішінде бұл жорықты Білге қаған ... ... ... ... 706 жылы Чача Сеңумен болған соғысты Қапаған ... ... ... ... көрсету Орхон жазбаларында жиі
кездеседі. Мұның себебі – автордың басты мақсаты тарихи шындықты шежіреші
ретінде ... ... сол ... тән қас ... ... ... жасау
болып табылады.
Сонымен, көне түркілердің ежелгі шынайы тарихын оның ... ... ... ... ... Күлтегін, Білге және
Тоныкөк ескерткіштері жылнама шежіре емес, сол дәуірдің өзіне тән ... ... ... ... деген түйін жасаймыз.
ЖЕТІ ЖАРҒЫ
Уақытша болса да, бар ... ... әсер ... ... заңы ... Жарғының өмірге келуіне мүмкіндік жасаған Ұлы Тәуке хан еді. ... ... хан ... жетістік деп – ... ... ... 32 ... азат ... ... келтіре аламыз.
Есімнің немересі - Жәңгірдің бел баласы – ... ... ... аяғы мен ... басы-қазақ елінің абыройы асып,
көсегесі көгерген ерекше бір ... ... Бұл ... ... ... былай деп жазды:”Тәукенің атын атаса-ақ ,бар қазақтың жүрегін
алғыс кернеп ,мақтаныш билейді. Қазақ ... ... , ... Тәуке алауыз болып , қырғынға бөккен елді бабына түсіріп , ру мен ... ... ... өзіне мойын ұсындыра білді ,әлсіз рулардың басын
қосып , әулетті ... ... қоя ... ... ... ... ... баршаға ортақ заң жасап, сол бойынша билік ... ... ... қабылданған Тәке ханның “Жеті Жарғы”атты заңы, шынында
да, қазақ елінің бірігуіне жағдай жасады. Ру арасындағы ... ... бен ... жүз ... ... салқындық әлсіреді. Ел бірлігін
сақтауда хандық биліктің заң негізінде кұшеюі аз үлесін қосты. (1,366-қор,
1-т., 327-іс, 47п.) ... ... ... Жарғысы”бойынша ханның құқықтары мен
міндеті мынандай болатын:
Біріншіден, хан – барлық рулардың бірлестігінің бірден-бір басшысы; ... ... ... рулар арасындағы жерді бөліп ... ... ... ... ... Хан – өзіне қарасты жердің ... елді ... хан ... ... ... ... жасауға немесе бөтен елге
соғыс жариялауға хұқы бар, ол барлық әскердің бас ... ... хан ... мемлекеттермен дип-
ломатиялық байланыс жасауға, хандықтың барлық сыртқысаясатын ... ... хан ... ... ел ішіндегі тәртіпсіздік болдыриау
үшін,қылмысы ауыр адамға өлім жазасын беруге хұқы бар. Яғни ... ... ... қоса атқарды.
Бесіншіден, халық хан билігін мойындап отырып, жүзегеасыруға тиіс ... ... ... ... ... бір ... бағынған мемлекетті
құруға көмектесті. Елдің алауыздығына тиым салынып, бұра тартқан адам әділ
жазаланды. Өзінің ... тілі бар, ... ... ... ... жері бар, саяси мақса-
ты ортақ, қазақ елі тәуелсіз, таза ұлттық мемлекетке ... ... ... ... ... да осы кезең – XVIII ғасырдың басы болатын.
Елдің елдігін сақтауда қазақтың үш ... – Төле би, ... би, ... билердің тарихтағы орны бөлек. Қазақ халқының бұл үш биі ел ... ... ... ... де , ел ... айт, ас, той тұсында да, жер
дауы да жесір дауы , күн дауы ... ... де ... бас ... ... ... ... келген. Кейде екі би бір шешімге келе ... ... ... ... айтып, дауды тындырып отырған.
Заңды қорғау дегеніміз бұзылған құқықты орнына келтіруге, заң бойынша
міндеттің орындалуын қамтамасыз ... ... ... ... ... Заңды қорғау үшін мемлекетімізде заңды қорғау органдары
құрылған. Оларға Сот, ... Ішкі ... ... ... Қауыпсіздік
Комитеті жатады.
Сот билігі Қазақстан Республикасы атынан жүзеге асырылады. Оның алдына
қойылған мақсат – азаматтардың ... мен ... ... пен ... ... ету. Сот ... ... жақтардың
тікелей қатысуымен жүргізеді. Сотта іс қазақ тілінде немесе ... ... ... ... Сот ісі жүргізілетін тілді білмейтін
адам ана тілінде сөйлеуге хақы бар. ... ... ... сот ... ... Сотта іс ашық жүргізіледі. Тек ... ... ... ... ... ... іс ... жабық мәжілісінде қаралады.
Қазақстандағы сот процесінің ерекшеліктері.
Қазақ даласында сот органдарының пайда болу және ... ... ... ... ... ... беттер. Қазақстандық сот билігін
қалыптастыру мен бекітудің ... ... ... ... үшін ... ... құқық тарихнамасын біліп қана қоймай, мемлекет
аумағында ... ... ... ... мен салт-дәстүрлердің
тарихы мен оның дамуын терең игеру қажет.[1]
Қазақ ... ... сот ... ... ... ... ... тамырын жайған. Билерге тиесілі сот билігінің
қазақ қоғамында ерекше маңызы бар, ол басқару ... ... ... ... ... ... ... функциясы негізінен ұжымның
ішінде де, рулар мен ... ... да ... мен ... ... ... нормаларды, дәйектемелерді түсіндіруде және
шешімдер шығаруды талқылауда, сондай-ақ осы шешімдерді ... ... мен ... ... едәуір құқықтарға ие болды.
Пролетариат төңкерісінен кейін ... ... ең ... ... ... ... №1 ... 1917 жылы 17 қарашада қабылданды. ... ... ... және революциялық трибулналдарды құру қаралған
болатын. Яғни, жергілікті соттар ... және екі ... ... деп ... және халық заседательдері демократиялық
принцип негізінде ... ... ... ... ... ... оны республика атынан сот
қана жүзеге асыра алады. Ол ... ... ... ... заңды мүдделерін, мемлекеттік органдардың,
ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін ... үшін ... өзге де ... ... ... ... шарттардың
орындалуын қамтамасыз ету үшін құрылады.
Сонымен, Қазақстан Республикасының Конституциясына ... ... ... ... мен ... мүдделерін қорғайды. Егер
Конституцияда, заңдар мен халықаралық шарттарда өзге де бір ... ... ... ... ... мен ... жоқ
адамдар республика азаматтарына белгіленген міндеттерді атқарады.
Конституцияда әрбір адамның құқықтары мен бостандықтары сот ... деп тура ... Бұл ... ... ... байланысты
еместігі айқын аңғарылады. ... ... ... ... азаматы емес адамдардың құқықтары мен ... ... ... ... басқаша тәртіптерін белгілейді. Мысалы,
шетелдік діни бірлестіктердің қызметі Республиканың ... ... ... ... ... асырылады. Демек, мұндай ... сот ... ... ... ... ... ... азаматтардың
құқықтарын, заңды мүдделерін қорғаудың сот арқылы емес, өзгеше әдістері де
болуы мүмкін.
Мемлекеттік органдардың ... мен ... ... ... азаматтар, басқа мемлекеттік органдар, қоғамдық бірлестіктер бұзуы
мүмкін, ... ... ... ... қорғайды. Мәселен, мемлекеттік
органдардың ... ... ... ... ... тыйым
салады. Осындай араласу болған жағдайда мемлекеттік органдар өз құқықтары
мен мүдделерін сот арқылы ... ... ... өз нормаларының, өзге де нормативтік құқықтық
актілердің, халықаралық шарттардың орындалуын ... ету ... Сот ең ... ... ... ... ... тиіс.
Бұл міндетті сот әр түрлі тәсілдермен жүзеге асырады. Маңызды тәсілдердің
бірі – нақты ... ... және ... ... ... ... нормаларын тікелей қолдану болып табылады. Сот төрелігін жүзеге
асырғанда, қолданылып жүрген ... ... ... баға ... бұл ... ... іске қатысушы адамдардың сұрануы
бойынша олардың өз ана тілінде мәлімдемелер жасау, түсініктер мен ... ... сөз ... ... ... ... билігі Конституция, заңдар, өзге де нормативтік құқықтық актілер,
халықаралық шарттар негізінде туындайтын істер мен ... ... Бұл ... ... мәнісі – сотқа арыз айту үшін қандай
нормативтік құқықтық актілер заңдық негіз бола алады ... ... ... ... тұрады, оның құқықтық нормалары біреудің
құқықтарын, бостандықтары мен заңды ... ... үшін ... ... ... бола ... Сөйтіп Конституциядан туындайтын тиянақты нұсқау
– оның нормаларында ... ... ... күш ... ... соттар нақты
істерді қарағанда сол нормаларды тікелей ... ... ... ешкімнің қол сұға алмайтынына кепілдік береді.
Судьяны қамауға алуға, оны әкімшілік орындарына алып баруға, оған ... ... ... ... ... ... Президенттің
келісімінсіз судьяны қылмыстық жауапкершілікке тартуға ... ... ... Жоғарғы соттың судьялары Парламент Сенатының келісімінсіз
қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Судьялар қылмыс ... ... ауыр ... ... ... ... пен Сенаттың келісімінсіз-ақ
қылмыстық жауапкершілікке тартылады. ... ... ... істі ... ... Бас ... қозғай алады.
Cудья лауазымына алғаш рет ұсынылған адам ант береді. Жоғарғы соттың
судьялары, облыстық ... мен ... ... ... төрағалары
антты Жоғарғы соттың пленумында береді. Қалған ... ... ... ... Судьялар антты қолдарын Қазақстан
Республикасының Конституциясына ... ... ... мазмұнда береді:
«Өзімнің міндеттерімді адал орындауға, сот ... тек қана ... ... мен ... ... отырып жүзеге асыруға,
ешқайда бұра тартпай, судьяның борышы қалай бұйырса, дәл сондай әділ болуға
ант беремін».
Конституцияда сот ... ... ... ... заңды
қолданғанда сол принциптерді басшылыққа алуға тиіс.
1. Адамның кінәлі екендігі заңды күшіне енген сот ... ... ... жасаған кінәсі жоқ деп есептелінеді. Жауапқа тартылған
адам белгіленген тәртіп бойынша қылмысы дәлелденбей тұрып ... ... ... ... ... туралы
заңында танылғанындай, жорамалдау кінәлылықты көрсете алмайды. Мұны
кінәсіздік жорамалы дейді. Сотқа жауапқа тартылған адам сот ... ... ... ... ... бір рет ... адам сол үшін екінші ретжазаға тартылмайды. Бұл
принцип құқықты бұзған қылықтардың барлығына бірдей қолданылады. Егер
адам қылмыс жасаған болса, сот оған бір ғана жаза ... ... ... ... бір рет ... үшін әкімшілік шара бір рет
қолданылады. Бұл принциптің де өзіндік «тарихи тамыры» бар. ... үшін де, ... ... үшін де таяудағы өткен ... ... рет ... ... өмір бойы ... ... ... әркім өзінің сөзін тыңдатуға хақылы. Бұл – демократиялық сот
төрелігінің жалпы жұрт ... ... Сот ... ... ... анықтауға және мәселені әділдікпен шешуге тиісті орган. Ал
мұның өзі сот ... ... ... адамның толық пікірін айтуға
мүмкіндігі болған жағдайда ғана жүзеге асырылады.
4. Конституция белгілі бір ... ... кері күші ... ... Оған ... а) жауапкершілікті белгілейтін немесе
күшейтетін; ә) ... жаңа ... ... б) ... ... заңдар. Бұл принциптің мәні мынадай. Егер кісі
құқықты бұзғаннан кейін заң сол құқық бұзушылық үшін жауапкершілікті
жоятын немесе ... ... онда жаңа заң ... ... ... ... қарағанда жауапкершілікті күшейте түсетін болса, ... заң ... ... құқық бұзған кісіге жаңа ... Айып ... адам ... кінәсыз екендігін дәлелдеуі міндетті емес.
Бұл принцип кінәсыздық ... ... Егер кісі ... ... ... оның кінәлы екендігін тиісті орган
дәлелдеуге тиіс. Бірақ бұдан кісі өз ... ... ... ... ... Ол өзінің кінәсыздығын дәлелдеуге міндетті емес,
бірақ барлық заңды тәсілдерді пайдалана отырып, өзінің кіәсыздығын
дәлелдеуге ... Адам ... өзі ... ... ... ... емес ... принцип үлкен
адамгершіліктен туындайды. Орта ғасырлар заманында, тіпті кеңес
дәуірінің ... ... өзі ... ... ... ... саналатын. Ал мұндай «дәлелді» айтқызу үшін неше түрлі тәсіл
қолданып, тіпті адамды аяусыз ... ... ... ... ... ... ... өз еркімен мойындауы мүмкін, бірақ өзіне қарсы куәлік
беруге міндетті емес. Кісіні ... үшін бір ғана оның ... ... ... ... бұл принциптің кепілдігі болып
табылады. Кісі өзінің жұбайына (зайыбына) және жақын туыстарына ... ... ... емес ... ... ... де үлкен
адамгершілік мән бар. Ата- анаға, ... ... ... ... да ... ... куәлік беруді қошеметтеген заман
біздің есімізде. Мұндай қылықтар тіпті ерлікке де ... діни ... ... ... ... жарыла арыздасу
сөзін айтқан пенделеріне қарсы куәлік бермеуі көзделген.
7. Сот ... ... бір ... – кісінің айыптылығы жөнінде
қандай да күмәнданушылық туса, соның бәрін де сотты ... ... ... ... Бұл ... айып тағылған кісінің кінәлы
екендігіне жеткілікті айғақ болмаса да, оны сотқа тартып, жазалауға
бейім ... ... ... ... ... бағытталған.
8. Заңсыз тәсілмен алынған айғақтарға заңның күш ... ... ... ... Заңсыз тәсілмен айғақ алудың басты ... ... Оның ... ... деп ... 1)
адамның қадір- қасиетіне қол сұғылмайды. Адамның адамшылық қасиетін
қорлау жолымен алынған ... ... деп ... ... оған ... зомбылық жасауға, басқадай қатыгездік немесе
адамдық қадір- қасиетін қорлайтындай жәбір көрсетуге не жазалауға
болмайды. ... ... ... тағу ... адам ... кепілдіктері мен құқықтары, сондай-ақ сол ... ... ... ... ... жүргізу заңдарында белгіленген
тәртібі бұзылған болса, ондай айғақтар заңды бұзу арқылы алынған деп
танылуға тиіс.
9. ... ... ... ... қарай қолдануға болмайды.
Қорытынды
Сот процесі дербес тармағы болып табылады, оны республика атынан сот
қана жүзеге асыра ... Ол ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың,
ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін ... үшін ... өзге де ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін құрылады.
Сонымен, Қазақстан ... ... ... ... ... бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғайды. Егер
Конституцияда, заңдар мен ... ... өзге де бір ... ... ... ... шетелдіктер мен азаматтығы жоқ
адамдар республика азаматтарына белгіленген ... ... сот ... ... ... сот, ... сот,
Жоғарғы төрелік сот және жергілікті соттар құрылған.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ
1. Сапарғалиев Ғ.С. «Қазақстан мемлекеті мен ... ... ... Ғ.С. ... мемлекеттігі мен ұлттық құқығының
қалыптасу мәселелері»;
3. Төлеуғалиев Ғ.И. ... ... ... ... Ашитов З.О.,Ашитов Б.З. «Егемен Қазақстанның құқығы».
5. Халиков К.Х. Некоторые вопросы борьбы с преступностью в Казахской ССР.
Развитие демократических начал в ... и ... ... ... ... ... Мирбашир Мирахмед Оғлы. «Қазақстан Республикасының Сот жүйесі
мен құқық қорғау органдары». Астана, ... ... Б.Д. ... Республикасының сот билігі: оқу құралы –
Алматы: Айдана, 2003. – 146 бет.
8. Нарикбаев. М.С. Казахстан: Судебно-правовая реформа и ... ... ... // ... ... ... судебно-правовой
реформы в постсоветских государствах: опыт и суждения. Астана, 1998, 7-
бет
9. ... М. Ұлы ... ... ... ... Алматы, 1999 ж.
10. Сапаргалиев М. Организация Советского суда в Казахстане, Алма-Ата,
1954 г.
11. Тимофеев В. Судебная система суда РФ. 1994 ... ... М. ... ... Казахстана. Москва, 1941 г.
13. Халиков К.Х. Проблемы судебной ... в РК. ... 1998 г. С. ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шыңғыс хан мемлекетінің нығаюына түрік тайпаларының ықпалы6 бет
«М.Сералин шығармашылығы»4 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
ΧIV – XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан аумағындағы мемлекеттер8 бет
Алты ғасыр іздеген баласағұн18 бет
Ататүрік23 бет
Ахмет Иүгінеки10 бет
Ерте орта ғасырлардағы түркілер құрған мемлекеттер62 бет
Еуразия даласындағы Шыңғысхан тұлғасы7 бет
Жүсіп Хас Хажиб Баласағұни4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь