Онтология – болмыс туралы ілім

І. Онтология

ІІ. Болмыстың негізгі түрлері.

1. Табиғат болмысы.
2. Адам болмысы.
3. Рухани болмыс.
«Онтология» термині грек тілінде екі сөз тіркесінен тұрады: «ontos» – болмыс, «logos» – ілім. Демек, онтология грек тілінен аударғанда болмыс туралы ілім дегенді білдіреді. Философияда бұл термин XVII ғасырдан бастап қолданылады, бірақ оның сол кезге дейінгі де тарихы бар. Екі жарым мың жыл бойы философтар әлемдегі адамның орны туралы ой толғап келді, соның нәтижесінде философияда осындай ерекше сала қалыптасты. Онтологияда «болу» деген қасиетке ие болатын барлық нәрселер мәнін ашуға негізделетін болмыс мәселесінің сұрақтары қарастырылады. Онтологияның негізгі категориясы «болмыс» болып табылады.
Философияның қалыптасуы да онтологияның пайда болуы мен дамуына арқау болған негіздермен байланысты. көптеген философиялық жүйелерде басқа да категориялар арасындағы ең маңыздысы «болмыс» категориясы болып табылады. Болмыс батыстық рефлексияда базалық категория деп саналады, өйткені ол заттардың мәнін бейнелейді. Бұл мәнділік «болудың» сипаттамасы болып табылады. Батыстық адам маңызды дүниетанымдық мәселелерді шешу барысында ой толғауды ең алдымен «барды», «болуды» түсіндіруден бастайды және бұл ойлаудың негізгі азығы болып табылады. Дүниеге келгеннен кейін адамды мынадай сұрақтар мазалайды: «Қоршаған орта нені білдіреді?», «Оның шығу тегі қалай?», «Әлем мен адам болмысының шеткі түпнегізі не?».
Болмыс туралы ең өткір сұрақтар құдайдың құдіреттілігіне күмән келтіріп, ортодоксальды ақыл-ойдың дағдарысы тұсында қойылады. Әлдебір бір құдайлар пантеонының бар екендігіне, өмірде орын алған экзистенциялдықдағдарыстық ахуалды тоқтатуда олардың үстемдігі мен құдіретіне күмән келтіретін әлеуметтік катаклизмдер мен әлеуметтік сілкіністер тұсында ортодокстар арасында скепсис күшейе түседі. Қорғаны құдайлар мен қалыптасған нормалар болған өмірлік тіреуден айырылу, тұрақтылығына ғасырлар бойы адамдар сеніп келген этикалық құндылықтардың салыстырмалығы мен субъективтілігі сенімсіздік пен үрей ұялатып, ғасырлар бойы қалыптасқан байырғы көзқарастардың жойылуына әкеледі.
Қалыптасқан экзистенциалды тығырықтан шығу жолын болмысты рационалды түрде негіздей отырып, оның шынайылығына сенімділік білдіретін философия көрсетеді. Болмысты рационалды негіздей отырып, философия осыған дейін өмір сүріп келген мифтік-діни тәжірибеге философиялық рефлексия жасай отырып, дүниетанымдық мәселелермен айналысады. Осы уақытқа дейін пайымдалмай келген болмыс осы жерде орны бар мәнділік ретінде зерделене бастайды. Болмыс мәселесі – бұл өз бастауын адамзат баласының қоршаған орта туралы діни иллюзиялардан (сағымдардан) бас тартқан кезінен алынатын философиялық рефлексиялардың бірі. Философияның қалыптасқан кезінен бастап адам қоршаған орта туралы иллюзиялық-мистикалық көзқарас шеңберінен шығып, оның мәнділігіне алғаш рет үңіле бастайды.
1. Д. Кишибеков, У. Сыдыков – «Философия», Алматы,- 2002ж.
2. «Егемен Қазақстан» газетінің ресми сайты – www.egemen.kz
        
        I.  Онтология
«Онтология» термині грек тілінде екі сөз тіркесінен тұрады: «ontos» ... ...... ... ... грек тілінен аударғанда болмыс
туралы ілім дегенді білдіреді. Философияда бұл термин XVII ғасырдан бастап
қолданылады, ... оның сол ... ... де ... бар. Екі ... мың ... ... әлемдегі адамның орны туралы ой толғап келді, соның
нәтижесінде философияда осындай ерекше сала ... ... ... ... ие ... барлық нәрселер мәнін ашуға негізделетін болмыс
мәселесінің ... ... ... ... ... болып табылады.
Философияның қалыптасуы да онтологияның пайда болуы мен ... ... ... ... ... ... жүйелерде басқа да
категориялар арасындағы ең ... ... ... болып табылады.
Болмыс батыстық рефлексияда базалық категория деп саналады, ... ... ... ... Бұл мәнділік «болудың» сипаттамасы ... ... адам ... дүниетанымдық мәселелерді шешу барысында ой
толғауды ең алдымен «барды», «болуды» түсіндіруден бастайды және ... ... ... болып табылады. Дүниеге келгеннен кейін адамды
мынадай сұрақтар мазалайды: «Қоршаған орта нені ... ... ... ... ... мен адам болмысының шеткі түпнегізі не?».
Болмыс туралы ең өткір сұрақтар құдайдың ... ... ... ... дағдарысы тұсында қойылады. Әлдебір бір
құдайлар пантеонының бар ... ... орын ... ахуалды тоқтатуда олардың үстемдігі мен
құдіретіне ... ... ... ... мен әлеуметтік
сілкіністер тұсында ортодокстар ... ... ... ... ... мен ... ... болған өмірлік тіреуден айырылу,
тұрақтылығына ғасырлар бойы адамдар ... ... ... ... мен ... ... пен үрей ... ғасырлар
бойы қалыптасқан байырғы көзқарастардың жойылуына әкеледі.
Қалыптасқан экзистенциалды тығырықтан шығу жолын болмысты ... ... ... оның ... ... ... философия
көрсетеді. Болмысты рационалды негіздей отырып, философия осыған дейін өмір
сүріп келген мифтік-діни ... ... ... ... ... мәселелермен айналысады. Осы уақытқа дейін пайымдалмай келген
болмыс осы жерде орны бар ... ... ... ... ... – бұл өз бастауын адамзат баласының қоршаған орта туралы діни
иллюзиялардан (сағымдардан) бас ... ... ... ... бірі. Философияның қалыптасқан кезінен бастап адам қоршаған
орта туралы ... ... ... ... ... ... рет ... бастайды. Дамыған теориялық рефлексия арқасында
адам нақты әлем туралы, өзі туралы, өзінің нақты жағдайы мен ... ... ... ... үстемдігінің мүмкіндігі мен ... ... ... ... ... арқасында адам өз құдіретінің жаңа формасына ие ... ... ... ... қуанышты әсер етті, кейінірек әлемге деген
астамшыл қатынасты қалыптастыра, ал ХХ ... ... ... адам ... ... негативті бағалауға көшті. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... мен сүйеніш адамға
рухани еркіндік пен белсенді әрекет сыйлады. әлемге деген ... ... және ... ... ... ... бір ... және
қажетті нақтылық туралы ойға бүтіндей негізделді. Бұл ой әлемде белгілі ... ... пен ... бар ... туралы идеямен
тығыз байланысты болды және философияның көмегімен ... Ал ... және ... өмір сүруіне кепілдік беретіндей нәрсе, әрине,
ақыл-ой болып ... мен Адам ... ... ... жеткілікті және
универсалды абсолюттік ақыл-ой ... ... Бұл ... ... ... ... және ... негізі ретінде абсолюттік
болмыстың бар екендігін айғақтайды. Осы болмысты зерде арқылы пайымдауға
мүмкіндік беретіндей абсолюттік ... ... пен ... бола ... Ал ... ... өзі тұтас және ажырамас, нағыз және
мәнділік ретінде ... ... ... ... болмыс та, ақыл-
ойдың өзі де жоқ. Абсолюттік ақыл-ой ретіндегі философияның өзі ... ... ... Әлем мен ... ... арақатынастарына
абстракциялық деңгейде рефлексия жасау. Міне, дәл осындай ... ... ... ... ... яғни ... ... тек
оған деген ойша көзқарас арқылы пайымдауға жағдай жасайды. Болмыстың бар
екендігі туралы тек рефлексия ... ол ... ... ... ғана көз ... ... Егер ... ақыл-ой болса, онда ой
арқылы ... өзін жете ... және ол ... ... ... ... туралы абстракциялық-пайымдық көзқарас оның уақыттан, сезімнен ... оның ... ... шарттармен толықтырылады және оны тек
зерделеу тәсілімен, яғни философиялық ... ғана ... ... ... ... ... ... деңгейінде мүмкін болады. Және адам
осы философиялық рефлексиялау қабілеті арқылы осы ... ... бұл таза ақыл ... адамның әлем туралы көзқарасына
оның реттілігі, заңдылығы мен ... ... ... қосады. Құдайдық
құдіретіне күмән келтірген адамдардың ең ... ... ... абсолюттік бастау идеяларымен байланыстылығы бекерден-бекер ... олар бұл ... ... ... ... ... ... субъективтілікке ие болу арқылы жетті, ал оны бірегейлендіру таза
ақыл болып табылады. Ақыл-ойдың болуы мен оның ... ... ... болу ... ... ... және әлем болмысында рухани күш-жігер
береді және ... ... және ... ... ... ... ... жасайды.
Ал өз ойы мен жоспарын, сыртқы құрылымды өзгертудегі өз ... ... ... ... үшін адам ... ... ... тәсілі бейнеленетін және
ондағы адам болмысы анықталатын философиялық онтологияны дайындап ... ... адам ... ... және ... ... типіндегі оның
бейнелену тәсілі онтология болып табылады және одан бүкіл адам ... ... ... ... ... көбіне социомәдени нақтылықты,
яғни Адам әлемін пайымдау мен қалыптастыруға мүмкіндік береді.
II. Болмыстың негізгі түрлері
Тұтас дүние ... ... ... ... ... ... ... көп түрлі заттардың, құбылыстар мен процестердің, құрылымдар
мен жүйелердің, тіршілік иелерінің, адамдардың жалпы бірлігін, өмір ... ... ... ... өзіндік даралық мәні бар дейтін ... ... ... ... ... деп ... орынды. Дүниені құрайтын
әрбір даралықтың, құбылыстың тек өзіне тән, өзін басқа емес, дәл осының өзі
етіп тұрғанын ... ... бар. Осы ... ол ... дара
болмысының мәні болып табылады. Дара болмысты мойындай ... ... ... ... белгілері мен қасиеттерін іздестіру арқылы болмысты
түрлерге топтастыру таным мен ... ... үшін ... ... ... туралы проблема философия үшін де өте маңызды. Себебі
философияның негізгі мәселесін – ... ... ... ...... шешу үшін болмыстың негізгі түрлерін саралап ... ... ... ... ... ... тұрған мынадай
негізгі түрлерін ажыратуға болады:
1) табиғат болмысы мен заттар (денелер) және процестер болмысы, ол өз
кезегінде табиғат ... мен ... және ... ... ... ... бөлінеді;
2) адам болмысы, ол заттар дүниесіндегі адам болмысына және адамның
өзіндік болмысына жіктеледі;
3) рухани ... ... ... ... қоғамның пайда болып, қалыптасуы табиғи ортаның, қажетті
алғышарттардың, жағдайлардың болуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... өмір тіршілігінің, қызмет-
әрекетінің негізі – табиғат заттары мен ... ... Олар ... ... ... ... адам ... тыс және тәуелсіз өмір сүреді.
Қоршаған табиғи ортаны танып білу, игеру барысында адам ... ... ... ... ете алатын құдіретті өзгертуші күшке айналды. Бұрын
табиғатта дәл сондай дайын ... ... ... өз қолы мен ақыл-ой
күші арқылы ... ... ... жаңа заттар мен процестердің,
жағдайлардың тұтас дүниесі пайда болды. Ғылымда мұны ... ... ... ... адам ... ... болғанға дейін болды, өмір сүрді. Адам мен
оның санасы пайда болғаннан кейін де ол өз ... ... ... ... оның ... ... ... түсу және даму заңдылықтарын санасына қабылдап, ой елегінен
өткізуші, айтушы – ... ... ... тәуелсіз, санасынан тысқары,
дербес өмір сүретінін, оның өзінен көп бұрын ... ... ... ... ... ... да – адамдар. Бұл тұжырымға олар бүкіладамзаттық
әлеуметтік-тарихи тәжірибе ... ... ... ... ғылыми
зерттеулер мен жүйелі дәлелдемелер нәтижесінде келді.
Сөйтіп, болмыстың негізгі әрі айрықша түрі есебіндегі төл ... ... ... басты ерекшелігі – оның адамнан бұрын пайда ... ... ... тыс әрі одан ... ... өмір сүре ... болып
табылады. Табиғат тұтас алғанда кеңістік пен ... ... ...... және ... болса да болған, бар және бола ... Бұл ... ... ... ... ... мен жайкүйлеріне тән
емес, бірегей ерекшелік. өткені, олар нақты бір ... өмір ... ... табылады, екінші бір кезде олар жоқ, өмір сүрмейді: олар бірде бар,
енді бірде жоқ, бір кезде пайда болады, тағы бір ... дәл сол ... ... ... ... ... ... немесе тамырдан ағаш көктеп
шығады, толысып өседі, мезгілі келгенде ... ... ... т.б. Демек,
табиғат заттарының, процестерінің, құбылыстары мен ... ... ... ... ... не ... ... қалыптасу,
даму, өзгеру процесі кезектесіп отырады. Олардың болмысы – сақталатын да,
жоғалатын да болмыс. Гераклит пен Гекгель сияқты ... ... ... ... ... ашып ... болатын. Гегель қалыптасу
процесін саралай отырып, оны жоғалатын болмыс немесе болмыстың жоғалуы ... ... ... әр адам ... ... ... ... арманмен келеді.
Қоғамдық қатынастарға араласып, тіршілік жасайды, өмірдің ... ... із ... Сөйтіп жүргенде қас қағым сәттей болып
бұл жарқын дүниеден өтіп ... ... де ... Үлкендердің «сағым
дүние, жалған дүние» деп ой толғап отыратындығы да ... ... ... оның ... орын ... ... ... ұғым, бір жағынан осыны білдірсе керек. алайда мұның бәрі тұтасынан
алғандағы табиғат болмысының тоқталуын білдірмейді. ... ... зат ... адам ... бірақ олар дүние болмысынң
тұтастығынан жоғалып кеткен жоқ, олар ... ... ... ... ... ... Сонымен, табиғат болмысының тағы бір ... ... ... тұтастық ретіндегі дүниесінің тұрақты әрі ... ... ... ... және ... ... ... табиғат сонымен қатар ерекше тұрпатты ақиқат ... ... да ... ... ... ... ... қоса алғанда,
біртұтас болмыстың ұшы-қиырсыз желісіндегі ең кеш ... ... ... ... ... үшін өмір сүру, «болу» – адам санасымен ... ... ақыл ... ... ... болу ... әсте ... Әлем
дүниесінің шексіз зор кеңістіктері адам ... ... ... ешкімнің
санасымен ешқашан қабылданған ... ... ... да адам ... барлық қатпарын санасымен түгел қабылдап, игере алатын қабілетке
жеткен жоқ. Ол мүмкін де емес. Адам ... ... ... да ... пен ... ... құбылыстарын қамти алмайды.
Табиғат – объективті шындық, ол алғашқы, онсыз адамзаттың ... ... де ... емес. Табиғатсыз адам жасап ... ... ... яғни ... ... та ... ... еді.
Шынында да, бізді қоршаған заттар мен құбылыстардың көпшілігі – адамның
табиғат дүниесін өзгертуінің нәтижесі. «Екінші табиғат» ... ... ... төл ... ... және соның туындысы. Болмысының
тұрпаты жағынан адам жасаған заттар мен құбылыстар ... ... ... ... ... мен ... өзгеру заңдылықтары айтарлықтай
жеткілікті. Дегенмен, «екінші табиғаттың» өзіндік ... ... ... ... табиғат дүниесінің төл табиғаттан бірінші айырмашылығы – оны
жасап дүниеге келтіру ... адам ... ... ... ... ... Екіншіден, «екінші табиғат» дүниесін жасауда адамның
еңбегі, іс-тәжірибесі және білімі пайдаланылады. ... ... ... ... үшін ... Оны ... келтіру адамдардың әлеуметтік
өмірдегі белгілі мұқтаждарынан, мақсат-мүдделерінен туындайды. Яғни «екінші
табиғат» ......... ... ... ... Ол мәні жөнінен әлеуметтік-тарихи сипатқа ие, адамзат қоғамының
құрамдас бөлігі, төл табиғат пен ... ... ... ... Адам ... болмыстың да табиғаттың көшпелі заттармен ортақ болып келетін
маңызды өмір сүру ... бар. Бұл ... ... адамды заттардың
арасында зат, денелердің арасында дене деп қараудың еш себептігі ... ... ... мен жаратылыстанушылардың да осындай пікірде
болғаны белгілі. Тек ескертетін жай, бұл ... ... ... ... оны қалай болса солай қуыршаққа айналдырғысы
келген, адамгершілікке кереғар пиғылдан аулақ болса ғана өзін ... ... ... ... ... ілім үшін ең ... адам қалай өмір
сүреді деген сұрақ төңірегінде ойлану әлдеқайда маңызды. Адам ең ... ... ... кісі ретінде, былайша айтқанда, «сүек пен еттен
жаралған ... ... өмір ... Оның тәні, денесі – табиғаттың
бөлшегі. Ол дүниеге келеді, тіршілік иесі ... ... ... ... өледі. Адам өмірі шектеулі, ол, өйткені, ... ... ... ... адамның бүкіл тіршілік әрекеті ... ... Оған ... ... ... үшін ... жасау, ыстық-суықтан қорғану, табиғаттың түрлі өмірге қауіпті
күштерінен сақтану, т.б., қысқасы, тіршілігін қамтамасыз ету ... ... ол ... ... ... ... заңдарына бағына отырып, жаңа
ұрпақтың өсіп өрлеуіне себепкер болуы тиіс.
Бұдан ... ... ... адам ... ... – оның
денесінің табиғат бөлшегі ретінде, организм ретінде өмір сүруі. Алайда ... ... ...... ... санасы бар, яғни тек тәннің
ғана емес, жанның, рухани дүниенің иесі ... Адам ... төл ... ... ... бірге ол әрі тарихты, әлеуметтік өмірді
жасаушы, әрі тарихи-қоғамдық дамудың ... ... ... тек ... қана қоймайды, сондай-ақ дүниеге, қоршаған табиғи және әлеуметтік
ортаға және өздері ... әсер ... ... ... ... қоса олар өз ... және жалпы болмысты танып біледі, «болмыстың
тағдыры» үшін дабыл көтере алады. Осыдан ... ... ... ... үшін, табиғатты, тұтас Жер планетасын қорғау үшін жауапкершілігі
туындайды.
3. Рухани болмыс.
Руханилық - ... өмір ... мен ... ... ... ... ... болып келетін сана мен санасыздық процестерін қамтитын көптүрліліктің
біртұтастығы. Оның құрамына табиғи тіл мен таңбалық ... ... іс ... асырылған, материалдандырылған білім кіреді. Сондай-ақ,
адамдар арасындағы қатынастардың, ізгіліктің, шығармашылық пен хұқылық
өлшемдері процестері де ... ... мен ... ... ... болмысты шартты түрде үлкен топқа – жеке ... ... ... ... дербестенген руханилыққа және дара адамнан
тысқары өмір сүре алатын ... ... ... ...... айтқанда, дараланған адамның санасы. Ол нақты адаммен
бірге пайда болып, бірге өмір сүреді, сыртқы ... ... ... адам ... және әлеуметтік ортадағы өз орнын, басқа адамдармен
қарым-қатынасын анықтап, өз ... мен ... ... ... ... ... жеке ... санасын өзіндік сана деп қарастыруға болады.
Адамның «мәні» мен өзіндік санасын ... да, ... ... ... Адам ... ... айтқанымыздай, өзімен бірге пайда ... ... ... Алайда тіршілікте оның санасының ізі атқарған істерінен
көрініс тауып жатады. Дербес рухани болмыстың ... ... Ең ... сана бар, ол өмір ... ... Оның ... тікелей болмысы
көрер көзден, сырттай бақылаудан жасырын жатқанымен, ... ... ... ... мен мінез-құлықтарынан көрініс
тауып аңғарылады. Сана процестері белгілі бір ... және ... ... ... идеалдық құрылым тән. Адамның ойлау қазметі барлық
жылдамдықтардан жүйрік, кез келген кеңістік және ... ... ... ... ... жатады. «Көңіл жүйрік пе, көк дөнен жүйрік пе» деген
халық мәтелі осыны жақсы білдіретін тәрізді.
Объективтендірілген ... ... жеке ... ... ... ... және міндетті түрде материалдық құбылыстардан көрініс табады.
Материалданған рухани өнімдер мен ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады (кітаптар, сызбалар мен формулалар,
жобалар, суреттер, ... ... ... ноталары, т.б.).
Мәселен, тіл – дербес және объективтендірілген рухани болмыстардың бірлігі
болып табылады. Тіл мен сананың, тіл мен ... ... өте ... Тіл
арқылы сана қызметінің сыртқы, объективтендірілген нәтижелері ... ... ... ... дыбыстары, сөздері, сөйлемдері, оның
құрылымдары, ережелері – бәрі нақты ақиқат. Олар – жеке ... ... ... Тіл – қоғам дамуындағы тарихты жалғастырушы,
байланыстырушысы, мәдениеттің сақтаушысы, ақыл-ойы. Тіл – ұлттық ... ... ... өз тілін ана тілі деп атайды. Ол ананың сүтімен бойға
сіңіп, өмірге нәр ... өмір ... ... табу ... ... ... ... бар – олар физика, биология, антропология, социология, т.б.
сияқты сан алуан ғылымдардың зерттеу ... ... ... ... белсенді түрде өзара қарым-қатынасқа түсіп, тұтас байланыс құрайды,
бір-біріне өтіп ... Ең ... ... ... ... ... сөйте тұра, үнемі қозғалыста, өзгермелі, құбылмалы. ... ... ... сыры әлі де көп. Адам оны ... ... ... ... ... ... Онтология
ІІ. Болмыстың негізгі түрлері.
1. Табиғат болмысы.
2. Адам болмысы.
3. Рухани болмыс.
Пайдаланған ... Д. ... У. ... – «Философия», Алматы,- 2002ж.
2. «Егемен Қазақстан» газетінің ресми сайты – www.egemen.kz
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
әл-Фараби атындағы Қазақ ... ... ...... ... ... Кенжеғали А.
Тобы: Ф08К4
Тексерген: Хамзеева Б. Х.
Алматы – 2009 ж.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аристотель11 бет
Дүниені философиялық түсіну: болмыс, материя – алғашқы категориялық ретінде6 бет
Философия - дүниегекөзқарастың ғылыми-теориялық түрі4 бет
Қайта Өркендеу Дәуірінің негізгі сипаттары11 бет
Философия пәні12 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысыңдағы Батыс Европадағы саяси және құқықтық ілімдер22 бет
XVII - ғасырдағы Голландияның саяси және құқықтық ілімдері9 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь