Ұлы отан соғысы жылдарындағы қазақ әйелдерінің тылдағы ерлігі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3.5
І тарау. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қазақ әйелдерінің ауыл шаруашылығындағы ерлігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІ тарау. Соғыс жылдарындағы қазақ әйелдерінің өнеркәсіптегі ролі...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімі
Тақырыптың өзектілігі. Кеңес үкіметі тұсында ғылым мен қоғамдық өмір комунисттік партияның қатаң бақылауында болғаны белгілі. Аз ұлттардың тарихы, соның ішінде тамыры тереңнен бастау алатын қазақ халқының тарихы барынша бұрмаланып, ұлттың қамын жеген зиялыларымыздың еңбегіне «халық жауы» деген атақ бергізіп, батыр аналарымызбен ағаларымыздың батырлық еңбегін жасыруға тырысқаны бүгінгі күні анықталып отыр. Әрине, бұл еліміздің сан жылдар бойы аңсаған егемендігімізге қол жеткізіп және тарих жазудағы қатаң идеологиялық шектеуден құтылғандығымызбен тікелей байланысты. Бұрынғы уақыттарда тарихи зерттеулерде айтылмай жүрген тақырыптарға еліміздің тарихшылары батыл бара отырып, қазақ тарихының көлеңкелі тұстарын ашуға ұмтылуда. Осы кезекте әлі де тыңғылықты зерттеулерді қажет ететін тақырыптардың бірі – Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қазақ әйелдерінің тылдағы көрсеткен ерлігі болып табылады.
ХХ ғасыр адамзат баласы үшін біраз тосын жаңалықтарға толы болғандығы рас. Осындай тарихи оқиғалар желісінде адамзат баласы үшін қаншама қайғы-қасірет алып келген Ұлы Отан соғысының тарихта алар орны ерекше. «Барлығы майдан үшін, барлығы жеңіс үшін» деген ұранмен тылдағы жұмыстарды өз қолына алуға мәжбүр болған әйелдер еңбегі мемлекеттің тиісті органдарымен заңдастырылып, Ұлы Жеңіске орасан зор үлес қосқан тылдағы әйелдер Отан үшін, Жеңіс үшін, отбасы үшін және өзі үшін аянбай еңбек етуге мәжбүр болды. Тылдағы әйелдер Отан алдындағы борыштарына үлкен жауапкершілікпен қарады. КСРО Қорғаныс Халық Комисариатының 23 ақпан 1946 жылғы бұйрығында: «Біздің бүкіл халқымыз, қолын қалт еткізбей, күні мен түні майдан үшін, Жеңіс үшін еңбек етті. Жұмысшылар, интелегенциялардың және әйелдердің еңбегінсіз, олардың матриалдық және моралдық көмегінсіз Қызыл Әскер жаудан асып түсуі мүмкін емес еді.»- деп тылдың роліне осылай деп баға берген еді.
Қолбасшы Г.К Жуков: «Тыл жеңістің жартысы, немесе одан да көп» деген сөзі тыл еңбегінің жоғары екендігін дәлелдей түседі. [1]
Кешегі ғаламат соғыс жылдарымен тұстас келген сол кездегі әйел адамдардың көзқарасы ілгері үмітке жетелеген бүкілхалықтық энтузиазм мен отаншылдық рухында қалыптасқан еді. [2.4б.]. Ал, аталып өткен тақырыбымыз немесе мәселеміздің тарих ғылымында және өскелең ұрпақты ұлтжандылық сезімінде тәрбиелеуде алар орны ерекше болғанымен, Отандық ғылымда толық талданып, өзінің тарихи бағасын ғылыми негізделген түрде әлі де болса толықтай ала алмады.
Қазіргі таңдағы ұлттық санадағы терең өзгерістер, қоғамдық дамудағы тың серпіндер Ұлы Отан соғысы жылдарындағы тылдағы қазақ әйелдерінің ерлігі мәселесін жаңаша көзқарас тұрғысынан зерттеуді күн тәртібіне қойып отыр. Әйтсе де, бүгінгі күні жоғарыда көрсеткен тарих жазудағы қатаң идеологиялық қысымның болмағандығына қарамастан аталған мәселе тарихнамада толық талданбаған.
1. Куренгин А. «Тыл это половина победы»
2. Жәнібеков Ө. «»
3. Қозыбаев М.Қ «Казахстан арсенал фронта» А., 1970 ж
4. Балакаев «Колхозное крестянства Казахстана в годы Великой Отечественной войны»
5. К.И Желтякованың «Всенародная помощь трудящихся Казахстана фронту»
6. Н. Едігеновтың «Социалистические соревнанование рабочих промышленности Казахстана в период войны»
7. Ю.И Романовтың «укрепление энергетической базы республики в военные годы»
8. Е.Ш Ибраевтың «Самоотвержный труд свекловодов в годы войны»
9. Қосуақ Т. А «Азапты аластаған арулар»;
10. Бейсембина Р.И «Рабочие пищевой промышленности в годы Великой Отечественной войны»;
11. Ибраев Е.Ш «Трудовые подвиги трудящихся Южного Казахстана в Великой Отечественной войны»
12. Мұхитов К.С «Ұлы Отан соғысы қарсаңынымен соғыс жылдарындағы Қазақстан мұнай өнеркәсібінің даму тарихы (1938-1945)»
13. Жақыпбеков С.К «Первая фабрика Казахстана»
14. Көлбаевтың «Майдан және тыл қаһармандары»
15. Абдукадыровтың «Они помогли фронту» мақала
16. Ыдыросов Т «Қаһарман қыздар бейнесі», // Егемен Қазақстан
17. Сәрсенбекова Ш «Тылдағы әйелдер», //
18. Азясская Н .Ф., Шипков В.А «Великая Отечественная в контексте современности»,
19. Б. Сайлан «Ұлы Отан соғысы жылдарындағы жастар ұйымы»
20. Д.А. Кунаев. 50 лет Великой Октябрьской социалистической революции. Алма-Ата, 1967, стр.27.
21. А.Гаврилов. Внутрипартийная демократия в большевистской партии. М.,1951,стр.119.
22. К.И.Сатпаев. Казахский филиал АН СССР В годы Великой Отечественной войны. – «Вестник Академии наук СССР», 1945,№1 – 2стр. 87.
23. Н.Едігенов. Вклад ученых республики в моблилизацию ресурсов Казахстана на разгром фашистской Германии. – «Известия АН КазССР». Серия общественных наук, 1965, № 4, стр.65.
24. А.Г.Напорко. очерки развития желехнлдорожного транспорта СССР. Москва., 1954,стр.191.
25. С.А.Нейштадт. Экономическое развитие Казахской ССР.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Тарих факультеті
Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: Ұлы Отан соғысы ... ... ... ... ... ... жетекшісі: Садуақасова З.Т
т.ғ.д., профессор
Алматы 2008 ж
ЖОСПАР
Кіріспе
............................................................................
..................... 3-5
І тарау. Ұлы Отан соғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптегі ролі…
Қорытынды……………………………………………………………….
Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімі
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. ... ... ... ... мен ... ... партияның қатаң бақылауында ... ... Аз ... ... ішінде тамыры тереңнен бастау алатын ... ... ... ... ... ... ... зиялыларымыздың еңбегіне «халық
жауы» деген атақ бергізіп, батыр аналарымызбен ... ... ... ... ... күні ... отыр. Әрине, бұл
еліміздің сан жылдар бойы ... ... қол ... және ... ... ... ... құтылғандығымызбен тікелей
байланысты. Бұрынғы уақыттарда ... ... ... ... ... ... батыл бара отырып, қазақ тарихының
көлеңкелі тұстарын ... ... Осы ... әлі де ... ... ... ... бірі – Ұлы Отан соғысы
жылдарындағы қазақ әйелдерінің тылдағы көрсеткен ерлігі ... ... ... адамзат баласы үшін біраз тосын жаңалықтарға толы
болғандығы рас. Осындай тарихи оқиғалар ... ... ... үшін
қаншама қайғы-қасірет алып келген Ұлы Отан соғысының тарихта алар ... ... ... ... ... ... үшін» деген ұранмен тылдағы
жұмыстарды өз қолына алуға мәжбүр ... ... ... ... ... заңдастырылып, Ұлы Жеңіске ... зор үлес ... ... Отан ... Жеңіс үшін, отбасы үшін және өзі үшін ... ... ... ... ... әйелдер Отан алдындағы борыштарына үлкен
жауапкершілікпен қарады. КСРО Қорғаныс Халық Комисариатының 23 ақпан ... ... ... ... ... қолын қалт еткізбей, күні мен
түні майдан үшін, Жеңіс үшін еңбек ... ... ... әйелдердің еңбегінсіз, олардың матриалдық және моралдық көмегінсіз
Қызыл Әскер жаудан асып ... ... емес ... деп тылдың роліне осылай
деп баға берген еді.
Қолбасшы Г.К ... «Тыл ... ... ... одан да ... сөзі тыл ... жоғары екендігін дәлелдей түседі. [1]
Кешегі ғаламат соғыс ... ... ... ... әйел ... ... ... үмітке жетелеген
бүкілхалықтық энтузиазм мен ... ... ... ... Ал, ... өткен тақырыбымыз немесе мәселеміздің тарих
ғылымында және өскелең ұрпақты ... ... ... алар орны
ерекше болғанымен, Отандық ғылымда толық талданып, өзінің тарихи бағасын
ғылыми негізделген түрде әлі де болса ... ала ... ... ... ... ... өзгерістер, қоғамдық
дамудағы тың серпіндер Ұлы Отан соғысы ... ... ... ерлігі мәселесін жаңаша көзқарас тұрғысынан зерттеуді ... ... ... ... де, ... күні ... көрсеткен тарих
жазудағы қатаң идеологиялық қысымның болмағандығына қарамастан аталған
мәселе ... ... ... келе ... ой түйіндейміз, біріншіден, Ұлы Отан
соғысы ... ... ... ... ... ... ... мәселе
көп жылдар бойы ғалымдардың назарынан тыс келген, бұл ... ... ... және ... және ... ... сезімде
тәрбиелеуде зор маңызы бар, өз зерттеуін күтіп тұрған мәселе ... ... ... Бұл ... отырылған тақырыптың өзектілігінің
айғағы.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. Тақырыптың маңыздылығы мен
оның бүгінгі күндегі ... ... ... ... ... ... ... Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қазақ әйелдерінің
тылдағы ерен еңбегін олардың тарихи бейнесін ашып ... мен ... ... ... ... етіп ... Көрсетілген мақсатқа жету үшін
төмендегідей міндеттер белгіленген:
- Ең бастысы әрине, қарастырып отырған мәселеміздің пайда ... ... Ұлы Отан ... және сол тұстағы тарихи жағдайға баға беру:
- ... ... ... өз ... ... ... әйелдерінің аталмыш
салаға тартылуының мемлекеттік қаулымен және адамдық борыш ... ... ... тыл жұмыстарының түрлі салаларындағы қызметтеріне
баға ... ... ... ашып ... ... ... ... немесе сол тұста айтылмай қазір таңдағы
айтылуы тиіс ... ... ... ... хронологиялық шеңбері. Зерттеу 1941-1945 жылдар
аралығын қамтиды. Осы аралықта Ұлы Отан соғысының басталуы, ... ... ... ... ... ... ... алынуы мен мемлекеттің арнайы
қаулысы, тылдағы жұмыстың әйелдер қолына өтуінің басты себепкері ... ... ... ... көзсіз ерлігі, олардың өз бастарынан
өткізген және көрген қиыншылықтары мен ... ... ... ... Сол ... тарихи жағдай мен қазақ әйелінің
бейнесі толықтай ашылып көрсетілген.
Диплом жұмысының ... ... ... Ұлы Отан ... кезіндегі
тылдағы әйелдер ерлігі мәселесі Кеңестік тарихнамада ... ... ... ... яғни ... ... орыс ... ерлігі барынша
насихаттала түсті. Ал, ерлігі ұрпаққа аңызға ... ... ... ... жерлердегі Ұлы Жеңіске қосқан үлесін орыс әйелдерінің
ықпалында болып жатқан құбылыс дегенге сайатын ... ... ... ... ... отырған мәселеміз, яғни қазақ әйелдерінің Ұлы ... ... ... ... ... ... шыққан. Атап өтер болсақ,
осы мәселе төңірегінде М.Қ Қозыбаевтың «Казахстан как арсенал фронта» ... ... баса ... ... атап ... жөн. ... ... отырған мәселеміз әр қырынан көрсетіліп өткен. Яғни, қазақ
әйелдерінің тылдағы ... ... ауыл ... ауыр және жеңіл
өнеркәсіптегі сіңірген ерен ... ... ашып ... Рас, ... үкіметі тұсында жарыққа шыққанын ескере отырып, еңбектің ішінде
комунисттік ... ... ... ... қиын ... ... ... қазақ әйелдерінің тылдағы ерен еңбегі жайында
жарық көрген еңбектердің қатарына біршама авторлардың ... ... ... «Казахстан в годы Великой ... ... ... ... ... ... ... жинақ ішінде сол заманғы белді
тарихшылардың осы мәселе төңірегіндегі зерттеулерін тауып, диплом ... ... ... ... ... Мысалы: Балақаевтың
«Колхозное крестянство казахстана в годы ... ... ... атты ... ... мәселеміз жақсы көрсетілген. Алайда, бұл
аталған зерттеуде мәселеміздің яғни, қазақ ... Ұлы Отан ... ауыл ... ерен ... ... Бұл зерттеу диплом
жұмысы барысында барынша қолданылды.
Сонымен қатар, аталған жинақта К.И Желтякованың «Всенародная помощь
трудящихся ... ... [2.4б.] атты ... жұмысы бар. Аталған
еңбекте Ұлы Отан соғысы жылдарындағы жалпы халықтың Жеңіс үшін қосқан ... айта ... ... ... ... ... ... аударған
халықтар достастығы насихатталған. Комунисттік партияның ... ... ... мәселелердің керек жақтарын айтып кеткен. Ал, біздің
қарастырып отырған мәселеміз аталған зерттеуде сәл де болса ... ... ... ... және бір ... ... ол: «Казахстан
в годы Великой Отечественной войны» [2.4б.] атты еңбек болып табылады. Бұл
аталған жинақтың ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... берген. Мысалға алатын болсақ: Н. Едігеновтың
«Социалистические соревнанование рабочих ... ... в ... [2.4б.] атты зерттеу жұмысы бар. Аталған зерттеуде автор Ұлы ... ... ... ... өнімдідлігін артыру мақсатында
ұйымдастырылған социалисттік жарыстар және ондағы тылдың майданға тигізген
көмегін ... ... ... Ю.И ... «укрепление энергетической базы
республики в военные годы» [2.4б.] атты ... ... ... барысында
барынша қолдандық. Алайда, қарастырып отырған диплом тақырыбымызға ... ... ... де, ... материалдан сандық көрсеткіштер келтірдік.
Осындай зерттеулер қатарына Е.Ш ... ... ... в годы ... [2.4б.] атты ... ... болады. Ондағы
ауыл шаруашылығы, соның ішінде қызылша өсіру ісі, ондағы ... ... ... ... ... қол ... табыстары, рекордық
көрсеткіштері көрсетілген. ... ... ... барысында осы
аталған еңбектерді терең пайдаландық деп ... ... ... ... ... ... ... жайында біраз
мәліметтер беретін зерттеулердің қатарына Қосуақ Т. А «Азапты аластаған
арулар» ... ... Р.И ... пищевой промышленности в годы
Великой Отечественной войны»; [2.4б.] Ибраев Е.Ш ... ... ... ... в ... ... ... [2.4б.] Мұхитов
К.С «Ұлы Отан соғысы қарсаңынымен соғыс жылдарындағы Қазақстан мұнай
өнеркәсібінің даму ... ... ... ... мен тағы ... ... негізгі тұжырымдамалары диплом жұмысы барысында
қолданылып, олардың көзқарастары шамамызша талданды.
Мәселемізге жанама ... да, ... ... ... ... С.К ... фабрика Казахстана» [2.4б.] атты зерттеуін жатқыза
аламыз. Аталған еңбекте қазақ ... ауыр ... ... бейнеленген және де Ұлы Отан соғысының басталуынан бастап,
ерлер орнын жоқтатпаған қазақ әйелдерінің өнеркәсіптерге ... ... ... ... ... ... ... қатар
қазақ әйелдерінің тылдағы ерлігі жайында мағлұмат беретін зерттеулер
қатарына біз В. ... С. ... А. ... П. ... ... А. ... К Оразовтың және Покровский мен ... ... ... ... ... мәселеміз, яғни қазақ әйелдерінің тылдағы
ерлігі жайында ... ... ... ... ... Атап ... «Майдан және тыл қаһармандары» атты мақаласы және
Абдукадыровтың «Они помогли фронту» атты ... ... ... ... ... ... барысында баспасөз беттерінде жарық көрген
мақалаларды келтіретін болсақ, олар ... Т ... ... ... Сәрсенбекова Ш «Тылдағы әйелдер»,
Азясская Н .Ф., ... В.А ... ... в ... Б. ... «Ұлы Отан ... ... жастар ұйымы» және
тағы басқалар. Бұл ... ... ең ... ерекшілігі оның жазылу
заманына байланысты. Себебі, Кеңес үкіметі тұсында жазылған еңбектердің
басты ерекшілігі оның ... ... ерен ... ... насихатталып,
тарихи шынайылықтан біршама алыстылған. Мысалы, ... ... ... және тағы ... ... сол тұстағы ғылымның ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік тұсындағы еңбектерде біршама шынайы ... ... ... мен ... ... жұмысы барысында
кеңінен әрі, барынша қолданылды.
Диплом жұмысының деректік негізі. ... ... ... ... сол ... ... ... тарихи жазбалар немесе зерттеулер
болып табылады. ... сол ... ... тарихи зерттеудің бірнеше ... ... Ең ... ... ... жинағы шығып, басшылардың мінбеден
сөйлеген сөздері мен жоғарғы қолбасшы И.В Сталиннің ... ... ... ... ... ... үшін ... дерекке айналды. Сонымен қатар,
мемлекеттік қайраткерлер М.И Калинин, А.А ... Е.М ... ... пен А.С ... ... ... болады. Осындай тарихи
деректерде Қазақстанның негізігі тыл ... ... баса ... ... Ұлы Отан ... жылдарындағы атқарған қызметі мен алған ролдін
көрсетіп өткен.
Диплом жұмысының ғылыми жаңалығы. ... ... ... ... мен ... қойған мақсаттарыма жете отырып, өзім ... ... ... Мысалы:
- ғылыми жұмыста тылдағы қазақ ... ... ... ... ... ... ... жасалды.
- тылдағы қазақ әйелдерінің ерлер ... ... ... ... және адамгершілік принцип тұрғысынан заңдастырдық
- қолда бар, яғни табылған ... мен ... ... ... ... ... әр ... көрсеткен еңбектерін
шынайы көрсеттік
- сол тұстағы тарихи жағдайдың және қазақ әйелдерінің ... ... ... ... саясаттың ықпалын анықтадық.
Диплом жұмысының сыннан өтуі. Аяқтау жұмысы әл-Фараби атындағы Қазақ
Ұлттық университеті ... жаңа және ... ... тарихы
кафедрасында дайындалып, талқыланып, қорғауға ұсынылды.
Диплом жұмысының құрлымы. ... ... екі ... ... ... ... ... тұрады.
І тарау. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ... ... ... ерен ... қару ... ... ... қарсы күресте Қызыл Армияның
қатарында сапқа тұрып, ... ... ... Қазақстандықтар
алдыңғы орында тұрды. Қазақстан халқы майдан даласында ғана ... ... ... да ерен ... ... Күн-түн демей еңбек етіп
шаруашылықтағы жұмысты тоқтатпады. ... ... ... ... ... көкірегінде ұялады. Сондай сеніммен еңбек майданында жан аямай
күреске ... ... ... ... ... ... әкелері мен
ағаларының орнын басқан олар тыл майданында қажырлы қайрат ... ... ... жолда белсенді күшке айналып, соғыстағы жеңіске ықпалын
тигіздІ.
Соғыстың қысылтаяң ... ... ... ... орай ... ... бен совхоз жұмысына таң сәріден жүгіріп, түн ортасында
қайтқан олардың жарлары мен ... ... ... ... ... өзім ... ішпейін, бәрі де солар үшін, бәрі де ... ... үшін ... ... игі ниетті асыл сезімін кім есінен шығара алады.
Ұлы Отан ... ... ... майданда да, тылда да есі жаңа кіріп
келе ... жас ... ... жасы жүзге келген Жамбылға дейін
отандастарымыз жауға қарсы майданға жаппай қатысты.
Майдандағы сұранысты ... үшін ... және ... барлығы жұмылдарылды. Жұмысшылардың соның ішінде заводтар мен
фабрикадағы, колхоздағылардың қажырлы ... және ... ... ойлары майдан мүддесіне бағытталды. Сын сағатта Отанымыздың
барлық ... өз ... ... ... ... ... үшін»
деген ұранмен байланыстырды. Адамдар колхоз алқаптарында, шахталарда, домна
пештерінде жұмыс атқарып, майдан қажеттілігін өтеді.
Ұлы Отан соғысы басталғаннан ... ауыл ... ... ... қою
күрделі жағдайда жүрді. ... ... ... ... механизатор
кадрлардың басым көпшілігі майданға кетті. Бұп туралы ақпарат беретін
мәліметтерге ... ... ... 56%-ы, ... 45%-дан астамы, қомбайншыпардың көмекшілерінің 60%-ына жуығы 25
жасқа дейінгі жастар ... ... ... ... ауыл ... ... кетуі, соның
ішінде механизатор және т.б кадрлар орнын колхоз жұмысын адам әрі ... ... ... тиіс еді. ... ... осындай міндеттер
қойылды. Әрине,қосымша күш тарту өздігінен бола ... ... ... ... ұзақ ... ... жұмысы жүргізілуі тиіс еді.Үкімет аз
уақыт ішінде әйелдерді еңбекке ... ... ... және ... ... қиын сәтте кадр мәселесін шеше алуына үлкен жағдай
жасады.
Адамдардың саны жағынан Қазақ КСР ... ... ... 5 ... ... қаңтарыда жұмысшылар саны 1350,1 мың ... ... ... 1084,1 мың адам ... ... 577,2 мыңы әйелдер еді.
Бұл мәліметте түсінетіміз колхоз құрылысында әйелдер күші көп болды.
Бұл ... ауыл ... саны ... Мысалы, 1942 жылдың 1
шілдесінен 1943 ... 1 ... ... ... ... ... ... Армияға кеткен еңбек резервінің 873316 адамның 750 мыңы ауыл
шәруашылығынан алынған жұмысшы колонналары, ... ... ... ... ... қатарына қалаға қарағанда ауылды жерлерден көбірек
алынды. Оған қоса азат етілген аудандарға тек 1943 ... ... ... бригадирлер, механизаторлар, МТС ... 5 мың адам ... ... азат ... ... ... мен қорғанысты қатайтуға
қажетті күштерді керек етті. Тек ... ... ... ... ... ... жалпы қуаты 20% қысқарды. 1943 жылы азат
етілгөн аудандарға ... ауыл ... ... Армияға 4111
трактор, 90 комбайн, 338 комбайн ... жәие 1184 жүк ... ... ... ... ... қатайту мақсатында ауыл
шаруашылығынан 14 мың машинадан 7,5 мың машина және 30318 ат ... ... 32,7% 10 ... аса ... ... ... жылдары
өнеркәсіп ауыл шаруашылығына қажетті құрал ... ... ... 1942 жылы ... МТС пен колхоз, совхоздарға 9 млн. сомға қосымша
құрал жабдықтар ... 1943 жылы ... 3 млн. ... яғни үш ... (4).
Ауыл шаруашылық машиналардың техникалық ахуалының нашарлуы мен олардың
санының аздығы бірте-бірте жеке ... ... ... ... ... игеру қиынға тусті. Бұл ... ауыл ... ... ... ... ... ауыл ... тұрғындарының
сандық және сапалық құрамына өзгеріс әкелді. Онда жастар мен әйелдердің
салмағы басым түсті. 1944 жылы ... ... 1 млн. 200 ... құраса, оның 730 мың адамы, яғни 60%-ы 14 пен 23 жастағылар еді.
Колхоздардың жыл сайынғы есебіне сай ... 1942 ... 1 ... ... ... Сол ... 491200 ... жарамды еркектер мен
593407 әйелдер болса, олардың жас шамасы 16-дан жоғары еді. Әйелдер колхоз
алқабының 60-65 ... Сол ... ... ... саны 26,2 ... ... ... ауыл шаруашылығында 2-2.5 өсті.
Міне, осындай қалыптасқан жағдайда майданға кеткен ерлер орнын ... ... ... қол жеткізді. Мысалы: Павлодар облысы ... ... 1940 жылы ... ... күнінің 10765 өтесе, ал 1942
жылы 36456 ... ... ... 20263 тура келіп, ... ... 9498 күн ... ... елде ... ... әйелдер 56 ... ... ... 46 пайыз болдды. Ауыл шарушылығының механизатор кадрларының 9
пайызы әйелдер құрап, соғыстың алғашқы 3 жылында олар 49 ... ... ... өндірісіінің басшысы Уильям Батт бұл турасында 1942 жылы былай деді:
« Мен КСРО-мен Одақ болу ... ... ... бара ... ... өзім ... Себебі, мұндай соғысқа тартылған бұл ел
осындай сынақты көтере алар ме екен деп те ... Ал, ... ... Жеңіс
үшін тіпті, әйелдердің өзінің ерен еңбегін көріп алдыңғы ойларымнан бас
тартуыма мәжбүр болдым» ... ... ... ... ... ... ... Мысалы:
Батыс Қазақстан облысының Теректі аудыны Чапаев колхозының 220 әйелі мен
«Хлебороб» шығып, жоғары ... пен ... ... Ал,
Семей облысының механизатор әйелдері былай деп жазды: ... ... ... игере алмайтын мамандық түрі жоқ. Ұлы Жеңіс үшін барлығы да ... ... ... ... ... алғашқы күнінен қазақ әйелдері егін алқабы мен мал шаруашылығы
фермаларында екпінді еңбектің үлгілерін көрсетті. Олар ... ... егін ... ... ... кіргізді.
Қалыптасқан жағдайды қарастыра келе, 1942 жылдың 13 ... ... ... ... орта ... ... ... талап етіп, Қазақстан
үшін 120 күн деп белгіленді. Еңбек белсенділігінің өскендігін көрсететін
тағы бір ... ол ... ... ... 1940 ... 1944 жылы 12,4 % төмендеуі еді.
Әйелдердің еңбекке тартылуында үлкен роль ... ОК ... ... облыстық, қалалық, ауылдық жерлерде жұмыс атқарған «әйелдерді колхозға
тарту және олардың белсендлігін арттыру» бөлімінің ... ... ... мен савхоздарда әйелдер кеңесі жұмыс ... 1944 ... 4269 ... ... жұмыс атқарған.
Соғыстың алғашқы күндерінде тіпті әйелдер колхоз басшылары болып қызмет
істеді. Мысалы: Сайран ауданы, Чкалов ... ... ... ... ... бұл істе ... ... Ал, 60 жастағы
Ақмола облысының Қорғалжың ауданының колхозшысы Заги ... ... ... ... Осы үшін де «Отан соғысы» орденінің I ... ... ... өздеріне жаңа бір мамандықтарды – тракторист,
комбайнер, ... ... және т.б. ... ... игерді.
Колхоздар мен МТС жандарына әйелдерді ауыл шаруашылық істерді игере
алуды ... ... ... ... ... ... Полудин МТС
жанында 170 колхоз әйелдері оқыды және олар ... ... ... ... ... ... ... соғысқа кетіп, өз істерін
шешелеріне, ... ... ... ... ... ... ... алған қазақ әйелдерінің бірі Халипа Түлкібаева еді. Ол ... ... ... Екпінді ауылында осы соғысы жылдарында ... ... ... ... деп өз ауылдастары өз ойларын білдірген: Ұлы ... ... ... ... ... ... ... Екпінді ауылында
ерлер мүлдем қалмады. Бірақ, оған қарамастан біз ... ... ... ... ... ... ... батысы егіс алаңында жүрдік. Тіпті бала қарауға
қол тимеді. Солардың ішінде халықтың да Халипаның да ұлы ... ... ... ... ... білмеді. Барлығының бұл «қара қағаз» жас
әйелді сындырып кетеді деп айыптады. Бірақ, ол шыдай ... ... ... ... ... басқармаға келіп трактор сұрады. Сол ... ... ... ... ұлы Нұрділдәні көтеріп, «жігіт болып өс, құлыным!
Ал, мен әкеңнің орнын басамын» дегенде барлығымыз шыдамай ... ... ... Ал, Т. Мусаев былай ... ... ... мен ауылым
Екпіндіге келдім. Жұмыс істей ... ... тура ... ... ... ертіп еңбек істеді. Сол тұста мен алғаш Халипа туралы естідім.
Оның ... ісін үлгі ... 12 әйел ... ... Халипаны жас
тракторшылр өз басшылары деп ... ... жас – ... Халипаның
үйіне жиналып ән салып, балалары жайлы, істері жайлы сөйлесіп, ... ... ... ... келді.
Халипа Түлкібаева. : «Мен ешқашан осындай ауыр мамандықты таңдағаныма
еш өкінбеймін. Трактор күшімді көбейтіп қиын ... ... ... Өзің
егіп, өзің орсаң нағыз бақыт. Ұлым Нұрділдә Қызылорда ... ... ... ... болып істейді. Яғни, отбасылық істі
жалғастырушы .
Міне, халық арасында аңызға айналып, қаншама ақын-жазушылар ... ... ... Х. ... ... ... болды. Әрине, сол тұста ел
басына қауіп төнген кезде қазақ даласында ... ... ... көптеп
кездесті. Сөзіміз дәлелді болуы үшін мынадай факті келтірейік:
|жылдар ... ... ... % |
| ... | |р | | ... |15163 |316 |378 |1979 |10,5 ... |37031 |289 |647 |4965 |52,3 ... |52631 |379 |1477 |6388 |55,9 ... |23727 |152 |346 |27 |47,2 ... |16830 |210 |400 | |12 ... ... ... ... жері Ұлы ... жылдарында еңбек кадр мәселесін шешуде негізінен әйелдерге жүгінген,
ал олардың ерен ... ... ... ... ... ... ... кадр мәселесінде тұрақтылық көп сақталмады. 1941 жылы
қаңтарда 1943 жылы қыркүйегіне 8785 ... ... ... оның ... ... ... соңғы жылдарында 226 әйел колхоз басшысы еді. Және ... Орта Азия мен ... ... ... ... ... Колхоз
басшысы- 11 пайыз, жұмысшы колхоздарда 56 пайыз, ферма басшылары ... ... ... ... ... ... ... бөлігіндегі бірден-бір тыл ауданы болып
табылды.Ал майдан үшін ... ... ... ... ... роль ... ... соғыс жағдайына бейімдеу басталды. Ол дегеніміз
1)материалды және адамдық ресурсты майдан қажеттілігін өтеу үшін ... ... орын алып ... ... ... мал
және т.б орналастыру.
3)Егіндік және техникалық өсу көлемін ұлғайту және бидай, ет, тері және
т.б ауыл шаруашылығының өнімін ... ... ... ... ... әйелдер тарапынан толықтырылды.
Соғысқа дейінгі кезенде қосымша күш түрі ... ... ... ... еңбек күшіне айналды. Сол тұста билік құрған ком.партияның алғашқы
қадамы Ү пленум шешімі болды. Ол ... ауыл ... ... ... ... құру ... ... болды.
Сонымен қатар, ОК пен ... ... ... ... комбайын, және автомашина құпияларын меңгеру болатын. ... 1941 жылы ... ... Бұл жерде ең бастысы
қазақ ... ... курс ... ауыл шаруашылығының кадрларын
дайындау болды. Қойылған жоспар бойынша Республикада 1941жылы 26 ... әйел мен 12168 ... ... ... ... комбайн, автомашина курсын 12 мың әйелдер мен қыздар аяқталды. Ол
әрине, аға, әке, ... ... ... ... ... әйелдерінің патриоттық
сезіміне байланысты болды. ... ... ... ... ... ... колхоздар мен совхоздар да соғысқа
байланысты ... ... ... Ауыл ... ... үшін күшті тиімді пайдалану алға қойылды. Партияның ... ... ... ... үшін» деген ұраны барлығының жүрегіне жол ... ... ... және ... газет беттерінде, радиоларда
еңбекті барынша жоғарылату жұмысы насихатталды.КСРО-ның Европа бөліігіндегі
егінді алқабының уақытша жау қолында қалу ... ... ... ... ... ... ... егетін алаңның көлемі Ұлы Отан соғысы жылдарында ұлғая бастады.
1940 жылы колхоздарда оның ... 5684 мың, ал 1942 жылы 6 млн. 916 ... ... 1940 ... 1942 ... ... ... егетін алқаптың
көлөмі 950 мың гектарға немесе 18%-ға көбейді (2). Аталған мәселемізді
ендігі жерде ... ... ... ... ... ... |Егіс көлемі ... ... |
| ... ... ... |Жеміс |ет |сүт |
| | ... | ... | | ... |6830,8 |5398,7 |76688,7 |24980 |89,4 |- ... |7362,8 |6217 |100423 |40521 |114 |283,5 ... |8285,1 |6095,8 |82708,9 |45541 |158,6 |263,7 ... |7379,3 |6034,6 |43216,7 |29738 |167,2 |222,5 ... |6469,7 |4331,3 |64335,3 |27426 |155,6 |194,2 ... |6065,4 |4227 |65682,9 |30343 |141,5 |178,4 ... егіс ... ... артығымен орындалды. 1942 жылы 10
маусымда республикада 600 мың га ... ... ... егілді. ЛКЖО ОК-нің
қаулысымен үлгілі жүмыстары үшін ¥лы Отан соғысының Қүрмет кітабына Алматы
облысының ... ... ... ... ... ... обпысының Шиелі
ауданы "Авангард" колхозы кірді (6).
1941 жылғы шабындық бейбіт түрде жүрді. Сол уақыттағы Қызыл Армияның
Мәскеу, Ленинград ... ... ... ... ... ... ... тез арада жинап, ... ... ... ... ... Қазақстанда 1941 жылдың 20 шілдесінде 448, 214 га
егін жинап, бейбіт кездегі жиыннан 135 га көп алды. Мемлекетке 6080 пұт ... ... ... ... 2262 мың пұт ... өткізген. Басқа
аудандарда Қызылордада 9 есе, Алматы 2,5 есе, ... 2 есе, ... 1,5 есе көп ... М. ... ... 7 ... 87 га ... Бұл
жылдарда социалисттік жарыстар кең етек алып, рекордтар ... ... 7-9 есе көп ... ... ... пен ... ... әр га-дан 17 га-дан алып, кей жерде 29,3 ц алды.
Реслубликаның 11 облысындағы егін жинау ісіне қазақ әйелдері ... 71500 ... ... ... қатысты. Бес облыстың мәліметі бойынша
13500 жас-колхозшылар өз жоспарларын ... ... Бүл ... ... ... ... арасында үлгі боларлыктай жүмыс
атқарған Ақмола ... ... ауыл ... ... ... ... жауапкершілік жастар ұйымының иығына түсті. Жастар ұйымы
кейбір аудандардағы өндірістің артта қалушылықтың ... ... тез ... ... ... ... қабылдады. Күрделі мәселелер
жастар үйымы және колхоз ... ... ... ... шешілді. Колхозшылар мен бөлімшелердің, бригадалардың арасында
социапистік жарыстар үйымдастырылды.
Еңбектің жемісті нәтижесінің үлгісін Жамбыл облысы, Свердлов ... ... ... ... ... көрсетті. Қазақстанның
ЛКЖО ОК-нің шешімімен осы ауыл шаруашылық артелдерінің жастар ұйымдары
республикада ... ... Ұлы Отан ... ... кітабына енді.
Соғыстағы бетбұрыс жылдар колхоздардағы жастар үйымдарының үйымдастыру
жұмыстарын жігерлендіре түсті. Жастар одағының мүшепері 8 мыңға ... 749 ... мен 8 ... жаңа ... ... ... ... одағы мүшелерінің ауқымды ... ауыл ... ... ... ... етті. Мысалға сөзіміз дәлелді
болуы үшін мына кесте назар аударайық:
|Ауыл |17 ... ... | 18 – 25 жас |25 жаса |% - ... | | ... | | ... |іш |
| | | ... | |
| |Ер адам ... |Ер адам ... | | ... саны |65351 |57351 |62975 |150030 |346229 |35 ... |12726 |9832 |13419 |24562 |60539 |41 ... |3522 |2398 |4720 |5436 |16176 |32,6 ... |10693 |4978 |9910 |15751 |41332 |35,3 ... |17031 |14657 |8709 |20333 |60730 |30,5 ... | | | | | | ... жылы 3745 тракторшыны қамтитын 450 ... ... Бұл ... ... тағы 5 мың ... ... Бүкіл республиканы бригадалар арасындағы жарыстың жеңімпазы, жастар
одағының мүшесі- Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы Сұлутөбе ... ... ... ... ... ... ерен еңбек Павлодар облысы, Лозов ауданы "От-өзөк"
колхозының жастар ұйымының хатшысы Анна Дацкованың даңқын ... ... ... 15 га ... ... ... әр ... 30 центнерден астық
алды. Республика бойынша бұл уақытта жөне мұндай ауыр жағдайда ... ... 3-5 ... ... құрайтын еді.
4418 жастар бригадаларын біріктіретін 33 мыңнан аса жастар мен қыздар
23 млн. ... аса ... Отан ... ... ... ... ауыл
жастары арасында мемлекетке артық қордан астық тапсыру жүмыстарын жүргізді,
1943 жылы жас патриоттар мемлекетке артық ... мың ... жуық ... ... мың пұт ... ... жылы Қызыл әскер қорына Көкшетау облысының жастары артық қордан 27
мың пут астық, Оңтүстік Қазақстан жастары 15 мың пұт ... ... ... мың пұт, ... ... ... ... 4108 пұт астық тапсырды.
Барлығы ... ... ... үйымдары мен оның мүшелері артық қордан
57902 пұт астық тапсырды (11).
1944 жылы Қазақстан Жастар ... ОК ауыл ... ауыл ... ... ... ... ... төмендегіше шаралар
өткізді:
а) ... егіс ... ... және оған ... ... Жастар Одағы ОК, Халықтық жер комитеті мен Халық комиссариаты
Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... жастар ұйымдары арасында, жастардың тракторшы бригадалары
мен звенолары арасында жоғары егін өнімін ... үшін ... ... ... ... 1944 жылы ... ... ОК-де бекітіліп,
газеттерде жарияланды, арнайы 9000 дана тиражбен кітапша түрінде басылып,
бүкіл колхоз, ... және ... ... ... ... Жарыс
жеңімпаздары үшін Қазақстан Жастар Одағының 7 ... ... ... ... ... ... үшін 233 мың сом
сый ақы мен Құрмет грамоталары тағайындалды.
б) ... ... ... жер ... ... ... тракторшы бригадалары мен звеноларына
арнайы
жер мөлшері бөлініп ... ... ... ... ... үйымдарының осы бастамасын ... ... ... он ... өткізілді.
е) Республиканың колхоз және совхоз далаларында көктемгі егін ... ... 59500 ... ... ... бұл ... ... 66 %-ыеді (12).
Бұл жылы Жастар үйымдары ... ... ... 3793 ... звеносын ұйымдастырды, бұл 1943 жылмен
салыстырғанда 590 ... ... еді. 1944 жылы егін ... ... 13446 жас колхозшыларды біріктірген 3496 ... ... ... ... ... 2096 жастар звеносы өз жоспарларын артығымен
орындады.
1944 жылы комоомол ... осы ... ауыл ... ... жарыстың
қорытындысын шығарды. 151 әйелдердің тракторшы бригадаларыньің 87-сі
Бүкілодақтық жарыстың шартын орындады, 8 ... ... мен 78 ... ... ... ... үшін ... одагының Құрмет грамотасымен
марапатталды. Жыл қорытындысы бойынша П.Н. Ангелинаның бригадасы Жастар
одағының ... Туын ... ... ал 30 әйелдер бригадасы мен 98 ... ... ... ... П. Ангелинаның басшылығындағы
Буденов МТС-інің бригадасы жыл бойына 5406 га ... ... ... ... ... ... ... орындады және 14 мың кг жанар-
жағар май материалдарын үнемдеді. Бүкілодақтық Жастар одағының 25 жылдығына
өткізілген ... ... ... ... ... және
Қарағанды облысының жастар ұйымдары жеңіп алды (13).
Ауыл жастарының жарысы жаңа күшпен жандана түсті. 1944 ... ... ... ... үшін ... 3793 ... ... Әйел
тракторшылардың жарысы жастар бригадалары мен жас тракторшылар жарысымен
үдеді. Жастардан құралған ... ... ... ... ... ... ... МТС-і), Орынкүл Көбейсінова
(Қазалы МТС-І), сынды тракторшылар жарысты табысты бастады.
1944 жылы жазда ... ... ... ... ... ... егін шабатын машина ... ... ... Оның
жетекшісі тәжірибелі колхозшы П. Елемесов болды. Ауысымда жұмыс істеген ... бір ... 400 га ... шөбін шапты.
Жастар звенолары астық жинау науқанында жоғары табыстарға ... ... ... ... ... ... ... звенолары
гектарынан 100 центнерден күріш жинады. Олар Бүкілодақтық Жастар ... Туын ... ... ... ... Тельман ауданы "Қызыл октябрь"
колхозының Агафьи Литвишко звеносы 207 пұт астық және 146 пұт ... ... ... Бүкілодақтық Жастар Одағы звеноны Құрмет грамотасымен
марапаттады (14).
1944 жылы мақта ... ең ... ... ... 93 ... ... ... "ҚазКСР-ға 15 жыл" колхозындағы Рыскүл
Махатованың звеносы ... 1945 жылы ол ... ... ... ... жинап жаңа жоғары көрсеткіш жасады. Жамбыл облысы, құлан
ауданы "Көкарық" колхозындағы Қылышкүл Мұсабекованың ... ... ... етті. Олар жыл сайын гектарынан 700-800 центнер қант қызылшасының
өнімін жинады.
Отан егін ... ... ... жас ... ерлігін
жоғары бағалады. Рыскүл Махатова Ленин орденімен, Қылышкүл Мүсабекова, Анна
Дацкова Еңбек ... Ту ... ... ... ... ... жылнамасының жарқын беттеріне звеношылар Бибі Бахмарова
(Солтүстік Қазақстан облысы), Нұрқашила Ниязова (Алматы облысы, Талдықорған
еңірі), Ульяно ... ... ... Гүлнар Усубалиева (Оңтүстік
Қазақстан ... ... ... ... ... Күлміс Нұрдыбаева
(Ақтөбе облысы), Мырзагұл Айтқұлова (Жамбыл облысы), Мунира ... ... өз ... ... Олар "қандай шығыс болса, сондай
табыс болады" деген ұран ... ... ... ... ... ... мен ... алға шықты. Айтарлықтай табыспен ... ... ... ... айтуға болады. Павлодар обпысы,
Ұрлытөбе аудандық "Еңбекші" ... оның ... 1941 жылы 110 ... 18 ... ... және 8 га ... 21 ... май өндіретін
өнімдер жинады.
Семей облысының Абай ауданында негізгі ауыл шаруашылығы жерлерінде 479
жастар немесе ... ... ... ... ... 80%-ы ... етті.
Олардың әрқайсысы өздеріне тиеселі еңбекті артығымен де, өз ... ... ... жинауда үлкен көмек көрсеткен ... мен ... ... ... алғашқы жылы егін ... 350 мың ... ... жылы ... ... Отан ... 23 млн. 745 мың пұт
астық, 384 100 ... ... 52 906 ... жеміс, 10 538 центнер темекі,
соғысқа дейінгі 1940 ... ... үш есе көп ... ... Жалпы табыстың маңызды үлесі жастардың үлесіне тиді.
Шашу шығармай егін ... ... ... кіргізген жас
механизаторлар қатары аз болған жоқ. Олар ... ... ... ... ... Анна ... А ... Сүйіндік
Сүлейменов, Григори Фомин, Орынбасар Шаймерденов, О. Серікеевтер болды. Бұл
жас механизаторлар "МТС ... ... ... ... белгісімен
марапатталды.
Ауыл еңбеккерлеріне үлкен көмек берген ... ... ... ... оқушылары болды. 1941-1945 жж. ауыл шаруашылық ... 800 ... ... 1944 жылы ... ... ... 5651 отрядтан түратын
181 332 оқушы, 10 421 мүгалім қатысты. 1945 жылы республика ... ... ... еңбек күн жасап, 592 948 сом тапты (16). ... ЛКЖО ... ... ... жеті ... мектебін (жастар ұйымының хатшысы Роза
Мүлікова) екі жыл ... ... ... ... ... ... ... бұл мектепке Жастар Одағының Қызыл Туы мәңгі
сақтауға қалдырылды.
1945 жылы дала жұмыстарына жастар одағына мүше 43 309 адам және ... емес ... 60 мың адам ... 1945 жылы ... саны ... ... қатарына кіретін 20 мыңнан астам адам жас балалар мен қыздар
болды. Өңделген жер келемі 94 776 га ... ... (17). ... ... ... соғыс жағдайындағы ауыл шаруашылық
өндірісін ... ... ... ... ... ... кейбір ззертеушілер. Звено тек жұмыстың емес, ұйымдасу мен ... ... ... жылдары жастардан және қазақ әйелдерінен жасақталған еңбекшілер
армиясы ... ... ... ... ... етті. Күн-түн демей
дамылсыз дала шаруашылығында ... ... олар ... ... өз
үлестерін қоспай қойған жоқ. Бөрі де ... ... бәрі де ... үшін деген
үрандар олардЫң әрдайым жүрегінде болды. Сондықтанда жастар және ... ... ... ... тыл ... да ерен еңбектер
көрсетіп таныла білді. Олардың тылдағы ерліктері мен ... Ұлы ... ... ... ... ... алғашқы көктемі өте ауыр тиді. Егістік алқаптарды үлғайту мен
ауыл шаруашылық өнімдерді арттыру көзделді. ... ... мен қоса ... оның ... ... сапалы және өз уақытында егуде үлкен рол атқарды.
1942 жылы ... ... ... Іле ... ... мир" ... жастар
үйымы егінді табысты егу жолында социалистік жарыс ұйымдастырып соның
ұйытқысы болды. Оған ... ... ЛКЖО ОК-і ... ... ... ... мен оның ... тракторларды, тіркеме қозғалтқыштарды,
автомашиналарды дер кезінде өңдеу мен қосалқы бөлшөктерін ... ... ... ... ... ... алған міндеттемелерін қолдап, бекітті.
Әрбір тракторды өңдеу құнын 20%-ға ... ... ... ... кг ... май ... ... Жағармайды үнемдеу және оларды кузету
үшін жастар ... ... ... ... қүрылды. Бекеттер 3-7
адамнан түрды. Барлық облыстарда ... ... ... ... ... Тек
Алматы облысының өзіндв 1942 жылдың көктемінде осындай 180 бекет ... ... ... бекеттер саны 334-ке жетті. Тек "Авангард" МТС-нің
жастары көктем жұмыстары кезінде 129 ... ... май, 16 ... май
өнімдерін үнемдеді
1942 жылы күзде егін жинау науқаны Батыс ... өте ... ... ... ... ... болуына байланысты астықты жинау
жаудың бомбалаған гуілінің астында жүрді. Тұрғындар ... ... ... ... ... шыққан өртті сөндірумен күресті.
Батыс Қазақстан әйелдері мен жастары ... үшін ... ... ерен ... көрсетті. Осы жылы Ақтөбе облысында А. Бектенова пен З.Баймолдиннің
жастар звеносы айтарлықтай табыстарға жетті. Бірінші звено гектарынан ... ... 108 ... өнім ... жылы ... ... ... өз жауапкершіліктеріне алды. Мыңдаған
механизаторлар мен ... ... ... күннің батысына дейін жер жыртып
сүдігерлерде жүрді. Тек Ақмола облысының сүдігерлерінде 3 мың адам ... ... ... ... ... ... қарқынды дамыды. Оның
ұйымдастырушысы Теңдік колхозының соқашысы Сөрсембай ... ... ... ауысымында жоспарда белгіленген 1,5 га орнына 4,5 га жерді жыртты.
1943 жылы наурызда Қазақстан КП ОК-і әйел тракторшылары бригадаларының
жарысының ... ... ... ЛКЖО ОК-і қаулысы бойынша
Қызыл Ту Цымбал ... ... ... ... ... ... Құрмет грамотасымен марапатталса, 70 жас ... ... үшін ... сый ... ... ... ... күнінен бастап әйелдердермен қатар, сол
тұстағы ауыл жастары егін алқабы мен мал шаруашылығы ... ... ... ... Олар соғыстың алғашқы жылында егін жинауда
айтарлықтай табыстар кіргізді. Республиканың оңтүстік аудандары ... іске ... ... ... ... өсіресе мақта
өндіретін аудандарда 1941 жылы ... ауыл ... ... ... етіп жатқан жалпы 13419 адамның, мақта ... 9811 ... ... ... 11 ... егін ... ісіне 71500 жастар үйымының
мүшесі қатысты. Бес облыстың мәліметі бойынша 13500 ... ... ... ... Бұл ... ... жұмыстарында жастар
ұйымының арасында үлгі боларлықтай жұмыс ... ... ... ауыл ... артелі болды. ... ... ... ... ... ... ... сол тұстағы жастардың
Отанға деген сүйіспеншілігі олардың мұндай ауыр жағдайда жол тауып, өзіндік
шешім шығаруына көп ... ... ... Ұлы Отан ... тигізген
әсерінің материалдық шығынын анықтап, сонымен қатар, бұл жерлердегі ... ... ... ... шешудің жолдарын қарастыруды қолға
алған болатын.
Жастар ұйымы кейбір аудандардағы өндірістің артта қалушылықтың себеп-
салдарын анықтап, ... тез ... ... керекті шаралар қабылдады.
Күрделі мәселелер жастар үйымы және колхоз мүшелерінің қатысуымен болған
жиналыстарда ... ... ... мен ... ... социалистік жарыстар ұйымдастырылды.
Еңбектің жемісті нәтижесінің ... ... ... ... ... ... жастардан қүралған ... ... ЛКЖО ... ... осы ауыл ... ... ... республикада бірінші болып Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... мен ... алға шықты.
Айтарлықтай табыспен алға шыққан Балташ Самжүрекованың ... ... ... ... Ұрлытөбе аудандық "Еңбекші" колхозындағы ... 1941 жылы 110 га ... 18 ... ... және 8 га ... 21
центнер май өндіретін өнімдер жинады.
Семей облысының Абай ауданында негізгі ауыл шаруашылық жерлерінде
479 жастар ... ... ... ... ... мүшелерінің 80%-ы еңбек
етті. Олардың әрқайсысы өздеріне тиеселі еңбекті ... де, ... де ... ... жинауда үлкен көмек көрсеткен студенттер мен
мектеп оқушылары ... ... ... жылы егін ... 350 мың мектеп
оқушылары қатысты.
1941 жылы Қазақстан Респубпикасы Отан қамбасына 23 млн. 745 мың
пү.т ... 384 100 ... ... 52 906 ... ... 10 538 ... ... дейінгі 1940 жылмен салыстырғанда үш есе көп ... ... ... ... ... ... жастардың үлееіне тиді,
1942 жылдың көктеміне қарай республика ... ауыл ... ... ... 1300 жастар ұйымдарының бригадалары құрылды.
Бұл жыл көп астық жинауда жастар ұйымының звеноларын алып ... ... ... осындай звенолардың 475-і өз жұмыстарын бастады.
Егінді шашу шығармай жинап алуда тракторшылардың жарысы ... Онда 10 мың ... ... ... ұйымына мүше әйелдердің 182
тракторшы бригадалары түгел ... Дала ... ... 65 ... ... мүшелері еңбек етті. Ол барлық ауыл жастарының 79%-ы еді
(5).
Жоғары көрсеткіште егін ... ... 3200 аса ... оларға 98 548 га жер бекітілді. Әсіресе, елеулі табыстарға
әйгілі тарышы Ш. Берсиевтың оқушылары ... ... ... Ойыл ... ... звено жетекшісі Зәуре Баймолдина 3 га жерден 85
центнерден тары жинады. Осы ... ... ... ... Т. ... жастар звеносы 3 га жерің әр гектарынан 150 центнөр тары жинады.
Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы ... ... А. ... ... ... 600 ... қант қызылшасын жинады. Науқан барысындағы
ерен өңбек Павлодар облысы, Лозов ауданы ... ... ... ... Анна ... ... ... Оның жастар звеносы 15 га
жерге еккен егінінің әр гектарынан 30 центнерден астық алды. ... бүл ... жөне ... ауыр жагдайда астықжинау ... ... ... құрайтын еді. 4418 жастар бригадаларын біріктіретін 33
мыңнан аса жастар мен қыздар 23 млн. ... аса ... Отан ... Жастар ұйымдары ауыл жастары арасында мемлекетке артық қордан астық
тапсыру ... ... 1943 жылы жас ... ... ... мың пұтқа жуық астық және 24 мың пұт ... ... жылы ... ... ... Көкшетау облысының жастары артық қордан 27
мың пұт астық, Оңтүстік Қазақстан жастары 15 мың пұт астық, ... ... мың пұт, ... ... ... жастары 4108 пұт астықталсырды.
Барлығы Республика бойынша жастар үйымдары мен оның мүшелері артық ... пұт ... ... ... ел ... ... ... экономикалық
маңызы зор мәселелердің бірі, майдан мен тылды ... ... ... Ұжымдастырудың нәтижесінде ауыл шаруашылығына келтірілген зиянға
қарамастан, Қазақстан ауыл шаруашылық ... ... ... ... мен ... ... ... аймақтардың бірі болды. Сол кездердегі
тағы да негізгі ... ... ауыл ... ішінде маңызды және
өмірге қажетті саласы - тамақ өнеркәсібін ... ... ... ... ... ... бас ... тамақ өнеркәсібі саласындағы
мамандарға әскери өнеркәсіп мамандығына ... ... ... ашық
қойылды.
Әскери жағдайлар жұмысшы мамандардың жоғарғы ағымдылығын талап етті.
Жұмысшы мамандардың ... ... ... зейнеткерлер құрады. Әсіресе,
әйелдер көп тартылды. Ол өз ... ... ... ара ... алып ... 1941 жылдың 1 қазанында олар 49% құраса, 1942 жылдың 1
қаңтарында 65,2% құраған.
Соғыс жылдарында тек ... - ... саны ғана ... ... қатар,
әйел еңбегінің аясы кеңейді. Көптеген әйелдер ер ... ... ең ауыр ... ... Мысалы, соғысқа дейінгі кезеңде
соғым тушасын союмен ер ... ... ... ... ... әйелдер
алмастырды. Мысалы, Семей ет комбинатында, жұмысшы Бөженова туша ... рет ер адам ... ... норманы 145 пайызға орындады.
Романенко сол комбинат жұмысшыларын шұжық өнімдерін пісіруші ер адамдарды,
әйел ... ... ... ... ... дейін ер адамдар жұмыс істеген,
олар майданға ... соң, ... ... ... ... ... Алматы нан зауытына жұмысшы болып кірді. Нанды ... ... ... жүріп, тапсырысты артығымен орындап,
ауысымдағы жұмысшыға көтерілді. өзінің ... ... ... болудан
бастаған В.Нәлімова нан салу ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік техника талаптары мен
ережелері дұрыс орындалмағандықтан ер адамдардың жұмысын әйелдердің атқаруы
көбіне қайғылы жағдайға ... ... ... ... нан ... ... ... Сақбекова Забира: "Мен нан зауытъна 1940 жылы жұмысшы
болып қабылдандым. 1943 жылы 19 ... ... ... ... жақын жерде) шатқалына таудан құлаған бөренелерді домалатуға
жіберді. Қауіпсіздік ... ... ... ... ... Таудан бөренелерді домалату кезінде бір бөрене домалап, мені
иығымнан ... ... мен ... ... ... ... мен оң ... айырылып, оң аяғыма зақым келді. 20 жасьмда 2-
топтағы мүгедек болдым" деген еді.
Бірақ, жұмысшылардың біршама бөлігі майданға ... ... ... ... ... кезінде мамандарға анағұрлым ... ... жоқ. ... 1942 жылы - 3167 адам ... 1943
жылы - 4060 адам, сөйтіп жоспар 143% орындалды. Басты нан зауыты ... жылы ... ... ... 200% ... 992 адамның орнына - 1986
адам үйретілген. Соғыс жылдарындағы еңбек ... ... ... ... ай сайын жаңартылып отыратын зерттеулердің рөлі өсті. ... 1942 ... ... және 1945 ... ... жұмысшы тобының
жас және жыныс құрамының бірыңғай есебі ... Біз тек 1945 ... ... ғана ... ... ... ОСУ мәліметтеріне жүгінсек,
ет өнеркәсібі бойынша ер адамдар 17 жасқа дейін 2,8% қүраса, 49 ... ... 50 ... ... 22%. Ал ... 17 ... ... 12%, 49 жасқа дейін
84%, 50-ден жоғары 3,8% ... яғни ... ... ... ... ер ... ... да 49 жасқа дейінгілерді құраған. Жалпы, жұмысшы
табы жаңарып, ... Бұл ... ... ... еді. ... ... ... тыс көптігі зиянды әсерін тигізбей қоймайтындығы сөзсіз.
Бұл да жұмысшылардың 40-45 жасында жұмыстан қажып, еңбек ... ... ... ... ... ... картинаға қарамастан, тамақ өнеркәсібі
кәсіпорындары кемшіліксіз де болмады. Біріншіден, ол ... ... ... ... ... ... ұлт ... аз тартылды.
Мысалы, нан жасау өнеркәсібі 1945 жылы 1 қаңтарына 4627 жұмысшы есептеліп,
олардың 145-і ғана ... оның ... 68-і ... әйелдері болған.
Жергілікті ұлттың жұмысшы мамандарының аздығы бірнеше ... ... ... ... ... ... ... халқының көбін басқа ұлт өкілдерінің ... еді. ... ... ... ... ... келген мигранттардың күшеюі
орын алды. Мысалы, ... ... ... қала ... ... миграция есебінен 1,8 млн адамнан асты, олардың 1,150
мыңы, яғни 57 пайызы ... ... Бұл ... орыстар, украиндар,
белорустар және басқа ... ... ... ... ... қала ... ... 57,7%-ға жетті. 1926 жылы бұл жерде
қазақтар барлығы 21,9% ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардың нәтижесінде болған
демографиялық ... ... ... ... жылдары ашаршылықта
шамамен 2 млн. 200 мың адамдай ... ... ... қатар, сол
кездердегі баспасөздерде, ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімде өнеркәсіптегі жұмысқа бейімдеу қиынға
соғады деген пікір ... Бұл ой ... ... ... ... "қазақ халқына, көшпенділерге зауытта, фабрикаларда ... ... ... ... ... Бұл ... кеңестер одағынан,
әсіресе, Ресейден әр түрлі ұлт өкілдерінің келуін тездетті. Осылайша,
ұлттық мөселедегі ... ... ... ... ғана ... өз ... ... азайып кетуіне алып келді.
Егер тамақ өнеркәсібінің кәсіпорындары мамандармен қамтамасыз
етілсе, ет-сүт ... ... 1941 ... бастап, білікті мамандарға
тапшы болды. Семей ет комбинаты секілді ірі кәсіпорынның ... ... және бұл ... 1945 жылы 977 ... ... Кәсіпорындар
өндірісті жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... еңбеккерлер-238, сотталғандар-70-90, арнайы жер
аударылғандар-193-ке жетті. Ет-сүт ... ... жеке ... жолымен 1941 жылы 930 адам дайындалды, олардың 211-і
әйел адамдар. 1942 жылы-2910, әйелдер-1742. Барлығы 13789 адам дайындалған,
олардың ... ... ... Соғыс мемлекеттің өзіне, тіпті, әрбір
адамның ... өмір ... ... ... Ол ... ... ... негіз болды. Соғыс жылдарында тек өзің үшін
ғана емес, майданға кеткен жолдасың үшін де ... ет ... ұран ... ... ... қатарына Семей ет комбинаты шықты. Ауысымында
үш-төрт ... ... ... Н. ... С. Қонысбаев, Әубәкірова,
Кораблев және тағы ... ... ... ... ... ... жұмысшылары З.Табылдиев, Н.Ликаев, М.Гадеев ... ... ... ... ... еңбектерінің
арқасында комбинат ұжымы 1941 жылдың бағдарламасын 3 ай ... ... ... ... ... ... күндері құрметіне жарыстар дами түсті:
Ұлы Қазан төңкерісі, Қызыл Әскер, 1 Мамыр. Осындай жарыстарға ... ... ... өндірістік тапсырманы артығымен орындады. 1941
жылы ет-сүт өнеркәсібінің өнімдері 46844 мың рубль сомасына жетті. ... ... ... ... 9,2 ... құрады.
Азық-түлік кәсіпорындары да жаман нәтиже берген жоқ. Олар 1941
жылы 17 желтоқсанда өздерінің жылдық ... ... ... ... 5031 мың ... өсірді. Бірақ, бұл мөлшерінен тез асыра ... ... ... да артта қалған кәсіпорындардың жоспарларының орнын
толтырды. 1941 жылы ... ... 53 ... ... 25-і ... алған жоқ. Олардың арасында ұн, нан, ... ... ... бар. ... ... жүйе тек ... ... жылдарда жаппай
заңсыздыққа ғана емес, сондай-ақ, адамдарды барлық жарлықтарды орындауға
мәжбүрледі. ... ... ... жарыстар әдетте
кампанейлік түрінде жүргізілді, олар тек мейрам алдында ғана ... ... ... ... селқостық танытатын. Әлеуметтік
жарыстардың шырқау шегі 1942 жылы ... ... ... ... ... бастамашылары Семей ет комбинаты болды. 1941 жылы
жиынтық өнімнің өсімі 93,1%, ал ... ... ... ... ... ... үшін кәсіпорынға құрмет көрсетілді. Олардың ... Ж -401%, ... ... ... ... жылдары ет өнеркәсібінің кәсіпорындары үлкен құрметке ие болды.
Олардың арасында Петропавл ет комбинаты (1943), ... ет ... ... ... жылдарындағы ерен еңбегі үшін Ленин орденімен медициналық
дәрі-дәрмектер зауытының директоры ... К.М., ... ... ... З.Табылдиев, Дәулетияров, Құрмет даңқымен Дәнекеров
марапатталды. ... ... ... 902 адам ... ... арқасында қиын жылдар артта қалды. ... ... ... Ет ... жиынтық өнімі 1945 жылы ... ... 19160 мың ... ... 49,3%, ет ... 10909
тоннаға жоғары болды немесе 52,1%-ға өсті. Егер 1940 жылдың аяғына таман
тамақ өнеркәсібінің өнімдері 900 млн. ... ... 1945 жылы 1609509 ... құрады.
Соғыс кезінде маңызды міндеттердің бірі халықтың тұрмыстық деңгейін бір
қалыпты ... тұру ... Ауыр ... ... мәселесін қиындатып,
халықтың ашыға бастауына әкеліп соқты. Қалыптасқан ... ... жүйе ... ... ... 1941 жылы 18 ... елдің СНК-і
бірқатар азық-түлік тауарларына карточкалар енгізу жөнінде қаулы ... 1941 ... ... ... ... ету ... қала тұрғындары көшірілді.
Қазақсганда карточкалық жүйе 1941 жылы қыркүйекте ... ... ... ... ... еңбек үшін жоғары тұтынушылықты
қамтамасыз ету больш табылады. Соғыс жылдарында ерен ... үшін - ең ... ... ... ... орын ... халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету қиындығы Кавказ,
Поволжья халықтарының ауысып келуі есебінен өсті.
Нанның ... ... ... мен ... үшін екі ... ... ең жоғарғы санат бойынша халық ... ... ... ... мен ... қамтамасыз
етілді, ал қалған салаларда жекелеген кәсіпорындардың қызметкерлері ... ... ... ... ... санатқа жатқызылды. Осымен
қатар, халық шаруашылығының жекелеген салаларындағы мамандық ... ... ... ... ... ... ... күніне 650-1000
грамм. Бірақ, қамтамасыз ету дифференциалды ... ... ... ... күніне 400-500 грамм нан, ал асыраудағы адамдар 300-
400 грамм алып ... Ал ауыл ... ... үшін ... ... де. Нан мен өзге де ... ... талондар
мен тізім бойынша берілді. Ауыл шаруашылығы мәдениетінің түсімділігінің
кемуіне байланысты жер алқап ... беру ... ... ... бір ... күніне азық беру 1939 жылы 2,18 кг құраса, 1943 жылы ... ... ... ... ... ... ... тауарлық фермаларды
комплектациялау үшін халықтан мал сатып алу жүргізілді. Аудандар мен колхоз
басшылары өз бастарынан жауапкершілікті ... үшін мал ... ... ... деген сылтаумен жеке малды оның ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде, малсыз
ауылдардың саны көбейді, ... мал ... ... ... ... 1944 жылы ... ... тек колхоз тұрғындарының 4 пайызы ғана
иеленді. Мұның барлығы азық-түлік мәселесін ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару органдарының ... ... ... ... ... ... орындауда тиімді
механизм ретінде өзін көрсете ... ... ... ... ... ... әдістерге жүгіну, стратегиялық міндеттерді
орындауды қамтамасыз ететін әлеуметтік мәселелер ... ... ... ... мүмкіндік бермеді. Бұл қамтамасыз ететін және бөлетін
механизмдерде кемшіліктердің орын алуына алып ... Осы ... ... қызметкерлер өздерінің орындарын жеке бас ... ... аз ... жоқ. ... ... ... ... бөлінген материалдық өнімдерді ұрлау ... ... ... өкілдері басқару аппаратының жеке ... ... ... ... аз ... жоқ. ... ... қажеттілігіне
мұндай бюрократиялық қатынасы жөнінде жұмысшыларды тамақпен ... ... ... ... көруге болады. НКПП жүйесінде
1941 жылы барлығы 5 жәрдемші шаруашылық болған, ал 1944 жылы олар 43 ... ... ... 1941 жылы 140 ... дейін. Ірі қара мал басы 4 есеге
өсті. Бірақ, жәрдемші шаруашылықтардың ... ... ... дұрыс есептелмеу де орын алып жатты. ... ... ... ... ... ... ... секілді
фактілері орын алды. Мысалы, қалалық нан комбинаты ... ... ... кондитер фабрикалары мен плодоконсервілік комбинаттың
жәрдемші шаруашылығында тұқымдық картоптың аса көп ... ... ... ... мал ... ... да аз ... Мысалы, Ақтөбе
нан зауытының жәрдемші шаруашылығында ірі қара мал ... 80%-ға ... жылы ... нан ... жәрдемші шаруашылығында шошқаның
тұқымының барлығы жойылып кетті. Жәрдемші ... ... ... ету ... ... жүргізілмеді. Мұндай жұмыс
қарқынында олар жұмысшыларды тамақтандыруды жақсарта алмады. ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етіліп отырды. Осылайша, соғыс жылдарында жұмысшылардың материалды-
тұрмыстық ... мен ... ... ... ... күрт
нашарлады. Елдің басшылығының әлеуметтік мәселелерді карточкалық жүйені
енгізу мен ... ... құру ... ... тырысқан әрекеттері
ешбір нәтиже бермеді. Басшылықтың тар технократиялық позициясының зиянынан
халық зардап шекті. Сонымен қатар, ... ... ... ... деп ... ... ... да халықпен санаспады. Соғыс
жылдарында жұмысшылардың қажеттіліктерін қамтамасыз етудің ... ... ... орын ... Ұлы Отан ... жеңіспен аяқталғанына да 63 жыл өтті. 9 мамыр-
сол кездегі кеңес халқының ержүректілігі мен төзімділіктерін паш ... ... ... күн. Бұл ... ... алғы ... ... жүргізіп, ерліктің сан үлгісін көрсеткен ардагерлер
тойлайды. Бұл ... ... ... ... ... жеңісті
шыңдаған, станоктың қасынан, егін даласында, ... мал ... ... ... қазақ әйелдері-жұмысшылары, ауыл адамдары тойлайды.
Бұл мейрамды біздің аяулы да даңқты ... - ... ... ... және ... ... жасы ... жүріп
төзімділікпен күткен, олардың ... ... ... мен ... мен қыздар тойлайды. Бұл мейрамды өздерінің әкелері мен ағалары
қанын төгіп, жанын қиып бақытты ... ... ... Ұлы ... ... Ұлы Жеңіс күні елі мен жері үшін жанын пида еткен,
туған-туысқандарына, жақын-жарандарына, туған ... ... ... ... ... ... елі ... еске түсіреді.
Сол кездегі Кеңес Одағының басқа халқымен ... ... ... жету ... ... ... да өзінің лайықты үлесін қостыШығанақ
Берсиев сияқты еңбек ... ... ... ... ... түскен
еңбек даласында миллиондап жұмыс істеген әйелдерсіз, жасөспірімдер мен
қарттарсыз Жеңіс күнін көзге елестету ... бе ... ... ... мен жеңісті еңбегімен соққан қазақ
әйелдерінің ерен ... ... ... ... ... ... болашақ ұрпақты Отанын сүюге, елінің, жерінің адал патриоттары, достық
пен бірлік туралы түсінік беру арқылы ... ... ... ... етіп ... әйел ... қажырлы
еңбегін басқаларға үлгі етуде Бұқаралық ақпарат ... ... ... ... Республика көлемінде, Одақ көлемінде, облыс көлемінде, аудан
көлемінде шығатын газет ... әйел – ... ... ... көріп отырды. Олардың қатарында «Социалистік Қазақстан»,
«Правда», «Казахстанская правда», «Большевик» және тағы ... ... ... ... ... ... ... жарияланып отырды.
Соның ішінде бидай өсіруде А.Дацкова, М.Айдынова сынды ... ... ... ауыл – ... тең ... ... әйелдер
жұмыс істеді. әйелдердің жауапкершілігі өте жоғары болды. әйел – ана, әйел
– солдат, әйел – ... ... әйел – ... міне ... кете береді. Көптеген әйелдер техникаға, яғни трактор, комбайн
рөлдерінде отырды. Өзі механизатор, өзі ... және тағы ... ... атқарды. Қазақтың егін даласынан күні – түні ... ... ... Көктемгі егістік даласында егін егуден жоғары көрсеткіштерге
жеткен трактористтер қатарында В.Бондарева, ... Е. ... И. ... ... ... ... Оларға құрмет грамоталары және
тағы басқа сыйлықтар берілді. МТС – тер арасында түрлі социалистік жарыстар
болып тұрды. Бригадир әйелдер арасында ... ... ... ... ... көзге түсті. Бидай өсіру жөнінен Солтүстік және
Орталық Қазақстанда егістік көлемін жылдан – жылға ұлғайтып ... ... 200 мың ... 1 млн ... дейін ұлғайды. Қазақстандағы ауыл
шаруашылығындағы ... ... ... Кеңес Призидиумында өте
жоғары бағалап, 1944 жылдың өзінде 354 кісі марапатталды. Оның 19 – ... ... 47 – ... ... Ту ордені берілді. Колхоз совхоздарда жүрген
әйелдердің ұйымдастыруымен соғыс жылдарында 5 ... бала – ... ... іс ... ... ... ... болды.
Егін жинау науқанында комбайн айдаушы әйелдеріміз өте жоғары деңгейде
жұмыс жасады. Атап айтқанда Павлодар ... ... А, ... ... ... ... ... және тағы басқа облыстардан
жоғары еңбегі үшін марапатталған әйелдер болды. ... үшін ... ... ... ... ... ... – қатер төнгеніне қарамастан барын
салып, соғыс ... үшін деп ... ... ... ... ... күш-жігерлеріні тек қана майданға
жұмсап отырды. Ел ... ... оның ... танк ... және ... ... үшін 3 млн 719 мың, ... лотереяның сатылуынан 5
млн 666 мың сом көлемінде қаржы жиналып, ... ... және ... ... ... ... басқа да аса маңызды мәселелерінің бірі
соғыс мүгедектері және әскери адамдардың ... ... ... ... ... 1945 жылғы мамыр айы газетінің көптен күткен жеңіс туралы
қуанышты хабарының келуімен аяқталды.
ІІ ... Ұлы Отан ... ... ... ... ауыр
өнеркәсіптегі қажырлы еңбегі
Ұлы Отан соғысы жылдарында Қазақстан негізгі бір тыл аймағы ... ... ... ... ... ... жете алмағанымен,
«немістерге біз жасаған ... ... ... тәрізді ұрандар тастап,
еліміздің ірі өнеркәсіп орындарында жан аямай, күні демей, түн демей ... ... ... ... ... 3,3 миллион адамның
миллионнан астамы қалалық және ауылдық жерлердегі жұмысшылар еді. ... ... ... 20 % ... ... ... етті.
Жұмысшылардың үлкен бір отрядтары көмір және мұнай өндірісінде қалыптасты.
120 мыңнан астам жұмысшы теміржол, су және ... ... ... ... ... ... жұмысшы құрылыста қызмет етіп, ... ... ... жатты.
Осындай өнеркәсіптік дамуға өз кедергісін келтірген ол ... Ұлы ... ... Осы ... ... ... қазақ әйелдері Ұлы Жеңіске
өз үлестерін ... ... ... Атап ... ... осы ... әйелдер: «Біз барлығымыз жауынгерміз. Ерен еңбек етуге және
күнделікті тапсырылатын норманы екі немесе үш ... ... ... ... деп ... ... Отан соғысына қатысты митингі болған тұста ... ... қарт ... ... ... ... екі ұлым қазіргі әскер
сапында. Мен өзімді де майданда жүрген тәріздімін. Кеше екі ... ... деп ... ... ... ... ... түскен
еді.
Алматы, Қарағанды, Қоңырат, Қарсақпай мен Ембі және Таулы ... тек бір ... ... Ол ... соғысып жатқан елдің әскери-
экономикалық потенциалын күшейту үшін жұмыс істеу керекпіз дегенге саяды.
Халықтың мұндай іс-әрекетіне қарай ... сол ... ... ... ... ... құру қажет болды. Ол:
- өндірісті әскери өнім шығаруына баса назар аудару
- істе тұрған кәсіпорындардың қуаттылығын үдету
- жұмысшы ... ... ... үшін және ... материалдар мен
металлды үнемдеу мақсатында барынша қажетті кәсіпорындарды, атап айтар
болсақ кең қолданатын металл өнімдерін қысқарту
- Шикізат пен ... ... ... ... ... ... металл, майлар мен басқа да ... ... ... шығынын анықтап оны барынша орталықтандыру.
- өндірістерде жаппай топтық әдісті енгізу.
- Технологияны жаңарту, қорғаныс ... ірі ... жету ... жаңа ... ... ... әр ... жұмысшыларды соғысқа бағытталған өндірістерге
бекіту.
- Жалпы халықты өніммен ... ... ... ... сақтау.
Міне, аталған шараны іске асырмай өндірісті соғыс ... ... ... емес еді.
Мемлекеттің жұмысшы ісіне деген саясаты Орал ... ... ... ... ... № 22 «ОТАНҒА АНТЫНАН»
байқауға болады. Ол жерде жұмысшылар мынаған ант ... ... ... ... ... ... үшін, оны қорғау үшін барымды салатын
адам деп ... Бір келі ... ... ... үшін аса ... ... ... оның сапасы мен 1 шілдеден бастап алты айлық жоспарды
өткізу
3. Тез арада әскери істі меңгеру
4. Қосымша мамандықтар меңгеріп, ... ... ... бола ... ... бастап, қазақ жерінде әйелдердің де ... бола ... ... көтеріле бастады. Шымкент қорғасын заводының 1941 жылы ... ... ... ... ... мәселе көтерген болатын:
«Сіздердің баяндамаларыңызда әйелдер ролі жайлы айтылмады. әсіресе, елдегі
қиын жағдайға ... бұл ... ... ... ... Біз әйелдерді
дайындауымыз керек» деген болатын.
Осы Шымкент қорғасын заводының жұмысшылары былай деп үндеу ... «Біз ... ... ... ... 200 ... Кеңес
халқымен біріге отырып, кеңес әскерін қорғасынмен барынша қамтамасыз
етеміз. Қамтамасыз ... ... ... ... ... ... құйуына жетер. Ал, керек ... ... ... ... ... қару ... Отанды қорғау үшін соғысқа барамыз» деген.
Ал, осындай қиын тұста ... ... ... ... ... 12 сағаттық жұмыс күніне өткен болатын
Қаншама зейнеткерлер Жеңіс үшін ... ... ... орала
бастады. Осы тұстағы патриоттық сезімнің жоғары болғандығын Балқаш ... ... ... ... В. ... ... дәлелдей
түседі. Ол баяндамада: «19 санды мыс әрине 18 сандыдан көп; 20 санды мыс ... ... көп; 22 ... мыс 21 ... ... ... көп» жұмысшыларды ерен
еңбек етуге шақырған болатын.
Ұлы отан соғысы ... ... ... ... қара ... ... ... бастады. Жұмыс өте ауыр болатын. Нәзік жанды әйел
кіселерден біріншілер қатарында жұмысқа ... ... ... ... ... ... өз еріктерімен қиыншылығына қарамастан жұмыс істеді. Бұл
кісілер басқа әйел ... үлгі ... ... ... ... ... ... уақытпен санаспай, азғана айлыққа немесе тегін жұмыс
жасады. Сол ... ... ... ... ... ... орындарында әйелдер еркектердің орнын ... Олар күн түн ... ... ... дейді. Майдан шебінде жеңіс үшін соғысса, ал
қаншама қаракөз қазақ ... ... үшін ауыр ... мен ... қызмет етті. Мысалы: Сол тұстағы қазақ әйелдеріне шахтаға
барып, қызмет ... ... ... ... ... ұсыныс тастап,
артынан бірнеше қазақ қыздарын ерте ... М. ... ... Оның ... ... ... ... Соның ішінде ең алғашқылардың бірі
болып, №20 шахтаға ... ... М. ... ... Ол ... ... ... көмір шебері атаған алды. Соның ізінен
кейін №1 ... ... ... жұмыс істеген Распаева мен
Сәдуақасова болды. 1941 жылы 15 ... ... ... ... қатар Кеңес радиосынан берген ... 1941 ... ... ... мыс қорыту заводында 100-ге тарта ... ... ... 25 әйел ... ... жүзге тартасы станоктарда жұмыс істеген
болатын.
Отан соғысы өз ... ... ... ... ... ... ... үшін! Барлығы жеңіс үшін!. Бұл тек қана үгіт-
насихат ұраны ... қана ... ... ... ... ... ... бойынша барлық салада соның ішінде ауыр өнер ... ... ... ... ... арттыру үшін түрлі – түрлі шаралар
қолға алынды. Соның ішінде өнеркәсіпті ... ... ... құру, ірі
кәсіпорындарды жаңа орынға орналастыру, көшірілгендердің ... ... ... ... ... экономикалық мүмкіндігіне әсерін тигізді.
Өнеркәсіп кәсіпорындарының саны екі жарым есе ... ... ...... ... және № 317 ... мен Қарағанды көмір
өнеркәсібі, Ембі ... кен ... ... ... ... ... Ертіс,
Қарсақпай, Ащысай, Жезқазған түрлі-түсті металлдар зауыттары ... ... ... ... Еліміздегі зауыттар арасынан озат
шыққандары Одақ ... ... ... қатысты. Осындай
жарыстардан жоғары көрсеткіш көрсеткен Мария Лукьянова, Антонина Казакова,
Валентина Слонова және ... ... ... ... ... ... сыйлықтар беріліп отырды. Шығыс Қазақстан ... ... ... көрсеткіш көрсетті. Олардың құрамындағы Нина
Добродеева, Анна Давыдова секілді ... ... ... ... ... ... атты марапаттаулар берілді. ... ... ... ... көмір өндірісінде жұмыс істейтін Ольга
Фатеева үлкен жеңісі үшін марапатталды. Ол бір айда ... ... ... ... ... Қарағанды көмір өнеркәсібінің өнімінің
жоғарылай түсуі мына ... ... ... ... өнімділігі |
| |Мың ... |% ... |1179 |100 ... |------- |------ ... бесжылдық) | | ... |1013 |85 ... ... |13072 |1108 ... бесжылдық |15484 |1312 ... Отан ... ... |45722 |3900 ... | | ... кен ... ... Т. мыс ... ... он
екі тонна артық өндірген.
1942 жылы фашисттер Кавказда орналасқан кен орындарын ... ... ... ... Бұл кен ... ... ... марганец
өндірілетін, оның қызметі танкінің, кемелердің, қару – ... ... ... ... Енді бұл ... ... ... – бір орын Қазақстан кен орындары ғана ... 1942 ... ... Жезді өзенінің бойындағы жерден Қазақстанның Қ.И.Сатпаев
бастаған геологтары Жезқазған кен орнын ... ... ... он ... ... мен киіз үй ... ... Құрылыс темір жолдан қашықта
жатқан болатын. Араға 38 күн салып алғашқы бір ... ... ... 3 – жыл ... кен орны өте ... жұмыс жүргізіліп ,жұмысшылар
саны, оның ішінде әйел ... саны ... ... ... ... өте аз болды, жұмысқа деген ықылас ... оның ... ер ... барлығы дерлік соғысқа ... ... ... ... арқасында барлық қиыншылықтарды жеңе
білді. Соғыстың алғашқы екі жылында қара және ... ... ... ... ... ... Оны мына ... кестеден көруге
болады.
| тонна | 1940 ж. | 1941 ж. | 1942ж. | 1943ж. |
| Қара және | 92506 | 116760 | 63364 | 156500 ... ... | | | | ... | | | | ... ... өнім етіп жіберіп отырды. әрине бұл ... ... ... ал сол ... ... ... ... іске асты. Мұнда
аналарымыздың қосқан үлесі орасан зор.
Жігерлі қайратты әйел ... ... ауыр және ... ... қай ... да ... ... етуге итермелеген күш ол ... ... деп ... ... ... бар. ... ... атқаруда
коммунистік партияның орны орасан зор болды. Саяси сауаттылық жастарды және
барлық қоғам мүшелерін белсенділікке алып ... ... ... ұйымы
арасчында қыздар өте белсенді жұмыс жасады. Қазақстан бойынша коммунистік
партияның 39 ... әйел ... ... Ұлы Отан ... ... ... кәсіптегі жастардың барлығы дерлік белсенді ... ... ... Өндіріс орындарында жұмыс жасайтын әйел кісілердің саяси
сауатын ... оны ... үшін ... құрылды. 1943 жылы Орталық
комитеттің шешімімен жұмысшы әйелдер арасында ... ... ... ... Бұл ... ауыр өнеркәсіпте, шаруашылықта, колхоздар мен
совхоздарда және тағы басқа ... ... ... ... ... – дей ... ... ұйымдастырды. Ұйымда әйелдердің ... ... ... ... ... ... және тағы ... төңірегінде істермен айналысты.
Әйелдер бөлімін құрудағы және бір мақсат, ол ... ... ... көтеру болатын. Олар бұл кезде қатты күйзелісте жүрген
болатын. Күнделікті өмірі ... ауыр ... әйел ... ... ... істерді істеуге мәжбүр болған болатын. Сонымен қатар
әйелдердің мойнында ... ...... ... ... де ... Бұндай қиыншылықтан шығу үшін мықты рух, мықты жігер керек болды.
Ал ... ... ... ... ... тырысты. әйел кісілерді партияға
кіргізіп, оларды шыңдау арқылы жақсы ... ... да ... алған
болатын.
Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін партиялық ... ... ... ... отан ... үшін ... қатарына алынды. Облыс
болсын, ... ... қай ... болмасын кадр мәселесі күн тәртібінде
тұрды. Партия жұмысшыларының, ұжым жұмысшыларының тең ... ... ... олардың орны босап қалды. Тәжірибелі мамандардың саны
азайды. Атап ... ... ... аппараттан – 46 пайзы, облыстық
ақпараттан – 48,4 пайызы, аудан ақпаратынан – 57 пайыз, ... ... 80 ... соғысқа кетті. Міне осындай орны толмас кадр ... ... әйел ... ... тартыла бастады. 1943 – 1944 жылдары
ғана кадр мәселесі біршама шешілгендей болды. Әйелдердің ... ... ... ... ... ... ... мәдениетте болсын
әйелдер үй шаруасының басында отырып бал өсіріп, ұрпақ тәрбиесіне болған
болатын. ... ... ... ... ... ... бастады.
әйелдерді қоғамдық жұмысқа тарта бастады. ... бір ... ... ... ... үлес ... ... айтсақ
болады. Хатшылар арасында әйелдер саны көбейді. Жұмысшылар арасында екі
есе ... ... 1/3 ... ... ... ... ... қыздар мен әйелдердің көбеюін біз мына кесте арқылы да
көрсете аламыз.
|Жылдар ... ... | ... |
| ... ... | |
| | ... | |
| | | ... ... ... |
|1941 |8375 |834 |251 |1178 |6728 ... |8474 |1968 |498 |1640 |6068 ... |8704 |2404 |513 |1755 |6345 ... |8902 |2065 |425 |1740 |6624 ... |9222 |2097 |449 |2029 |6744 ... ... ... ... істеп жатқан адамдардың жігерлендіретін
әртүрлі шаралар ... ... ... жиі – ... К. Байсеитова, Б. Төлегенова сынды әнші қыздарымыздың
тылдағы жұмысшылардың, соның ішінде қазақ әйелдерінің ... ... ... ... ... ... Ұлы Отан ... басталардан алдын
бірқатар облыстар құрылды. 1939 жылдың қазан айында Ақмола ... ... ... Ұлы Отан ... бас ... бұл қала ... ... едәуір үлкен қала болып саналды. Осы қалада 6 кәсіпорын
оның ішінде ...... және ...... ... ... жұмыс істеді. Кәсіпорындарда жұмыс  істеп жатқан
адамдардың жалпы саны 801 ... ... ... әйел ... де жұмыс жасады.
Тұтастай алғанда, бұл ... 32,5 мың адам өмір ...     ... ... ... батысында орналасқан көптеген өнеркәсіп
орындарын жеделдетіп көшіріп әкеле бастағаны белгілі. Олардың ... ... ... ... ...... әскери қару жарақтар
өндірісіне бейімдеп ... оны тез ... іске қосу ... ... ... ... құру, ірі кәсіпорындарды жаңа орынға
орналастыру, көшірілгендердің үлкен ағымы – осылардың ... ... ... әсерін тигізді. Өнеркәсіп кәсіпорындарының ... ... есе ... Бір ғана ... облысын мысалға алар болсақ, Одақтық
деңгейдегі зауыттар – атақты ... және № 317 ... ... ... 2800 адам ... етті. Осындай индустриалдық алға басуды ... жол ... ... ... ... ... ... іске асырды.  Жаңа
қабылдау - жөнелту жолдарының салынуы және паровоз ... ... ... оның ... ... ... артты.
Сол сияқты Түрксіб теміржолы да ерекше
күрделі жағдайда ... ... 941 жылы ... ... ... ... ... Жамбыл – Қаратау, Көксу – Текелі жаңа желілері
салынды. ... ... ... ... 557 ... тең болды.
Соғыс жылдарында ... ... ... ... ... ... бүкіл теміржолдарының, соның ішінде Түркістан –
Сібір магистралінің ... ... ... ... ... әскери эшелондарды, әскери техниканы, ал қорғаныс өнеркәсібі үшін
көмір, ... және ... да ... ... ... ... бойынша ... ... ... ... 24 ... 18 ... ҚЖХК ... соның ішінде
Қазақстанның теміржолдарындағы пойыздар қозғалысын ... ... ... ауыстырды. Онда бірінші кезекте әскери эшелондармен, әсіресе,
мобилизациялық іс шараларымен ... ... өте ... ... Жолаушы пойыздарының, сол сияқты қорғаныстық мәні жоқ
тасымалдардың ... ... ... ... ұйымдастыруда
айтарлықтай құрылымдық өзгерістер болды, шикізат жүктерінің тасымалдары
қысқартылды, жартылай ... ... ... тасымалдау артты,
қару-жарақтар, рудалық қоспалар, вольфрам, молибден, ауыл шаруашылық
машиналарын, ... және ... ... ұлғайды.
Соғыстың алғашқы жылдарында Түрксіб арқылы адамдар мен ... ... ... ... ... ... ... түсіру кезінде қиындықтар болды, тасымалдар мен вагондарға деген
сұраныс нормадағыдан үш есе асып түсті. ҚЖХК мен ... ... және ... шаруашылық жүктерінің тасымалдары бойынша
тапсырмалар бұлжытпай уақытында ... Бұл ... ... ... ... барлық қиындықтарды жеңудің жолдарын тауып отырды.
Қазақстанның теміржолшылары орасан зор тасымалдар көлемін орындады.
Елімізге бірнеше ... ... ... орталығынан 220 өнеркәсіптік
кәсіпорындар және 550 мың адам ... ... ... екі есе, ... ... екі ... астам, мұнай өнімдері мен рудаларды жөнелту
4 еседен астам өсті. Жауға қарсы атылған он ... ... ... ... ... ... ... де Түрксіб пен оның адамдары жетекші рөл атқарды. ... Ұлы Отан ... ... 1300 ... әскери эшелон, жалпы саны 70
мың вагонды қамтыған 1700-ден ... ... ... ... ... ... оның соңғы күндеріне дейін магистраль саны
күрт ... ... бос ... ... жабық вагондарға
қатысты ерекше ауыр ... ... ... ... ... кездерде қант платформаларымен, астық жартылай ашық вагондармен
үсті брезентпен қымталып жабылып тасылды.
Соғыс жылдарында 240 ... ... ... ... ... Алматыдағы электротехникалық зауыты іске қосылды, ол
шағын теміржол шеберханаларының және Харьков қаласынан көшіріліп ... ... ... ... ... ... ... ол жол көлігіне арналған байланыс аппараттарының кейбір күрделі
түрлерін шығару ... ... ... ... ... Сол ... ... ҚЖХК-ның ірі вагон жөндеу зауыты салынды. Түрксібтің
паровоз деполарында майдан желілерінен келіп ... ... ... үшін ... ... ... Бұл депо ұжымынан үлкен күш
жұмсауды қажет етті. Бомбылаудан кейін жартылай қирап ... 58 ... ... Содан кейін депо ұжымы паровоз паркін жаппай ауыстыруға
көшті. Олар майдан ... ... 314 ең ... ... ... ... батыс европалық типтегі трофейлік (соғыста жаудан түсірілген
олжа) паровоздармен жұмыс істеді, ... ... ... ... ... ... ... 460 паровоз қалпына келтіріліп, ...... ... ... №34 ... ... ... дейін 13600 шақырым жол жүріп өтті. Монша – ... ... мен ... құрастырылып, олар майдан алаңдарында әрекет
етті. Түрксібке майданнан оралған ... ... ... ... мәңгілік тұғырға қойылды, бұл паровоз тізе ... ... ... ... болып кірген болатын. И.В. Панфилов атындағы 28
гвардиялық ... ... ... 1941 ... ... майданға аттанған еді.
Атақты дивизияда Ұлы Отан ... ... ...... ... теміржолшылары Отан қорғауда көрсеткен ... ... ... ... 1077 ... ... ... Панфилов дивизиясында, жауынгер Р.Х.Вальданов 28-ші Гвардияшыл
Панфиловшы барлау ротасының политругы ... ... ... соң, Алматыға
Түрксібке келіп қызмет істеді. Кеңес Одағының ... ... ие ... Әлімжанова, Есмұхан Таймасов, Қоңырқұлжин, Иманбековтер теміржолда
жұмыс ... ... ... ... ... ... Әлімжанов соғыс
аяқталған соң, Алматыға ... ... ... ... «ІІ ... Отан
соғысы» ордендерінің иегері болды.
Таймасов Есмұхан – Түркістан – Сібір ... ... ... ... ... ... ... взводының командирі болып,
барлық шайқастарға қатысып, 1943 жылдың 22 ақпанында тамаша ерлікпен қаза
тапты.
Түрксіб теміржолшыларының ... ... ... ерлігі мен іс-қимылдары мұражайдағы 4 қабырға газетінде айқын
көрсетілген, яғни ... ... ... ... жанқияр ерлігі
бүкіл Қазақстан тарихында мәңгі қалатыны сөзсіз.
Сонымен қатар Отан ... ... ... ... ... да соғыс майданына аттанды. Олар ... ... ... қираған қалаларды қалпына келтіру жұмыстарына да ... ... ... орны ... ... ... бұл
мәселені кейінгі зерттеулердің ... ... ... де ... ... жол ... қызмет еткендігін көреміз. Осы үшін
түрлі-түрлі шаралар өткізілді.
Барлық ... іске ... және ... ... ... ... 20-қыркүйек пен 20-қазан айлары арасында ... ... ... ... ... ... күрт ұлғайту айы
болып қабылданды. Осы іс-шараның нәтижесінде жұмысшылардың ... ... ... ... көбеюіне алып келген
бірден-бір шара болды. ... ... ... ... ... ... Ф., ... Ильминская, Гручевалар бір ай ішінде жұмыс
нормасын 500-пайыздан ... ... уәде ... ... іс ... ... ... жиналыстарда талқылар отырды.
Жоғары патриотизмді көрсеткішін Балқаш мыс ... ... ... Соғыстың алғашқы күндерінде осы зауытқа 82- үй ... ... ... ... ... ... сияқты ауыр мамандықтарды
игеріп алды. Семей концерва комбинатында 120 әйел соғысқа ... ... ... басып қалды және әйелдер ең ауыр ... ... тура ... Осы ... ... ... үй ... Жәкен
Мұханованың мына сөздері өзге әйелдерге күш берді «Мен ... ... ... ... ... сөз ... ... ер адамдарымыз Фашистерді
жоюға сенімді түрде аттана берсін, біз ... ... ... білдірмеуге
уәде береміз. Қаншалықты қиындығына қарамай біз нендей ... ... » ... ... ... кез-келген жанды толғандырмай қоймады.
Осыдан кейін Жәкен Мұханова бір ... ... ... ... ай
жұмысын 118-пайызға, үшінші ай жұмысын 125-пайызға артығымен ... ... ... ... ... ... 1941- ... 25-ші шілдесінде
республиканың барлық өндірістік орындарында ... оқып ... ... ... ... ... ... үлкен жұмыс
атқанды. Осылай 1941 жылы қазанның бірінші ... ... ... өндіріс саласында 1511- жұмыскер әйел жұмыс істеп, ал 916-әйел оқу
үстінде болды. Батыс Қазақстан облысы ... ... ... мен ... ... ... өндірістік жұмыстырды жұмыс істеуге ... ... мен 137- ... ... ... Ал түрлі-түсті
металдар мен мұнай саласында 1941-жылдың ... ... ... ... ... өтті. Үлкен патриотизм мен Отанына деген ыстық ... мыс ... ... ... ... Ол бір ... бойы ... жұмыс істеді. Олар осы ісі ... ... ... ерлеріне,
отандастарына қол ұшын созды. 1942-жылы Алматы машина жасау зауытында 741-
кісі арнайы оқуға дапйындалды, оның ... ... ... ... Ал
Ақтөбе рентген аппарат зауытында 1942-жылдың басында әртүрлә салада ... кісі жеке ... ... Ал ... электроизоляциялау зауытында 1942-
жылдың бес айында 95-жұмысшы дайындықтан өтті, оның 83-і әйел ... Ал ... ... ... саны 360-қа ... Ауыр өнеркәсіп
саласында елімізде көптеген әйел кісілер көптеп жұмысқа тартыла ... біз ... ... анық ... аламыз.
|Жылдары |Халықшаруашылы ... ... |
| ... ... | | ... ж |34,5 |33 |17,7 ... ж |4707 |45,3 |28 ... ж |53 |49 |30 ... ж |54 |48 |35 ... ... ... ... қорғауға ат салысты. Кеңестік
потриоттар әкелері, аналары, ана – ... ... ... ... ... ... Ауыр ... дамыту кезек
күттірмейтін мәселе екендігі белгілі бола тұра кейбір еріншек жұмысшылар да
табылып тұрды. ... ... жаза ... ... Оларды қоғам
алдында масқара етіп көрсетіп, өзгелерге сабақ ... ... ... ... ... ... Жезқазған кен өндірушілері
болды. 1941 жылдың шілде айының ... ... 13000 мың ... ... болды. Олар ... ... ... тартылып, маман
жетіспеушілігінің орнын толтыруға тырысты. Қазақстанның орталық комитетінің
шешімі бойынша ауыр өндірістрдің бірқатарын ... ... ... ... ... ... ... көп болды. Оларға ғимараттар
жетіспеді. Солардың бірқатарын мысалға келтірсек. ... ... ... ... ... ... құру ... көшірілді.
Осы зауытта инженер –технолог, экономист, техник т.б. ... ... ... ... ... ... ... отырды. Мұндай мысалдар өте көптеп
кездеседі. Аналарымыздың үлесі өте ... ... ... партиялық қызметке
тарта бастады. Алдына қойылған жоспарларды орындауға ... ... ... Қайта жөнделдеу жұмыстарында елеулі орынды комунисттер
алды. 1941-жылдың күзінде түрлі-түсті металл ... ... мыс ... ... ... ... зауыттарды ыдырату кесірінен
жоғарыда айтылған зауыттар өз қызметін ... ... ... Комунистер өте
ыждағаттылықпен жұмыс істеді.1942-жылы Балқаш зауыты металлды көп өндіруден
тамаша жетістіктерге жетті. Өндіріс орындарын көшіру ісі ... ... ... ... қана іске ... ... ... көзіне
жақын жерлерге, адам күші бар ... және ... ... да көп ... бөлді. Барлық шаруашылықты Шығысқа қарай көшіру,
ол ... ... ... ... ... ... деп ... Бұл өз
кезегінде жағдайдың қалыпты екендігін айтып, халықты алдарқатуда болды.
Нәтижесінде Петровский атындағы ... ... ... ... ... ... тау-кен зауыты Қараганды қаласына. Запорож ферросплав
зауыты, Ақтөбе ферросплав зауытына көшірілді. Орджаникидзе ... ... ... ... зауытына. Ново-Подольск цемент зауыты,
Қараганды цемент заутына көшірілді. ... ... ... ... ...... ... жылдамдықпен жүрді. Көшірілген
өндіріс орындарын құру мақсатында Кеңес ... ... ... ... жіберіп отырды. Сөйтіп, 1942 жылдың сәуір айында
Ембі мұнай ... құру үшін ... ... ... Ал ... ... ... Ленинград – Петрозаводск жұмысшылары
өткізілді. Нәтижесінде, жиырма шақты ... ... ... әскери – экономикалық потенциалы өсті. Дамыған түрлі – түсті,
қара металлургия, жанармай өндірісі индустрияның жаңа ... ... ... үшін ... зауыттарда қорғанысқа қажет өнім
шығарылып отырды. Олардың ...... ... күше тек ... ... ... осы зауыттар фронтқа бір миллиард рубль шамасында өнім
жіберді. ... ... ... ... ... ... ... де
шығарып отырды. Мәселен, М.И.Калинин ... ... ...... жұмысшылар қара түсті металлургияны қайта ... ... ... ... ... Соғыстың соңында Қазақстан зауыттарына көмір
бассейндерінен, қара, түрлі-түсті металлургия зауыттарынан ... ... ... ... ішінде 1945-жылы көбісін пресс – автоматтар, ауыл-
шаруашылық машиналар, двигатель т.б. ... орын ... ... ... ... ... ... батыс шекарасында ... 200-ге ... ... ... ... ... ... шілде-қазан айлар аралығында 1563 өндірістік ... ... ... ... ... ... ... осы көшіру процесі
қиыншылыққа ұшырап отырды. зауыт-фабрикаларды көшіруге қиыншылықтың бірі
соғыстыр ... ... ... ... болды. Фашистер барынша кедергі
жасауға тырысып бақты. Жаңа ... ... ... қамтамасыз ету
мәселесі қиын болды. Облыс орталықтарының ... ... ... болды. Ток көзі өте аз болды. Агрегаттар электро-энергия
мәселесін толық шеше ... ... жаңа ... ... ... ... Олар Петропавел, Қарағанды, Балқаш қалалары болды. Қазақ ССР-
не ... тағы да ... ... ... орындар
көшіріле бастады. Барлық көшірілген зауыттармен ... ... ... ... Ал басқалары кейбір жетіспеушіліктен және ... өз ... ... ... Қазақстанда осы көшірілген
зауыттардың арқасында индустрияның жаңа салалары пайда болды. Олар ... қару – жарқ ... ... ... ... ... түсті
металлургия және т.б. зауыттар болды. Соғыстың алғашқы кезеңінде ауыр
өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... енгізілген
жоспарларды қиынға соқты. Ос ... ... ... ... – дайын өнімді керекті жеріне жеткізу үшін Орталық Қазақстаннан,
Орталық Азиядан тартылған темір жолдар торабы Орал мен ... бет ... Азия мен ... ... шикі зат ... ... Фашисттер Донбасс
көмір бассейнін тартып алғаннан ... ... ... ... ... ... ... мойнына жүктелді. Қарағанды шахтерларының
мойнына үлкен міндеттемелер жүктелді. Олар Оралдағы, ... ... ... орналасқан аймақтардың бәрін көмірмен қамтамасыз етіп отырды.
Қарағанды көмірінің сапасының жоғарлығы оның құрамында ... ... ... ... шойынмен болаттың сапалы түрін алуға қол
жеткізілді. Қарағандының көмірін орталыққа жеткізу үшін ... ... ... күш ... аямады. Олардың үй шаруасымен ... ... ... ... күш ... ... ... болғандығында сөз жоқ. Себебі олар ешқандай ақысыз
қызмет ... ... ... ... ... мұндай ерліктеріне
зеттеуіміздің кейінгі жолдарында ... ... ... ... ... ... Кадр тапшылығы сезіле бастады. Көмір өндірісі бойынша
білімін жетілдірген әйел кісілер ... ... ... ... ... – бір ... ... аймағы болып табылатын Донбассты фашистер басып
алғаннан кейін ондағы маман ... ... ... ... ... ... ... қиынға соқты. Мұның өзі Қарағанды
көмір ... өнім беру ... ... Оны біз ... ... 1942 жылы он ... белгіленген жоспарды орындаса келесі
жылы төрт шахты ғана жоспарды орнындады. Ал одан ... үш ... ... орындады. Орталық комитет көмір өндірісін дамыту үшін көртеген іс
- әрекеттерге барды. Мәселен, шахтерлардың жалақысын ... ... ... іс – шаралық мерекелер өткізіп тұрды. Нәтижесінде, ... ... мен ... ... жұмыс істеп жүрген
жұмысшылармен салыстырғанда жоғары болды. Орталық комитеттің партия ... ... ... ... және ... жұмысшылардың әлеуметтік
жағдайын, тұрмыстық және сапалы жұмысшылардың ... ... көп ... ... ... ... ... Орталық комитеттің шешіміне сай ... ... ... ... ... ... ... орай
Қарағанды металлургтер қаласында шахтерлар өздерінің арасындағы көптеген
үлген қателіктерді ... ... ... ... ... және көмірдің түсімін одан ... ... ... ... ... ... кеншілерімен жарысқа
түсіп шахтерлар өзінің біліктілігін шындай түсті. Жарыс тресттер, шахталар,
бригадалар және ... ... ... ғана емес ... ... ... ... бригадасы құрылып, олар 1943 жылы бұл бассейннен алынған
көмірдің 19 пайызын береді. Қазақстан Орталық ... ... ... жұмысшыларға үндеу тастады: «Қарағанды көмірін ...... ... ... ... ... көмір
фронтында еңбек етуге ... ... Бір жыл ... ... жұмысшылар қатары 17 мыңға артты. 1943 жылдың бірінші мамырына
қарай ... ... 11128 ... ... ... Ал ... жоспардан
тыс 11458 тонна көмір ... Бір ... ... ... ... жоспардан және жұмыс уақытынан тыс 130 эшелон көмір ... мен ... ... ... жақсы табыстарға жетті. Күннен
күнге көмір өндіру арта берді. 1942 – ... ... ... ... күрт ... болды. 1943-жылдың наурыз, сәуір айларында ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша
қарағанды бассейінінің «Сталин» көмір ... ... ... ... – қолға өтпелі Қызыл жалау жалпы ... ... ... ... ... орынбасары А.Ф.Засядько тапсырды. Ал, шілде
айында жеңімпаздар қатарында Киров көмір тресті де көрінді. ... ... ... өте ... ... ие болды. Олар партия
алдында және халық алдында үлкен абыроймен көзге ... 200 – ден ... ... ... ... және ... ... 1942
жылы неміс – ... ... ... ... ... ... кен
орындары мен және тағы басқа соғысқа қажетті өнімдерді ... ... жол ... жаулып алды. Кеңес үкіметінде мұнайға деген
қажеттілік күннен ... арта ... ... ... ... ... өте ... болды. Осыған орай 1942 жылдың қыркүйек айында ... ... ... ... ... ... ... және
оны орталыққа жеткізу мәселесі қолға алынды. Ембі мұнайшылардың мойнына
үлкен жауапкершілік ... Олар 1942 жылы ... 2500 ... ... ... ал 1943 жылы осы ... ... тапсырмадан кейін 4500
тоннаға жеткізу тиіс болды. Бұл міндетті орындауға барынша ынта – ... ... ... ... ... ... көрсету үшін
Қазақстан Орталық комитетінің шешімі бойынша Гурьев ... ... ... және оған қоса ... 400 ... ... ... тресті «Казахстан ... мен ... ... ... ... 1942 ... ... неміс- фашист
әскерлері Солтүстік Кавказды басып алып Сталинград қаласына кіріп келді.
Кавказдан шығатын ... ... ... жол ... неміс –
фашисттері басып алды. Енді бұл ... яғни ... ... ... ... Қазақстанға тиесілі болды. ... ... ... ... жолы ғана ... Ол – ... көлі мен Гурьев қаласы, әрі
қарай Каспий – Орск ... жолы мен ...... ... жол ... ай ... осы ... құрылып, ең қажетті өнім – ... ... ең оңай әрі ... жолмен жеткізіліп тұрды. «Казахстаннефтестрой»
жұмысшылары өз қызметін үздік орындағаны үшін бес рет ... ... ... ... ... ту белгісімен марапатталды.
Қазақстанның батыс өңірлерінен мұнай өнімін іздестіру үшін геолог –
ғалымдар жұмыс жүргізе ... ... ... кен орны іске ... ... ... ... комсомолдар комитеті үлкен еңбек сіңірді. Олар
1943 жылы алты ай ... ... ... станциясын, механикалық ұстахана,
гараж, асхана, мектеп және тұрғын үйлер салды. Бұл жастар ұйымынан ... ... ... ... ... орындады. Бұдан кейін
Қазақстанның Батысындағы Құлсары, Сағыз, Мақат мұнай кен ... ... ... мұнай құрылыс тресті бұл жылдыры өте жақсы жұмыс істеді.
Олар 1943 жылыдың өзінде бес рет Қызыл Ту ... ... ... бұрғылау кәсіпқойлық және геологиялық конференциялар
өткізу жолында әйелдер ер кісілерден кем түспеді. Әрине ... ... ... ... әйел кісілеріміз өте аз болды. Мұны біз бұл мұнай
саласының жұмысының кәсіби біліктілікті жоғары ... ... ... ... жұмыстың өте ауырлығымен байланыстыруға болады. Қазақстан
мұнайшыларының ерен еңбегі бүкіл ... таң ... Олар бір ... он екі рет ... Ту ... ... Бұл сол ... өте
жоғары көрсеткішті көрсететін. Жүздеген еңбек ұландары және нәзік жандылар
орден және ... ... ... ... Н. ... ... ... А.Нестерова тағы да басқа әйел аналарымыз болды.
Мемлекеттік Қорғаныс комитеті Шығыстағы металлургиялық өнер – кәсіптің
дамуына өте ... ... ... Соғыстың алғашқы екі жылының ... 35 қара және ... ... ... ... құрылды. 1942
жылы Кемпірсай хром кеншілері өте жақсы көрсеткіш ... ... өз ... ... ... ... қара ... өндіруден Одақ бойынша ең бірінші орында тұрды.
Оның үстіне Одақтың батыс ... ... ... ... ... қалып қойды. Міне сондықтан бұл қажеттіліктердің орныны толтыруға
Қазақстан металлургтері аянбай күресті. ... осы ауыр ... ... Одақ көлемі бойынша арнайы мамандар шақырттырылды. Міне
осындай ... ... ... өзге ұлт ... ... ... Ал
жергілікті қазақ халқын тек қана жұмысы қиын, денсаулыққа өте ... ... ... ... Бұл өз кезегінде әйел ... бала ... өте ... ... ... ... кейбір аналарымызды балалы
болу бақытынан айырды.
1942 жылы арнайы қоныстанушылардың еңбекке араласуы жоғары көрсеткіште
болды. Мұндағы ... ... ... жерлерде еңбектің ерен әдісін
көрсетіп, Отанға адал екендіктерін дәлелдеп отырды. Мысалы, Шығыс ... 1200 адам ... ... ... ерлері деп ... ... ... ... С. ... өз тапсырмасын
1500-2000 пайызға орындап отырды. Сол сияқты республика көлемінде көптеген
адамдар қажырлы еңбек етті.
1942 ... ... ... ... ... ... металлургия саласында
біршама қиын жағдай қалыптасты. Металл өндіру саласы біраз ... ... өнім ... ... ... ... жетіспеуі, жұмысшы
санының аздығы, темір жол ... ... ... және ... ... ... тоқыраулығы. 1943 жылы сәуір айында
Жезқазған комбинаты құрылды. Ол 17 шахты, ... мыс ... ... ... ... тоқ ... тағы басқалар осы комбинат құрамына
кірді. ... ... ... өнім ... ... көрсеткіштерді көрсете
бастады. Металл өндіруде коммунисттердің рөлі ауқымды ... ... бір ... ... ... ... келіп қосылды. Олар әр
түрлі бригадаларға бөлініп, тәулік бойы немесе, ... ... ... ... ... ... жылы Сталинград майданында біздің жауынгерлеріміз ... ... ... ... етіп ... ... ... жетуге
деген сенімділігі арта түсті. ... ... ... ... ... ... ... Аналарымыз майданда жүрген ұлдарына, ... ... ... ... ... ... құлшынысын арттыра
түсті. Орталық қорғаныс комитетінің ... 5,5 мың ... ... ... ... ерең еңбектері үшін Қазақ ССр жоғары ... ... 1943 жылы 6 ... ... ... мақаладан қазақ халқының соғыстың өң бойында жасаған ерліктерін
былай деп көрсетеді : «қазақтар ... өте ... ... олар өте
жауынгер. Ал тылда болса олардың ... ... ... ата – аналары,
әйелдері, балашағалары аянбай еңбек етуде. Қазақстан фронтқа қажетті ... ... ... ... күш – ... үлес ... », -
деп жазды.
Жоғарыда мерзімді басылымда жарық көрген ... ... ... ... дәлелдеуге болады. Аталған кестеде ... ... жас ... ... ... еңбек етіп Ұлы ... ... Оған ... ... ... ... көз ... болады.
|Ауыл |Ер кісілер ... ... | ... | | |
| |50-54 |55 тен |50-54 |55 жас ... |
| |жас ... |жас | | ... саны |4889 |40828 |24232 |13715 |127614 ... |7652 |4659 |2459 |1213 |16113 ... |4117 |1855 |666 |258 |6896 ... |7526 |4356 |1509 |711 |14102 ... жылы ... ... зауыттардың бірте – бірте бейбіт мақсатқа
қолданатын экономикаға айналдырыла бастады. Бұған себеп Кеңес үкіметі соғыс
майданында жеңіске жете ... ... Осы жылы ... мыс балқыту
зауыты 1942 жылмен салыстырғанда 47 пайызға артығымен өнім өндірді. ... ... 43 ... артты. Осы уақыттар аралығында молибден
өндіруде он үш есе ... 1944 – 1945 ... ... құрылысы жоғары
дами бастады. Бұл электроэнергетика ... ... ... зауыт - фабрикалардың сұранысын өтей білді. Бұл өз ... ауыр ... ... өнім ... ары ... көбеюіне,
дамуына жол ашты. Соғыстың алғашқы жылдарында ... ... ... ... аралығында өз өнімдерін бере бастады. Олардың қатарында
Теклі қорғасын комбинаты, Ақмола ауыл ... ... ... зауыты,
Алматы вагон жөндеу зауыты, Гурьев мұнай өңдеу зауыты, Шымкент мақта-мата
зауыты, Өскемен қорғасын ... ... ... ... және ... ... ... өз жұмысын аяқтады.
1945-жылы Қарағанды жерінде көптеген ... ... ... ... ... шыға келді. Мұның барлығы қажырлы еңбектің ... ... ... бұл көрсеткішке жетуде аналарымыздың орны өте
жоғары болды. Қазіргі таңда мұның барлығы ертегі секілді көрінгенімен ... ... ... ... де ... келе ... ... істегенін
естігеніңде, қайран қаласын.
Сол кездің солақай саясатының кесірінен, яғни ... жеке ... ... ... ... ... ... жаппай репрессия жүргізілгені
белгілі. Халықтың бетке ұстар ... ... ... жауып, ату
жазасына кесіп ... ... ... қауымын да жоқ етудің небір амалдарын
жасады. Зиялы қауым мүшелерін соттап, ату жазасына кесумен қоймай, ... ... ... ... Халық алдында масқара етіп,
халық жауының әйелдері немесе баласы деп ... ... ... ... ... ... ... жер аударып отырды. Адамның ойына
келмейтін небір құйтыртқы ... ... ... ... ... АЛЖИР лагерін ашты. Кеңес елдеріндегі ... ... ... осы ... қамады. Оларды қара жұмысшы ретінде өте
қиын жұмыстарға салды. ... ... осы ... ... ... ... ... болып кетті. Ашаршылық жағдайында ... ... ... ... ... жетімханаларда ұстады. Мұның барлығын айтып
отыпған себебіміз, осы АЛЖИР лагерінде қамалған аналарымызды соғыс ... қиын ... ... ... ... деген аяушылық сезімі жұрдай
сол тұстағы шаш ал ... бас ... ... ... ... алмайтын
жұмыстарға осы аналарымызды пайдаланып отырды. қазақстанның солтүстігінде
салынған барлық ауыр ... ... ... ... оны ... ... орналасқан аналарымызды қолданды. Қыстың қақаған суығына қарамай,
ауа-райының кез – келген мезгілінде ... ... ... естігеніңде
еріксіз көзіңе жас аласың. Соғыс уақытында оларды тегін жұмыс күші ... ... ... Ауыр және жеңіл өндірісте де осы ... ... ... ... жұмысқа салды. Аналарымыз
барынша өзінің ... ... ... жасағанына қарамастан,
Отанына қызмет жан-тәнімен қызмет етті. Олардың қамалған уақыты біткеніне
қарамастан еркіндікке ... ... Одақ ... орналасқан 39-қалаға
кіруге тиым салынған шешімімен жіберді. Бұл нағыз аналарымыздың құқығын
қорлар ғана емес, ... ... ... де ... ... ... ... аналарымыздың еліне-жеріне деген құрметін, махаббатын өшіре
алмады. Бұлда болса біздің аналарымыздың батырлығының ... ... ... Отан ... кезінде еңбекші халық майданға ... ... ... ... тез ... ... ... Әйелдер шаруашылықтың
барлық саласында ерлердің орнын ауыстырды. ... ... ... олар ... ... өз ... жартысын жіберіп отырды, үй
шаруасындағы әйелдер алтын әшекейлеріне дейін берді, жинақтағы ... ... ... жылы киімдер, майдандағы әскерлерге
сыйлықтар жинап, олармен хат ... ... ... ... ... ... жылы Казахстанская правда газеті тылдағы әйелдер үлесін жиі – ... ... ... Мысалы: Семей ет комбинатының жұмысшысы Бармашова
қорғаныс қорына Мемлекеттік займ облигациясындағы 10 790 руб. жеке құйған.
Шымкент темір жол ... ... ... ... ... 2 ... мен күміс заттарын берген. Трензелева деген мұғалім ... ... ... мен 500 руб. ... ... Міне ... көптеп келтіруге болады. 1941-44 жылдар аралығында қорғаныс
қорына республика тұрғындарынан түскен ақшалай көмек 723 млн. ... ... ... соғысқа қолынан келген еңбегін аямады.
Қарағанды шахтерлерінің жұбайларда ... ... ... көрсетті.
Мысалы: № 1 шахтаның комунист үгітшісі Тұрғынбекова ... ... ... ... ... үйде ... әйелдермен әңгіме өткізген, 1
күн ішінде ол үй шаруасындағы отырған Иманбаевамен ... ... аса ... Тау-кен жұмысшыларының әйелдерінің ішінде де белсенді ... ... ... 4 үгіт ... ... оны ... ... Жақыпов сияқты коммунистер басқарды. Соғыс
жылдары «Сен майданға немен ... ... ... ... Шын
мәнінде соғысқа барлығы да қолынан келгенін беріп жатты. ... өзі ... ... жиған-тергенін майданға жіберіп отырды. Колхозшы әйелдер
Надырова, ... ... т.б. ... ... отырып қолдан
киімдер тігіп жауынгерлерге жіберіп отырды.
Ақтөбе облысына эвакуацияланған поляк әйелдері де өз ... ... цех ... ... ... ... Тылдағы әйелдердің
жылы киім, сыйлықтар жинау істерін ... ... ... мен
әйелдер кеңестері белсенді роль атқарды. Мысалы: 1943-жылы Шымкент қаласы
әйелдер активінің жиналысында 1000 әйел қатысып, ... киім ... ... Олар он бес ... ... ... 30 000 киім ... жылда майданға сыйлықтар жіберген.
Соғыс жылдары өндірісте, ... ... ... ... ... пен ... ... барлығы 8 мыңнан астам әйел
еңбек етті. Жадыра Ысқақова, Ақын Дарханбаевалардың еңбегі ... ... ... жер жерінен қазақ әйелдері өздерінің еңбектерімен
тапқан ... ... ... қажетті техникалар сатып алу үшін жіберіп
отырды. солардың қатарында ... ... ... Халел самолет
жасауға 175 мың сом құйған. Осы ... ... ... 50 мың ... ... ... Б. Хасенова мен Ф. Закирова өкіметке
«Оңтүстік Қазақстан облысының еңбекші әйелдері ... ... ... ... ... ... толық жеңу сәтін жақындату мақсатымен тылда ерен
еңбек ... және ... жеке ... Бас ... ... 5 млн.
сом құйды. Біз бұл қаржыға танк ... ... оған ... ... ... ... Шығыстағы әйелдер арасынан шыққан Кеңес Одағының
Батыры Мәншүк Мәметованың атын беруді өтінеміз» - ... ... ... ... ... патриоттықты көреміз. Кейіннен бұл
аталған қаржыға танк ротасы жасақталды.
Соғыс жылдарында Қазақстан ... ... да ... ... ... ... алды., азық-түлікпен қамтамасыз етті.
Жаралыларға әйелдер өз еріктерімен қан тапсыратынын айтып, өтініштер ... ... ... ... ... 615 донор әйелдер артығымен қан
тапсырды. Олар Кеңе Одағының ... ... ... атқа йе ... ... ұйымдастырылып үй шаруасындағы әйелдер қарауына жаралы солдаттар
бөлініп берілді. ... ... ... ... ұйымдастырылып,
жаралы жауынгерлерге концерт қойылып, сенбіліктер өткізіп тұрды.
Қазақстан комунистік партиясы 21 ... 1943 ж. ... ... сай «Неміс оккупациясынан азат етілген аудандардағы шаруашылықты
қалпына келтіру шаралары туралы» қаулысын ... ... ... ... ... Мұны ... әйелдері бірауыздан қолдап, қолүшін беру үшін
көптеген қазақ қыздары кетті. Мысалы ... ... қызы ... ... ... ... ... жарысында жастар арасында
бірінші орынға ие болды. Азат етілген аудандарға ... ... ... арасындағы жұмыс бөлімдері және өндірістегі әйелдер кеңесі көп
жұмыс ... ... ... ... ... жылы көптеген
тұрмыстық ... ... – адам ... үшін ең ... ең қорқынышты сөз. Өйткені, соғыс
атаулы адамзатты қырып-жоюға бағышталған. Адам адам болғалы осылай. Талай
рет үстемдік, ... үшін адам қаны суша ... ... ... ... ... ... жалмаған соңғы соғысты алайық. Кімге қажет болып,
не мақсатты көздеп еді сол соғыс? Әдетте, ... ... ... ... ғой. Ол ... ... Қарапайым халыққа қасірет
туғызған, қарғыс арқалаған соғыс ешқашан жеңбек емес. Сонымен, ... ... Ұлы Отан ... ... ... ... тылдағы
ерлігі мәселесін қорытындылай келе, біздер бұл мәселенің ... ... мен ... бойында патриоттық сезімді қалыптастыруда үлкен маңызға
ие тақырып екеніне көз жеткіздік. Олай дейтінімізге себепші ... ... бұл ... ... ... ... талданбағандығы.
Әрине, тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін ... осы ... ... ... ... ... алмаймыз. Алайда, қаншама қазақ
отбасылары, Отандық жұмысшыларды қиындыққа тап ... және ... адам ... қиған Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қазақ
әйелдерінің еңбегін ... үшін бұл ... ... ... мәселені диплом
жұмысы барысында барынша ашып көрсетуге тырыстық. ... ... ... ... Отан үшін, жеңіс үшін, отбасы үшін тек аянбай еңбек
етіп қана ... ... олар бала ... де жете мән ... ... ... бұл ... бойларына аянбай еңбек етіп жүрген
қазақ әйелдері балаларының ұлтжандылық сезімін басым қылып, Отаншылдық
рухтағы, ... ... ... ... ... тәрбиелеп шығарды.
Ал, қазіргі таңда осындай мазмұндағы көптеген тақырыптарымызды жастарымыз
бойына сіңдіре білсек, ұтылмасымыз анық. ... ... ... ... отырған тақырыбымыздың тек тарихи маңыздылығымен қатар, ... ... ... та ... Бұл ... ... жұмысы барысында
барынша ашылды деген ойдамыз.
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы «ел басына күн туған» шақта Қызыл ... ... ... ... басқан қазақ әйелдері майдан
қажеттілігін өтеу үшін мүмкін ... ... ... ... мүддесіне қызмет етті. Диплом ... ... ... сала ауыл ... болды. Әрбір мемелекеттің экономикалық тірегі
әрине, ауыл шаруашылығы болып табылады. Сол ... ... ... ... ... ... ... қазақ әйелдері түрлі
мамандықтарды игеруіне тура келді. Бұл үндеуде былай делінген еді: ... үшін ... ... қазіргі таңда жұмбақ емес. Біздің қолымыздан
келмейтін іс аз. Жеңіс үшін жан ... ... ... ... ... әйелдері тракторшы, комбайнер, механизатор және тағы ... ... ... ... ... Ал, сол қазақ әйелдерінің Жеңіс
үшін қосқан үлесі телегей теңіз. Сөзіміз дәлеледі болу үшін, бұл ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығында қызмет атқарған күйеулерінің,
ағаларының орнын басып, солар ... ... ... ... ... есе ... ... түрлі медальдармен және таң
қалуларға ие болды.
«Біздің жасап шыққан снарядтарымыз, немістердің жеңілуін тездетсін» деп
ұрандаған қазақ әйелдерінің ауыр ... ... ... ... ... ... ... жұмысы барысында көрсеткеніміздей өндіріс орындарына
өз еркімен бірнеше ... ... ... ... ... әйелдері Отандық,
тіпті әлемдік рекордтарды жаңартып отырды. Сол кездегі Қарағанды көмір
шахтасы, ... ... ... ... мыс-кен зауыты, Балқаш
полиметалл өндіріс орындары өз тарихтарындағы ... ... ... қол ... ... ісі Ұлы Отан ... ... қиындықтарды жеңе отырып,
соғыс жағдайында жақсы нәтижелерге жетті. Себебі, сол ... ... өтей ... Одақ көлеміндегі өнімнің үштен екісін қазынаға
төкті. Әрине, қазақ әйелдерінің бұл істе жанқиярлық еңбегі жатыр.
Машина ... ... ... ... ... ... ... диплом
жұмысы барысында көрсеткеніміздей майдан қажеттілігін өтеу үшін ... ... ... ... ... ... сол тұстағы үкімет тарапынан жүргізілген
социалисттік жарыстар нәтижесінде жетістікке ... ... те ... ... атап ... ... салаларда мұндай жарыстар кең ... ... бұл ... жұмыс болғандықтан біз мәселені әр қырынан ... ... ... ... ... құптарлық болғанымен,
осының кері жақтары болғандығы белгілі. Бұл ... айта ... ... ... ... еңбек құлшынысын тежеген, аштық мәселесі кең
етек жайып, ... және ... ... де ... ... үрдісі орын
алғандығы шындық.
Сол тұста, әйелдермен қатар жасөспірімдер еңбегі заңдастырылып, әлі де
болса, ойыннан шыға ... ... ... ... жазалау үрдісі орын
алды.
Отбасы асыраушысынан айрылған қазақ әйелдері ... қиын ... ... ... ... ... колхоздың аздап берген
бидайына балаларын қанағаттандыра алмасын біліп, еріксіз Ұрлық жасауларына
тура келді. ... осы үшін ... ... ... немесе «ұры»
деген айдар тағылып, қудаланғаны белгілі.
Соғыстан ерлері қайтпаған қазақ әйелдері сол кездегі жесірлер санын
көбейтіп, ұлт ... тағы бір ... ... ... ... Ұлы ... ... кейінгі уақытта шыққан мына бір қазақ ... ... ... ... ... үйде ... қалды оттар.
Көрдің бе ұлын ананың,
Соғыстан қайтқан солдаттар...
Осындай, келтірген мәселелер Ұлы Жеңіске қол ... ... ... бермеді. Мұндай тоқтамға келуімізге себеп болып отырған, диплом жазу
барысында Кеңес үкіметі тұсындағы аталмыш мәселеге қалам тарқан ... бұл ... көп ... ... ... сол ... ... жақсы болған дегенге сай жазуға тырысқан. Алайда тәуелсіз ... ... ... ... жұмыстар жағдайдың мүлде басқаша
болғандығын дәлелдейді.
Қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... болмай,
ғылымға еркінділіктің берілуі жағдайында бұл мәселе әлі де болса жазылуы
тиіс. Рас, жазылып жатқан дүние жоқ ... ... ... әлі де қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімі:
1. Куренгин А. «Тыл это ... ... ... Ө. «»
3. Қозыбаев М.Қ «Казахстан арсенал фронта» А., 1970 ж
4. Балакаев «Колхозное ... ... в годы ... ... К.И Желтякованың «Всенародная помощь трудящихся Казахстана фронту»
6. Н. Едігеновтың «Социалистические соревнанование рабочих промышленности
Казахстана в период войны»
7. Ю.И Романовтың ... ... базы ... в ... Е.Ш ... «Самоотвержный труд свекловодов в годы войны»
9. Қосуақ Т. А «Азапты аластаған арулар»;
10. Бейсембина Р.И ... ... ... в годы ... ... ... Е.Ш «Трудовые подвиги трудящихся Южного Казахстана в ... ... ... К.С «Ұлы Отан ... ... ... ... Қазақстан
мұнай өнеркәсібінің даму тарихы (1938-1945)»
13. Жақыпбеков С.К «Первая ... ... ... «Майдан және тыл қаһармандары»
15. Абдукадыровтың «Они помогли фронту» мақала
16. Ыдыросов Т ... ... ... // ... ... ... Ш ... әйелдер», //
18. Азясская Н .Ф., ... В.А ... ... в ... Б. Сайлан «Ұлы Отан соғысы жылдарындағы жастар ұйымы»
20. Д.А. Кунаев. 50 лет ... ... ... революции.
Алма-Ата, 1967, стр.27.
21. А.Гаврилов. ... ... в ... ... К.И.Сатпаев. Казахский филиал АН СССР В годы Великой ...... ... наук СССР», 1945,№1 – 2стр. 87.
23. Н.Едігенов. Вклад ученых республики в ... ... ... ... ... Германии. – «Известия АН КазССР». Серия
общественных наук, 1965, № 4, ... ... ... развития желехнлдорожного транспорта СССР.
Москва., 1954,стр.191.
25. С.А.Нейштадт. Экономическое развитие Казахской ССР.
26.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстан2 бет
Ұлы отан соғысын қайта қарастыру-кейінгі ұрпақтың борышы5 бет
1917 жылғы ресейдегі ақпан – қазан ревалюциясы. Азамат соғысы9 бет
1918-1920 жылдардағы азамат соғысы10 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы5 бет
1941-1945 жылдардағы ұлы отан соғысы жайлы15 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
XIX ғасырдың 60-жылдарындағы қоғамдық педагогикалық қозғалыс49 бет
XIX ғасырдың 70 жылдарындағы халықаралық қатынастар16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь