Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аймақтары

КІРІСПЕ

1 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН
ТАБИҒИ АЙМАҚТАРЫ
1.1 Қазақстан территориясын табиғи.
географиялық аудандастыру
1.2 Қазақтанның ерекше қорғалатын
табиғат территорияларын ұйымдастырудың шетел тәжірибесі
1.3 Ерекше қорғалатын аймақтардағы туристік жағдай
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
Адамның іс-әрекеттері Қазақстанның табиғи ландшафттарының келбетін өзгеріске ұшыратты. Үлкен өзгерістерге тірі табиғат ұшырады: өсімдік жамылғысы сиреді, жануарлар ареалдары қысқарып, кейбір түрлері мүлдем жойылып кетті (мысалы, Балхаш маңында жолбарыстың жойылып кетуі), ормандар, сексеуілдер мен талдар көлемі қысқарды. Шөлді және таулы аймақтарында табиғи қоректену көрсеткіші азайды. Көп ғасырлар бойы жиналған жер асты сулар қоры азайды. Қазақстанның өзендер мен көлдері ластануда. Ландшафттар өндіріс шығарылымдарымен, жер қабатының біртұтастығының бұзылуынан пайда болған шаңдармен ластанды. Орманды дала массивтерінде жер эрозиясы пайда болды. Адамның шаруашылық әрекетіне ықпал етілмеген бірде-бір ландшафт қалмаған.
Табиғи ландшафттарды қорғау маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Табиғи ландшафттарының болашағын болжау, табиғи тепе-теңдікті сақтау мен қорғау, табиғатты қайта қалпына келтіру өте маңызды. Осы мәселелер географиялық және биологиялық стационарларда жүргізіледі. Стационарлар зақым келтірілмеген табиғат эталоны болып табылады, яғни ерекше қорғалатын аймақтар. Бұл құнды және сирек кездесетін жануарлар мекен ететін дәне өсімдік өсетін, шарушылық әрекет жүргізуге тыйым салынған белгілі бір жердің аймағы болып табылады. Біздің елімізде бұл территориялар ғылыми-зерттеу мекемелері болып табылады. Мұнда табиғат құбылыстарының табиғи өтуі, жабайы табиғатта өзара байланыстары зерттеліп, табиғатты пайдаланудың рационалды жолдар қарастырылады.
Қазақстан территориясында уникалды ландшафты кешендер орналасқан. шөлдерден биік таулы белдеулер мен іші теңіздер экожүйелері. Мемлекеттің экономикалық өсі үрдісіне сей табиғи ресурстарды пайдалану мәселелеріне сәйкес табиғатты қорғау өзекті мәселе болып қала береді.
Қазақстан биологиялық алуантүрлілікті сақтау Конвенциясының бір жағы ретінде (№918 1994 жыл 19 тамыздың Қазақстан Республикасының Министрлер Кабинетінің Қаулысы) биологиялық алуантүрлілікті сақтау мен қорғау бойынша өзінің міндеттері бар. Ерекше қорғалатын табиғи территориялары туралы Заң Қазақстан Республикасының Конституыиясына, 2030 жылға дейін ерекше қорғалатын табиғи территорияларды орналастыру туралы қаулыға негізделген.
Қорғалатын территориялардың қорларының дамуында 2004 жылы парламент талқылауында «мемлекеттік табиғи қорық қорының даму мүмкіншіліктері мен мәселелері» атты өткізілген тыңдаулар маңызды орын алады. Мұнда Қазақстандағы табиғатты территориалды қорғаудың жүйелерінің дамуына байланысты мәселелері қарастырылып оларды шешу жолдары талқыланды.
1997 жылы Қазақстан Республикасының 2030 стратегиясы қабылданды. Стратегия Қазақстан 2030 жылға дейін таза көгаландырылған мемлекет, таза ауасы мен мөлдір суы бар мемлекетке айналуы керек деп жариялады. Бұл мақсаттарға жету құралдарының бірі ерекше қорғалатын табиғи территориялары.
1. «Қазақстанның өсімдіктер әлемі» - Ғылыми басылым. – «Алматыкітап» ААҚ, 2004 ж.
2. Қазақстандағы жануарлар әлемі. – Ғылыми басылым. «Алматыкітап» ААҚ, 2003 ж.
3. Закон об особо-охроняемых территориях РК – Казахстанская Правда, 15.07.97
4. «Экология-9» - Ә. Бейсенова, Ж. Шілдебаев.
5. «Эколгия» - Г.С. Оспанова, Г.Т. Бозшатаева.
6. «Эколгия және табиғатты тиімді пайдалану»-Ә. Бейсенова, А. Самақов, Т. Есполов, Ж. Шілдебаев.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН
ТАБИҒИ АЙМАҚТАРЫ
1. Қазақстан территориясын табиғи-
географиялық аудандастыру
2. Қазақтанның ерекше қорғалатын
табиғат территорияларын ұйымдастырудың шетел ... ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Адамның іс-әрекеттері Қазақстанның табиғи ландшафттарының келбетін
өзгеріске ұшыратты. Үлкен ... тірі ... ... өсімдік
жамылғысы сиреді, жануарлар ареалдары қысқарып, кейбір түрлері мүлдем
жойылып кетті ... ... ... ... жойылып кетуі), ормандар,
сексеуілдер мен талдар көлемі ... ... және ... ... ... ... азайды. Көп ғасырлар бойы жиналған жер ... қоры ... ... ... мен ... ... ... шығарылымдарымен, жер қабатының біртұтастығының бұзылуынан пайда
болған шаңдармен ластанды. Орманды дала ... жер ... ... ... шаруашылық әрекетіне ықпал етілмеген бірде-бір ландшафт
қалмаған.
Табиғи ландшафттарды қорғау маңызды мәселелердің бірі болып ... ... ... ... ... тепе-теңдікті сақтау мен
қорғау, табиғатты қайта қалпына келтіру өте ... Осы ... және ... ... ... ... ... табиғат эталоны болып табылады, яғни ерекше қорғалатын
аймақтар. Бұл құнды және сирек кездесетін жануарлар ... ... ... ... ... ... жүргізуге тыйым салынған ... ... ... ... ... ... ... бұл территориялар ғылыми-
зерттеу мекемелері болып табылады. Мұнда ... ... ... ... ... ... байланыстары зерттеліп, табиғатты пайдаланудың
рационалды жолдар қарастырылады.
Қазақстан территориясында уникалды ландшафты кешендер орналасқан.
шөлдерден биік таулы белдеулер мен іші ... ... ... өсі ... сей ... ... ... мәселелеріне
сәйкес табиғатты қорғау өзекті мәселе болып қала береді.
Қазақстан биологиялық ... ... ... бір ... (№918 1994 жыл 19 тамыздың ... ... ... ... ... ... сақтау мен қорғау бойынша
өзінің міндеттері бар. Ерекше қорғалатын табиғи территориялары туралы Заң
Қазақстан Республикасының ... 2030 ... ... ерекше
қорғалатын табиғи территорияларды орналастыру туралы қаулыға негізделген.
Қорғалатын территориялардың ... ... 2004 жылы ... ... ... ... қорының даму мүмкіншіліктері мен
мәселелері» атты өткізілген тыңдаулар ... орын ... ... ... территориалды қорғаудың жүйелерінің ... ... ... ... шешу ... ... жылы ... Республикасының 2030 стратегиясы қабылданды.
Стратегия Қазақстан 2030 жылға дейін таза көгаландырылған ... ... мен ... суы бар ... ... ... деп ... Бұл
мақсаттарға жету құралдарының бірі ерекше қорғалатын табиғи территориялары.
Қазіргі таңда Қазақстан ... ... ... «экологиялық тор» ретінде классификациялау қиынға соғады.
Дегенмен, Іле Алатауында, Жоңғар ... және ... ... ... ... ... торлар құрылуда. Мемлекеттік
деңгейде Батыс Тянь-Шань, Алтай Саянда экологиялық тор ... ... ... және ... жатқан әдістер барлық табиғи
кешендер бойынша (орман, дала, орманды дала, шөл, шөлейттер, су маңы мен ... ... ... Бұл ... ... ... жүйе құру
тау аймақтары сияқты өзекті мәселе болып қала береді.
Бұл күрделі міндеттерді қтаң ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл жағдайда сирек кездесетін және
бірігей флора мен фауна түрлерін, өлі ... ... ... ... табиғи территориялардың репрезентативті жүйесін құру арқылы ғана
жүзеге асады.
Жұмыстың мақсаты: биологиялық алуан ... ... ... мен табиғи-мәдени мұраны сақтау ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғат
территорияларын дамыту жолдарын анықтау.
Берілген мақсатқа жету үшін ... ... ... Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын ... ... ... ... – Емел ... ... саябағының
1 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒАТ АЙМАҚТАРЫ
1.1 Қазақстан территориясын табиғи-географиялық аудандастыру
Қазақстан Республикасының жері солтүстікте Батыс ... ... ... Орал мен ... теңізінен, шығыста және оңтүстікте
мемлекеттік шекараға дейінгі жерді алып жатыр. Ұшы қиыры жоқ ... ... және ... шөл жазықтар мыңдаған шақырымға созылып жатыр. Бұл
тәуелсіз мемлекеттер достастығындағы ең шуақты, ыстық және ... ... ... 2724,9 мың ... шақырымды құрайды. Территориясының
көлемі бойынша дүние жүзінде тоғызыншы орынды алады.
Қазақстан территориясы негізгі ылғал түсіруші – ... ... ... ... ... ... оңтүстік бөлігінде. Биік
жоталар бөгет болып Оңтүстік Азияның муссондарының бұл ... ... ... ... ... ... да Қазақстанға сирек келеді.
Сондықтан ... ... өте ... жазы ... ... қысы салқын,
ал солтүстігінде тіпті суық болады.
Геологиялық құрылысы, даму тарихы және қазіргі ... ... ... беті ... жерлеріне жемірілген тауларымен қоса
жазық бөлікке және Атлант мұхитынан Тынық мұхитына дейін созылып жатқан
биік ... ... ... ... ... бөлінеді.
Жері жазық келетін Батыс Сібір бірте-бірте, ал кей жерлерінде ... ... ... қыратт жазықтарына айналады бұл ... ... ... ... дейін созылып жатады. Территорияның
батысынлда белесті жазық Торғай үстірті ... Бұл ... ... ... ... ... таулар – Қазақтың ұсақ ... ... ... жазықтарынан батысқа, Каспий теңізіне дейін
дерлік және Торғай үстіртінен оңтүскке ... ... ... бар ... ... ... ... әр жерінде қысқа қырқалар және ... ... ... ... ұсақ ... геологиялық құрылысы күрделі болып келеді. Бұл
жер палеозой дәуірінде пайда болды. Қазақтың ұсақ шоқысы палеозой дәуірінің
барлық кезеңіндегі ... ... ... ... және ... ... тау ... құралған: оларды гранитті ... ... ... ... тұрады. Геологиялық құрылысы палеозойда тау
түзілу қозғалысы вулкан атқылауымен бірге болып ... ... ... бері бұл ... ... аса ... ... ұсақ шоқыға айналды.
Тұран ойпаты палеоген, неоген және ... ... ... аса қалың қабаты басқан ежелгі қатпарлы негізгі (фундаментті)
бар плита болып табылады. Мұнда мұнайға, жанар газға, ... және ... ... бай кен ... ... климаты айқын континентті болып келеді: жазы ыстық әрі
аңызақ, ал қысы ... суық ... да қар аз ... Күннің горизонттан
жоғары көтеріліп, жазда бұлтты күндер аз болатындықтар жазықтың төселме
беті ... ... да ... ... онда ... тропиктік ауа
массалары қалыптасады. Қазақстан солтүстігіндегі шілде айындағы орташа
температура +25оС жуық, ал қаңтар ... ... ... -15оС. ... оңтүстігіндегі шілде айындағы орташа температура +30оС болады, ал
қаңтар айындағы орташа температурасы -2оС дейін барады.
Шығыс сібірдегі Қазақстан ... ... ауа ... ... күн ... ... ... Шығыс бөлігінде аяз кейде -50оС ... ... ... ... аңызақ жел соғып, ол жиі-жиі боранға
айналып отырады, мұның өзі қыстың ... ... ... түседі. Қатты жел
қарды үріп әкетеді, сондықтан топырақ терең ... ... қыс ... ... ... осы екендігінен суықтау келеді.
жазықтарынжа қыс құбылмалы, жылымықпен қатар қатты аяз да болады. Қар ... ... ... ауа райы ... ... қар тез ... ал солтүстігінде көк тайғақ болып, малдың жайылуын қиындатады.
Қысқы ауа раайының құбылмалы болуы ... ... жылы ... немесе
Жерорта теңізінен циклондарының келуінен болады. Олар кейде температураны
шұғыл жоғарылатып, жауын-шашынды ала ... ... ... ... суық ауа күнді суытып жібереді.
Тауда қыс әрі суық, әрі ұзақ келеді. 3000 метр биіктікте ... суқ Жаңа жер ... ... ... қуаңдығынан ағын суы ұдайы арылмайтын
өзендерінің саны аз, ... ... ең ... ... ... Торғай.
Мұнда өзеннің құрғақ арналары, уақытша су ... мен ... көп. ... ... ... суы да ... Арал ... Амудария өзені
құяды. Сырдария және Амудария өзендері басын таудағы мәңгі мұздар ... Орта Азия ... ... солтүстігі әр түрлі шөптесіг астық тұқымдас дала зонасына
жатады, ал оңтүстігіне қарай бірте-бірте ... және ... ал ... ... ... ... ауысып отыратын аңызақ селеулі
бетегелі далаға ... ... ... ... ... метр биіктікте бетеге мен
селеу басым келетін таулы аңызақ дала ... пен ... ... ... ... алмасып отырады. Одан жоғарыда орман белдеуі, одан
биікте ... ... әр ... ... ... альпі шалғыны, ал одан да
жоғарыда таулы тундра мен мұздықтар жатады. Тауларда ... ... ... ... ... сібір елігі, қасиетті бұғы, сілеусін,
қабандар мекен етеді. Құздарда тау ... мен ... ... ... – ілбіс болады.
Торғай үстірті Қазақстанның қыратты мен шөлейтті зоналарында жатыр.
Территорияның ортасына таман ... ... ... ... ... ... оның ойпаңында тізбектеліп көптеген көлдер орналасқан. Бұл
ойпаң Торғай үстірті мен Қазақтың ұсақ шоқысын бөліп тұр.
Территорияның ... ... ... жазыққа шыңдары тегіс аласа
қыраттар (төрткүл таулары) тән. ... ... ... мен ... ... ... құрғақ қолаттарға қарай құлайды.
Қазақтың ұсақ шоқылары арасында тегістелетін бетінде жартасты аласа
шоқы қырқалары мен ... ... ... жеке ... көтеріліп
жатыр. Шоқылардың етегі мен беткейлерін борпылдақ ... ... ... ... ... ... ... Ұсақ шоқының батыс
бөлігі едәуір ... ... ... пен ... ... ... ... 1565 метр дейін көтеріледі.
Құрғақ дала мен шөлейтте көктемде ылғал мөлшерінің жеткілікті кезінде
тез өсіп жетілетін: ... ... ... ... ... қаулап өседі. Жаз шығысымен бұл өсімдіктер сарғайып қурап
кетеді. ... ... ... ... ол ... нөсер түрінде түседі де,
топырақты аз ылғалдандырады. Жауын-шашынның ... ... ... көп ... ... ауа райы ... ... болса да, күндіз жылы болғанымен, түнде
суытып температура баяу төмендей бастайды.
Ұсақ шоқының ... қара ... ... ... дала
тараған. Оңтүстікке қарай олар ашық ... ... және ... ... ... ... алмасады.
Шамалы сор басқан аймақтарында ақ жусан, ал сортаң жерлерінде ... ... ... ... сораң шөптердің алуан түрі де өседі. Мұнда
жердің бетке ... тез ... ... және ... тұздарының кристалдары
бар, кейде олар ойдым-ойдым дақ тәрізді жер бетінде көрініп тұрады, тұзы
мол сор ... және жер асты ... ... төмендеуінен сордан
пайда болатын сортаң топырақтар кең тараған. Мұндай жағдайда тұздың көбі
жоғары қабаттардан ... ... ... шайылып кетіп отырады да сор
жерге қарағанда, өсімдіктердің едәуір қалың ... ... ... ... ... орталық бөлігі орманды далаға ұқсайды. Мұндағы ойпаңдарда
ыза судың ... ... ... ... ... тоғайрлары ал солтүстікте –
көк терек аралас қайыңды қарағайлы ормандар жиі ... ... ... шыңдарында және құмда қарағай ормандары өседі.
Олардың әсіресе көл жағалауларында ... ... сұлу ... шоқыда дала, шөл, орман аңдары мекен ... ... ең ... ... ақ ...... дала ... қарсақ, қосаяқтар,
құстардан, безгелдек, бозторғай, бауырымен ... ... ... ... ... ... ... түлкі, борсық, сілеусін,
бұлдырық, ақ және сұр кекілдік мекен етеді.
Қазақтың ұсақ ... ... ... ... ... ... ... бар жатық белесті жазық Бетпақдала ... онда ... ащы ... ... ... ... жазықта әр түрлі шөптесін
өсімдіктер өсіп, мамыр айына қарай қурап кетеді. Жазда тек ... ... ... шөп қана ... түбегінде аласа тау сілемдері ... ... ... ... ... ағынсыз ойыстар орналасқан. Ең төмені - Қарақия
ойысы.
Маңғышлақ пен Арал теңізінің аралығында ... шөлі ... ... бәрі ... тік жарлы – жарқабақтармен шектелген. Олардың биіктігі
ондаған метрден 300 метрге дейін жетеді. Жарқабаттар сайлармен ... ... ... жол ... атқарады. Үстірттің беті ойдым-ойдым
сортаңды суы ащы ... және ... мен ... ... ... ... сазды жазық.
Каспий теңізінен шығысқа қарай тұран ойпатының шалқар шөл жазғы
созылып жатыр. Ал ... пен ... ... жағынан тау белдеуімен
шектеледі де, солтүстігінде және шығысында біртіндеп Қазақстанның қыратты
жазығына айналады. Тұран ойпаты бүтіндей ... ... ... ... ... ... табиғат территорияларын
ұйымдастырудың шетел тәжірибесі
Қазақстан ... ... 10 ... ... мен 10 ... ... саябақ, екі мемлекеттік резерват, 56
мемлекеттік ... ... 5 ... қорғалатын аймақ,
республикалық маңызы бар 26 табиғат ескерткіші орналасқан.
Ерекше қорғалатын ... ... ... ... 21118,7 ... оның ішінде заңды тұлға статусы бар территориялар – 3769,1 мың га
құрайды. бұл ... ... - 1,4 % ... Бұл ... ... орташа дүние жүзілік деңгейден қалып бара ... ... ... ... ... ... табиғат
аймақтары мемлекет территориясының кем дегенде 10-12 пайызын құрау керек.
Ресейде ерекше қорғалатын табиғат ... 136,6 млн. га жер, бұл ... 7,58 % ... ... мемлекеттік табиғи қорықтар мен
ұлттық ... ... 85 жыл бойы ... ... ... бұл ... ауданы 33,5 млн га жер алатын 100 мемлекеттік табиғи қорықтар, 7 млн
га ұлттық саябақ орналасқан. 1992 ... бері ... 26 жаңа ... пен ... ... ... Сонымен қатар, 22 қорық пен 1 ... ... ... ... ... ... мен ... процессі әлем
елдерінде айтарлықтай айырмашылығы жоқ: қоршаған ортаны қорғауды мемлекет
тарапынан қадағалуы, ... ... ... ... ... ... ... ең қолайлы механизмдерін таңдау, ресурстық потенциалын
таңдау. Дегенмен, әр аймақтарда экологиялық ... ... ... ... географиялық орналасуына, халқының психологиялық
ерекшеліктеріне, әлеуметтік – мәдени жағдайына сай ұйымдастырылады.
Сирек кездесетiн ... ... ... ... ... ... ... судағы балықтары, жалпы табиғаттың керемет туындылары мемлекеттiк
қорғауға алынатын ... ... ... ... деп атайды. Ұлттық
саябақ ерекше экологиялық, тарихи, табиғи қорықтарды, ағарту, ғылыми-мәдени
және туризм үшiн ... ... мен ... қорғайтын, экологиялық-
танымдық, ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргiзу мақсатында пайдаланылады.
Бүгiнде статистикалық деректер бойынша ... 106 ... ... ... ... бар ... Олардың ең iрi әрi ... ... ... ... ... мен Австрия секiлдi елдерде орналасқан.
Дүние жүзi бойынша барлық ... ... ... 230 ... гектар
жердi алып жатыр. Бұл жер бетiндегi құрғақ жердiң 1,6 пайызына тең.
Жалпы Ұлттық саябақтарды қорғау ережесi мен ... сол ... ... ... ... экологиялық және т.б
ерекшелiктерiне тiкелей байланысты. Тарихи ... ... ... ... тұсындағы қабылданған «ерекше жағдайдағы ... ... ... ... ... заңдардан басқаша
бағытта дамуына әкеп соқты.
Сондықтан да бiздiң Қазақстан аумағындағы ұлттық саябақтар мәселесi
кенже қалып келдi. ... ... олар ... алғашқы кезеңдерiн бастан
кешiп жатыр десе де ... Күнi ... ... ... ... ... қарастырылып жатыр. Сондай-ақ, нормативтi базалар жеткiлiктi түрде
дамымаған, бұл ... ... ... ... де ... ... ... басқа да әлi шешiлмей жатқан өзектi ... ... ... сөз ... бұрын азды-кем осы
шаруада алдына жан салмайтын бiр ғасырдан астам ... бар АҚШ ... ... ... ... айтып кетсек. Мүмкiн бiзге сабақ болар.
Бiздiң елдi айтпаған күннiң өзiнде Кеңес Одағы тұсында Америка ұлттық
саябақтарының пайда ... 100 ... асып ... ... ... ... ... АҚШ-та 400-дей ұлттық саябақтар мен қорықтар тiркеуден
өткен. Әрине, бұл сан бiздiң елдегi кез ... ... ... аштыртып
қояды. Жалпы Америкада алғашқы ұлттық бақ осыдан 130 жыл бұрын ... ... ... ... ретiнде жабайы табиғатты қорғаушы, қорық
шаруасының пионерi мен ... ... Джон Мюир ... Сол ... ... ... ... өзi Мюирмен тiкелей байланыста болған
деген деректер де жиi ... Дж. Мюир ... ... ең ... ... ... президентi болған.
Ол 1874 жылы «Иағһ» журналындағы мақаласында: «мен бұл ... ... ... тәнтi болатын адамдардың көзiн ашу үшiн ... ... ... Өзi ... ақтардың табаны тие қоймаған Америкадағы
үндiстердiң жабайы да сұлу табиғатын тамашалап, жер жаһанды көп кезген ... Мюир өз ... ... көзқа­расты ұстанған болатын,
сондықтан ол адам да табиғаттың бiр бөлшегi деген ... алға ... 1896 жылы АҚШ ... ... ... Пинчотуға Ұлы
шатқалдағы тарантуланы өлтiруге жол бермегенi ... ... ... ... адам баласы секiлдi оның да өмiр сүруге құқы бар» деп
Мюир табиғаттағы кез келген тiршiлiк ... ең ... өзi үшiн ... ... ... ... ... жабайы табиғаттың жауқазындарын табыс көзiне айналдыруды
ойлап тұратын пайдакүнемдер Американың талай ... ... ауыз ... ... ... ... ... қалу жолында ол талай
күрескен де едi. ... 1873 жылы ... ... ... Ақ ... соң, ... ... штатының атынан аталған
саябаққа бекет орнату туралы заң жобасы ұсынылады. Дж. Мюир басқарған ... ... ... ... ... ... ұлттық саябағын қорғау
Ұлттық комитетi бұл iске жұртты жаппай жұмылдырды.
Көпшiлiк осы ... ... ... ... жолдайды да. Бүкiл елдiң
жүздеген журналдары мен газеттерi жұртшылыққа арнап ұлттық бақты қорғайтын
мақалалар жариялады. Сол ... ... ... саябағының жабайы
байлығының көзiн құрту әрекеттерi АҚШ-тың ... ... ... ... ... саябақты ұлт мәселесiне айналдыру былай тұрмақ, ол
туралы бiреу бiлсе, бiреу мүлдем бейхабар).
Сол ... ... ... ... ... ... текке кетiп, бекет салу туралы заң жобасы Президент Вильсонның
ветосымен бекiтiледi. Осы жайсыз хабарды естiгеннен соң, Мюир ... ... ... соң көз ... ... Мюирдiң есiмi тарихта Американың
жабайы табиғатын қорғаушылардың «атасы» ретiнде алтын әрiптермен ... ... ... «Сьерра-Клубтың» тiкелей бастамасымен елдегi ең
алғаш­қы алты ұлттық саябақтың негiзi қаланған болатын. ... ... ... үшiн ... ... ... олардың бет алысынан
қорыққан АҚШ Үкiметi кейiннен 1916 жылы дүние жүзi ... ең ... ... ... ... құруға рұқсат бердi.
Қазiргi күнi осы ұйымның арқасында АҚШ-та жылына 4 миллионнан астам
саяхатшылар баратын ... ... ... ... бар. 1903 ... ... ... сақтауды қамтамасыз етуге шешiм қабылдарда Теодор
Рузвельт үкiметтегiлерге мынадай кеңес берген ... «оны сол ... ... бойы ол ... ... - Ал адамзат баласы
тегiнде табиғатты ластауға, ... ... Оны ... ... ... және сiзден кейiн келетiн ұрпаққа сақтаңыз»...
1908 жылы Санкт-Петербордағы қоғам қайраткерлерiнiң клубында орыстың
атақты биологы А. ... ... де ... ... адам аяғы ... орман алқаптарын қорықтық аймақ пен
ұлттық саябақтарға ... кезi ... ... ... XIX ... ... XX ... басында ресейлiк табиғат сақшыларын ұлттық саябақ мәселесi
толғандыра бастады.
Кейiннен 1933 жылдың 20 ... ВЦИК пен ... ... мен ... ... қорғауға алатын және соларды қамтамасыз
ететiн арнайы ... ... ... құрылды. Осы ұйым қазiргi
Ресей Федерациясының ұлттық саябақтарының дамуына үлкен ықпал еттi.
Бүгiнде Ресейде 100 ... ... ... мен 35 ... бар. Олардың аумағы 40 миллион гектарды алып жатыр. ... екi ... ... ... ... тең. ... мен ... саябақтарда 10 мыңнан астам жұмысшылар жұмыс iстейдi.
Бiр ғасырға жуық тарихы бар ... ... ... әлем ... ... ... ортақ табиғатты қорғау мәселелерi Ресейде
де жоқ емес. Тiптен осы күнге дейiн ұлттық саябақтарды қорғау мен ... ... көп ... ... ... 2003 жылы ... 238,8 мың туристерден 15 2015,7 мың теңге
пайда ... ... ... саябақтардың мүмкiндiктерiн пайдалана отырып,
туризмдi дамытуға толық негiз бар деген сөз.Қытай ... ... ... бұл ... ... ... ерекшелінеді
(аттарктивтілігімен). Туристердің келетін жерлері Цзючжаигоу таулы өлкесі
(Сычуань провинциясы), Чжанцяцзе ұлттық ... ... ... тауы ... ... ... тауы (Шаньдун провинциясы),
Емэи тауы (Сычуань ... ... жыл ... ... тыс туристер
санын қабылдады. Қытайдың мемлекеттік «адам және биосфера» ... ... ... дамуы барысында келесі үш мәселе туындады.
Біріншіден, қорықтар мен ... ... ... ... ... ... ... 12 пайызы су ластанған, 11 пайызы шумен
ластанған, 3 ... ... ... ... ... деградацияға ұшырауы, мысалы қорықтардың жалпы санының 22
пайызы қорғалатын объектілер бүлінген, 11 ... ... ... Үшіншіден, ландшафтардың бұзылуы. Осы үш ... да ... ...... келеді.
Осыған байланысты Қытайда «халықсыз таза экоаудандарды құру»
ұсынылады. ... ... ... ... жағынан сезімтал аудандарында
тұратын халықты (орман платосында, Циньлинь тауында, Чуаньси платосында,
т.б.) өмір сүру ... ... қала мен ... ... ... орта ... 314 ... эко аудандарды құруға рұқсат
берді, олардың ішінде, 40 эко қала, 246 экоуезд, 4 ... ... ... Фуцзянь).
Еуропаның барлық елдері алуан түрлі мақсаттарға арнайы қорғалатын
территорияларды ұйымдастырды. Ландшафтың ерте ... ... ... ... ... түрлі формалардың болуы, халқының тығыздығы және
урбандалу деңгейінің жоғары ... ... мен ... ... ... ... ... территория ... дәл осы ... ... ... ... ... ерте пайда болуына ықпалын ... ... ... ... ... ... қорғалатын аймақтар
территориясы дүние жүзінің ... ... ½ ... ал ...... Еуропалық одақ туризм саясаты жергілікті ... ... ... ... ... ... ықпал ететін келесі
қаржы құралдарын жатқызуға болады:
-Еуропаның жергілікті даму қоры;
-Еуропа әлеуметтік қоры;
-Еуропаның ауыл шаруашылығын сақтандыру мен ... ... ... даму қоры ... инфрақұрылымының
объекттерін салу мен қайта ... ... ... ... оның ... ... мен ... игеруге қаржы бөледі.
Еуропа әлеуметтік қоры экотуризмге қатысы бар қызметкерлерді оқыту,
квалификациялық көтерілуін қамтамасыз етеді. Еуропаның көптеген ... ... және ... ... ауыл аймақтары төмен деңгейде
дамыған деп есептелінеді. Сол себепті, ... ауыл ... мен ... қоры экот ... ... таралған түрі –
агротуризмді дамытуға көңіл бөледі. Бұндай саясаттың ... ... ... ... бар ... жаңа ... орындарын мен табыс
түсірудің жаңа көздерін табуға көмек береді. Еуропалық қайта құру мен даму
банкісі дүние жүзінде басқа ... ... ... ... қолдауды,
ұлттық экологиялық бағдарламаларды басқаруды , халыққа ... ... мен ... зерртеулерді ұйымдастыруды мен қолдауды қаржыландыратын
алғашқы қаржылық институт болып табылады. ... ... ... жағынан төмен дамыған аймқтарға инвистициялық жобаларды жүзеге
асыруға көмектеседі. ... ... ... ... ... (шағын және орташа отельдерді салу, ... мен ... ... ... ... ... ... Еуропалық одақта туристік саясатта келесідей
инструментарий қолданылады:
ENVIREG – туристік ... ... орта ... ... іске ... ... – шекаралық аудандардағы ынтымақтастықты қолдау бағдарламасы,
әсіресе, агротуризм саласында, шекаралық ... ... ... мен ... ... ұйымдастыру.
Ұлттық және жергілікті деңгейдегі экотуризм саласындағы саясатын
бағдарлау арнайы ұйымдастырылған мемлекеттік ... ... ... мен ... ... іске асады.
Алғашқы қорғалатын территориялар Еуропада орта ғасырларда пайда ... жылы ... 1 ... ... ... ... массивтерін
қорғауға алды).
Алғашқы ұлттық саябақтар Швецияда 1909 жылы ... ... ... сон ... да ... ... алынды. Бірінші және
екінші дүниежүзілік соғыстар ... ... ... ... және ... ... қорғауға алына бастады. XX ғасырдың
50 жылдары Австрия мен ... және ... 60 ... ... ... Франция мен Дания, ... мен ... (сол ... ... 80 ... ... мен ... Норвегияда,
Польшада, Румынияда қосымша қорғалатын территориялар ұйымдастырылды.
Табиғатты қорғау ... ... ... ... ... ... резерваттар
Ұлттық саябақтар
Табиғат ескерткіштері
Табиғат резерваттары
Қорғалатын ландшафт
Бірақ осыған қарамастан, Еуропалық елдерінің тарихи ... ... ... ... ... бар.
Австрияда қорғалатын территориялардың көбі қорғалатын ландшафтар алып
жатыр, оларға қосымша ретінде ұлттық саябақтар, табиғат ... ... ... ... ... және ... табиғат саябақтар, Швейцарияда және
Венгрияда тек қана қорғалатын ландшафтар, Бельгияда табиғат саябақтары ғана
ұйымдастырылған. Забелина Н.М. ... ... ... 160 ... ... ... ... 75 ұлттық саябақ, 275 табиғат және аймақтық
табиғат саябақтары бар.
Ұлыбританияда қабылданған классификация бойынша 4 басты қорғалатын
территориялар типі ... ... ... және оларға қосылған Англиядағы және ... ... 1949 жылы ... ... ... барысында пайда
болды. Қазіргі таңда ... ... ... саны 11, ... ... ... 13 мың ... шақырым;
- Шотландиядағы көз тартарлық территориялар, саны 40 жетеді, алатын
жері территорияның 12.5 ... ... ... табиғи территориялар. Англияда және Уэльсте мұндай
территориялар саны 38 және жердің 13.5 пайызын алып ... ... ... Саны 19. Бұл ... 1.5 мың ... ... қатар ұлттық табиғат резерваттары, орман және орнитология
резерваттары, ерекше ғылыми ... ... ... ... 1952 жылдан бастап графство мен округ кеңестер жергілікті
табиғат резерваттарын ұйымдастыруға, тағайындауға рұқсат берілді. ... ... саны 200 ге ... ... ... көбі ... мен фаунаны
қорғауға, геология мен тарихи профильді территорияларға ... ... ... ... ... ... үлкен көңіл бөлінетіндігіне
дәлел.
Германияда да қорғалатын территориялардың классификациясы өте күрделі.
Жалпы санының көпшілігі (411) ... ... ... ... алады.
Олардың ішіндегі ең маңыздылары табиғат саябақтары немесе «натурпарктер».
Олардың саны 60 асады. Бұл саябақтардың формалары флора мен ... ... ... ... ... рекреация мен туризмнің басты
территориялары. Бұлар, негізінен, ірі қалалар мен қала ... ... ... ... Жалпы ауданы 65 мың шаршы
шақырым. Германия қоршаған ортаға сәйкес ... ... ... соңғы елдердің бірі болып табылады ( XX ғасырдың 70 жылдары ).
1985 жылы елде бір ғана ұлттық саябақ ... Бұл ... ... Ал, ... ... ... ... сол кезге дейін ландшафты қорық болып келген
Саксон Швейцариясы қосылды. Бұл Еуропа үшін уникалды ландшафт.
Польшада 1000 жуық қорық және ... 11 ... ... ... деп ... ... бар. Мұндағы ұлттық саябақтар бөлек зоналардың
флора мен ... ... ... ... ... Одра ... ... Волинск саябағында Балтика жағалауына тән табиғат
ерекшеліктері айқындалған. Сол сияқты, Познань қаласының оңтүстік ... ... ... мұздықтар көрінісі, Варшава маңындағы
Кампиносск саябағында Висла ... ... ... ... ... ... ... бірнеше
деңгейлерден тұрады:
1. Аймақтық деңгей. Мысал ретінде, Солтүстік Рейн ауданы, Вестфалия
аудандарын келтіруге ... ... ... ... ірі ... ... ... және Австрия, сондай-ақ кейбір жерорта теңізінің
елдері туризм мен рекреацияның шоғырлану ... ... ... іске ... Бұл ... ... ... шектеуге, туристер
ағымы шектен асқан аудандарды мен орталықтарды қалпына келтіру кіреді.
2. Бөлек елдер деңгейі. Мұнда мысал ... ... ... XX ғасырдың 80 жылдарында бұл елдің қоршаған ортаны қорғауға кеткен
шығындары 1.3 пайыздан 1.65 пайызға дейін өсті. Бұл уақытта 400 млрд ... ... ... ... 320 мың ... ... экоиндустрия пайда
болды.
3. Халықаралық немесе еларалық деңгей. Бұл ... ... ... ішкі теңіздерін қорғаудың ұжымдық шаралары іске асырылды. ... ... ... 17 елі ұзақ ... ... ... ... қорғайтын «Голубой план» ( ... ... ) ... 1981 жылы осы ... ... БҰҰ қолдауымен «Жерорта теңізін
қорғауға арналған іс – шаралар бағдарламасы» ... ... ... ... Бұл Еуропалық одақ және Батыс, Шығыс Еуропаның
ұзақ мерзімді табиғатты қорғау мен экологиялық ... сай ... одақ 1973 жылы және 1977 жылы ... ... ... қабылдады. Қоршаған орта бойынша арнайы комиссия құрылды.
1993 жылы Еуропалық одақта туризмді қолдау ... ... ... ... ... Бұл ... бас ... табиғатты қорғауға
бірлескен шараларды іске асыру. Мұнда теңіз маңы және ... ... ... және қорықтардың, басқа да ... ... ... ... ... ... бөлінді.
5. Жалпы Еуропалық деңгей. Мұнда табиғатты қорғайтын басқа ... ... және ... ... бірлесе шараларды
қабылдайтын болды.
Африка құрлығына келетін болсақ, Еуропа сияқты ... да ... ... ... ... ... территориялар кешенді түрде
қызмет атқарады. Еуропаға қарағанда туризмнің бұл түрі кеш ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Осыған
қарамастан соңғы жылдары тез қарқынмен дами бастады. ... ... ... кейін бірден 25 ұлттық саябақ ашылды. Африкадағы
экологиялық туризмнің дамуы ... ның ... ... ... ... ... және ... елдері. Кенияда 1977 жылдан ... ... ... салу туралы заң қабылданды. Африкадағы ерекше
қорғалатын территориялар саны бойынша бұл ел ... ... Олар ... ... алады. Қазіргі таңда Кенияның туризмнен алатын жылдық ... ... ... ... ... ... ... 12 ұлттық саябақ, 17 қорық,
388 табиғи қорғалатын территориялар және 120 жуық ... ... ... ... бұл ел ... 25 ... алып жатыр. Басты
туристік орталықтар бұл, мұхитының жағалауы, Занзибар аралы, Килиманджаро
тауы, су сарқырамалары, Нгоронгоро кратері, ... ... ... ... ... Танзанияның ежелгі тарихы мен бай жануарлар дүниесі
туристердің бұл елге ... ... ... Ең ... ... ... ... ЮНЕСКО мен қорғалатын дүниежүзілік мұрасына ... ... ... ... ... 1979 жылы қосылды. 8000
шаршы ... ... алып ... Оңтүстік батысында Эйсай көлі ... Гол ... ... Дәл ... ... ... ... шатқалы орналасқан. 260 шаршы шақырым жерін Нгоронгоро ірі ойысы
алады. Қасында сумен толтырылған Эмпакайи ойысы және Олдонио ... ... Бұл ... ескерткіш болып саналады. Амфитиатр тәрізді ойыстың
қабырғалары 610 метр биіктікке көтерілген. Мұнда 30 мыңдай жануар ... ... көбі ... мен ... Сондай-ақ газельдер,
антилопалар, буйволдар да тіршілік етеді. Ұлттық саябақ Серенгети 1981 жылы
Әлем мұралары қатарына қосылды. ... сөзі ... ... ... ... береді. Мұнда сүтқоректілердің 35, оған ірі бестік
(мүйізтұмсық, арыстан, піл, ... ... ... болады. Мамыр
және шілденің басында газель мен ... ірі ... ... ... Сондай – ақ мұнда жирафтар, бегемоттар, бабуин ... 500 түрі ... ... ... ... Әлем мұра ... 1982 жылы
қосылды. Селус қорығы Африкадағы ең қорғалатын аймақ. Бұл ... ең көп ... ... ете ... ... ... ... әлем
мұралар қатарына 1987 жылы кірді. Килиманджаро тауы ... ... ... «жалғыз» тау. Сол себептен оны Африка шатыры деп те ... ... ... ... Шира мен ... ... Мавензи және
орталығында орналасқан аппақ Кибо вулкандық ... ... ... ... ... аймақтарына федеративті маңызы бар
36 ұлттық саябақ пен саябақ қорықашалары және 640 ... ... ... ... жалпы ауданы 825 455 шаршы шақырым, бұл ... 8,4 ... ... ... ... ... 39 ... 22-де бір-бір ұлттық саябақтан бар. Төрт аймақта болашағы ... ... бұл ... ... қазбаларды алу
жұмыстары тоқтаттылып, жаңа ұлттық саябақтарды құру мен олардың шекараларын
анықтау жұмыстары аяқаталған.
1.3 Ерекше қорғалатын аймақтардағы туристік ... ... ... үшін ... ... бар.
Туристік саланың дамуы Қазақстан 2030 ... ... бірі ... Оны дамытумен Спорт және ... ... ... аймақтың табиғи физикалық-географиялық қүрылымы мен
шаруашылық қызметтің қилы тұрiмен өзара iс-қимыл ... ... ... ... ... бiрiн бiрi толықтыратын аумақтық
жағынан ... ... ... ... ... ... желiсiн
дамытудың мақсаты - ортаның және биологиялық әркелкілiктiң жай-кұйiн сақтау
мен жақсарту негізінде ... ... ... жағдайларын
қамтамасыз ету болып табылады.
ЕҚТА-ның қазiргi желiсiн бағалау ЕҚТА-ны дамыту бойынша басымдықтарды,
бағдарламалар мен ... ... ... ұшiн ... ... ... ... ботаникалық-географиялық
аудандастырулар бойынша және ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерге мыналар жатады: ЕҚТА-ның
жалпы саны және олардың әрбiр тұр ... ... ... қорғалатын аумақ
қамтитын көлемiнiң пайызы; қорғалатын аумақтың орташа геометриялық көлемi;
қорғалатын аумақтардың арасындағы орташа ... Осы ... ... ... және ... ... өзгередi және жұйенiң эволюциялық жай-кұйiнiң деңгейін бағалауға
мұмкiндiк бередi.
Оңтүстік Қазақстанға Алматы, ... ... ... және ... кіреді. Аудан батысында Арал теңізін және шығысында ... ... ... көлі мен ... Қызылқұмдарының бір
бөлігін алады. Батыстан шығысына қарай шамамен 2000 км, ал солтүстіктен
оңтүстікке қарай 700 км ... Бас ... ... Шы, Іле, ... ... Ірі ... ... Алакөл, Сасықкөл. Алматы облысы
Ұлыбританиядан үлкендеу. Бұл ... ... ... ... ... Бұл жерге келген туристер барлық ландшафты мен ... бола ... ... ... мен далалардан мәңгі қарлар мен биік
шыңдар бар. Шөл және шөлейт ... ... ... ... ... ... Шарын шатқалы, Іле жағалауындағы
петроглифтер, Үлкен Алматы мен ... ... ... ... болады.
Батыс Қазақстанға Батыс Қазақстан, Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе облыстары
кіреді. Аймақ батыстан шығысқа ... 1300 км, ... ... ... км ... Маңызды өзендері: Орал, Ембі. Ірі көлдері Индер, Аралсор,
Қамыс-Самар көлдері.
Маңғыстаудың бүкіл территрориясы бойымен 2000 жыл бойы Ұлы Жібек ... Бұл жол енді ... ... ... ... ... ... орналасқан. Атырау қаласынан 50 км
жерде орналасқан XVIII ғ қала қалдықтары зерттеле бастады. XIII ғ ... ... ... болатын Географиялық жағынан ыңғайлы
орналасқан. Сол себепті ... ... ... трансконтинентальды
керуен жолдары қаланың гүлденуіне ықпал еткен
Аймақ территориясына Шығыс Қазақстан ... ... Бұл ... Қытай,
Монғолия, Ресей шекараларында орналасқан. ... ... ... тау ... ... ... ... Сауыр Тарбағатай алады. Таулар
биіктігі 800 - 1500 м, ... қиыр ... ... м ... ... ... шыңы, 4506 м).
Маңызды өзендері Бұқтырма, Қатын. Ірі көлдері: Марқакөл, ... ... ... шыңы – ... және Алтайдың ең биік шыңы. Таумен Бүркітауыл
шыңы ... ... ... 3,723 ... ... 1976ж құрылды. Оңтүстік Алтайдың табиғи кешендерін
сақтауға құрылған. Ауданы 75040 га. Оның 44450 га ... ... ... өзі ... ... 1449,3 м биік ... ... 544 км2 ,
тереңдігі 27 м. Солтүстігінде көл Күршім, оңтүстігінде ... Ең ірі ... ... – Қарағай қорығы 2001 ж құрылды. Ауданы 643,5 мың га. ... ... және ... ... ағысымен жүзулер, және ең биік шыңы Белухаға
шығулар ұйымдастырылады.
Шығыс Қазақстан туралы сөз ... ... ... ... кету әр
адамның міндеті. 1763 ж ... ... су ... Алтай тауларының
орталығы, Үлкен нарым ауданында орналасқан. Минералды су ... ... ... ... 109 га. ... теңіз деңгейінен 1738 м биік
орналасқан Рахман көлі бар. Көлден Арасан ... ... ... ... ... ... ... көптеген бұлақтар бар. Осындай бұлақтардың ... ... ... ... ... 400С ... ж, 21 ... Қазақстан облысы мен Алматы облысының шекарасында Ауданы 20743 га.
Екі аймақтан ... ... ... ... дельтасы (17423 га),
екіншісі Алакөл өзенінің аралдарында (3320 га)
Орталық Қазақстан Қазақстанның жүрегі. ... 398,8 мың км2. ... ... ... ... ... Қазақстанда әлемнің ең ірі
және уникалды көлдерінің бірі Балхаш, Қарқаралы тау-орман ... ... ... ... Ұлытау таулары орналасқан. Ұлытау таулары
өзінің археологиялық және этнографиялық ... ... ... ... тоғысқан жер. Ұлы-Жібек жолының сол тармағы осы ... ... ... ... даласы ежелден бастап осында тұрған
тайпалар мен халықтардың мәдени – экономикалық өмірлеріне әсер ... ... ... ... ... ... ... Бұл, біздің
заманымызға дейін сақталған ескерткіштерде көрініс тапқан.
Соңғы ... ... ... ... өскен қызығушылықтар,
көптеген жылдар бойы қастерленіп келген, Қазақ хандығының алғашқы ... ... ... ... да қызығушылықтар өсті.
1992 жылы тәуелсіз Қазақстанда өткізілген ең ... ... ... ... ... ... ұлтының ең көрнекі
өкілдерін жинады. өзінің тамарын сезініп, ата-бабалар ... бас ию ... ...... ... ... бойынша Ұлытау аймағында халық сәулет өнерінің
ескерткіштері үлкен мөлшерде шоғырланған. Бұған ... ... ... ... ... солтүстікке апарған керуен жолдарына жақын
орналасуы ықпал болған.
Ерте феодалдық кезеңде мұнда ... ... ... ... орын ... ... берік емес материалдардан салынды, сол себепті біздің
кезеңімізге дейін сақталмады. VIII-X ғасырларға жататын уникалды ескерткіш
– Домбауыл кесенесі.
Талдыбұлақ кеншарының маңында ... ... ... тас балбалдар
орналасқан. Бастапқыда жеті балбалдан қазіргі кезеңде үшеуі ғана ... ... ... ... және Жошы хан ... ... халық сәулет өнерін дамыту үшін өте қолайсыз болды:
хандар мен сұлтандар ... жиі ... ... қазақ халқының саяси- экономикалық өміріне кері әсер етті,
архитектураның көптеген ескерткіштері ... ... ... ... ... ... қарағанда неғұрлым
қарапайым және қатаң архитектуралық пішінде салынған, сыртқы безендірулері
жоқ немесе безендірулер анық ... ... де ... ... ... ... Теректі әулие петроглифтері жатады.
Теректі әулие – Жезқазған қаласынан шығыс ... 85 ... ... ... солтүстік – шығысында 20 шақырым жерде орналасқан. ... бұл үш ... ... ... ... петроглифтер,
сондай – ақ, неолит, қола және ерте ... ... ... ... ... ... Теректі әулие – тарихи өткеннің өзіндік
ескерткіші. Мұнда ... ... ... көптеген аспектілерін
(материалдық, рухани, әлеуметтік) қайта елестетуге мүмкіндік ... ... көзі ... табылатын тасқа қашалған бейнелер орналасқан.
Теректі әулие ... ірі ... ... ... Тас
бейнелерін зерттеу тек қана халықтардың ... ... ... ... маңызды болып қоймай, сондай – ақ, бұл біздің мәдениетіміздің,
бабаларымыздың рухани ... құны ... ... ... ұрпақтарға
қалдыруға болатын мұра.
Қазіргі кезде Теректі әулие өзінің өзектілігін жоғалтпай, көптеген
мұсылмандар үшін ... ... орын ... қала ... аймағының орталығы Ұлытау маңында көшпелі өзбектер мемлекетінің
негізін қалаған Әбілхайыр ханның ордасының бірі - «Хан ... ... «Хан ... алыс емес жерде «Алтын шоқы» орналасқан. Бұл жер
несімен ... ... XXғ 20 ... ... Сәтпаев Қ.И.
метеориттің бөлшегін тапқан. Бұл бөлшектің ... ... әмір ... ... ... жорығымен келе жатқан жолында осы өңірде дем ... ... ... айға ... ... ... айлары әмір Темірге
ұнағаны соншалық, жорыққа аттанарда уәзірлерін жинап, бұл өңірде өзі туралы
естелік ... не ... ... ... ... өткізілді. Кеңес
шешімі бойынша, өздерімен бірге әкеліп жатқан үлкен метеоритте жазу қашап,
осы өңірде қалдыратын болды. ... ... ... ... сон, ... ... тастардан қаттама жиналып өзгеше тас пеші ... ... ... сол ... ... ... мақсатын бейнелейтін
тарихын қашап жазылды. Қазір бұл жерде тастың көшірмесі ғана орналасқан, ал
түп нұсқасы XXғ. 30 жылдарда Эрмитажға ... ... ... ... ... Қостанай және
Павлодар облыстары кіреді. Аудан Қазақстанның солтүстігінде Есіл, Тобыл,
Обаған өзендерінің бассейнінде ... ... ... ... ... км, ал, ... ... қарай 900 км созылған. Маңызды
өзендері – Ертіс пен оның екі саласы: Есіл және ... Ірі ... Сары Қопа ... ... ... ... (Ақмола облысы),
Шағала, Шортан, Борабай (Солтүстік Қазақстан облысы). Кейбір көлдер өзінің
емдік минералды ... және ... ... ... ... көлі, Солтүстік Қазақстандағы Майбалық көлі). Климаты шұғыл
қоңыржай, бірақ ... ... ... ... қысымен және салқын
жазымен еркешеленеді. ... ... ... ... ... Қорғалжын қорығының бай фаунасы мен флорасы келген
туристерге өз-өзін ... бір ... ... сезінуге мүмкіндік
береді.
Бурабай. Қазақстанның ... ... мен ... ... таң қаларлық аудан, оазис Борабай орналасқан. Географиялық жағынан
бұл таулар Көкшетау ... ... ... Ал ... жол ... ... деп ... Аңызда айтылған: «Алла ... бір ... ... ормандар, басқа халыққа кең ... ... тағы ... әсем ... мен көк көлдер берілген. Ал қазақ тек
қана ... ... Бұл ... ... ... көрініп, Алладан табиғаттың
ең болмаса бір тамаша ... ... ... ... Алла өз ... оқ
жетпес таулардың, таза көлдердің, түкті кілем жайлауларды, ... ... ... ... ... ... дала ... Тауларды жасыл желекпен жауып, ормандарға құс аңдарды ... ... ... ... ... пен жәндіктерді қондырған». Міне осылай
Бурабай пайда болды. Бурабайдың оңтүстігінде Щучинск ... Ең ... Жеке ... деп ... ... ... ... сөз айтпай кетуге
болмайды. Саны өте көп: Щучье, Бурабай, Кіші және Үлкен Чебачьи, Қотыркөл.
Көкшетаудан кішігірім көлдер көрінеді: Светлое, ... ... ... ... Көгілдір шығанақ болып табылады. Шығанақтың суының
ортасынан Жұмбақтас ... ... ... ... ... ... ... Әр тау атымен әр түрлі аңыздар байланысты. Мысалы,
Жұмбақтасқа әр ... ... ... әр ... ... сұлу қыздың бейнесін,
одан әйел, және кемпірдің бейнелерін көруге болады. ... ... ... Мұнда таулар ормандармен, көлдермен әсем үйлескен.
Баянауыл – Шөлейт орталығындағы тамаша аудан. Ауданы 50,7га,
және 18252 га ... Ең ... жері ... көл. Бұл ... Қозы ... ... ... Ал Шляпа деп аталатын жартасы кезінде Торғай көлінен
Баян ауылына жететін ең қысқа жолдың көрсеткші ... ... ... биік шыңы ...... деңгейінен 1026 м жетеді. Бұл жаппай туризм
ауданы. аймақ ерекше тау формаларымен белгілі. Соған ... әр ... ... ... ... «Көгершін», «Каменные перины», «Тас ат басы»,
«Булка», және т.б. ... ... ... үңгірлер (Аулшати), және
гроттар (Кувшин, Драверти) бар.
Ақсу-Жабағлы (Оңтүстік-Қазақстан ... 1927 жылы ... ... ... ... ... Ақсу және Жабағлы. Әсіресе Ақсу өзені өзінің
өтуге ыңғайсыз тік жағасымен (300-500 ... ... ... ... 85,3 мың га. Мұнда Талас Алатау солтүстік-батыс ... мен ... ... ... ... ... Қорықта өсімдіктің 1404 түрі,
аңдардың 47 түрі, 239 түрлі құс ... ... ... ... ... -
сібір тауешкілері, еліктер, малар, қабан, аққұлақ, грифтер, сирек
кездесетін қар ... ... ... ... ... аюы, бүркіт,
балобан, улы жыландар. Қорықтың Қаратау тауларының еңісінде Қарабастау ... ... ... бар. Онда ... 120 млн. жыл ... бассейнінде тіршілік еткен сирек кездесетін ... ... ... юр ... ... іздері бар.
Наурызым (Қостанай облысы). 1934 жылы ... ең ... ... ... ... Нааурызым қарағайлы орманын, және
суда жүзетін ... ... ... ... ... ... Аумағы - 87,7 мың га. Қорықта өсімдіктің 961 түрлері, 39 ... мен 239 ... ... түрлері кездеседі. Ерекше тіршілік иелерінің
қатарына өте ... ... ақ ... ... ... (Ақмола облысы). 1968 жылы сирек кездесетін жұмыртқа
салатын – қызғылт фламингоны сақтау ... ... ... ең ... ... ... көлінда. Қорықтың жалпы ауданы – 243,7
га., акваториясы 199,2 га алып жатыр. Мұнда 42 ... ... ... ... құс, 331 ... түрлері тіршілік етеді. Авиафауна құрамы өте бай.
Сирек кездесетіндер қатарына пеликан, фламинго, шипун-аққуы жатады.
Тенгіз-Қорғалжын көлі – ... ұшып келу ... суда ... ... санының бірігетін орны, соның ... ... ... ие ... Ол ... тізіміне айрықша қорғалатын
батпақты-көл ландшафт есебінде кірді.
Алматы (Алматы облысы). 1961 жылы ... ... 73,3 га ... 137
өсімдік түрлері, 39 жануарлар түрі мен 200 ге жуық құстың түрлері бар.
Сирек ... ... ... ... аюы, қар ... түркістан
сілеусіні кіреді.
Қорыққа Іле өзені жазығының бос бөлігі қызықты ... ...... «Ән ... ... ... төбе ... оның ерекшелігі құмдық
еңістермен қозғалғанда қатты дыбыс береді. Табиғаты өте көркем. ... ... мен ... да ... ... облысы). 1976 жылы Оңтүстік Алтайдың табиғи
кешенін қорғау мен тану үшін құрылған. Жалпы ... 75 мың га. ... ... ... 59 аң ... мен 254 ... түрлері бар. Негізгі түрлері
– марал, аю.
Тектоникалық текті Марқакөл таулы көлі ... ... ... деңгейінен 1485 м биіктікте ... ... 544 ... ... 27 м. Онда ... ... ... балығы тіршілік етеді.
Үстірт қорығы (Маңғыстау облысы). 1984 жылы құрылған. Аумағы - 223 га.
Үстірт шоқысының батыс ... алып ... ... ... жоқ. ... бар, ... ең ... – Барсакелмес, өлшемі 70x30 км. Қорықта 261
өсімдік түрлері, 27 түрлі ... 111 ... құс және ... -27 түрі ... ... Сұр кесіртке Қызыл кітапқа
енгізілген. Сирек кездесетіндер қатарына үстірт муфлоны, ұзынаяқты ... ... ... улы ... ... ... ... (Шығыс-Қазақстан облысы). 1992 жылы құрылған. Жалпы ауданы
56 мың га. ... 564 ... ... 30 ... ... ... ... түрлері бар. Ондағы жарыққылқанды (сібір балқарағайы) ... ... және ... ... ... кешені ерекше назар
аударады.
Барса-Келмес (Қызылорда облысы). 1939 жылы құрылған. Арал теңізінің
біратаулы аралында орналасқан. ... – 30 мың га. ... 250 ... саны бар. Жануарлар әлемінде 56 түрлі жануарлар түрлері – құлан,
жайран, сайғақ, ... ... ... ... 203 ... ... түрі бар.
Сонымен қатар, 1997 жылы Баян-ауыл табиғи бағы ұйымдастырылды. Оның аумағы
– 45 мың га ... Оны ... дала ... ... оазис» деп
аталады. Гранитті, желді, қарағай мен қайың орманымен көмкерілген Баянауыл
таулары Қазақ ұсаққұмды ... ... ... ... ... ... ... көлдері жатыр. Бұдан басқа,
Қазақстанда табиғат ресурстарының ... ... ... ... ... ... ... 4600 га 83 кіші қорықтар
бар. Аң аулау орындары, геологиялық, ... ... ... ландшафты кіші қорықтар да бар.
ТА желiсiн дамыту ландшафтық экологияның теориялық ережелерi ... ... 1) ... ... мен ... туралы; 2) тұйiндер арасындағы
аумақтық өзара қарым-қатынастар туралы; 3) ... ... және ... ... орта объектiлерiнiң ағымдарына әсерi мен
өзара iс-қимылы туралы.
Республикалық маңызы бар ЕҚТА желiсiн дамыту ... ... ... ... ... ... бар ЕҚТА-ны үйымдастыру салалық бағдарламаларды
толықтыратын аймақтық ... ... ... асырылады.
Өте сирек кездесетін және салыстыруға қүнды мәліметтер беретін табиғи
экологиялық жұйелер мемлекеттiк ... ... ... ... ... қызмет нәтижесiнде қайта қүрылып, бүзылған табиғи кешендер
мен объектiлердiң де ... аз ... ... аумақтарға қызығушылық,
қазiргi уақытта олардың өзiндiк қайта қалпына келуi процесiнiң табиғи жолы
жеткiлiктi тұрде зерттелмеуiнен.
ЕҚТА-ды орналастыру ... ... ... ... ... ... экологиялық қолайлы алқабында, әрi олардың экологиялық ... - ... ... ... кұрделi тау бедерлерi және
тұрлердiң таралып ... ... ... ... ... әркелкілік орталығында болуы сияқты шарттардың орындалуын талап
етедi. Барлық осындай жағдайлар ЕҚТА-ға жұктелген әртұрлi функцияларды iске
асырудың тиiмдiлiгiн ... ... ... және ... ... ... ... табиғи
экологиялық жұйелер мемлекеттiк табиғи-қорықтық қорының ықтимал объектiлерi
болып табылады.
Шаруашылық қызмет ... ... ... ... табиғи кешендер
мен объектiлердiң де маңызы аз емес. Осындай аумақтарға ... ... ... өзiндiк қайта қалпына келуi процесiнiң табиғи жолы
жеткiлiктi тұрде зерттелмеуiнен.
ЕҚТА-ды ... ... ... ... тұрлердiң өздерiнiң кең
ауқымды экологиялық қолайлы ... әрi ... ... ... - салыстырмалы бiркелкi жазықтар, кұрделi тау ... ... ... ... тарихи жолдарының ... ... ... орталығында болуы сияқты шарттардың орындалуын талап
етедi. Барлық осындай жағдайлар ЕҚТА-ға жұктелген ... ... ... ... ... ... Еуразияда тек қана Қазақстан мен Монғолстанда дала мен
шөлейт аймақтары адам тимеген ... ... Бұл ... ... мен сирек кездесетін аңдар мен құстарды, өсімдіктерді қайта қалыпына
келтірудің мүмкіншіліктері бар.
Қазақстанның ерекше қорғалатын территориялары бар техникалық-ғылыми
мен ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттіік емес мекемелер мен басқа да физикалық және ... ... ... ... ... ... ... келе, Қазақстан ерекше қорғалатын
табиғат территориялар жүйесі – казіргі ... ... ... ... балық ресурстарының, тек қана «Алтын-Емел» саябағы бойынша ғана
емес, Қазақстан Республикасының басқа да ... ... ... ... ... ... ақпарат жасайды.
Қолданалған әдебиттер тізімі:
1. «Қазақстанның өсімдіктер әлемі» - Ғылыми басылым. – «Алматыкітап» ААҚ,
2004 ж.
2. Қазақстандағы жануарлар ...... ... ... ... ж.
3. Закон об особо-охроняемых территориях РК – Казахстанская Правда,
15.07.97
4. «Экология-9» - Ә. ... Ж. ... ... - Г.С. Оспанова, Г.Т. Бозшатаева.
6. «Эколгия және табиғатты тиімді пайдалану»-Ә. Бейсенова, А. Самақов, Т.
Есполов, Ж. Шілдебаев.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтар8 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету79 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Батыс Еуропаның мәдени – тарихи аймақтары5 бет
Еркін экономикалық аймақтар мәні30 бет
Еркін экономикалық аймақтардың теориялық аспектісі29 бет
Жер салығы туралы11 бет
Орманды өсімдіктер6 бет
Қазақстандағы жекеленген аймақтарындағы жеміс шаруашылғының ерекшелгі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь