Қазақстанның Ресейге қосылуының күнгейі мен көлеңкесі

Жоспар

Кіріспе

I. Қазақстанның Ресейге қосылуының күнгейі мен көлеңкесі.
II. XVIII ғ. қазақ.орыс қатынастары деректері.
III. Қазақстанның Ресейге қосылуының прогрессивті жақтары.
IV. Қазақстанның Ресейге қосылуының регрессивті жақтары.

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер.
Кіріспе.

Өзектілігі: XVIII ғасырдың 30-жы жылдарында басталып, келесі ғасырдың 60-шы жылдарында аяқталған қазақ жерлерінің Россияға қосылу процесі қазақ халқының тарихында ерекше орын алады. Өйткені бұл - қазақ қоғамының экономикалық, саяси-әлеуметтік және мәдени өмірінде өшпес із қалдырған тарихи оқиға. Қазақстанның Россияға қосылуы сонымен қатар, патша өкіметінің еркінен тыс, қазақ еңбекшілерінің ұлы орыс халқымен жақындасуын тездетті.
Тарихнамасы: Бұл еңбекте Қазақстанның Россияға қосылу тарихын жан-жақты көрсету және бұл маңызды тарихи оқиғаның қазақ халқы үшін прогрестік роль атқарғанын нақтылы мәліметтер негізінде дәлелді етіп зерттеу міндеті алға қойылған.
Қазақстанның Россияға қосылу проблемасы секілді ауқымды мәселесі сөз еткенде қазақ жүздерінің сол кездегі сыртқы саяси жағдайын анықтаудың айтарлықтай маңызы бар. Сондытан да әсіресе, Қазақстанның Россияға қосылу алдындағы сыртқы саяси өміріне көбірек көңіл бөлінді. Жоңғар хандығының қазақ жерлерін жаулап алу мақсатымен жүргізген шапқыншылық саясаты, қазақ халқының өз бостандығы үшін күресі т.б. мәселелер осы еңбекте өз сипаттамаларын тапқан.
Мақсаты мен міндеті: Тап күресінің тарихты қозғаушы күш екені баршаға мәлім. Сондықтан да зерттеуде еңбекші бұқараның Қазақстанда XVIII және XX ғасыр басында орын алған феодалдың және отаршылық езгіге қарсы күресіне біршама көңіл бөлінген. Қазақ шаруаларының, ен алдымен, орыс және Қазақстанды мекендеген басқа халықтардың енбекшілерімен таптық одағының қалыптасу мәселесі де енбекте өз сипаттамасын тапқан. Е. Пугачев бастаған 1773—1775 жылдардағы шаруалар көтерілісі дәуірінен басталған орыс және қазақ еқбекшілерінің царизм мен бай-шонжарларға
қарсы күресте қалыптасқан одағының капитализм және импернализм
[Сабырханов.А.Ұлы бетбұрыс-51бет]
дәуірінде одан әрі нығая түскені туралы мәселе де зерттеудің алға қойған міндеттерінің бірі болып табылады.
Әдебиеттер

1. А.Сабырханов. Ұлы бетбұрыс – Алматы, 1981ж.
2. А.Сабырханов. Қазақстан мен Россияның XVIII ғасырдағы қарым-қатынастары – Алматы, 1970ж.
3. В.Г.Семенов., В.П.Семенова. Губернаторы Оренбургского края – Орынбор, 1999г.
4. Ғ.Маймақов. Қазақстан Республикасының саяси-құқықтық тарихы – Алматы, 2000ж.
5. История Советского крестьянства. Т-2. Советское крестьянство в период социалистической конструкции народного хозяйсива. Кнец 1927-1937. М., 1986г.
6. Казахстан в XV – XVIII веках – Алматы, 1969г.
7. Қазақ ССР тарихы – Алматы, ІІІ-том, 1982ж.
8. Қазақстан тарихы. очерктер – Алматы, 1994ж.
9. Омарбеков Т. 20-30 жылдардағы Қазақстан қасіреті – Алматы, 1997ж.
10. Юсупов Ш. Көшпелі қазақ шаруашылығын отырықшыландыру. Қазақ мемлекеттік баспасы – Алматы, 1957ж.
        
        Жоспар
Кіріспе
I. Қазақстанның Ресейге қосылуының күнгейі мен көлеңкесі.
II. XVIII ғ. қазақ-орыс қатынастары деректері.
III. Қазақстанның Ресейге қосылуының прогрессивті ... ... ... ... ... жақтары.
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер.
Кіріспе.
Өзектілігі: XVIII ғасырдың 30-жы жылдарында басталып, келесі ... ... ... қазақ жерлерінің Россияға қосылу процесі қазақ
халқының тарихында ерекше орын ... ... бұл - ... ... ... және ... ... өшпес із қалдырған
тарихи оқиға. ... ... ... ... ... патша өкіметінің
еркінен тыс, қазақ еңбекшілерінің ұлы орыс халқымен жақындасуын тездетті.
Тарихнамасы: Бұл еңбекте Қазақстанның Россияға қосылу тарихын ... ... және бұл ... ... ... ... ... үшін прогрестік
роль атқарғанын нақтылы мәліметтер негізінде дәлелді етіп зерттеу міндеті
алға қойылған.
Қазақстанның Россияға ... ... ... ... ... ... ... жүздерінің сол кездегі ... ... ... анықтаудың
айтарлықтай маңызы бар. Сондытан да әсіресе, Қазақстанның Россияға қосылу
алдындағы сыртқы саяси ... ... ... бөлінді. Жоңғар хандығының
қазақ жерлерін жаулап алу мақсатымен жүргізген шапқыншылық саясаты, ... өз ... үшін ... т.б. ... осы ... ... ... мен міндеті: Тап күресінің тарихты қозғаушы күш екені баршаға
мәлім. Сондықтан да зерттеуде еңбекші бұқараның Қазақстанда XVIII және ... ... орын ... ... және ... езгіге қарсы күресіне
біршама ... ... ... ... ен ... орыс ... ... басқа халықтардың енбекшілерімен таптық одағының
қалыптасу мәселесі де ... өз ... ... Е. ... бастаған
1773—1775 жылдардағы шаруалар көтерілісі ... ... орыс ... ... царизм мен бай-шонжарларға
қарсы күресте қалыптасқан одағының капитализм және импернализм
[Сабырханов.А.Ұлы бетбұрыс-51бет]
дәуірінде одан әрі ... ... ... мәселе де зерттеудің алға қойған
міндеттерінің бірі болып табылады.
1.1. Қазақстанның Ресейге ... ... мен ... ... ... және XVIII ... ... қазақ қоғамының
өндіргіш күштері өте-мөте баяу дамыды, өндірістік қатынастар бұрынғысынша
патриархаттық-феодалдық қалпында еді. Көшпелі және ... ... ... ... табиғаттың стихиялық күштеріне ... ... ... ... мал өсіруші шаруалардың еңбек ... ... ... қала ... ... ... ... — көшпелі мал шаруашылығы —
Қазақстан территориясында мемлекеттің дамуы мен нығаюының алғы ... ... ... ... ғасырдың аяғында — XVIII ғасырдың басында Қазақстан негізінен
саяси жағынан бытыраңқы ел ... қала ... ... кейде бірнеше хандықтан
құралған үш жүз болды. Бір ... ... ... үнемі көшіп-қонып жүру
жекелеген тайпалар мен рулардың арасында ... ... ... ... өмір салтынан туған патриархаттық-феодалдық тұрмыс елдің
саяси ... ... ... әкеп соқты: қазақ қоғамы өз ... және ... ... тобына ыдырады, бұлардың әміршілері басқа
феодалдардың үстемдігін мойындағысы келмеді. Феодалдық өзара тартыстар елді
жегідей жеді. Әр түрлі ... ... ... ету үшін және ... ... алу үшін өзара күресіп, бір-бірімен бәсекелес болды. Бұл
алауыздықтарды орта азиялық хандар ... ... және ... ... оларды бір-біріне айдап салып отырды. Осының салдарынан бірігу
тенденциясы баяулай берді.
Жекелеген хандардың (Хақназардың, Тәуекелдің, Тәукен және ... ... ... біріктіріп, біртұтас қазақ хандығын құрмақшы
болған әрекеттері көшпелі қоғамның табиғатының ... ... ... ... сәтсіздікке ұшырап отырды. Қазақ жүздерінің арасында
орнықты саяси - экономикалық байланыстар қалыптаспады. Әсіресе Кіші жүз бен
Орта жүздің Ұлы ... ... ... ... ... әдет ... негізінде реттеліп отыратын өзінің көшім-
қоным жері ... ... Кіші жүз ... ... Қазақстанның жерін
мекендеді. Оның жазғы жайлауы Үстірт ... ... Ор, ... ... ... езендерінің сағаларында, Мұғалжар тауларында орналасса, ... ... ... мен оның салалары, өңірінде және Ырғыз бойының
оңтүстігіне таман (Тәуіп ... ... ... ағысында, Арал
теңізінен батысқа қарай (Сам құмына дейінгі ... ... ... ... ... Нарын құмында (Каспий теңізінің жағасына
қарай) орналасты. Орта жүз ... ... ... ал оның ... мең ... ... ... өзенінің бойын, Есілдің бастауын, Тобылдың
салалары мен Торғай өзенінің бойын, Ұлытау таулары және оған шектес көлдер
өңірін қамтыды. Ұлы жүз ... ... ... ... XVIII ... алғашқы үштен біріндегі ішкі саяси
өміріне тән нәрсе ортақ шешімге келуді талап еткен мәселелерді шешу үшін ... ... де ... өтіп отыратын біріккен жиналыстары еді.
Сұлтан және Қалыби билердің айтуынша, үш жүздің өкілдері жыл сайыи ... үшін ... ... ... ... жотасына жиналып отырған.
Мұнда «қай жерді қыстап, қай жерді жайлау ... ... ... ... ... ... екендігі» туралы мәселелер талқыланды.
Кеңестерде көші-қон жерлерді бөлу, көшіп-қонудың тәртібі, тайпа ... ... ... ... ... соғыс және бітімге келу, ... ... қоса аса ... экономикалық және саяси мәселелер бойынша
шешімдер қабылданып отырды.
XVIII ғасырдың ең басынан ... ... ... ... ... одан әрі шиеленісуінен туындаған ауыр ... ... хан ... өзара тартыстарды уақытша тыйып, үш
[Қазахстан мен Россияның ХVIII ғ.қарым-қатынасы-62бет]
жүздің үшеуінде де тыныштықты қалпына ... осы ... ... руларының
қоныстарын сыртқы шапқыншылықтардан қауіпсіздендіре алған ... ... оның өз ... 80 ... ... жауынгерінің
болуы әлгіндей жетістікке жетуіне себепші болған еді. Алайда сұлтандардың,
өз алдына оқшауланып, билік үшін күресуі көп ... ... ... ал ... ... ... Оңтүстік-батыстан Жайық қазақтары қолдаған Волга
қалмақтары шапқыншылықтар жасады; солтүстіктен ... ... ... ... жерлерге башқұрттар көз алартты. Оңтүстіктен
қазақтарды ортаазиялық хандықтардың ... ... ... ... ... ... неғұрлым қатерлі қауіп шығыстан — күшті ... ... ... хандығы тарапынан төнді.
Қазақ және жоңғар билеушілері арасындағы күрес жүз жылдан ... ... Оның ... ... үшін ... болған еді. Малдың
кебеюіне байланысты көшпелілер мал өсіру өндірісі үшін ... ... ... мәжбүр болды. Өндірістің қарапайым техникасы жағдайында
көшпелі мал өсіру шаруашылығы жайылымдық ... ... ... ... ғана дами ... еді. ... ... өңірлер хандар мен
басқа да малы көп адамдарды қанағаттандырудан қалып, бос ... ... ... ... мен ... жерлерді қайта бөлу үшін
күрес ылғи болып тұрды. ... ... ... ... ... батысқа ғана бағдарлана алатын еді, ... ... олар ... ... да, ... оларға, мәселен XVIII ғасырдың басындағы
сияқты қорғануға тура келді.
Жоңғар ... ... ... қоса ... ... - ... ... қызықтырды. Оңтүстік
Қазақстанның қалаларын ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге ... ... және ... ... керуен жолдары өтетін территорияны да ала алар
еді.
Қазақ хандықтары мен жоңнғар хандығы арасындағы ... ... және ... ... ... Жоңғар феодалдары қазақтарды
жеңген үстіне жеңіп, адамдары мен ... ... ... ... мен мал-
мүлкін тартып алып, кейде түгелдей бір рулар мен ... ... ... ... ... ... мен ішкі ... ... ... ... бұл уақытта адам айтқысыз алапаттар ... ... ... XVIII ... басындағы халін Ш.Ш.Уалиханов былай деп
сипаттады: «XVIII ғасырдың ... он ... ... (қазақ - Ред.)
халқының өміріндегі сұмдық уақыт болды. Жоңғарлар, Волга қалмақтары, Жайық
қазақтары мен ... ... ... ... ... ... алып, тұтас семьяларымен тұтқынға әкетіп отырды».
Жоңғар әскерлерінің Қазақстан жеріне басып кірген ірі ... ... ... ... Оның ... ... ... батқандығын 1710 жылы
Қарақұмда қазақ жүздері өкілдерінің ... ... ... ... бұл ... ... ... болып Бөгенбай батыр сайланды. «Ездер
өздерінің қорқақтығын көрсетіп қонтайшының мейірімділігін ... ... ... ... ... сыртына қашып барып жан
сақтағысы келді, ал енді біреулері коян секілді ... ... ... талайы толқып жүрді, бірақ сол кезде ерлігімен әйгілі болған ру ... ... ... ... тыйды». Оның жалынды шақыруынан кейін
жиналысқа қатысушылар «қасық қаны қалғанша бірін-бірі бірауыздан ... ... ... Ант ... ... ... бәрі дұға ... шалынған ақбоз аттың, етін жеп, өз одақтарының мызғымайтынын
көрсетісті».
Қазақ жүздерінің күш біріктіруі ... ... ... ... ... ... еді. ... жасағының отрядтары айрылып ... ... алып қана ... ... ... жерлеріне басып
кіріп, көптеген тұтқын айдап әкелді. Алайда жүздердің бытыраңқылығы,
келісіп қимылдаудың ... ішкі ... және әр ... ... ... тұтас халықтың күш-жігерін зая ... 1713 ... ... жоңғар әскерлері жаңа шапқыншылық әрекеттер
жасай бастады. «Бұл қырғыз-қайсақ ... ... — деп ... И. ... ол ... ... - Ред.) бірлесіп қимылдаса жеңер
еді. Ал ... бір хан ... ... қалып қояды, сөйтіп қалмақтарға
ықпалын жүргізе алмайды».
XVIII ... 20-шы ... ... ... ... ... ... И.Чередовтың статьялық тізімінің
материалдары көрсетеді, бұларды майор ... ... ... ... ... шекаралық орыс селолары мен слободаларына шапқыншылық
жасауы жөніндегі келіссөздерге арнап жолдаған болатын.
Осындай қиын сыртқы саяси жағдайда неғұрлым ... ... ... ... құтылудың амалы солтүстіктегі көрші — ... ... деп ... жылы ... пен ... 30 мың ... ... хандығына қарсы
ірі жорық жасады. Бірақ Аякөз ... ... ... ... ... деректерде көрсетілгендей, 1718 жылдың көктемінде жоңғар әскерлерң
Түркістан маңында Бөген, Шаян және Арыс ... ... тағы ... XVIII ... ... ... хандығының өзіне Цинь
билеушілерінің тарапынан шапқыншылыққа ұшырау ... ... ... ... жүздеріне қарсы неғұрлым батыл әрекеттер жасаудан тежеп
отырды. Бірақ 1722 жылы Қытай императоры Кансидің өлуінен ... бұл ... ... азайды. 1723 жылы жоңғар-қытай бітімі жасалды. Шығыстағы өз
тылын ... ... ... ... ... қазақтармен
соғысуға белсене әзірлене бастады.
2.1. XVIII ғ. қазақ – орыс қатынастары деректері.
Россияның оңтүстік - шығыстағы саясатының дәстүрлі бағыты ... Петр бұл ... ... пәрменді түрде жүргізе бастады. Европаның
басты-басты ... ... ... бәсекелестік жағдайында Россия
Қара теңіз бен Каспий ... ... ... ... ... міндеттерінің бірін Шығыста қуатты бекініс қанатын жасау арқылы
ғана шеше алатын еді. ... өзі ... ... даласындағы, әсіресе Каспий
теңізінің шығыс жағалауындағы позицияларын нығайтуға күш салуды қажет етті.
XVIII ғасырдың 20-шы ... ... I Петр ... ... ... ... өзінің қатынастарында тек дипломатиялық
құралдарды ғана пайдалануға көшті. Дипломатиялық шаралармен орыс ... ... ... сауда жолын ашуға ұмтылды, алайда бұл үшін ең
алдымен «Каспий ... ... ... ... нық ... ... ... Петрдің Қазақ даласына ден қойған саясаты нақ осы ... ... ... кітапшаның бейнелеп анықтағанындай, I Петр «Қара теңіз ... ... ... ... аша ... «сонымен бірге азиялық
елдердің бәріне кіретін кілт пен қақпа іздеді». I Петр мұндай «кілт ... ... ... ... табылады деп есентеді, «өйткені бұл орда тек осы
дала арқылы бүкіл Азия елдерінде ... ие болу және ... ... әрі ... шаралар алу үшін Россия қоластында болуы қажет».
Россия мемлекетінің стратегиясы Россияның ... және ... да, ... ... да ... басымдылығына негізделді.
Осының бәрінде де патша үкіметі өзінің мақсаттарын жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... тарихы-72]
түсінді. Сондықтан Қазақстанда және Орта Азия ... ... ... ... ... ... жеке ... етіп әскери отрядтар жіберу, ... ... ... құралдар арқылы саяси ықпалды нығайтуға ... ... ... ... қатынастары қалай болғанда да Россияның
Шығыстағы жалпы ... ... ... оның Орта Азия ... ... ... Түркиямен, Иранмен, Ауғанстанмен,
Үндістанмен және басқа елдермен ... ... ... Қазақстан
Россияның Шығыстағы саясатын жүзеге асыруда мақсат болып қана ... ... ... құрал да болды.
Россиямен қарым-қатынастарды нығайтуға қазақ жүздері де ... ... ... ... алу жөнінде Жоңғар хандығы тарапынан ... ... ... ... он ... ... күшейген қауіп қазақ
қоғамына үнемі қатерлі болды. Жоңғар ... ... ... саяси
және әскери жағынан әлсіздігін көрсетті; қазақ қоныстары солтүстік-батысқа
қарай жылжыды, қазақ руларының ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан жүйелері бұзылды.
1748 жылгы 20 майда Орск қамалында А. Тевкелевпен әңгімесінде айтқан
Бөгенбай батырдың мына бір ... сол ... ... ... ... ... ... «Қырғыз-қайсақ ордасы Россия
империясының қоластына қабылданбай тұрған кезде оны қашан да болсын ... ... емес пе, көп тазы ... ... қай ... болсын қашпады
ма, қашып жүріп малдарынан айрылып, ал кейде бастарына күн ... ... бас ... ... баласынан айрылып күйзелмеді ме… Зюнғар қалмақтары
шапса олай қашты, башқұрттар тисе былай қашты, ал ... ... ... ... оған қоса ... ... ... қашатын жерлері де
қалмады».
Алайда қазақ халқын Россиямен жақындасуға итермелеген себептер осылар
ғана деуге мүлдем келмейді. ... ... орыс ... ... ... пен ... оң жағалауындағы жайылымдарды пайдалану
правосын алуға ұмтылды. Орыс және ... ... ... ... ... товар айырбасы арқылы қазақтар көшпелі шаруашылық жағдайында
жасап алу қиын ... ... ... ... қаруларды алды, ал
орыстар күш-көлік (жылқы, ірі қара мал және басқаларын), шикізат және ... ... ... ... орыстармен тікелей қарым-қатынас жасап отырған
өңірлерінде шаруашылықтың екі негізі — көшпелі мал шаруашылығы мен отырықшы
егіншілік шаруашылығы байланыста ... ... ... ... патша үкіметінің
қалдайда бір «ұнатуының» немесе «жек көруінің», қазақ билеушілерінің орыс
мемлекетіне ... ... ... емес ... ... ... себептердің, нақты жағдайлардың нәтижесі болды. Орыс-қазақ
қатынастары халықтардың терең мүдделерінен туған еді.
XVIII ғасырдың басы ... ... даму ... ... елеулі шаралармен белгілі болды. Россиямен және Шығыстың ... екі ... ... ... ... ... ... және
Сомовтың басшылығымен Нор-Зайсан көлін және Қара Ертісті ... ... ... ... елші ... Иван ... (1713 не 1720 жылдары),
сондай-ақ Унковский мен Угрюмовтың (1722 және 1732 жылдары) Жоңғарияға екі
мәрте ... орыс ... Орта және ... ... ... ... да
сыртқы саясат шаралары орыс-қазақ қатынастарының дамуына себепші болды.
Дипломатиялық миссиялармен бірге сауда миссияларын өзара алмасу да ... да ... ... ... ... ... ... ширегінде елшіліктер алмасудың (ал сол ... ... ... қатынастардың негізгі формасы болды) бірден-бірге жиілей
түсуі кездейсоқ емес еді. Екі ... да ... ... Советского крестьянства-112]
тегеурініне қарсы тұруға ұмтылған ниет біріктірді.
Тайқоңыр Құлтыбаев бастаған XVIII ... ... ... елшілігі
Россияға 1715 жылдың сентябрінде ғана барып жетті. ... ... ... ... көктемінде келген башқұрт елшілігіне жауап ретінде Уфаға қазақ-
башқұрт алауыздықтарын келістіру үшін жіберілген еді. Ол кейбір ... ... аса ... ... ... ... Әбілқайырдың 1715
жылы Ново-Шешминск ауданындағы башқұрт жерлеріне шапқыншылығымен тұстас
келуімен байланысты ол ... ұзақ ... ... Алайда Әбілқайырдың
шапқыншылығы қазақ-орыс қатынастарының жақсаруына енді ... ете ... ... екі жақ та ... ... ... ... дипломатиясы қазақ-орыс жақындасуына қандай да болмасын
мүмкіндікті одан әрі пайдаланды. Сауда ... ... үшін ... ... ... ... ... Сібір губернаторы
қазақтармен және Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... Міне сондықтан да жергілікті россиялық
әкімшілік Тайқоңыр елшілігін Уфада ұстап қалғанына қарамастан, ... ... ... ... хат ... онда ... ... келіссөздер арқылы
шешу қажеттігін баса көрсетті. Қалай болғанда да ... ... ... өзінің 1716 жылғы июльдегі жауабында ... ... ... ... ден қоюды жақтаушылар қазақ қоғамының билеуші жоғарғы
топтарына барған сайын көбірек ықпал ете бастады.
1716 жылғы сентябрьдегі ... ... пен ... ... бастаған
«Қайып хан мен халық» елшілігі, бұған жауап ... 1716 ... ... ... ... ... 1717 ... аяғындағы Борис
Брянцев елшілігі, 1718 жылдың октябріндегі Шабу мен Бағадұр бастаған
елшілік және ... да ... ... XVIIІ ... бас ... ... ... жақсаруына себепші болды. Жоңғарияға қарсы бірлесіп
күресу жөніндегі келісімге қол ... ... ... ... бұл ... 1716 ... өзінде-ақ, кейіннен Қазақ даласына орыс дипломаттарының
сапары кезінде белгіленген еді. Қазақтар Есіл ... ... ... ... ... 1717 жылы ... ... жолданған грамотада да сауда
қарым-қатынастарына қатысты статьялар нақ осы рухта тұжырымдалды. Одан ... ... ... «Ал егер де ... ... - Ред.) ... ... болса, онда олар алғыс ... ... ... ... ... ренжітусіз, еркін болады және қалаларда сіздердің
жақтарыңызға қандай товарлардың болса да ... ... мен ... ... салу ... ... ... экономикалық саясат мәселелерін қоюда Қазан
әкімшілігі Сібір ... ... ...... ... және
одақтастық қатынастар орнату позицияларын ұстанды, бұл орайда ... ... ... ... ... Алайда Қазан әкімшілігі
әуел бастан-ақ неғұрлым белсенді қызметті өрістете бастады, мұнысымен ол
тегінде, қазақ ... орыс ... ... толық болмаса да, ең
болмағанда ішінара ... және ... орыс ... ... ... Бұл ... губернаторы П.С.Салтыковтың 1717 жылдың ... ... ... ... ... ... жіберген грамотасынан
көрінеді. Онда қазақ ханына өзінің Россияға «адалдықта» ... ... ... ... ... ... жіберу ұсынылды.
Қазақтың үстем феодалдар тобы істің бетінің бұлай бұрылуын ... еді, ... ... ... және бай қазақ билеушілері мен Қайып
ханның жақындарының Түркістаннан ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да Қайып Россия елшілерін әр түрлі
сылтаулармен 1718 жылдың ... ... ... ... татар Сейіт пен оның немере інісі Әбдірахман Таукин
бастаған аралас қазақ-қарақалпақ отрядтарының ... ... ... ... ... да осы тұрғыдан қарау керек, осы себептен
де 1718 жылдың аяғына дейін орыс ... ... ... көпестер
жіберілмеді.
Тек Сібір жағынан ғана екіжакты елшілер алмасу тоқтамады, осы ... ... ... ... және сауда қатынастарын дамытуға өзара
ұмтылатындығы үнемі баса көрсетілді. Алайда мұнда да Россия әкімшілігінің
неғұрлым ұстамды ... ... ... ... ... ... қоймады, өйткені Жоңғар хандығына қарсы күресте оларды
тікелей және ... ... ... мәселе әлі де болса шешілмеген күйі
қала берді.
Россия үкіметінен ... ... ... ... оның ... ... айқын болмауының сыры патша өкіметінің қазақтарды ең
алдымен өз ... үшін ... ... ... ... сыннан өткен саясатында жатқан еді. Жағдай біршама айқындалып,
Тобылға, ал одан кейін ... ... ... ... ... әлсіздігі
жөнінде деректер түсе бастасымен-ақ патша өкімет орындарының Қазақ даласына
салқын қарап, сол тұста ... ... көп ... ... Орта Азия ... мәселелерін шешу кезінде күш ретінде пайдалануға ешбір
жағдайы болмаған соң, онымен одан әрі байланыс жасауға онша ... ... ... болмайтын еді.
Қайыптың өзі патшаның ... ... ... ... әлсіздігін
көрсетіп алды. Князь Гагаринге жолдаған хатында ол ... ... ... ... білдірді, алайда «күш жіберіңіздер сонда біз соғысуға
немесе мәмлеге келуге, ... ... ... ұлы ... ... және екі ... де ... пен тыныштықта болуына дайынбыз» деген
өтіншпен сөз салды.
Ол Қазан ... ... ... ... да ... ... ... өз еліне Россияның қандай формадағы болсын
[Казахстан в ХV –ХVIIIв-84бет]
қамқорлығын, жуырда ғана өзі ... ... күш ... осындай қамқорлығын
мойындаудан бас тартуын Россия әкімшілігінің біршама немқұрайды ... ... емес ... 1718 ... ... Қазанға келген Тайқоңыр
Құлтыбаев бастаған ... ... ... ... ... сақтай отырып,
қоластында болудың қайсыбір ... еш ... ... ... одақтастық қатынастарда болу ниеті жөнінде хабарлағанда,
жергілікті әкімшілік оларды онша ынта ... ... ... ... сақтауға жергілікті россиялық өкімет орындарының қаншалықты
селқос қарай бастағанын көрсету үшін Әбілқайырдың I Петрге ... ... ... да ... бұл ... ол ... ... қызмет етуге дайын
екенін хабарлайды. Алайда Әбілқайырдың бұл ... ... ... орындары мүлде қолдамады және жауап грамотада ... ... ... одақтастың ақиқат халі жете анықталғаннан кейінгі
жағдайда Россия әкімшілігі оны ... ... ... ... ... ... өзі ... айтылған грамотада да бейнеленді, онда «алдағы уақытта,
ол Қайып хан қонтайшыға өз ... ... ... ... ... Петр өлгеннен кейін Россияның қазақ және Орта Азия хандықтарымен
байланысы уақытша біршама әлсіреді. Бұл Жоңғарияның Қазақстанға ... ... ... ауыр ... ... ... XVIII
ғасырдың 20-жылдарының басында қазақтардың жоңғар феодалдарына қарсы күресі
өзінің шарықтау шегіне жетті, ал ... ... 1723 ... оқиғалардан
кейін қалыптасқан ерекше ауыр жағдайда қалды.
Өмір орыс-қазақ қатынастарын нығайтып, дамытуды талап етті, бұған ... та ... ... Орыс ... мен қазақ хандықтары
байланыстарының жаңа, неғұрлым жоғары дәрежеге көшуі үшін ... ... ... қосылуының прогрессивті жақтары.
XVIII ғасырдың 30 – 40 - жылдарында Кіші жүз бен Орта жүздің едәуір
бөлегі ... ... ... ... 100 ... ... үкіметінің ықпалы
мен өктемдігі осы территорияға ғана жүрді. Ал, ... ... ... ... ... ықпал өрісінен тыс қалып, саяси жағынан
Орта Азия хандықтарына тәуелді болатын.
Россия империяеы мен Орта Азияның ... ... ... бір ... ... бұл ... ... соқтығына әкеліп
отырды. Экстенсивтік мал шаруашылығына байланысты қазақ рулары қыста Хиуа
және ... ... ... ... ... ... ... жерлерде көшіп-қонып жүрген. ... өзі ... ... ... ... ... Орта Азия хандықтары да, патша үкіметі де осы
қазақ қауымдарын өз азаматтары деп есептеп, олардан алым-салықтар ... ... ... 30-жылдарының өзінде-ақ Россияға өз еркімен қосылған
Орта жүз қазақтарының саны ... ... ... ... ... жасаған «тізіміне» сәйкес 1830 жылы 80481 үй Россия ... ... Әр үйде ... алғанда 4 адамнан болды деп есептесек, онда
патша өкіметіне мойын ұсынтандардың жалпы саны 321924 жан болып шығады.
Қоқан және Хиуа ... ... ... ... ... рулары осы хандықтарға қарайтын территориядан Қазақстанның солтүстік
және Орталық аудандарына көше бастады. Мәселен, кезінде К. Қасымов ... ... алып ... Орта жүз қазақтары Қазақстанның Россияға
қосылған аудандарына келіп қоныстанды. 1837 ... ... ... Ұлы жүз
өңіріне көшіп ... ... ... ... ... ... оралды. 1838 жылға жататын кейбір деректерге қарағанда, тек Ақмола
округының өзіне Маман-Алтай, Алысай, Темеш, ... ... ... 525029 ... қайта келіп қоныс тепкен. Ал, бұдан кейінгі
жылдары да Орта жүз ... ... ... ... ... ... ... тоқтатпаған және олардың саны жыл санап өсіп отырған. ... ... ... ... ... ... Орта жүздің Қоңырат руының көшілігі Россия қарамағына өту үшін
Қарқаралы округына үдере көшкен. Бұл процестің ... етек ... ... ... ... аңғаруға болады.
Орта жүздің Россияга қосылған территориясында жаңадан қалалар ... ... ... ... Петропавл, Ақмола, Көкшетау, Қарқаралы
бұдан былай маңызды әкімшілік және мәдени орталықтарға ... ... ... ... Орта жүздің едәуір белігі Россия ... ... Орта жүз ... бар Түркістан, Шымкент, Әулие-ата қалалары
орналасқан оңтүстік аудандар әлі де ... ... ... ... ... ... ... Ұлы жүз қазақтарының Россия мемлекеті
құрамына енуімен сабақтасып жатты.
1857 жылы өз еркінен ... ... ... ... және ... саны ... ... |Саны ... | |
| | |
| ... ... ... ... |
|Карқаралы |17 |419 |22864|64043 |82612 ... |10 |144 |8778 |26087 |30731 ... |13 |2964 ... |32277 ... |15 |118 791|6655 |28749 |38332 ... |12 |300 ... |37404 ... |11 |4924 ... |29915 ... |33 | ... |39230 ... |111 | ... |290501 ... ... ... өз ... қосылу процесі XIX ғасырдың басынан
бастап жылдамдай түсті. Осы уақытқа дейін Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы
аумақты территорияны алып ... ... бұл жүзі ... ... ... оны ... ... ханның ұрпақтары билеп келді.
Абылайдың өз ұрпақтарына қалдырған ... ... ... бұл ... ... ... ... керісінше, өзара дау-шарлары
өмірі бітпейтін бытыранды ... ... ... тиіс еді. Мұның өзі
толассыз феодалдық ... ... ... ұрпағынан шыққан
сұлтандардың қазақтың қара бұқарасын билеуіне қолайлы ... ... ... ақырына дейін шешпей, олардың арасындағы алауыздықтарды ... ... ... ... хан ... ... ... негізі болып табылатын.
Ұлы жүздің жекелеген бытыранды феодалдық иеліктерге бөлініп, олардың
арасындағы жиі-жиі ... ... ... шаруаларды күйзеліске
ұшыратты. Оның үстіне Ұлы жүздің территориялың және ... ... оның ... ... ... ... жүргізуін мүлдем қиындатты.
Баршаға мәлім ХІХ ғасырдың бас кезінде Қоқан хандығының ... ... және ... ... жаулап алуға
түпкілікті кірісіп, осы ... ... ... ... да жасады.
Қоқан хандары Әлім (1801—1809) мен Орал (1809—1822) ... ... ... және ... ... ... бөктерінің қол
астына қарады. Сонымен бірге Ұлы жүздің Ұзынағашқа дейінгі өңірі, Талас
алқабы және Орта ... ... пен Арыс ... ... ... ... Қоқан феодалдарының қолында қалып қойды. Сырдарияның оң
жағалауындағы керуен жолдарын бойлап Қоқан бөктері - Шымқорған, ... ... ... ... т.б. бекініс-қорғандар салынды. Омар ханның билігі
солтүстік-батыста ... ... ... ... Іле ... ... Сонымен қатар Қоқан билеушілері Солтүстік Қырғызстан жерлерін
жаулап алып, ... ... ... ... ... ... тұрғызды.
Ұлы жүздің ішіндегі феодалдық соғыстар мен Қоқан бөктерінің ... ... осы ... мекендеген қазақ руларын Россия қарамағына өту
процесін тездете ... Бұл ... ... факторлардың да едәуір роль
атқарғанын айта кетуіміз керек. Ол, біріншіден, Россия империясымен ... ... ... ... ... ... ... айрылған жайылымдық жерлерді Россия ... ... алу ... ... ... ... ... регрессивті жақтары.
Сонымен ХІХ ғасырдың бірінші ширегінің барысында Ұлы ... ... ... ... өз ... қосылды.
Ендігі жерде жүз ішіндегі өзара қырқысулардан, барымтадан және Қоқан
бөктерінің езгісінен құтылу ... ... бас ... Ұлы ... ... ... осы территорияда округ ашуын талап ... ... ... ... ... істер министрлігінің
басқарушысы Нессельроде Батыс-Сибирь генерал-губернаторы Капцевичке арнайы
түсініктеме жолдап, онда Жетісу өлкесі туралы және ... ... ... ... ... анықтау мақсатымен Ұлы ... ... ... ... баса көрсеткен. Осыған сәйкес 1825 жылдың
жазында Петропавловск бекініс ... ... ... ... орыс-қазақ отряды Қаратал ... ... ... және
шапыраштыларды билеген С.Абылайханов қоныстарына келген болатын. Бұл отряд
осы жерде уақытынша мерзімге есеп-телген ... ... ... ... ... ... ... дейін болған.
Жаңадан тағайындалған Батыс-Сибирь генерал-губернаторы И.Вельяминовтың
мәлімдеуінше, осы уақыт ішінде жүз ішінде бірсыпыра тыныштық ... ... Ұлы ... Россия үкіметіне мойын ұсынған басқа билеушілері де
өз ... ... ... командалардың болуына ділгір екендігін білдіре
бастаған. Мәселен, бұлардың қатарында дулаттар мен албандардың билеушісі
Абылай және Ғали ... суан және ... бір ... ... ... ... ... және Мәмбеткұл Ибақов секілді сұлтандар
болған. Олар орыс әскерінің көмегімен өз иеліктерінде жиі-жиі болып тұратын
феодалдық соғыстар мен ... ... ... өз пайдасына шешуге
ұмтылды. Мәселен, шапырашты, ... және ... ру ... ... жазған хаттарында орыс-қазақ отрядының Ұлы ... ... жүз ... ... дау-жанжалдардың және
барымтаның кемуіне себебін тигізуде деп ... Олар ... ... ... ... да өтінген. Ұлы жүз ішінде өзіне әлеуметтік
тірек іздеген патша үкіметі сұлтандар мен ру басылардың ... ... ... ... орындаудың қажеттігін орынды деп тапқан. Мұны,
мәселен, Сыртқы істер миниетрлігінің жергілікті әкімшілік орындарына берген
арнайы нұсқауларынан анық байқауға болады. ... ... ... Орда
қазақтарын жақсы қарым-қатынас, әдепті жылы сөзбен орыс үкіметіне бірте-
бірте жұғыстыра түсуге ... ... ... ... және ... ... ... ішкі келіспеушіліктерден тартыңқырап ұстау қажет» деп
жазылған. Әлі де болса тыйылмай келе ... ... ... ... жүз ішіндегі толассыз феодалдың қыян-кескі соқтығысулар ... ... ... пен ... жөнінен артығырақ өркендеген ел
болған Россияға ден қоюы, бұл елмен сауда-саттық және ... ... ... ... өсуі Ұлы жүз ... ... қарамағына
өту процесік шапшаңдата түсті.
XIX ғасырдың 30-жылдарынан бастап Россияның Ұлы жүздегі ... ... ... ... жүз ... ... ... түскен. Олар Ұлы жүз қазақтарының едәуір ... ... ... ... ... ... жинауды тоқтатпаған.
Бұқар саудагері Я.Избердиннің ... ... ... ... ... ... Ташкент құшбегі Сүйік, Әли, Құлан Абылайхановтар ... ... ... 1832 жылы өз ... ... олардың
Қоқан хандығына қызмет етуін және дер кезінде алым-салықтарды төлеп отыруын
талап еткен. Я.Избердиннің мәлімдеуінше, Ұлы жүз ... ... ... ... бас тартқан.
[20-30жылдардағы Қазақстан қасіреті-37бет]
Алайда, Қоқан бектері Ұлы жүздегі өз билігін әскери ... ... ... тұру ... ... ... Россия қарамағына еөкен қазақ руларынан
зекет, ұшыр т.б. ... ... ... С.Абылайхановтың 1832
жылы май, июнь және июль ... әр ... Омбы ... ... ... анық ... ... зекетшілері қазақтардан алым-салық
жинаумен шектелмей Ұлы жүз территориясы арқылы өтетін сауда керуендерінен
баж салығын да зорлық-зомбылықпен жинап ... ... ... ... Ұлы ... ... ендігі жерде
өздерін қауіп-қатерден сақтайтын сенімді күш - Россия екеніне ... ... 1845 жылы ... төңірегін жайлаған қазақтар Россия қарамағына
қосылуды қалады.
Осы жылдың май айында Ұлы жүздің негізгі рулары ... ... ... ... ... ... ... Россия қарамағына алу жөнінде
өтініш жасаған.
Патша үкіметі 1846 жылы июнь айында Ұлы жүз қазақтарының бұл өтінішін
қабылдап, оларды өз ... ... Ұлы жүз ... мен ... Россияға
берілгені туралы ант беріп, өздері билеп тұрған жерлерден ... ... ... ... және ... ... уәде ... 1848 жылдың басында патша үкіметі ... ... (Ұлы ... ... және ... өлкесін бақылау үшін» Үлкен орданың приставы
деген қызмет орнын белгіледі және ол ... ... ... бағынды.
Осы қосылған жерлерді өзіне баянды ету үшін ... ... ... ... ... ... 1854 жылы ... (қазіргі Алматы)
негізі қаланды. Қамалдың ... ... ... оны ... Орта Азия және ... сауда-саттық жасау орталығына, сондай-
ақ Жетісудың әкімшілік орталығына айналдыруға мүмкіндік туғызды.
Верныйдың тек экономикалық және ... ... ғана ... ... ... мәдени маңызы да болды. Мұнда П.П.Семенов Тянь-Шанский,
Н.М.Пржевальский, ... ... ... Россияның ірі-ірі
ғалым-саяхатшылары келіп тұрған. Олар ... мен Орта ... ... мен ... ... ... ... қалдырды. 50-жылдарда
Верный қаласында қазақтың тұңғыш ғалым-ағартушысы Ш.Ш.Уәлиханов ... жүз ... ... аударушылар орналаса бастады. Мәселен, 1855
жылдың өзінде-ақ Верный ... ... ... ... ... ... орыс пен ... шаруалары жергілікті қазақтар мен тату қарым-
қатынаста болған. ... ... ... ... ... ... шаруашылығын үйренсе, қоныс аударушылар қазақтардың ... бай ... ... бастаған.
Жетісу өлкесінің саяси-экономикалық және саяси, ... ... арта ... ... 1856 жылы ол ... ... ... округына айналды. Мұнда жаңа сот әкімшілік ережесі енгізілді.
Бұл ережеге сәйкее талан-тараж, барымта, кісі ... ... ірі ... ... ... ... Мұндай қылмыс жасағандарды әскери сот
жазалайтын болды. Өзінің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... енгізілген сот жүргізу тәртібі жағымды роль ... ... ... ... ... толассыз соғыстардың, ... ... ... ... ... ... ... Англия мея Россияның арасында Орта Азия
үшін болған күрес тым шиеленісулі еді. Осындай жағдайда ... ... және ... қарым-қатынастары қалыптасқан Орта Азия халықтары
барған ... Орыс ... ... тұта ... ... ... патша
үкіметі де Орта Азия жерлерін өзіне ... ... ... ... Орта Азия хандықтарының ішкі саяси жағдайы да қолайлы жағдай туғызды.
Өйткені осы ... ... ... және ... ... ... үшін күресті тоқтатпай, хандар мен олардың сыбайластары көршілерінің
жерін басып алу мүмкіндігін қалт жібермейтін. Оның ... бір ... ... ... ... ... де толассыз жүріп жатқан болатын.
Қоқан хандығына ... ... ... ... әскерлері екі
бағыттан: Сырдария шебіндегі Перовск фортынан және ... ... Аз ... ... олар Шу ... Мерке, Әулиеата және Түркістан
қамалдарын көп күш жұмсамай-ақ басып алды. Олар тек ... ... ... ... ... және саны жағынан басым Қоқан әскерлерінің ... ... ... ... ... ... көп кешікпей 1864 жылдың
22 сентябрінде Шымкентті қорғаушылар тізе бүкті.
Патша әскерлері 1865 жылы Ташкентті алғаннан ... 1866 жылы ... мен ... ханы ... ... тәуелділігін мойындады:
Орта Азия хандықтары (Бұқар, Қоқан) мен Қазақстанның Россияға қосылған
жаңа жерлерін басқару ... 1867 жылы ... ... оның ... Қазақстанның Әулиеата, Шымкент, Түркістан
қалаларымен бірге ... ... ... ... ... жылдың көктемінде патша әскерлері Хиуа хандығын соғыссыз өзіне
қаратты. ... ... ... ... ... Хиуа ханы өзін ... деп мойындап, Амударияның оң жағалауындағы жерлер Россияға
қосылды.
Сонымен, Орта Азия ... ... ... тәуелділігін
мойындағаннан кейін солардың құрамында болып келген қазақ жерлері де Россия
империясына қарады. XVIII ... ... ... ... қосылу процесі аяқталды.
Сілтемелер
1. А.Сабырханов. Ұлы бетбұрыс – Алматы, 1981ж.
2. А.Сабырханов. Қазақстан мен ... XVIII ... ...... ... ... ... Губернаторы Оренбургского края ... ... ... Қазақстан Республикасының саяси-құқықтық тарихы –
Алматы, 2000ж.
5. История Советского крестьянства. Т-2. ... ... ... ... ... народного хозяйсива. Кнец 1927-
1937. М., 1986г.
6. Казахстан в XV – XVIII ...... ... ... ССР ...... ІІІ-том, 1982ж.
8. Қазақстан тарихы. очерктер – Алматы, ... ... Т. 20-30 ... ... қасіреті – Алматы, 1997ж.
10. Юсупов Ш. Көшпелі қазақ шаруашылығын отырықшыландыру. Қазақ
мемлекеттік ...... ... ... Ұлы ...... 1981ж.
2. А.Сабырханов. Қазақстан мен Россияның XVIII ғасырдағы ...... ... ... ... ... Оренбургского края –
Орынбор, 1999г.
4. Ғ.Маймақов. Қазақстан Республикасының саяси-құқықтық ... ... ... ... ... ... Т-2. Советское крестьянство в
период ... ... ... ... Кнец ... М., ... Казахстан в XV – XVIII веках – Алматы, 1969г.
7. Қазақ ССР ...... ... 1982ж.
8. Қазақстан тарихы. очерктер – Алматы, 1994ж.
9. Омарбеков Т. 20-30 жылдардағы Қазақстан ...... ... ... Ш. ... ... шаруашылығын отырықшыландыру. Қазақ
мемлекеттік баспасы – ... 1957ж.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның Ресейге қосылуының аяқталуы және оның мәні15 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуының аяқталуы. Қазақстанның оңтүстігін басып алу7 бет
XIX ғасырдың 70 жылдарындағы халықаралық қатынастар16 бет
Басқаның патшасының бәрі жақсы, неліктен біздің хандар жаман болған?6 бет
Дүние жүзілік территориялық бөлісудің аяқталуы6 бет
Иранның әлеуметтік-экономикалық дамуы және жартылай отарға айналуы10 бет
Орта Азия хандықтарының экономикалық және саяси хал жағдайы12 бет
Ресей құрамындағы Қазақстан3 бет
Ресейдің туристік формальділігі19 бет
Сырымда әлі сыр бар8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь