Писхология мән-мағынасы және оның барша ғылымдар

1. Психология пәні және оның міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

2. Психиканың рефлекторлық сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3. Қазіргі заман психологиясының міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

4. Психологияның ғылымдар жүйесіндегі орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

5. Психология салалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Жантану ғылымы - психологияның мән-мағынасы және оның барша ғылымдар жүйесіндегі орны
Талай ғасырлар бойы адам көптеген галымдар әулетінің зерттеу объекті болып келді, Өз тарихы мен қалай пайда болғанын, биологиялық табиғатын, тілі мен әдеттерін танып білуге деген адамзат құштарлығының шегі болған емес. Ал осы таным жолында жантану ғылымының алатын орны аса ерекше. Адам болмысының табиғатына, оның саналы қоғам шеңберінде өркендеуі мен қалыптасуына, төңірегіндегі басқа адамдармен қарым-қатынасының ерекшеліктеріне деген психология дамуының негізінде жатқан қызықсыну уақыт озуымен бірге өрістей түскен. Қазіргі кезеңде өндіріс, ғылым, медицина, өнер, оқу, ойын және спорт салаларындағы бірде-бір іс-әрекет психологиялық заңдылықтарды түсініп, танып білмей тиімді орындалуы мүмкін емес. Адамның даму заңдары мен оның болмысының жасампаздық мүмкіндіктері жөніндегі білімдер жүйесі бүкіл қоғамның кемелденуі үшін өте қажет. Адам әр түрлі ғылым тұрғысынан жан-жақты зерттелетін объект, ал ғылымдардың әрбірі өзіне тән ерекше көкейкесті мәселелермен айналысады. Солардың ішінде қоғамдық ғылымдар әлеуметгпік процестерді зерттеуде психологиялық факторларды айналып өтуі тіпті мүмкін емес. Солай болса да, әрқандай ғылым басқасынан әз пәнінің ерекшелігімен ажырап тұрады. Л.С.Рубинштейн "Жалпы психология негіздері" (1940) атты еңбегінде «Психология зерттеуіндегі ерекше құбылыстар ауқымы анық көрініп тұр - олар біздің қабылдауымыз, сезіміміз, ойларымыз, ықлас-ниеттеріміз бен тілектеріміз, т.б., яғни біздің өміріміздің ішкі мазмұнын құрап, біздің жан толғаныстарымыз үшін денімізге ажырамастай болып сіңген құбылыстар жиыны -деген. Психологиялық дүниенің бірінші ерекшелігі - әр тұлғаның (индивид) өз меншік толғанысының болуы - ол түйсік, сезімнен ғана көрінеді де оның басқаша пайда болу жолы жоқ. Мысалы, қаншалықты әдемі, нәрлі суреттеп берсең де, соқыр дүние сулулығын сезінуі қиын; керең -тікелей қабылдамаған соң, ән-күй әуенін танымайды; махаббат ләззатына өзі бөленбеген адамға ол жөніндегі әңгіме-дастан да түкке де тұрмайды.
1. Леонтьев А.Н. Изб.психологич.произвөдения. М., 1983, Т.1., 22-31 беттер.
2. Ломов Б.Ф. Методолгичөские и гпеоретические проб-лемы психологии, М., 1984, 11-25 беттер.
3. Ломов Б.Ф. Вопросы общөй, пөдагогической и инже-иерной психологии. М., 1991. 26-62 беттер.
4. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. М., 1989, 14-33 беттер.
5. Роговин М.С. Введение в психологию. М., 1969, 18-34 беттер.
6. Гиппенрөйтер Ю.Б. Введение в общую психологию. М., 1988. 7-19, 48-63, 34-47 бөттер.
7. Ж.Аймауытов. Психология (оқу құралы). Алматы, 1994.
8. Ж.Аймауытов. Жан жүйесі және өнер таңдау. Мәскеу, 1926.
9. Ю.Ә.Алдамұратов. Қызықты психология. Алматы, 1992.
10. И.Ә.Алдамуратов, М.Муканов. Психология пәнінен ла-
11. бораториялық-практикалықсабақтар. Алматы, 1978-79.
12. А.Әбдірахманов, Қ.Жарықбаев. Психологиялық орыс-
13. Орысша-қазақша сөздік, Алматы, 1976. ІЗ.Жалпы психология. В.В.Богословский редакциясымен.
14. Алмәты, 1980.
15. 14.К.Жарықбаев. Психология. 1982. 15.К.Н.Корнилов. Психология. Алматы, 1946. іб.Т.Тәжібаев. Жалпы психология. Алматы, 1993.
16. А.Темірбеков, С.Балаубаев. Психопогия. Алматы, 1996.
17. Ә.Алдамұратов. Жалпы психология. Алматы, 1996.
        
        ПИСХОЛОГИЯ МӘН-МАҒЫНАСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ БАРША ҒЫЛЫМДАР
Жоспары:
1. ... пәні және ... ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі
орны................................................
5. ... ... пәні және оның ... ... - ... мән-мағынасы және оның барша ғылымдар
жүйесіндегі орны
Талай ғасырлар бойы адам көптеген галымдар ... ... ... ... Өз тарихы мен қалай пайда болғанын, биологиялық табиғатын,
тілі мен әдеттерін танып білуге ... ... ... шегі ... Ал осы ... жолында жантану ғылымының алатын орны аса ерекше. Адам
болмысының ... оның ... ... ... ... мен
қалыптасуына, төңірегіндегі басқа ... ... ... ... дамуының негізінде жатқан қызықсыну уақыт
озуымен бірге өрістей түскен. Қазіргі ... ... ... медицина,
өнер, оқу, ойын және спорт салаларындағы бірде-бір ... ... ... ... ... тиімді орындалуы мүмкін емес. Адамның
даму заңдары мен оның болмысының ... ... ... ... бүкіл қоғамның кемелденуі үшін өте қажет. Адам әр ... ... ... ... ... ал ғылымдардың әрбірі өзіне
тән ерекше көкейкесті мәселелермен айналысады. Солардың ішінде қоғамдық
ғылымдар әлеуметгпік ... ... ... факторларды
айналып өтуі тіпті мүмкін емес. Солай болса да, әрқандай ғылым басқасынан
әз ... ... ... тұрады. Л.С.Рубинштейн "Жалпы психология
негіздері" (1940) атты ... ... ... ерекше
құбылыстар ауқымы анық көрініп тұр - олар біздің қабылдауымыз, сезіміміз,
ойларымыз, ... бен ... т.б., яғни ... ішкі ... ... біздің жан толғаныстарымыз үшін денімізге
ажырамастай болып сіңген құбылыстар жиыны ... ... ... ... - әр тұлғаның (индивид) өз меншік толғанысының болуы ... ... ... ғана ... де оның ... пайда болу жолы жоқ.
Мысалы, қаншалықты әдемі, нәрлі суреттеп берсең де, ... ... ... ... ... -тікелей қабылдамаған соң, ән-күй әуенін танымайды;
махаббат ләззатына өзі бөленбеген адамға ол ... ... ... де ... ерекшеліктерін танудың қиындығы олардың адам ақылына сиып
болмайтын, қалыптан тыс, тылсым құбылыс болуында. ... ... ... өзі мен оның ... ... ... ажыралып туратыны
даусыз. Жан ерекше, тәннен бөлек жасайтын құбы-ыс деген нанымның ... ... ... ... бола ... ... ... өзі де адамдар мен
жануарлардың өлетінін, адамның түс көретінін сезіп, білген. ... ... ... ... тәннен және көрінбейтін жаннан - бірінен-бірі дербес
екі бәліктен тұрады деген сенім туындады; яғни адам ... жан ... ... ... соң тәннен шығып кетеді-мыс. Ал адам ... жан оның ... ... ... ... да бір ... ... Осылайша, психикалық процестер, қасиеттер мен қәлыптар ғылыми
талдауға түсіп, зерттелгенге ... ... ... екіншісі жөніндегі
қарапайым тұрмыстық психологияға тән пайымдаулары жинақтала ... ... ... ... ... өз өмір тәжірибесі негізінде
топтайды. ... ... мен ... ... түсінісуге, бірлікті
тұрмыс құруға, іс-әрекет арқылы адамды тануға ... ... ... ... пайымдаулар ғылыми психологияга дейінгі білімдер
ауқымын қүрады. Осы ... ... әр ... ... ... ... өзге ... қылық-әрекетіне орай қатынас жасауға көмегін
тигізді. Бірақ муның бәрі ... ... ... ... ... біз ... ... тәжірибемізден ғана үйренбестен,
көркөм әдебиеттен, халық ауыз ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі заман психология ... ... ... ... нақ осы өмір ... мен ... жеткен асыл рухани мұрадан келіп шыгады.
Психологияның жантану ғылымы ретінде мәні неде? Оның ... дені ... ... жауапты психология ғылымының тарихынан ... әр даму ... орай ... ... ... ... өзгеріп барғанын байқаған жөн. Психология өте ежелгі де, өте
жас та ғылым, Мың жылдық тарихының барына қарамастан, оның бар ... ... ... дөрбес ғылыми сала болып танылғанына енді ғана жуз
жылдан асып барады, ал ол ... ... ой, ... ... бастау алган пәлсапамен бірге келе жатыр.
XIX ғ. соңы - XX ғ. басында танымал ғалым ... ... ... да дәл ... деген: Психологияның тарих алды ұланғайыр, ал
тарихы өте қысқа. Психика ... ... деп ... ... ... ... ... ұштасып,
өзінің эксперименттік зерттеулерін ұйымдастыра бастаған дәуірі. Бұл XIX ғ.
кейінгі ширегі ... ... ... көз ... ... өріс ... атының өзі де грек тілінен аударуында психология - жан туралы
ғылым (психо - ... ... ... ... ... Кең ... ... алғашқы психологиялық көзқарастар діни ұғымдарға
байланысты дүниеге келгөн. Шынында да, ғылым тарихы көрсеткеніндей, ежелгі
грек ... ... ... ... практикалық тану негізінде
бастау білімдөрін жинақтаған, жаңадан қалыптасып келе жатқан ғылыми ой-
пікір ... ... ... ... ... - жан ... діни-
мифологиялық көзқарастарға қарсы күресінде дамуын тапты. Осыдан, ... ... мен ... ... ... ... ... кезең болды да психология әуел ... жан ... деп ... ... бұл жанның не зат ... ... табу ... Әр ... ... ғалымдар бұл сөз мағынасын сан ... ... ... ... көзқарастардың қалыптасуы мен
дамуы философияның өзекті мәселесін - материя мен ... ... және ... ара ... - шешуге тәуелді болып келді.
Дәл осы мәселенің шешімі ... ... ... ... ... - ... мен ... - пайда болды. Идеалистер
психиканы болмыс бастауы, өз бетінше жасайтын, материяға тәуелсіз, ... зат деп ... Ал ... ... психика - туынды,
материяға ... ... ... ... ... ... жоқ ерекше ... ... ... ... ... тәнсіз, мәңгі жойылмас жанның
көрінісі деп біледі. Ал барша заттасқан дүние мен процестер, оларша, ... ... ... ... ... өз дене құрылымы мен қызметі жөнінде
дұрыс танымы ... ... ... адам дүниеге келуімен
тәнге еніп, оның өлуімен ұшып ... жан және рух ... деп ... ... ... ... бастапқыда адамның әр түрлі мүшелерінде
жасайтын ерекше бір жұқа зат не ... иесі деп ... ... ... жан "о ... байланысты, көрінбейтін әрі мәңгі жасайтын,
тәннің өзгеше бір екінші баламасы - рухтық зат деп ... Бар ... ... рух, ... ал ... ... ... деп есептеген
әртүрлі идеалистік бағыттар қанат жайды. Адам ... - рухи ... ... ол материалдық дүние заңдылықтарына бағынбайды деп
санаған идеализм мен діни догматтар адам жан ... ... ... ұмтылған ғылыми ой-пікірлерді көп ғасыр кейінге ысырып
тастады.
Жан жөніндегі танымдар қандай құбылыс-өзгерістерге енгенімен ... ... күші - жан ... ... ешбір шүбә келтіре алмады.
Тек ХҮІІІ ғ. психология білімінің дамуында Рене Декарпі жаңа дәуір есігін
ашты. Ол адамның ішкі ... ғана ... ... дене ... де ... ... болмайтыны жөнінде пікір айтып, дәлелдеді. Бұл жантану
ғылымының кейінгі желісіне ... ... ... ... ... екі ... рефлекс және сана - бірдей енгізді. Бірақ ол өз тағылымында жан мөн ... ... ... ... ... екі ... - материя және рух ... ... ... да ... ... бұл ... тағылымы
"дуализм" (екі тарапты) атауын ... ... ... ... ми ... өнімі емес, мидан тыс, оған тәуелсіз, өз бетінше
жасайтын құбылыс екені түсіндірілді. Бұл бағыт ғылымда ... ... ... ... етіп XIX ғ. Психологиясында психофизиологиялық
параллелизм ... ... ... кең өріс алды. Бұл бағыттың ... және тән ... ... ... ... ... ... идеалистік
көзқарасты дәріптеушілер Вундт, Эббингауз, Спенсер, Рибо, Джемс, т.б.
Шамамен осы дәуірде психология дені жөнінде жаңа түсініктөр қылаң бере
бастады, Ойлау, ... ... ... сана атауы беріліп, психика
санамен баламаластырылды. Осыдан жан психологиясы ... сана ... ... ... сана көп уақытқа дейін ... ... ... ... ... құбылыс рөтінде қаралды. Енді саналық өмір Алла
жаратқан әқыл көрінісі немесе сананы ... ... ... ... сезім нәтижесі деп есөптелді. Бірақ идеалистік бағыттағылардың
бәрін біріктірген жалпы пікір: психикалық ... - бұл ... ... ... ... мүмкін емес, тек қана өзіндік бақылаумен
танылатын субъектив дүние екендігі. Мұндай түсінім кең етек ... ал ... ... ... ... ... сана тағылымы атын алды.
Осыдан сана өзімен өзі шектеліп, психика объектив болмыс пен ... де ... ара ... үзді.
XIX г. екінші жартысында дербес ғылымга айнал-ған психологияның дамуы
өз алдына әртүрлі мақсаттарды белгілеп, ... ... ... ... ... ... ... таласында жүріп отырды.
XIX ғ. аяғындағы барша теориялар, XX ғасырдағы біршама тагылымдар сананың
осы ... ... ... ... Бұл ... ... ... бәрі қоршаған орта мен адам іс-әрекетіне
байланыссыз жан толғаныстарымен көріністеріне ... Ал сана мен ... ... бұл ... ... бағытында шешімін тапты.
Интроспекттік психология аймагындағы теориялардың бір-бірінен
айырмашылыгы сананы ... ... және ... ... ... ... болды, яғни бір сипаттама жетекші деп есепте-лінді. Осы
тұрғыдан идеалистік сана психологиясы өз зерттеулерін 5 бағытта алып ... ... ... ... ... Э. ... саналық әрекеттер психологиясы (Ф.Брентано);
• саналық агым (сел) ... ... ... ... ... ... Дильтей суреттеме психологиясы.
Бұл теориялардың бәріне ортақ түсінім: ... ... ... адам ... сана ... оның бар ... сана ... танылды.
Психологияда зксперименттік әдістің орнығуына қарамастан, бұл дәуірде
аталған теориялардың бәріне тән ерекшелік - психикалық құбылыстардың мәнін
түсіндіру емес, тек қана ... ... 1879 ж. ... ... алғашқы
эксперименталды лаборатория ұйымдастырды. Сана ... ... ... ... зерттеуші белгілі жагдайлар жасап, онда психи-калық
процестердің өтуін бақылап барды. Бірақ бұл бақылаулардың ерекшелігі: адам
өзінің ішкі жан-күйін, ... ой ... өзі ... ... ... ... ... әдіс қолданылды. Мұндай бақылау, әлбетте,
басты гылыми талап-обьективтілікке сай ... ... ... XX ... бір ... - ... объектив білімдер дамуына орай талаптардан,
екіншіден - ... ... ... интроспекттік
психологияның дағдарысы көрініс берді.
Адам әрекет-қылығын қадағалап, бақылау құрал-жабдықтарын дайындауды
қажет ... ... ... ... ... ... ... алдында "сана психологиясы" өз дәрменсіздігін байқатты.
Осыдан XX г. екінші он жылдыгында психологияның және бір бағыты пайда
болып, оның екілдері ... жаңа ... ... ол ... ... да ... ал сырттай бақыланатын, негізінен адам қозғалысының
жиынтыгы - әрекет-қылық (поведөние) еді. Бұл ... ... ... пәні ... ... ... үшінші кезеңін қалады.
Бихевиоризмнің ірге тасын қалаушы Дж.Уотсон психологияның ... ... ... ... ... ... зерттеу деп
білді. Тек бір онжылдықтың ... ... ... ... ... ... ықпалды бағыттарының біріне айналды.
Сонымен, психология өз даму жолында бастапқыда - жан туралы ... - ... ... ... - ... ... айналды. Психология пәнін
осылай пайымдаудан оның келесі, және бір дағдарысқа ... ... ... қылық-әрекетті бақылаумен объөктив деректерді зерттей
аламыз, бірақ мұндай объективтік жалған, себебі біздің ... ... ... ... ой, сезім, ниеттеріміз жатыр. Сондықтан
осы ой, сезім, ынта-ықыласты білмейінше, әрекет-қылықты тану мүмкін емес.
Психология пәнін ... ... ... ... ... теориялардың негізге алған әдіснамалық тұжырымдарында болып отыр.
Атап айтсақ, саналық психология болмыс пен сананың, ... ... ... ... ара ... ... ... шешті. Бихевиористер
болса, сол мәселені дөрекі материализм көзқарасымен түсіндірді. Олар үшін
психикалық құбылыс пен ... ... ... ... болмады.
Осылай, қате әдіснамалық бастаулар өз пәнін дұрыс анықтауда психологияның
жолына кесе-көлденең ... ... Бұл ... ... жолын диалектикалық
материализм тапты. Диалектикалың материализм үшін барша дүниенің негізі
жалғыз-ақ -материя, ал ... ... сана одан ... ... ... ... ... материя алғашқы, ал сана -
екінші, одан туындаушы, яғни объектив дүниенің ... ... ... орай ... болмыс (заттар, дүние құбылыстары) пен идеалдық
(заттық дүниенің сезім, ой т.б. ... ... ... ... Бірақ бұл қайшылық салыстырмалы сипатта, себебі түйсік,
ой, сезімдер т. б. - ... ... - ... ... ... энергияларының сана өміріне айналуының нәтижесі. Психика, сана
ми қызметінен ажырауы мүмкін емес, олардың басқа жасау тәсілі жоқ. Материя,
психика және ... ... ... ... материализмнің дүние
заттығы (материальность) жөніндегі ережесімен түбегейлі сай болып тұр.
Әлемде әр түрлі ... ие, ... ... ... мәңгі жасаушы
материядан басқа ешқандай бастау болуы ... ... ... ... тек орын ... ... оның қалаған өзгерімі, құбылуы, бір ... ... ... ... - бұл оның ... ... ... формаға жетілуі,
қарапайым қозғалыстан жоғары қозғалысқа әтуі. Алғашқыда тек органикалық
емес ... өлі ... ... Дамудың белгілі бір сатысында, ... ... ... ... ... ... қасиеттерге
ие болды, материя қозғалысының жаңа формасы мен жаңа қасиеті -өмір, табигат
жиынтығына енді. Табиғаттың даму ... ... ... келе-
келе материяның ең жоғары туындысы - санаға ие адам пайда болды. Ғылыми
психология тірек ... ... ... ... ... теориясы басты маңызға ие. Себебі осы категорияга орай ... жөне ... ... ... әрқандай пси-хикалық құбылыстар
объөктив шындықтың субъектив бейнеленуінің түрлі формалары мен ... ... ... ... ғылымының мәнін анықтауда, оның
өдістерін ... ... ... ... тобынан қажеттісін
ажыратуда жалпы әдіснамалық бағдар рөлін атқарады.
Психикалық ... ... ... қасиетіретінде сапалық
өрекшелігі неде?
Барша материя бейнелеу қасиетіне ие. Психика -материя қасиеті, мидың
қызметі болумен психика дамуының алгы ... - ... ... ... ... даму ... оиың бір қозғалыс формасынан екіншісіне
өзгеріп барады. Биологиялық эволоция барысында заңдылықты пайда болып,
психика сол ... ... ... ... ... ... ... организмнің қоршаған ортаны және сан алуан байланыстары ... ... ... білімдердің құрамы неден пәні не?
Бұл - ең ... ... өмір ... ... ... ... рөтінде жірибе топтау қабілеті - жад, есті ... ... ... жантану психологиялық құбылысты суреттеп, баяндаумен шектеле
алмайды, түсіндіру, яғни осы ... мен ... ... ... ... мәнін айқындап беру. Әрқандай ... ... - ... мен ... ... ... ... белгілеу. Теориялық
және экспериментальды зерттеулердің бәрі нақ осы мақсатқа бағдарланған.
Ғылыми танысмдық ... ... ... қажетті, тұрақты, қайталанып
жүретін байланыс, қатынастарды білуден келіп шығады. ... ес ... ... ... ... ... ... болатыны белгілі.
Жақсы есте қалдыру қайталауға тәуелді екенін білеміз, байлаыссыз материалға
қарағанда, жоспарланғаны жеңіл әрі тез еске түсетіні ... ... ... бірі – заңдылықты сипатқа ие
байланыстар мен ... көре ... ... ... талап - объектив
заңдарды ашып қана ... ... ... ... мен ... ... алу. Сондықтан да психология зеріттеулерінің обьекті –
психологиялық деректермен қатар психологиялық заң, заңдылықтар.
Сонымен бірге ескеретін жәйт, заңдылық ... білу ... іске ... ... ... ашып бере ... Осыдан
психологияның міндеті – психологиялық деректер мен заңдылықтарды ... ... ... ... ... де анықтап білу.
Ал енді сол механизмнің қандай да психологиялық ... ... ... аппаратты іске қосуына байланыстылығынан, ол
механизмнің табығаты мен әрекетін психология ... ... ... ... ғылымы – психология – психика деректерін,
заңдылықтарын дәне ... ... ... ... ... ... ... анатомиясын зерттеген жаратылыстанушылар мен дәрігерлер ежелгі
дәуірде-ақ психологиялық құбылыстардың м қызметімен ... ... ... әрі ... ... сол ми ... бұзылу
салдарынан деп топшылаған. ... ... ... ... ... ... адамның бас миына бақылаулар негіз болған. Осындай
сырқаттарға кезіккен адамның психикалық ... күрт ... ... ... ... ... естімейді, ес,. Ойлау, сөйлеу қабілеті кемиді, кейде
өз қозғалысын басқара ... ... және т.б. Осы ... ... пен ... ... байланысты ашу психиканы ғылым зеріттеудегі ... ғана ... Бұл әлі ... ... негізінде қандай
физиологиялық иеханизмдер жатқанын түсіндіріп бере алмайды.
Психологиядағы бұл ... ... өз ... ... ... ... рефлкекторлық сипатына байланысты ғана табуы мүмкін. Бұл
проблеманы айқындауда орыс ғалым-психологтары М.М. ... ... ... ... ... көп ... ... М.М. Сеченов өзіңнің әйгілі
«Бас ми рефлекстері» (1863) еңбегінде рефлекторлық ... ... ... қызметіне, одан әрі барша психиналық іс-әрекетіне жая қолданды. ... ... ... да ... ... өмірдегі әрекеттері өзінің
туындауы жағынан рефлекстерге байланысты, немесе рефлекстік әдіс" - ... Бұл ... ... ... ... қадам еді. Бас миы
рефлекстерін шұқшия талдай ... ... оның ... үш байланыс
бірлігін анықтады: бастапқы бірлік - ... ... ... миға ... ... ... бірлік - мидағы қозу және ... және ... ... ... қалыптардың (түйсік, ой,
сезім, т.б.) пайда болуы; ақырғы ... - ... ... ... ... бірліктің психикалық элементтері қалған екі ... ... мен ... ... ... ... да ... психикалық құбылыстар - бүкіл рефлекторлық ... ... ... рефлекс бірліктерінің ажыралмас байланысы
жөніндегі тұжырымы психикалық іс-әрекетті ... ... ... маңызға ие болды. Психикалық қызметті сыртқы ... ... ... де бөліп ... ... ... ... ... ... шектеліп қалмайды, егер олай
болғанда, психикалық дүние (ой, ес, қиял т.б.) нақты ... ... ... еді.
Психикалық іс-әрекеттің рефлекторлық принципіне орай Сеченов - адам іс-
әрекөті мен ... ... ... ... ... ... ... психология үшін өте маңызды
қорытынды жасады. Ол "Бастапқыда қандай да әрекеттің ... ... ... ... ... ешқандай ой өрістеуі мүмкін емес" - деп ... ... ... ... ... ... ... түсінбеу қажеттігін
ескерткен. Бұл арада әңгіме тек көрініп тұрган нақты тыс әсер жөнінде ғана
емес, ... ... ... ... адамның өткендө кезіккен әсерлері,
барша өмір тәжірибесі ... ... ... рефлекстің миға
байланысты бірлігін оның табиғи бастауынан (сезім ... ... ... ... ... ... оқшаулау орынсыз екенін
көрсетіп берді.
Психикалық процестердің атқаратын ... ... Бұл ... ... сай етіп ... ... және ... қызметтері.
Психикалық құбылыс жауап әрекетті өздігінен ... ... Бұл ... ... ақпарат келіп түсуші, сақталушы, және ... ... ... ... ... ... көріністер - бұл мидың
сыртқы (қоршаған орта) және ішкі (организмнің физиологиялық жүйе ... ... ... яғни ... ... - бұл шақ осы ... ... өткен тәжірибеде болған (ес), осы әсерлерді қорытыңдылап
немесе олардың ... ... ... (ойлау, қиялдау)
тітіркендіргіштерге жауап әрекеттерді реттеуші механизм. Осылай И.М.Сеченов
ғылымға психиканың рефлекстігі мен ... ... ... ... қосты.
Іс-әрекеттің рефлекторлық принциптөрі ... ... И.П. ... және оның ... еңбектерінде тапты.
И.П.Павлов Сеченовтың психикалық іс-әрекет ... ... ... ... ... ... дәлелдеді, психикалық құбылыстың
негізгі физиологиялық ... ... ... жаңа ... - ... нерв
қызметінің физиологиясы, шартты рефлекстер жөніндөгі ... ... ... әсер ... тітіркендіргіштер мен оларға жауап
реакциялар арасында уақытша байланыстар түзіледі. Осы байланыстарды ... бас ми ... ең ... ... ... ... ... ми
қызметі ретінде психикалық іс-әрекеттің қай бірінің ... ... ... ... ... Миға ... да ... әсер ... ... ... құбылыс өздігінен
туындамайды. Әрқандай психикалық ... пен ... ... ... ... тыс ... жауап сипатындагы сырттай көрініс берген
әрекет. Психикалық қызмет осыдан объектив дүние ... мен ... ... мидың рефлекторлық бейнелеу ... ... бәрі ... ... ... ... ... ашып
отыр. Сонымен, жоғары ... ... ... ... ... ... ... түсіндірудің жаратылыстану ғыпымымен
сабақтасқан ірге тасы.
Уақытша ... ... ... ... ... ... деп ... маңыздылығынан психологиялық құбылыстың
физиологиялық құбылыстармен бірдейлігі келіп шықпайтынын есте сақтаған жөн.
Психикалық іс-әрекет тек қана физиологиялық механизм ... ... ... ... ... ... яғни ... құбылыстың
мазмұнымен байланысты. Жануарлар мен ... ... ... ми ... басқарылып, реттелу заңдылықтары жөніндөгі
И.П.Павлов тұжырымдарының жиынтығы ені ... жүйе ... деп ... рефлекс типі бойынша қылық-әрекеттің ... ... ... зат
бейнесі жануар үшін қандай да шартсыз тітіркендіргіштің сигналы қызметін
атқарады. Жануарлар өз ... ... ... ... ... ... ... тетікке тәуелді. Жануарлардың барша әрекет болмысы
бірінші сигналдық жүйе деңгейіндө орындалады.
Іс-әрекөт пен қылықты бағыттап, реттеуде бірінші сигналдық жүйе ... де ... ... ие. Бірақ адамның жануарлардан ерекшелігі, онда
бірінші сигналдық жүйе мен ... ... ... жүйе ... ... ... болмысы, яғни "сигналдар сигналы" - сөз.
Сонымен, психика - ми қасиеті. Түйсік, ой, сана ... ... ... ең ... өнім туындысы. Организмнің психикалық
әрекеті көптеген дене мүшелерінің қызметі арқасында жүзеге келеді. Олардың
бірі әсөрлерді ... ... - ... сигналға айналдырып, іс-
әрекетті жоспарлап, қадағалап отырады, ал ... - ... ... келтіреді. Осы күрделі жұмыстардың бәрі қосылып, ... ... жол ... журуінің белсенді құралы болмақ.
3. Қазіргі заман психологиясының міндеттері
Қазіргі кезеңде психология ғылымы алдында тұрған ... ... ... сан ... орай ... қарқынмен дамуда.
Психологияның негізгі міндеті - психикалық іс-әрекетті оның даму барысымен
байланыстыра зерттеу. Соңғы он ... ... ... ... ... жаңа ... бағыттар мен салалар дүниеге келді. Психология
ғылымының түсініктер қоры өзгерді, жаңа ... мен ... ... ... ... ... эмпирикалық деректермен топығуда.
Б.Ф.Ломов "Психологияның методологиялық және теориялық проблемалары" атты
еңбегінде қазіргі заман ... ... ... ... ... ... әдіснамалық проблемалары мен оның жалпы ... ... ... ... зерттеудің қажеттігі күрт жоғарылады" - деп ... ... ... әлемі ұланғайыр. Оның ішіне ... ... адам ... мен қасиеттері, процестері, яғни сезім мүшелеріне
әсер ... ... ... жеке ... ... жеке адам
мотивтерінің тайталасы кіреді.
Жантану ғылымы үшін ең ... ... бірі - ... ... ашып ... ... ... әдіснамалық
мәселелер туындайды.
Психикалық құбылыстардың мәнін тануда диалектикалық материализм үлкен
роль ойнайды. Б.Ф.Ломов ... ... ... ... ғылымының тірек
категорияларын, олардың жүйелі өзара байланысын, жалпылығын, сонымен бірге
бұл категориялардың өзіндік дербестікте ... ... ... ... ... ... категорияларын атайды: бөйнелеу категориясы, іс-
әрекет категориясы, жеке адам категориясы, тіл-қатынас ... ... ... мағынасына орай категория санына жататын түсініктер ... және ... ... ... және табиғат
қасиеттерінің объектив байланыстарын, оның дамуындағы биологиялық ... ... ... ... ... ғылым
міндеттерінің ең бір қиыны.
Алғашқы он жылдықтарда психологияның теориялық ... ... ... Ал ... ... оның ... ролі көп ... Ол енді білім жүйесіндөгі, өндірістегі, ... ... ... және т.б. ... практикалық қызметтің әрекше саласына
айналып барады. Психология ғылымының практикалық міндеттерді ... оның ... даму ... да ... ... ... біліктілікті қажет еткен міндеттер адамдық фактор маңызының
жоғарылауынан қоғам ... ... ... әр қилы ... ... болуда.
"Адамдың фактор" дегеніміз әрбір азамат тұлғаға тән болып, олардың нақты іс-
әрекөтінде көрініс бвретін әлеу-мегптік-психологиялық, психологиялық ... ... кең ... бұл ... осы ... ... ... психология алдына қойган
талаптарының бәрін талдау міндетін алмай (өйткені, адам араласқан жердің
бәрінде мың сан ... бала ... ... ... ... ... атап өтпекпіз. Халық-ты білімдендіру жүйесінің
барша бөліктерінде (мектепке дөйінгі, орта, жалпы білім ... ... ... ... психологиямен сабақтас проблөмалар ... ... ... ... - қарапайым түйсіктен бастап,
жекө адам ... ... ... - оларды басқарушы объөктив
заңдылықтарды ашу үшін зерттеу - оқу мен ... ... ... ... ұйымдастыру формаларын анық-тап белгілеуде орасан
маңызға иө.
Психология ғылымының қолданбалық (прикладной) мәнін қоғам ... ... ... беру ... кең ... қызмегп
тармақтарын іске қосу идеясы өз қолдауын тапты Қазіргі ... бұл ... ... ол ... ғылым мен оның нәтижелерін практикага
ендіруде дәнекер жүйе ... ... ... ... ... орны
Психологияның басқа ғылымдар жүйесіндегі орнын тануға ... ... ... ... ... ... және,
керісінше, психология олардың нәтижелерін өзіне қалай ... ... ... Әр ... ... дәуірлердегі ғылымдар арасындағы
психологияның орны жантаным білімдөрінің даму ... мен ... ... ... шығады. Атап айту керек, қоғамның рухани
даму тарихында бірде бір ... ... ... ... өз ... ... жиі өзгертіп тұрған емес. Қазіргі күнде академик
Б.М.Кедров ... ... ... қабылданған. Бұл әдіс ғылымдар арасындағы
мазмұндық жақындыққа орай көп тарапты байланыстарға негізделген. ... - ... ... ... және философиялық ғылымдар
қонақтаған - үш бұрыш формасында. ... ... ... ... олардың пәні мен әдістерінің психология пәні мен әдістеріне нақты
жақындығынан. Зерттеу барысында қойылган міндетгперге орай ... өз ... ... ... ... бұрып отырады.
Психологияның жалпы ғылыми білімдер жүйесіндегі ... - ... адам ... ... ... ... жетістіктерін біріктіріп,
байланыстыру.
Психологияның аталған ғылымдық үш бұрышпен ... ... ... ... ... - психикалық іс-әрекет заңдарын даму
барысында зерттеп, тану. Осы заңдар арқылы объектив ... адам ... ... осыған орай оның әрекөттері қалай реттелетіні,
психикалық қызметтің дамуы мен жеке ... ... ... қалай
қалыптасқаны айқындалады. Психиканың объектив шындық бейнесі екені белгілі,
сондықтан психологиялық зерттеулер ең ... ... ... ... өмір шарттары мен қызметіне тәуелділігін тануға бағытталуы
тиіс. Сонымен бірге, адамдардың әрқандай іс-әрекеті барлық уақытгпа адам
өмірінің ... ... ... ... оның ... де қатынаста болады. Ғылыми психология барша психикалық
құбылыстардың ... ... ... ... негізі бас миы
қыртысындағы уақытша байланыстар жүйесі болатындығына арқа ... ... және ... жағдайлардың өзара ықпалды болатынын шынайт
заңдылықты дәлелге ... бере ... Осы ... түзілуі және
олардың қызметтөс болуынан психикалық құбылыстар адам іс-әрекетінө ықпал
жасап, оны реттеп, ... ... ... бөйнелеуде адамға өз әсврін
тигізеді.
Сонымен, психикалық құбылыстардың адам өмірі мен әрекетінің объөктив
жағдайларына тәуелдік заңдылықтарын аша отырып, ... осы ... ... ... де ... ... ... психология
физиологиямен, дәлірек айтсақ, жоғары жүйке қызметі ... ... ... ... ... ... ... айналуында оның XIX ғ. басталған
жаратылыстану гылымдарымен бірлікте ... ... ... иө ... ... ... психологияға экспериментальдық әдіс ... ... ... ... ... И.П.Павлов). Қазіргі
заман психология проблемаларының зерттелуіне ... ... да ... ... ... тіршілік иелерінің құбылмалы орта
жагдайларына икемделудегі ... ... ... ... ... ... ... түрлердөн туындайтынын түсінуге мүмкіндік
берді.
Психолог жеткілікті дәрежеде ... мен ... ... ... ... қажет. Әсіресе, біртөкті сулы ортада жасаған бір
жасушалылардың клеткалы өмір тұрпатынан ... ... ... ... ... ... құрлықтагы тіршілік иесі - көп жасушалылардың
күрделі өмір формасына өтудегі өзгерістерін анықтап білген жөн. ... мен ... ... ... принциптері арасындағы
айырмашылықтарды да білгеннің ... ... ... ... ... ... жануарлар қылық-әрекеттерінің ерекше бітістерін дәл
түсіну мүмкін емес, ал ... ... ... ... психикалық
әрекеттерін ұгу биологиялық тұғырынан айырылады. Сонымен ... ... ... ... ... ... негізін құрайтын дерек-төрді
ешуақытта биологиялық дөректермен баламаләстыруға болмайды.
Психология үшін оның қогамдық ғылымдармен ... ... ... ие.
Тарих, экономика, этногра-фия, социология, ... заң және ... ... өрдайым психологиямөн тікөлей бай-ланысты. Көп
жағдайда адамдардың жеке жәнө ужымдық әрекеттерінің ... ... ... ... ... ... қалыптасу
заңдылықтары жөніндегі білімдерді пайдалаибай, кейіп, сезім, ... ... ... жеке ... ... мен ... ... сезімін, мінезін, адам аралық қатынәстарын
зерттемей, әлеуметтік процестер мен ... мәні ... ... ... ... ... процестерді зерттеуде психологиялық
факторды ескеру - ... ... ... ... ... ... ... алмайды, керісінше, олардың өзін осы
қоғамдық процестерді талдау арқылы түсіну мүмкін. Адамның ... ... ... ... ... - ... шарттарына орай туындап,
дәстүрлі объектив іс-өрекет жағдайында өрісін тауып, ... ... мен ... ... ... ... ... пікірлер
психологияның қоғамдық ғылымдармен болған байланысының маңыздылығын
дәлелдеп тур. Егер ... ... ... ... ... жағдайларына түбегейлі тәуелді болса, адам қылығының ... ... ... ажырамас байланыста. Ең алдымен психикалық
әрекет-қылықтың ... тән ... ... ... ... ... заңдарын қорытушы әлеуметтік ғылымдар деректерінсіз бір
қадам да ілгерілей алмайды. Адамның ... ... ... ... ... ... көре білу ... берік ғылыми
тұғырға орнығуына мүмкіндік береді.
Психологияның педагогикамен байланысына аса назар ... ... бұл ... ... да ... ... К.Д.Ушинский: "Адамды
жан-жақты тәрбиелеу үшін оны жан-жақты зерттеу қажет", - деген еді. Бұл
арада ... ... ... ... ... тур. Егер ... құбылыстардың табиғаты жөніндегі білімдерге сүйенбесе, онда
ол ... ... ... мен ... жиынтығына айналып,
шын мәнінде ғылым болудан қалып, мұғалімге ешқандай жәрдем бере алмайды.
Педагогиканың барша салаларының ... ... ... пән ... теориясы) даму барысында психологиялық зерттөулерді қажет етөтін
проблемалар туындап отырады. Психикалық процесс жүру заңдылықтарын; ... және ... ... адам қабілеттері мен мотивтерін, оның
психикалық дамуын тұтастай білу лықтарын аша отырып, ... ... ... бейнелену механизмдерін де айқындайды. Осыған орай,
психология физиологиямен, дәлірек ... ... ... ... өте ... ... болуы сөзсіз.
Психологияның дербес ғылымға айналуында оның XIX ғ. ... ... ... ... ... маңызға ие болды. Осы
байланыстың нәтижесінде психологияға ... әдіс ... ... ... ... ... И.П.Павлов). Қазіргі
заман психология проблемаларының зерттелуіне Ч.Дарвиннің эволюциялық
теориясы да ... ... ... ... ... құбылмалы орта
жағдайларына икемделудегі психиканың рөлін анықтауға, ... ... ... ... түрлерден туындайтынын түсінуге мүмкіндік
берді.
Психолог жеткілікті дәрежеде ... мен ... ... ... ... ... ... біртекті сулы ортада жасаған бір
жасушалылардың клеткалы өмір тұрпатынан қоршаган ... ... ... ... ... ... ... иесі - көп жасушалылардың
күрделі өмір формасына өтудегі өзгерістерін анықтап білген жөн. ... мен ... ... тіршілік принциптері арасындағы
айырмашылықтарды да ... ... ... Икемделудің жалпы биологиялық
принциптерін білмей, жануарлар қылық-әрекеттерінің ерекше бітістерін дәл
түсіну ... ... ал ... ... ... формадағы психикалық
әрекеттерін ұғу биологиялық тұғырынан ... ... ... ... ... ... гылымының пәндік негізін құрайтын деректерді
ешуақытта биологиялық деректермен баламаләстыруға болмайды.
Психология үшін оның қоғамдық ... ... ... маңызға ие.
Тарих, экономика, этнография, социология, өнертану, заң және ... ... ... ... ... ... ... адамдардың жеке және ұжымдық әрекеттерінің механизмі, әрекет,
әдегп, ... ... ... ... ... ... ... пайдаланбай, кейіп, сезім, психологиялық
климатты танып білмей, жеке адамның ерекшеліктері мен ... ... ... мінезін, адам аралық қатынастарын
зерттемей, әлеуметтік процестер мен ... мәні ... ... ... ... әлеуметтік процестерді зерттеуде психологиялық
факторды ... - ... ... ... ... өздігінен
әлеуметтік процестерді бағыттай алмайды, керісінше, олардың өзін осы
қоғамдық ... ... ... ... мүмкін. Адамның психикалық ... ... ... ... - ... шарттарына орай туындап,
дәстүрлі объектив іс-әрекет жағдайында ерісін тауып, ... ... мен ... ... байланысты қалыптасады. Келтірілген пікірлер
психологияның қоғамдық ... ... ... ... тұр. Егер ... қылық-әрекетінің қалыптасуы тіршіліктің
биологиялық жағдайларына түбегейлі тәуелді болса, адам қылығының қалыптасуы
қоғамдық тарих шаргптарымвн ... ... Ең ... ... адамға тән ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... ғылымдар деректерінсіз бір
қадам да ілгерілей алмайды. Адамның психикалық әрекетіне арқау болатын
қоғамдық ... ... көре білу ... берік ғылыми
тұғырға орнығуына мүмкіндік береді.
Психологияның педагогикамен ... аса ... ... ... бұл ... ... да белгілі, көзінде К.Д.Ушинский: "Адамды
жан-жақты тәрбиелеу үшін оны жан-жақты зерттеу қажет", - ... еді. ... ... ... ... ... ... тұр. Егер педагогика
психологиялық құбылыстардың табиғагпы жөніндегі білімдерге ... ... ... педагогикалық кеңестер мен көрсетпелер жиынтығына айналып,
шын мәнінде ғылым болудан қалып, мұғалімге ешқандай жәрдем бере ... ... ... ... ... дидактика, пән әдіс-темесі,
тәрбие теориясы) даму барысында психологиялық ... ... ... ... ... Нсихикалық процесс жүру заңдылықтарын; білім,
ептілік және дағдылардың қалыптасуын; адам қабілеттері мен мотивтерін, ... ... ... білу ... әр сатысындағы білім мазмұнын
анықтау, оқу мен ... ең ... ... ... және т, б. сияқты
өзекті педагогикалық ... ... ... ... ... ... нарықтық қоғам оқушысын неге үйрету керек? Ғылым
топтаган асқар тау ақпарат қорынан ... үшін ... ... және ... алу ... - ... мың сан проблема қордаланып тұр. Бұлардың
бәріне ... ... ... әр жас ... психикалық даму
мүмкіндіктерін және ... ... ... ... ... аса қажеттігі педагогиканың тәрбие проблемаларына орай
байқалады. Тәрбиенің мақсаты - даму жолындағы қоғам ... сай ... ... Ал бұл ... жету жеке ... ... ... қабілет, қажеттілік, дүниетанымжәнө т.б. -
зерттөуді ... ... ... ... ... ... ғылымдар
тоғысында тұрғанының дәлелі, яғни психология бір ... ... ... ... жаратылыстану ғылымдары, ... ... ... ... ... ... ... да, барша ғылымдармен байланыса, психология өз пәніне,
өзінің теориялық принциптеріне және өзінің зерттеу ... ... ... ... ... ғылым ретінде психология аймағында
өзара байланысы сырт көзге байқала бермейтін біршама ерекше білім салалары
ұштасып ... ... ... мен әлеуметтік психология. Бұлар,
сырттай қарағанға "сыйыспайтындай" болғанымен, бір ... ... ... ... де ... ... бір - ... құбылыстың мәнін
зерттеу. Психология қай ғылым саласымөн байланысса да, оның ... ... ол - ... оның ... ... қалыптары және
қасиеттері.
5. Психология салалары
Психологиялық ... даму ... ... ... тәуелді байланысынан ғана емес. Көп жағдайда олар ... ... ... қажеттерімен белгіленеді. Егер психология
алғашқы уақытта теориялық ... ... ... пән болса, ол
қазіргі кезде өзінің танымдық қызметін ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі, денсаулық, заң
мекемелеріндегі, ... ... және т.б. ... ... ... бір ... ... осы заман психологиясы көп тармақты білімдер жүйесі ретінде
танылып, әртүрлі еңбек тәжірибесімен ... ... ... ... негізгі принципі - психиканың іс-әрекетте даму
принципі. Сондықтан, көбінесе ... ... ... ... әртүрлі еңбектік әрекеттері алынады. Осыған орай психология
келесі ... ... ... адамның қоғамдық өнімге бағытталған әрекетінің
психологиялық ерекшеліктерін, еңбекті ғылыми ұйымдастырудың психологиялық
тараптарын зерттеумен бірге ... ... ... ... ... ... Олардың ішінде: инженерлік ... ... ... ... және т.б. бар.
Педагогикалық психологияның қызметі - адамды оқыту мен тәрбиелеудің
психологиялық ... ашу. Оның ... оқу ... ... ... ... ... дамуы жетімсіз балаларды
оқыту-тәрбиелеу психологиясы.
Медициналық психология - ... ... мен ... адам ... психологиялық мәнін зерттейді. Ол ... ... ... ... ... ... - нейропсихология: емдік
дәрілердің адамның ... ... ... ... -
фармакопсихология; науқасты емдеуде қолданылатын ... ... ... ... алу ... ... ... бөлінеді.
Заң психологиясы құқық жүйесін іске асыруға ... ... ... Олда ... ... жіктеледі: қылмыскер
психологиясы, үкім ... мен ... ... жене ... ... ... соғыс жағдайындағы қылық-әрекетін; қолбасшы
мен оның билігіндегі сарбаз арасындағы қарым-қатынастың психологиялық
тараптары, әскерді рухтандырушы ... ... ... ... ... топ ... ... сауда, гылым және өнер шығармашылық
психологиясы да кіреді.
Психология тармақтарын ... ... ... психологиялық
қырлары да алынуы мүмкін, Бұл жағдайда психологияның даму принципі ... ... ... психолозия келесі салаларға бөлінеді:
Жас сатыларының психологиясы жеке ... ... ... мен ... ... ... ... даму) зерттейді
де көлесі салаларды өз ішіне қамтиды: балалар психологиясы, жас өспірімдер
психологиясы, ... ... ... мен ... ... ... шыққандар психологиясы немесе арнайы психология:
олигофренопсихология (ақыл-ойы кемдер), ... ... ... психология - психикалық өмірдің филогенетикалық (біртұтас
даму) формаларын зерттейді,
Психология салаларын топтастырудың және бір жолы - қоғам мен жеке адам
арасында болған ... ... Бұл ... орай ... ... ... көптеген салалары бірігөді. Әлеуметтік
психология адамдардың әртүрлі ұйымдасқан ресми ... ... ... ... ... ... болмысын зерттеумен
шұғылданады.
Жоғарыда келтірілген деректер психологияның ... ... ... хабар береді. Мұнда орындалатын міндеттердің де сипаты сан алуан:
адамның қарапайым қабылдауын зөрттеуден бастап, жалпы өріс ... ... ... ... дейін. Психологиялық бітістерді ... ... ... байланысты да (бейбітшілік үшін күрес,
қоршаған ортаны қорғау, ғарышты игеру және т.б.), ... ... орай да ... күйзелісті басу, адам аралық қақтынастарды
үйлестіру және т.б.) зерттеп, олар ... ... ... қол ... ... болуы орынды да, себебі аталған проблемалардың бәрі
қалайда ... ... ... ... ең алдымен ... жан ... ... сөзсіз.
Барша психология салаларының ішінде айрықша орынды ... ... атап ... жөн. Бұл ... негізгі міндеті - психологияның
әдіснамалық проблемалары мен тарихын, психикалық құбылыстар ... ... және ... ... заңдылықтарын ғылыми нақтылау. Сонымен
бірге жалпы психология танымдық және практикалық ... де ... ... ... ... - ... ... барша
салалары мен бөлімдерінің ірге тасы қызметін атқарады.
Жалпы психология курсында жантану ғылымының теориялық принциптері мен
маңызды әдістері ... ... ... оның негізгі пәндік түсініктері
сипатталады. Барластыру қолайлығымен бұл түсініктер үш негізгі ... ... ... ... ... ... мен
психикалың қасиеттер немесе жеке адамның дара ерекшеліктері.
Әдебиет
1. Леонтьев А.Н. Изб.психологич.произвөдения. М., 1983, Т.1., ... ... Б.Ф. ... и ... ... ... М.,
1984, 11-25 беттер.
3. Ломов Б.Ф. ... ... ... и ... М., 1991. 26-62 ... Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. М., 1989, 14-33 беттер.
5. Роговин М.С. Введение в ... М., 1969, 18-34 ... ... Ю.Б. ... в ... психологию. М., 1988. 7-19, 48-63,
34-47 бөттер.
7. Ж.Аймауытов. Психология (оқу құралы). Алматы, 1994.
8. Ж.Аймауытов. Жан жүйесі және өнер таңдау. Мәскеу, ... ... ... ... ... ... ... М.Муканов. Психология пәнінен ... ... ... ... ... Қ.Жарықбаев. Психологиялық орыс-
13. Орысша-қазақша сөздік, Алматы, 1976. ... ... ... ... ... 14.К.Жарықбаев. Психология. 1982. 15.К.Н.Корнилов. Психология. Алматы,
1946. іб.Т.Тәжібаев. Жалпы психология. Алматы, 1993.
16. А.Темірбеков, С.Балаубаев. Психопогия. Алматы, 1996.
17. Ә.Алдамұратов. Жалпы ... ... 1996.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психологияның мән-мағынасы және оның барша ғылымдар жүйесіндегі орны13 бет
Еңбек әрекетінің психологиялық ерекшеліктері17 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Дін рухани мәдениеттің бөлігі ретінде12 бет
ШЫҰ халықаралық және өңірлік қауіпсіздігін сақтау саласындағы қызметі31 бет
Педагогика ғылымы туралы түсінік12 бет
Педагогика ғылымы туралы түсініктеме10 бет
Психология табиғи және гуманитарлық ғылым ретінде7 бет
"аңшаруашылығы өнімі және оның мағынасы"26 бет
«Жеті жарғы» атауының мәні мен мағынасы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь