Қазақ елінің ежелгі ғалымдары

1. ӘБУ НАСЫР ӘЛ.ФАРАБИ (870—950)
2. ЖҮСІП БАЛАСАҒҰН (11.ҒАСЫР)
3. МАХМҰД ҚАШҒАРИ (11.ҒАСЫР)
4. АХМЕТ ИАССАУИ (12.ғасыр)
Отырарда дүниеге келген. Отырарды арабтар Фараб деп атаған. Сондықтан да оның өз атына шыққан қаласының аты "Фараб" қосылған.
Фараби орта бойлы, мығым денелі, батыл болып өседі. Бала күнінен атқа беріктігімен, мергендігімен көзге түседі. Түрлі өнерді үйренуге әуес болады. Әсіресе музыкалық аспаптарда ойнауға үйір екен.
Ол алғаш білімді туған қаласы Отырардан алады. Асқан зерек, алғыр жас Фараби осы қаланың медресесінде оқып жүріп, дүние жүзіне әйгілі болған атақты Отырар қаласының кітапханасында жұмыс істеп, білімін өздігінше толықтырады. Оқуды одан әрі жалғастырып, білімін тереңдету мақсатында сол кездегі араб елдеріндегі атышулы Бағдат, Шам (Дамаск), т. б. қалалардың білім ордаларында оқиды. Мұндағы ірі ғалымдармен кездеседі, сырлас болады. Түркі, парсы, араб тілдерінде мүлтіксіз сөйлейтін, жазатын дәрежеге жетеді. Сондай-ақ грек, латын тілдерін де жақсы білген. Ертеде грек тілінде жазылған көптеген ғылыми кітаптарды араб тіліне аударған.
Фарабиді дүние жүзіндегі екінші ұстаз (екінші ғалым деген мағынада) деп атайды. Бірінші ұстаз, бірінші ғалым гректің атақты философы Аристотель болған. Фараби осы атақты ғалымның ғылыми еңбектерін асқан табандылықпен көп зерттейді. Мәселен, "Жан туралы" деген еңбегін жүз рет, "Табиғат үйлесімі" деген еңбегін қырық рет, ал "Риторика" деген кітабын екі жүз рет оқыған көрінеді.
Әбу Насыр әл-Фараби математика, астрономия, логика, медицина, музыка, табиғат ғылымдары, тіл, риторика, философия салалары бойынша көптеген жаңа ғылыми тұжырымдар жасаған. Ол барлығы 150-ге жуық еңбек жазған. Олардың бірқатары осы күнге дейін маңызын жойған жоқ, көптеген

еңбектері парсы, ағылшын, француз, неміс тілдеріне аударылған. Бірқатар еңбектері қазақ, орыс, өзбек, тәжік тілдерінде жарық көрді.
        
        ҚАЗАҚ ЕЛІНІҢ ЕЖЕЛГІ ҒАЛЫМДАРЫ
ӘБУ НАСЫР ӘЛ-ФАРАБИ (870—950)
Отырарда дүниеге келген. Отырарды арабтар Фараб деп атаған. Сондықтан
да оның өз атына ... ... аты ... ... орта бойлы, мығым денелі, батыл болып өседі. Бала күнінен атқа
беріктігімен, мергендігімен ... ... ... ... ... әуес
болады. Әсіресе музыкалық аспаптарда ойнауға үйір ... ... ... ... ... ... алады. Асқан зерек, алғыр жас
Фараби осы қаланың медресесінде оқып жүріп, дүние жүзіне ... ... ... ... кітапханасында жұмыс істеп, білімін өздігінше
толықтырады. Оқуды одан әрі жалғастырып, білімін тереңдету мақсатында ... араб ... ... Бағдат, Шам (Дамаск), т. б. қалалардың
білім ... ... ... ірі ... ... ... ... парсы, араб тілдерінде мүлтіксіз сөйлейтін, жазатын дәрежеге жетеді.
Сондай-ақ грек, латын тілдерін де жақсы ... ... грек ... ... ... ... араб тіліне аударған.
Фарабиді дүние жүзіндегі екінші ұстаз (екінші ғалым деген мағынада)
деп атайды. Бірінші ұстаз, бірінші ғалым гректің ... ... ... ... осы ... ғалымның ғылыми еңбектерін асқан табандылықпен
көп зерттейді. Мәселен, "Жан туралы" ... ... жүз рет, ... ... ... ... рет, ал ... деген кітабын екі жүз рет
оқыған көрінеді.
Әбу Насыр әл-Фараби математика, астрономия, логика, ... ... ... тіл, риторика, философия салалары бойынша көптеген жаңа
ғылыми тұжырымдар жасаған. Ол барлығы 150-ге жуық ... ... ... осы ... ... маңызын жойған жоқ, көптеген
еңбектері парсы, ағылшын, француз, неміс тілдеріне аударылған. Бірқатар
еңбектері қазақ, орыс, ... ... ... ... ... бір ғана музыка саласындағы еқбегінің өзі не тұрады? ... ұлы ... ... ... ... т. б. ... жазған. Бұл
еңбектерінде ән шығаруды, музыкалық аспаптар жасауды, әнді орындауды ... ... Өзі ... ... ... жасап шығарады. Солардың
ішінде "қыпшақ" деген де аспап болған екен. Ол осы ... ... ... сияқты халықтар арасына кең тараған домбыраға ұқсас болса керек.
Әбу Насыр әл-Фараби ... ... ... ... сазгер болған.
Кейбір деректерге қарағанда ол ... ... осы ... ... Ирак, Түркия
және басқа да Шығыс ... ... ... ... ... ... 1100 жыл ... бүкіл дүние жүзі,
соның ішінде біздің еліміз де үлкен салтанатты жағдайда атап өтті.
ЖҮСІП БАЛАСАҒҰН (11-ҒАСЫР)
Орта Азияның ойшыл ... өз ... ... ... ... ... 1015 жылы туған. Жүсіп өз заманына сай жақсы ... ... ... ... айналысқан. Көбірек зерттеген салалары:
әдебиет, тарих, басқа да қоғамдық ғылымдар және жаратылыстану ... ... ... ... ең ... ... ... яғни
"Құтты білік" (Қалай бақытты болуы жайындағы ғылым) деген дастан. Мұнда
саясат жүргізу, мемлекетті ... ... іс, ... өмір ... ... ... ақылды, қанағатшыл болу сияқты күнделікті
адамдарға қажетті қасиеттер жөнінде көптеген өнегелі сөздер айтылады.
Ж. Баласағұнның он үш мың ... ... осы ... өз ... өте
жоғары бағаланып, халық арасында кеңінен тараған. Өйткені ол үлкенді де,
кішіні де имандылыққа, ... ... ... ... ... ісіне үлес қосқан.
Ол мұнан басқа да өсиет өлеңдер жазған. Олардың көбі жоғалған. Әзірге
600 ... ... ... ... ... ... (11-ҒАСЫР)
Толық аты-жөні - Махмұд ибн әл-Хусейн ибн Мұхаммед. Туған және қайтыс
болған жылдары белгісіз. Ол ... ... ... ... ... Бұл қала ... жоқ. Қирап, жер болып кеткен. Әкесі Хусейн
осы қаланың ... ... Оның бала ... ... ... бабымен
Қашғарға ауысады. Махмұд Қашғари әуелі Қашғарда оқиды, сосын өз білімін
Бұхар, Бағдат ... ... ... ... білім алады.
Жасынан халықтардың, әсіресе түркі тілінде сөйлейтін халықтардың тілін шығу
тегін, тарихын, ауыз әдебиетін білуге аса қүштар ... Осы ... ... ... ... ... көп ... Көнекөз қарттармен
әңгімелеседі, аңыздарды, ... ... ... ... ... ... сол халықтардың тіліне, сөздеріне
айрықша мән береді. Түркі тілдес халықтардың сөздеріндегі ұқсастықтар мен
айырмашылықтарды ... ... ... ... ... ... осындай табандылық оны өз заманының аса білімді тілші-
әдебиетшісі, тарихшысы, этнографы, географы дәрежесіне ... ... ... ... ... жинағы" ("Диуани лұғат аттүрк") деп аталатын
аса құнды үш томдық еңбегі ... Бұл ... ... тайпала-рының шығыстан
батысқа қарай географиялық орналасу реті нақты ... және ... ... ... тайпаларының мекендеген жерлерімен, олардың
кімдермен көрші болып, киімдермен қатынас ... ... ... ... адам өміріне, мәдениетке, бұйымдарға,
туыстық пен жекжаттыққа, тағам-сусындарға, жануарларға, ... ... ... мен ... ... ... ... дәрілерге, тарихи есімдерге, діңге, спортқа, т. б. қатысты сөздерге
- терминдерге түсінік беріледі.
Бұл сөздіктің тағы бір құндылығы - оған ... ... ... ... ... ... ... Олардың адамдарды тура жолға
сілтеуде, үлгі-өнеге көрсетуде пайдасы бар. Мәселен, еңбек жайындағы ... ... ... ... ... "Тас бас жарар, еңбек ... "Жаз ... ... қыс қуанарсың", т. б. бар. Ал, тұрмысқа
байланысты мынандай мәтелдер енгізілген: "Киіз жамылған
су ... ... ор ... оған өзің ... ... ақыл ... байланысты мәтелдер де жеткілікті: "Білімді болғың келсе,
дананың айтқанын тыңда", "Ақылмен арыстан ұстауға болады", т. ... ... ... ... ... облысының көне Исфиджаб, қазіргі Сайрам
жерінде шамамен 1100 ... бас ... ... ... 1166 жылы ... өмірін ісләм діңінің адамшылық, әділдік, адалдық сияқты жолдарын
уағыздауға ... ... ... мұсылман қауымы оны Қожа Ахмет
Иассауи деп атап кеткен.
Әке-шешесі ертерек қайтыс болған бала ... ... ... ... Ол ... ... ... қолында тәрбиеленеді.
Ахмет Иассауи ісләм діңінің алғашқы сабақтарын Түркістандағы ... ... ... қол ... ... адамды осылай атайды) Арыстан
бабтан алады. Ол шәкіртінің алғырлығын, қабілетін байқап, бала Ахметті
өзіне ізбарарлыққа ... ... баб ... ... ... ... бар қабілеті мен білімін хақ (алла, құдай) жолына ... баб ... ... ... ... оның діңи ... атқарады.
Білімін тереңдету және өзіне ұстаз табу үшін ел аралайды. Ақыры Бұхар
қаласына келіп, өзі ... оқу ... ... ... жетілдіргеннен кейін
Түркістанға қайта оралады.
Қожа Ахмет Иассауидің ... ... ... ... ... ... ... Хикмат"). Бұл кітап, бір сөзбен айтсақ, терең
мұхиттың түбінен нұр ... асыл ... ... да ол дүние жүзінің
бірқатар тілдеріне аударылған. Өлеңмен ... бұл ... ... ... ... ... ... этнографиясына, шаруашылығына
қатысты бағалы мәліметтер бар.
Қожа Ахмет Иассауидің көзі тірі кезінде-ақ бүкіл Түркістан ... оны ... ... ... тұтқан, аруақты, киелі адам деп есептеген.
Осыған орай Ақсақ Темірдің әмірімен оның басына осы күнгі ... ... Азия мен ... ... байырғы тұрғындары, қарапайым халық оны осы
күнге дейін "ақындар пірі, халықтын, жарылқаушысы" деп ұғынады. ... ... Қожа ... ... ... аян ... адам көздеген мұратына
жетеді. Сондықтан да жергілікті халық оның басына құрбан шалып, жеті ... жеті ... ... ... ... өз ... түркі тілінде жазған тұңғыш ақын. Оның
мұрасы тек қазақ ... ғана ... ... ... ... ... Ақынның
адамдарды рухани тазалыққа, шындыққа, хақ ... ... өмір ... ... дің ... ... ... дүние қызығына алданып,
әділдік жолынан таймауға, ... ... ... ... ... үшін де ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер сілкінсе, жағдайымыз не болмақ? Мекемелер мен мамандар ойлары3 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Міржақып Дулатов шығармаларындағы елдік рух8 бет
Мұхтар Әуезовтің «Манас» мақаласы туралы4 бет
Мұхтар әуезовтың «манас туралы» мақаласы. (конспект)7 бет
Тарихи аңыздар, тарихи жырлар және олардың рухани маңызы туралы4 бет
Фольклорлық шығармалардағы елдік рухы4 бет
Шыңғыстау обаларының құпиясы3 бет
Геодезия (сұрақ-жауап)11 бет
Өндiрiстi автоматтандыру туралы42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь