Мағжан Жұмабаев, Жүсіпбек Аймауытов

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Қазақтың ұлы ақыны .Мағжан Жұмабаев ... ... ... ... ... ... ... ..4
2. Жүсіпбек Аймауытов . жантанушы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
3. Әлемге әйгілі, қазақтың даңқын шығарған ақын ... ... ... ... ... ..24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
Кіріспе
Қай елде болмасын, халық мәдениетінің асқар шыңын, халық санасының шалқар жеңісі мен тұнық тереңін, рухани өмірдің ең жоғарғы күмбезін танытатын ардагер, абзал есімдер болады ғой. Сондай есім өткен ғасырда Абай болса, біздің заманда, көп ұлтты халық тәрбиелеп өсірген маңдай алды шоғырдың арасында Мұхтар Әуезов, сонымен қатар тағы да басқа қазақтың жарық жұлдыздары, ол : Мағжан Жұмабаев, Жүсіпбек Аймауытов деген тұлғалар ерекше көз тартады. Бұл тұлғалар бүгінде бүкіл әлем дүниесінің әйгілі де ардақты.
Заманымыздың заңғар жазушылары, қазақ әдебиеті мен мәдениетінің ХХ ғасырдағы биік шыңы – артында қалдырған ұланғайыр мұраларын зерделеп, ой елегінен өткізу үшін де әр дәуірдің, әр ұрпақтың өз айтар сөзі, таным-түсінігі болатыны сөзсіз. Егемен ел жағдайында ұлы жазушылар мұрасына деген ілтипатымыз да осындай бір ұмтылыстың көрінісі болмақ. Ғасырлар бойы көшпелі тіршілікті бастан кешіріп, ХІХ ғасырдың бел ортасында жол айырығына келген қазақ өмірінің барлық әрі мен нәрін, сыны мен сырын, соры мен бағын теңдессіз тарихи тұлға Абай тағдыры арқылы әрі көркем, әрі түпсіз ой көзімен ашып берген суреткер туралы талай-талай ізденістер жалғаса бермек. Олай болатыны М.Әуезов шығармашылығы ғасырлық өлшемдердің аясына әлдеқашан именбей-ақ енген.
Ұлы жазушылар, ғалым, қоғам қайраткерлер көркем шығармаларын біздің төл әдебиетіміздің ғана емес, бүкіл адамзат мәдениетінің де жетістігі. Олардың шығармашылық қарымы ауқымды да бай.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Әбиев Ж. Ә., Бабаев С. Б., Құдиярова А. М. "Педагогика". - Алматы,2004.
2. Бордовская Н. В., Реан А. А. "Педагогика". - Питер, 2004.
3. Нұрғалиева Т. Қ. "Салыстырмалы педагогика". - Алматы, 1999.
4. Мұхтар Әуезов. І том. Алматы «Жазушы», 1991.
5. Мұхтар мұрасы. Ғылыми мақалалар мен зерттеулер. Алматы «Қазақстан», 1997
6. Қазақ әдебиеті 11сынып (Х. Әдібаев, М.Базарбаев,З. Қабдолов, Р. Нұрғалиев).
7. Абай кітабы 215-бет
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
..................................3
1. Қазақтың ұлы ақыны –Мағжан Жұмабаев..............................4
2. ... ... ... ... әйгілі, қазақтың даңқын шығарған ақын......................24
Қорытынды...................................................................
...........................31
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
.33
Кіріспе
Қай елде ... ... ... ... ... ... ... жеңісі мен тұнық ... ... ... ... ... ... ... абзал есімдер болады ғой.
Сондай есім өткен ... Абай ... ... ... ... ... тәрбиелеп өсірген маңдай алды ... ... ... ... ... тағы да басқа қазақтың жарық
жұлдыздары, ол : ... ... ... ... ... ... көз ... Бұл тұлғалар бүгінде бүкіл әлем ... де ... ... жазушылары, қазақ әдебиеті мен мәдениетінің
ХХ ғасырдағы биік шыңы – ... ... ... ... ой елегінен өткізу үшін де әр дәуірдің, әр ... ... ... ... ... ... ... ел жағдайында
ұлы жазушылар мұрасына ... ... да ... бір ұмтылыстың
көрінісі болмақ. Ғасырлар бойы ... ... ... кешіріп,
ХІХ ғасырдың бел ортасында жол айырығына ... ... ... әрі мен ... сыны мен ... соры мен ... теңдессіз
тарихи тұлға Абай тағдыры ... әрі ... әрі ... ... ашып ... ... ... талай-талай ізденістер ... Олай ... ... ... ... өлшемдердің
аясына әлдеқашан именбей-ақ енген.
Ұлы жазушылар, ғалым, қоғам ... ... ... төл ... ғана емес, бүкіл адамзат ... ... ... шығармашылық қарымы ауқымды да ... ... ... ұлы ... ... Қазақстан облысы,
Булаев ауданының Молодежный совхозы ... ... ... ... ... ... Өз ... Бекен, балалары Жұмабай
қажы,Шонай, Өтеген, Өтеміс - бәрі де иіс Атығай ... ... ... ... ... Мағжан өзімен емшектес Мұсілім, Қаһарман,
Мұқаметжан, Сәлімжан, Қалимжан, Сабыржан, Күләндам, ... ... ... ... ... ... бауырында ауыл
баласының қызықты, романтикаға толы тәтті , қимас шағын бірге ... ... ... ... ... ахитден мұғалім - болашақ ақынның
тілін сындырып, хат танытқан , арабша , парысша , ... , ... ... ... ... ... медресе де Хасен молдадан
дәріс алған Мағжан Уфа қаласына ... , ... ... Ибрагимовтан
оқыды. Алғашқы әдеби тәжірибе басталып, тырнақ алды , көк қауырсын жырлар
тудырды.
Жаңа заманрцхы бойын билеген, ... ... ... ... ... , жас ... орысша білім алуға ерекшге талаптпнып , 1913 ... қ-на ... , ... түседі де , оны 1916 ж. ... ... ... ел өміріндегі ұлы оққиғалар жас азаматты көгала ... ... . Үш ... ... , Алаш қозғалысы, адасулар ,
дүниетанымдағы сілкінімтер, ... ... ... ... , жеке ... ... - осылардың баошасын көре жүріп ,
Мағжан да 1919 жылдың ... ... , жаңа ... бел ... ... сыбанып кіріседі. Қызылжардағы Бостандық туы газетінде редактор
болады , Ташкентте Қазақ - ... ... ... ... Москвада
Күншығыс баспасында аударсашы болады. В.Я. Брюсоы атынгдағ ы көркем әдеби
институтында оқиды, Бурабайда тезникумда, Қызылжарда ... - ... ... ... 1929 ж. жазықсыз жала ... ... ... ... жер аударылады. М. Горькийдің және оның әйелі
Е. Пешкованыңпрплпсуымен 1936 ж. айдаудан босап шыққанымен, ... ... ... ... , ... ... 1938 ж. 19 наурызда
атылып кетелі. Өзі ғана емес , ағалары ... ... , ... да ... ... ... ... Бекен 1934 ж. , анасы
Гүлсім 1943 ж. ... ... ... ... - ... ... ... салаларын ,
сақталуына қатысты әңгімені нақты айтуға мүмкіндік бар. Талантты ақынның
алғашқы өлеңдері ... , ... ... ... қолжазба
журналдарда, өз ензіндегі мерзімді баспасөз беттерінде жарияланып жүріп ,
көзге ... , ... де, ... ... ... 1912 ... ... деген өлеңдер жинағы шыққанда Мағжан он-сегіз он-
тоғысдардағы уылжып тұрған қыршын жас. Абай ... ... ... ... ескерсек, жас ақынның даңқы қазақ сахарасы аспаныңда қалай
көтерілгенін ұғу ... ... ... ... кезеңде дүниеге келген
қазақ назеи - журналдарының бетінде Мағжан шығармалары, 1929 ж. жаламен
күйіп , абақтыға ... ... ... ... тұрады. Негізінен
ақын өлеңдері екі-ақ рет ... ... ... ... ... рет 1922 ж. Бернияз Күлеев Қазанда бастырап , екінші рет ... ... ... ... алғы сөзімен 1923 ж. Ташкентте
шықты. Педагогика, ... бол ... ... ... ... ... кітаптары, аудармалары басылды. Қысқасы, Ж-тың ... ... ... ... ... , тым ерте ... , он жылдай өмірі
абақтыда , лагерьде , қиғын- сүргіңде, азап-қорлыққа өтті.
Мағжанның Алтын хакім Абайға деген ... ... , 24 ... , 11 ... қара өлең ... ... Салған жерден жас
талапкер ақын Абайды қарадан хан ... ... , оның сөзі мың ... ... ... деп ... Абай өлеңдеріндегі кейбір оралымдарды құбылта
пайдаланады, тыныш ұйықта қабіріңде , уайым жеме , қор болды ... ... деме ... жолдардың төркіні белгілі , ұлы ақын сөзі мәңгі
жасайтынына ерекше сенім бар.
Ұлы ... ... ... ... ізі Мағжан жырларында
сайрап жаиып. Қазақ өлеңіне Абай әкелген жаңа өлшем , үлгілерді , соны
образдарды , сөз тіркестерін ... ... ... Ең ... ... , көркемдік мұраттардыңтуыстығында. Абай барған ... ... да ... , өз талантына, өз заманына лайық жаңаша
көркемдік игіліктер жасаған. Әсіресе Мағжан қазақ әдебиетінде ... ... ... ... , ... ... ең ... тудырды.
Мағжан бала күнініен халық фолыклорына, ауыз әдебиетіне, елдің
дарынды сөзіне сусындап ... ... ... ... орысша хат
танып , артынан арнаулы оқу ... ... ... ... ... , ... ... орай , Шығыс пен Батыстың поэзиясын терең
біліп , ... ... ... ... ... ... ... таза
талғамман биік парасатқа , көркемдік нысанаға тіпті ерте жеткен. Ақын
таланты шын ... ... ... , ... соққан қалпында қалған.
Бала-бозбала , оқушы-шәкірт қолынан шыққан ғ, әр нәрсенің басын шалған ,
шөрте де шөңгені де өлең ... ... ... ... ... ... жолы басталған. Алғашқы күннен Мағжан қара сөзбен
айтуға болатын, мақаламен ... ... өлең ... ... ... - ... ... терме-қисса арнасынан
байын мүлде аулақ салады; аз күндік әлесе жазвлған ... ... жыр ... ... ... өлең атымен жоқ. Тоқ етерін айтқанда , қазақ
поэзиясының аспанына ... жаңа ... - ... ... ... көз ... ... қанынан сорғалайтын-асыл сөз, даоынды сөз,
қасетті өнер, шарапатты өнер деп ... бұл ... ... ... ... ... етудегі киелі жол санайды.
Табиғатпен сырласудан туған толғанысты жырлары-көзіңді арбап,
жүрегіңді тебірентетін мұңлы ... ... ... ... ... ... шолып, темелеп айтқан, жер бедерін баяндай
көрсеткен тұрмыс-салт көоінісі, мацсым кескігі емес, қайта әр ... ... ... ... ... астарлы сырлары бар реалистік
пейзаж үлгілеріне қоса кей тұста фантастикалыщқ сурет, ... ... ... кетеді. Әлем поэзиясы классиктерінің шығармалары ... ... ... ... ақын әр ... ... ... жарыстырып
беріп отырады.
Ақын шыққан аса биік эстетик. тұғырдың бірі-пейзаж лирикасы. Абай
дәстүріндегі жыл маусымдарына қатысты ... ... ... ... ... келе ... ... көріністерін бейгелеуде әлем
поэзисындағы классик. тәжірибеге ден қоя отырып, жаңа ... ... Бұл ... жырларда кескін өнерінің тәсілдері, сәуле мен
көлеңкені ойнату, уақыт пен кеңістік ... ... ... ... ... ... түрлі астастыру принциптерін пайдалынғанын байқауға
болады.
Алдымен жазғы не қысқы сахараның ... мол ... ... кең ... асқар тау, саумал бұлақ, ақ ... ... ... ... жеке бейнеге, нақтыдетальға, дәлді образға көшеді. Мұның
үстіне ашық, ... ... ... ... ... ... үрейлі
таңбалар молаяды, дауыл сағады, нөсер төгеді, боран ұлиды. ақырында аштан
бұралған, үсіп өлген, түтекте адасқан, ажал жұтқан пенде. Әуелде ... ... ... ... бірте-бірте тасбауыр тартады, өлімге пейіл
береді. Қуаныштан, рахаттан, ләззаттан ... пәк ... ... ... нәубет, селебе.
Осындай күрделі, қат-қабат көзқарас, өмір-болмысты, табиғат-ортаны
екі ұдай болып жарылған, ақыры ... ... ... ... ... ... көркемдік танымындағы тұтас муреткерлік жүйе
екенін ашып айту керек.
Мағжан поэзиясының мәңгі поэзиясының ... ... ... ... ... асыл ... іңжу-маржаны-махаббат, сүйіспеншілік, ғашықтық
хиқаясының сан алуан тылсым, жұмбақ күйлеріншерткен, ... ... ... ... адам ... мың сан дірілін шеберлікпен
бейнелеген, ішкі мазмұны мен түр кестесі жымдаса ұласқан, ықшам, ... ... ... қыз, ... қай жағынан алғанда да, жігітпен,
еркекпен тең, иықтас, ... көп ... әйел ... ... ... суреткер .шін дүниедегі ең қасиетті , ... ең ... ... торыққан, қиналған, тапталған кездерінде медет
сұрап, сыр бөлісіп, қайырым тілеп, әйелге тіл қатады, ақтық демі таусылып
ғ ажалтыре\нағына ілінер сәтте де ... сөз ... ... ... ... сезімнің сан алуан ... ... ... сүю, бір
көргеннен құлап түсу, ұзақ уақыт сүйіспеншілік зарын кешу, ... ... ... ... ... айырылып күйзелу, тіл таба алмай
торығу, бір кездесуге құтару, жалт ... ... ... ... ... жан қию, ... қаңыр тірлік, батаға адлдық, неке су ішісу,
жастықтың әр кезеңі, қызықшылы, серілік, ұйзысыз ... ... ... ... ошақ ... қарап қалу-осы алуандас сезімдер,
к.йлер, мұң-қайғылар Мағжан өлеңдерінде жеке адамдардың тұтас тағдыры,
көзден жас, ... қан, ... ... ... болып төгіледі.
Қазақ лирикасында үлкен көркемдік ... ... саны ... ... әсіресе Европа орыс әдебиетіндегі ізденістерді,
бағыттарды ... ... ... да еркін енгізген Мағжан Абай
тағылымдарын жаңғырып, эпик. ... ... ... ... ... қарағанда, тақырыптық тұрғыдан алғанда, алып-жұлып, әкетіп ... ... ... ... Өойлыбайдың қабызы, Қорқыт,
Түркістан , ... ... ... Баян - ... тарихи белгілі
оқтғаларға , Жүсірзан, Өтірік ертек -шығыс сюжетіне, мысал, ... Ішкі ... ... ... бұл ... бәрінде
де халық аңыз, тарихи дерек, ежлгі ... ... ... түп ... ... ... көркемдік жүйелер жасады. Ең бастысы, ақын ықшамдық,
сұлулыоқ, философ. талаптарды, бейнелілік, суреттілік шарттароын бірінші
қатарға шығарды. Қойлыбайдың қабызыгда ... ... ... ... көрінісі ғажап шебр бейнеленеді ; Қоқытта өмір мен өлім арпалысы,
мәңгілік үшін ... ... ... ... ... қасиеті дыр
етіледі, Жүсіпханда тұлға мен тобыр, мансап пен ождан диалектикасы,
Өтірік ертекте мысал, ... ... ... ... ... ... тіпті жазба әдебиетінің өзінде қазақ ұғымындағы дәстүрлі
батырдың айқын, анық кескіні белгілі: ел ... ... ... ... жүрек, дүдәмал, шектену, күдіктену деген жоқ, бір әрекеттің,
бір ерліктің адамы. Жаңа ... ... ... ... ... сабақ
алып, өз бағытын тапқан зор талантты, ғаламат шабытты, биік мәдениетті
қаламгер аңыздан, фольклордын негізгі оқиға сорабын, сюжет ... ... ... ... тың ... орасын қақтығыс-қайшылықтар тоғысына
құрылған жаңа ... ең ... ... ... ... ... классик. заңдылықтарына жауап ... ... аса ... ... ... ... ... Таянды
туғызған. Отаршылдық тепкіні, ұлььық езгіні еөрген, ал адамгершілік
нормалары бұзылған жылдарда сталиндік қанқұйлы қуғын-сүргін ... ... ... ... қайғының қара толқыны басып, шерлі, ... ... ... ... ... ... ... қыл
бұрау түскен періштешындықтың шырқырауы-ықынның жәдігөйлік, жағымпаздық,
келісімпаздық діртіне шалдықпаған жігерлі, ... ... ... Батыр-Баян поэмасында бңр арнаған құйды. Қазақ
фольклорында, ауыз әдебиетінде, ақын-жыраулар ... өмір ... ... ... пен ажал ... арга тартқан емес. Оның
үстіне мұсылмандық шарттар бұл дүниеден гөрі о ... ... орын етіп ... 19 ғ-да ... ... ... де өлім тақырыбына терең бойлап бара алған жоқ. Абайдың рухтың
мәңгілігі, болашақ ұрпақпен ... ... ... тебіреніспен жазған
өлеңдері, Кемпңрбайдың, Әсеттің тіршілікпен қоштасуы секілді үздік
туындылары бір ... ... ... ... ... ... ... мен
өлім, тіршілік пен ажал айқасы, екеуінің ... ... А. ... И. В.
Гете сарындары, Дж. Н. Г. Байрон, А. С. ... М. Ю. ... ... А. ... А. ... Д. С. ... ... түйісіп, тоғысып
келіп, қазақ ақынының қайғысына қайғы қосып, жүрегін тербеп, жаңа, соны,
бой ... ... ... ... ... ... ... көк
аспан, жер, ай, жолбарыс, арыстан, толқын, жел, теңіз, ... ... ... , ... ... осы секілді көптеген сөздер, ұғымдар
Мағжан поэзиясында үнемі қайталанып отырыды, олардың ... ... ... поэмалар жазуда аса өнімді еңбек еткен. Оның өте-
мөте белгілі поэмасы – «Батыр ... ... ... ... «Тоқсанның тобы» сияқты басқа да поэмалары кезінде ... ... ... ... күрделісі, көркемдік тұтастығы жағынана
да, сюжет желісі мен сұлулығы жағынан да ерекше асып тұрғаны – ... ... ... оқиға бір кездегі қазақ пен қалмақ арасындағы
бейбітшілік, достық қарым-қатынас орнағаға ... ... өзек ... ... қол ... батыр Баян өзі қамқор болып жүрген кіші ... ... сұлу ... ... көңілі қатты ауған еді, бірақ қыз ыңғай бермеген
соң, оны ... ... ... ... екі ... ... ... қашып шығуының аяғы трагедиялық жағдайға әкеп соғады. ... ақын ... ... ... сұлу екен атқан таңдай,
Бір соған бар сұлулық жиылғандай.
Торғын ет, шапақтай бет, тісі меруерт,
Сөздері су ... ... ... ... бір айнытқан,
Жұлдықдай еркелеген сөнбей-жанбай.
Лебізі – Жібек лебі, жұмақ желі,
Кәусардай татқұан адам қалар қанбай.
Шын ер ғой батыр Баян алып қайтқан
Еліне сол ... ... ... ... оның ... ... Ноян ... көріп от боп кетті,
Көздері қызыл жалын шоқ боп кетті.
Жер мен көк, ай, жұлдызды тұман ... ... ... ... жоқ боп ... ... мен жігіттің жалын атқан ішкі сезімін суреттеуде мін жоқ.
Ақындық теңеулер мен ... ... өз ... ... көркемдік – айрықша сезіліп тұрады.
Осындай бәшешектей екі жас ... жан ... ... ... ... ... ... алысқа алып кеткен дүлей күш салдарынан
құрбан болып кеткенін көреміз. Артынан қуып жеткен Баянға:
Жас Ноян жүйрігінің мойнын ... Ноян Ер ... ... ... ... ... ... шошыды да, тоқтап тұрды...
Дегенше, қалды тартып батыр Баян,
Баянның батырлығы алашқа аян.
Оқ тиіп ... ... ... бүктетіліп бөбек Ноян.
Жын шуы басқандай боп естімеді.
«Жан көке, аға!» - деген сөзді Баян.
Садағын сол секундта тартты ... ... бір ... да ... ... ... денесінің
Түсірді тағы ұшырып қызды Баян.
Екі жая аттарынан ұшып түсті,
Түскенде бірін-бірі ... ... қара ... ... ... екі жастың қанын ішті.
Поэмада бұл трагедиялық жайды әрі қарай суреттеу Маңжан ... ... ... Жан ... іш ... ... ... жолдары ағыла
береді. Үстіне көк аспан құлап түскендей ер Баян жайы ... ... ... ... аса көркемпоэмадан екі түрлі жайды
аңғарамыз: бірі батырлық, ... ... ... ... болса,
екіншісі – ашу, ыза, онан барып әділетсіз қантөгіс, ... ... асау – ... бірбеттілігін, бірақ ниетінің ақ екенін суреттеп,
ақын поэманы ... ... ... ... ... ... тау мен сулық, күн мен аспанның, кейіпкерлердің бірін-бірі ... ... ... сұлулығын, айнала табиғат сырларын суреттеу арқылы
сезімнің қоюланып, ширығуына, күннің ... ... ... ... ... алып ... ... өкініш
толғанысына әкеп тірейді.
Мағжан Жұмабаев поэмаларының композициясы өзінше, ... ... ... ... әрі ... ... Еркін, тартымды оқылады. Бұған оқиғалардың айрықша құрылым,
кестесі, сөз қолданыс әдісі айрықша әсер береді.
Мысал ... ... ... ... ... 1926 жылы жарық
көрген «Ертегі» поэмасы да аса қызғылықты. Поэма сюжеті шын мәнісінде
ертегіге ұқсайды. ... ...... мен ... ... ... ... Шығыста, күн шұғылалы елде, бау-бақшалы мекенде
өтеді. Жүзім шарабын ішіп масайраған тышқан жаңғазаланып, ... ... ... оны ... ... ашу қысқан мысық әлге сорлыны ап ... ... ... әрі ... пен ... ... ... бірнеше
соқтығыстар суреттеледі. Ақырында тышқан атаулы көптігін жасап, ... ... ... ... патшасын қуып, өз патшасын да тақтан
түсіреді. Мұндайаллегориялық, мысал мазмұндас ... ... ... рет ... Бірақ бұл поэма Мағжан ... бәле ... ... ОСы ... үшін оған ... ... кінә
тағылды. Бұл жерде ақын орыс патшасын, Гапон ... 1905 ... ... мен ... тіпті большевиктер мен эсерлерді
мегзеп, суреттеп отыр деген сорақы айыптар ... ... ... ... кездерде ашықтан-ашық айтылатын. Әсіресе, С.Мұқановтың «XX ... ... ... бұл жай анық ... ... ... қуғынның
басы осы болды.
Мағжанның ең соңғы ірі туындыларының бірі – ... ... ... ақын жаңа өмір ... ... қарап, оған шын көңілімен ден
қойғанын мойындайды. Бүкіл халықтың жаңа ... ... бет ... ... оған ... ... ... деп көпшілікті, жүздіктің онын емес,
тоқсанын ... ... ... ... ... қалам алғады,
Сөйлеген емен жасыра:
Мен мұңдымен мұңдастым,
Адассам ел деп ... ... емен ... ... демеспін,
Ой көзінде көмескі.
Жырладым елді жалпылап,
Жасырмай жүзді жоқтадым,
Тоқсанға енді тоқтадым.
Толғанып, ойлап, талқылап,
Сөздің тоқтар түйіні:
Бұл – ... ... ... ... ... он ... ... мен аулақ,
Мен тоқсанмен біргемін.
Поэма 1927 жылы «Еңбекші қазақ» газетінде басылған. Әрі қарай, яғни ... соң, біз ... ... ұшырата алмаймыз. Поэмадағы
мойындау сөздерге шүбә келтірген у-да-шу айқай, балағат сөздер ... ... ... кеті де, ... үнін ... Нағыз қиянат, нақақ,
іс осы болды.
«Қорқыт» поэмасының мазмұны ... ... ... ... дәл
келіа тұрғандай. Белгілі оқиғаны қайта жырлағанда, бар болмыс-қалпын,
тағдыр жайын өз түсінігінен, өз ой ... ... ... ... ... ... үшін аса ... тақырып. Басқа да өлең, жырларында өлім жайын
көп айтып, көп толғанғаны белгілі. «ой», «Мені де, өлім, әлдиле», ... ... ... ... ... ... ежелден белгілі өлімнен
қашатын Қорқыт жайын шабыттана жырлауы - өлімнен қанша қашсаң да алдыңнан
соншалықты қабір ... ... ... ... ... ... Поэма
мынадай түйін бар:
Өмірде арманым жоқ – Қорқытқа ерсем,
Қорқыттай жанды жаспен жуа білсем.
Жас төгіп, сұм өмірде зарлап-сарнап,
Құшақтап ... ... ... – хақ, сондықтан да өмір жібінің түйінінде ... ... ... ... ... өмір ... ретінде қабылдау керектігін
уағыздайды. Ақынның ой-толғамдары әлемінде философмялық ұғымды тануға
болады.
Әлде кім адам ... ... ... от ... ... ... ... ғана уланбассың,
Берілсе адамға өмір өлмек үшін.
Революцияның басынан-ақ белгілі болған жай өмірді қайта ... ... ... ... еді. Сол, 20-шы ... ... туралы,
социализм туралы ұғымды біржақты ұққан басшылықтың ... ... ... ... иелерін дағдарысқа
ұшыратты. Әлбетте олар революцияға қарсы болған жоқ, ... соны ... ... еді. ... табиғатын бағаламау, түсінбеу
салдарынан А. Толстой, А. Куприн, К. Бальмонт, Ф. ... ... ... шет елге ... ... ... олқылық болатын. Әдебиет пен
өнердің ... ... онда ең ... ... ... үстемдік құруы керектігі ескерілмеді. ... ... ... пен ... саясландыруды талап етті де, көбіне
көркемдіктен гөрі әлеуметтік жайдықозғайтын « идеясы» шығрмалар ... ... ... өнер ... мәнінен айырылып, бір
сапқа тізілген әскердей, бір әуенмен үн қосуға бет алды.
Мағжан Жұмабаев заманның аса зәру ... ... ... ... ... пен мейірім туралы жазды, XX ғасыр басындағы қазақ
поэмасына ... ... ... ... ... ... ... М. Жұмабаев өлеңдерін
қолжазбадан оқыған, ойткені оның ... ... ... ... көзі ... ... лирикасының құдіреті оның түр сипатының
сонылығы, сөз ойнату иірімдерінің ... ...... ... келе ... поэзиясынның ерекше қасиетін байқатады.
Жоғарыда айтылғандай, 1927-1928 жылдардан кеін жақылған, я болмаса
баспа жүзін көрген Мағжан жазбалары ... ... Бұл ... ақынның бір
кезде өзі айтқан «қызыл тіл, қолым емес, кісендеулі» ... ... ... Ақын өмірінің соңына дейін қуғын-сүргінде болды. Өзінің жосы, сол
заманның құрбаны ақын Бернияз Күлеевке ареап ... өмір ... өлім – ... аңдысқан екі жау,
Екі жауды бауыр қылар жыр бар-ау.
Сол жыр таппай, садақ тартпай, сабыр ғып,
Қан майданда күңіренсең еді, сор ... ... ... ... биік қойған еді. Бұл жолдар Мағжан ақынның ... мен ... ... ... ... ... айтып өткеніміздей,
қалған өмірінің он жылы түрмеде өтті.
Енді 60 жылдан соң ғана, ақын туралы айтуға, жазуға ... ... ... ... ... ... тырысқандар да, сонымен
бірге, оның ақындық құдыретін бағалап, биікке көтергендер де болды. Ахмет
Байтұрсыновта, Жүсіпбек Аймауытов та, Міржақып Дулатов та дәл ... ... ... әдебиет пен өнер парықын ұмытпады, ақынның өнер талантын
жоғары бағалады, оның үлкен болашағына берік сеніммен қарады. 1928 ... ... ... ... поэзиясына деген ұғымын байытқан Мағжан
Жұмабаевқа ғажайыптай өлеңдері үшін ризашылық білдірген еді.
Ақынның ... ... ... ... ... шығып тұрған газет-журнал беттерінде, олар әлі ... ... жоқ. ... ... ... жинап, тыңғылықты, тиянақты зерттеп
Мағжан Жұмабаев мұрасын халық қолына жеткізу алдағы күннің ісі.
Жүсіпбек Аймауытов – жантанушы (1889-1931)
Ұзақ ... бойы ... ... ... ... айып тағылып, жазықсыз
жапа шеккен, қазақ әдебиеті мен мәдениетінің көрнекті қайраткерлерінің бірі
Ж. Аймауытов жазушылығымен ... ... ... ... ... көркемөнер ғылымдарының саласында қалам ... ... ... ... ... ... мен оқу құралдарының
авторы болуымен дараланған тұлға.
Ж. Аймауытов бұрынғы Семей губерниясы Кереку (қазіргі Павлодар) уезінің
Қызылтау болысында ... ... ... дүниеге келген. Ол Павлодардағы
орыс-қазақ мектебін, одан соң мұғалімдер семинариясын (1918) бітірген. 1917-
1919 жылдары Алашорда ұйымына кіреді. 1911-1914 ж. ... ... ... 1920 ж. Қазақстан Советтерінің съезіне делегат болып сайланады.
ҚАСР Халық ағарту комиссариатының коллегия ... ... ... «Ақ ... ... ... мұғалімі, 1926-1929 ж. Шымкенттегі
педтехникумның директоры болып істейді. 1931 ж. ұлтшыл деп ... ... ... атты ... 1918 ж. 1,2 ... Ж. ... "Тәрбие"
атты көлемді мақаласында тәлім-тәрбиелік ой-пікірлер ғылыми тұрғыдан терең
баяндалған.
Мақала авторы адам мен хайуанның өмір сүруінің айырмашылықтарын ... ... ... ... өмір ... ... болып бірлесіп тіршілік ету"
дейді. Ол сондай-ақ адамның қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Ж. Аймауытов сол кездегі орыс оқымыстыларының тәрбие ... адам ... ... ... ... жөніндегі ойларымен
жақсы таныс болуы ықтимал. Өйткені, оның жазбаларынан орыс ... Л. ... ... ... бір ... екінші адамға жасайтын ықпалы"
немесе педагог А. С. Макаренконың "Адамдарды қоршаған орта ... ... ... ... ... т.б. бәрі тәрбиеге белгілі
әсерін тигізеді. Соның ішіндегі ең әсерлісі - ... ... мен ... ... ... ... секілді таныс пікірлері жиі
ұшырасады.
Ж. Аймауытовтың педагогика ғылымы саласындағы жүйелі ой-пікірлері оның
1924 ж. Орынборда басылған ... ... атты ... ... Бұл еңбекте ол "Баланы оқытудың ... ... ... ... дұрыс жүйесін тауып, білімге тез жету ... ... ... бөлімі - дидактикаға ғылыми анықтама
берген. Оның ойынша, мұғалімнің ... - ... ... өзгеріп,
өсетін тірі адам болғандықтан, біркелкі әдістен табан аумай шектеліп қалуға
болмайды. Дидактика мұғалімге жиі жол-жоба ... ... ... өткен тиімді деген жолдарды ғана нұсқайды", - деп, оқыту, білім ... ... ... ... ... дұрыс атап өтеді.
Ж. Аймауытовтың бұл пікірі қазіргі қазақ мектептеріндегі оқытудың
мазмұнын ... құру ... ... орта ... беру ... ... процестің сапасын көтерудің маңызды бағыты -
сабақты ... ... ... ... мен тәрбиелеуді жетілдіру үшін
мұғалімнің ... ... ... ... және оның ... ие ... керек" деген идеямен астарласып жатқанын байқау қиын
емес. Автор білім алуды күнделікті өмір ... ... ... ... ... білімнің келешек өмірдегі мамандыққа қазық
болатынын жақсы айтқан.
Тәлімгер-ғалым ... тіл ... ... ... ... білу мен
ой-өрісін өрістетуге ерекше көңіл бөлудің, өзге пәндерді ... ... ... тіл ... ... ... арттыру жағын қарастырудың тиімділігін
айта келе, пәнаралық байланысты күшейтіп, ... ... ... ... ... ... қажеттігіне тоқталады.
Ж. Аймауытов адам баласының мәдениет тарихынан өнердің көрнекті ... ... ... ... ... рухани байлықтың молаюы мүмкін
еместігіне тоқталып, ұлт ... ... ... мен әуез өнерін
үйретуге негіз керектігін, әрбір баланың ... ... ... қозғап,
өнерпаздық қабілетін тәрбиелеу қажеттігін баса айтады.
"Білімге деген ынталанушылық, - деп жазды ол, - адам ... ... ... ... ... ... ... көбірек ашу, бөгетсіз саулатып
ағызу, өркендету өнері - мұғалімнің бойына біткен қасиет болуы ... да ... ... ... беру ... ... ... шабыттандырып, олардың ынта-ықыласын, зейін-зердесін білімді
меңгеруге бағыттау үшін төмендегі ... ... ... ... ... білімді баланың білетін мағлұматтармен ұштастыру, жаңа білімді
таныстыру арқылы сабақтың мазмұнына оқушылардың ... ... ... ... ... тәсілдерді жандандыра, алмастыра қолдану
арқылы балалардың білімге ... ... ... т.б. деп, ... ... ... ... әдіс-тәсілдерін де жан-
жақты сөз етеді. Сөйтіп,ол ... ... ... үлес ... ... ... мәдениет тарихында өшпес із қалдырды.
Қазақстанның даңқын шығарған ұлы тұлға
Мұхтар Әуезов 1897 жылы 28 ... күні ... ... ... ... ... ... облысы, Абай ... ... ... Әуез де, ... ... да арапша оқыған сауатты
да ... ... ... ... ... ауыл мектебіне беріп
оқытады. Баланың ... ... ... алуына олардың өздері
де көмектеседі. Болашақ ... ... көзі ... ... ... ... ықылас қоюына көбіне-көп ... ... ... ... Мұны ... өзі де ... ... жазыпты. Әуез Абаймен ... дос ... Оның ... ... қой ... дегендей, көші-қонысы бір, ... ... он бір ... ... он алты ... ... ата тәрбиесінде өсіп, ата ... бала ... Абай ... Абай ... ... ... Мұхтардың
әкесі Омарханның ықтиярына ... ... ... інісін
1908 жылы Семейге ... ... ... орнына, орыс
мектебіне ... ... ... бес жыл ... ... жыл ... семинарияда оқу жас өспірім Мұхтардың
орыс және ... ... ... кең танысып, ... ... арта ... тағы бір ... Оқи ... ол ... қадамында өлең, әңгімелер ... ... жұрт ... ... туындысы – «Еңлік –
Кебек! Драмасы.
«Еңлік – Кебектің» ... ... ... ... ... ... ... Ол кәдімгі әйел теңдігі, махаббат
бостандығы делінетін ... Ел ... ... ... ... ... туғызған тарихи оқиға енді ... ... ... ... патриархалдық-феодалдық салт
пен әдет-ғұрыптың ... ... ... ... ... ... бас бостандығы үшін талпынған жан ... ... ... ... ... бас ... ... ... ... ... ... жүріп, баспасөз
жұмысына да ат ... ... ... ... ... ... ... бірі – 1921 жылы жазылған ... атты ... Бұл ... М. ... ... үшін
де, жалпы қазақ прозасы үшін де мәні ... ... ... талантының жарқ еткен
бірінші көрінісі ... ... ... де, сөз жоқ
оның прозаиктік ... ... ... ... өмір ... осы екі қырын егіз ... ... ... өтті ... келе екеуінде де ... ... ... пен ... ... ... немесе
жиырмасыншы жылдары жазған ... ... ... жас
автордың күшті жағы да, әлі ... осал жағы да ... ... отырды. Күшті жағы ... еді? Ауыл ... ... ... ... ... халықтың тілі мен
әдебиетіне жетіктігі, туған жерді, кең ... ... ... ... әділетсіздікке, озбырлыққа, надандыққа
жаны төзбейтін ... Осы ... М. ... ... ... романтикалық әсерлілік пен
сыншыл ... және ... ... ... ... жазу ... ... байқаймыз.
Бұған, әрине, оның ... ... ... ... ... ... үлгілерінің де қабаттас ... М. ... ... ... ... ... ... шығармалары шынайы сурет, ... ... ... ... болып ... ... ... ... даму ... ... мезгеу дәрежесіне
жете бермейді. Мысалы, ... екі ... ... ... ... сын ... пен ... тәрізді
жастардың таза ... ... ... ... мен романтикалық пафос осыны ... ... ... ... Ақан ... пен оның ... ... ... ... ... жандарға істеген жан
түршігерлік ... ... ыза, ... ... ал
нәзік жанды Ғазиза мен оның ... ... ... ... ... әрі ... сезімнің автор ... ... ... ... ... да сол ... ... қолданған творчестволық
тәсілдің екі жақты ... ... ... ... ішкі ... ... жан ... шеберлік, нәзік лиризм, табиғат ... ... адам ... ... ... ... М.Әуезов
талантына әуелден тән қасиет. ... ... ... ... ... ... дүниеден түңіліп, ... ... жан ... мен ... ... ... ... бола алады.
М. Әуезов 1921 жылы ... ... ... мен 1928 жылы
жазған «Қилы заман» повесінің арасындағы бір топ ... ... да ... мен Тургеневтің, Чехов
пен Горькийдің дәстүрінде адам ... ... ... бейімділігін көреміз. Мысалға «Ескілік
көлеңкесінде» атты ... алып ... ... ... ... ... бай қызы ... өлген апасы
Қадишаның орнына тоқалдыққа ... ... ... ... ... жас ... Қабыштан елудегі шал ... ... ... ... білген ... ... ... сонымен бірге шалды қалағаны үшін ... ... Әрі ... әрі жек ... ... бір ... бара жатқан Қабыштың қарама-қарсы қос ... ... ... ... өте ... суреттейді. Мұнда жек
көру ... ... ... ... ... ... еш жеңгізбейді. Жәміштен ... ... ... ... ... арманы асқындай түскендей». Әйгімеде ... ... ... ... көрсетумен қатар, табиғат көрінісін
геройдың немесе ... өз ... еріп ... де көз ... қазақ арасынан ... ... ... ... орыс ... ... ... бірнеше
әңгімелер жазды. Бұрыңғы бұқарашыл ... ... ... ... ... ... келетін («Қамар сұлудағы» - Ахмет,
«қалың малдағы» - Қожаш, ... ... - ... т.б) Ал,
М. Әуезов әңгімелерінде ... ... ... ... өзі, ... ... адам ... жаңа
қыр, қалтарыстарын ... ... ... ... ... ... ... жарық ... ... жазу ... ... ... ... ... шыңдалғаны белгілі.
Бұл ... М. ... ... ... кейін
Ташкенттегі Орта Азия ... ... ... ... аспирантурасын бітіріп Алматыға келіп,
педагогтік жұмыспен ... ... Оның ... ... ... ... қызметкерінің де ... ... ... институтта лекциялар оқи жүріп, ... ... ... жаза ... және ... ... үшін
орыс пен батыс драматургтерінің классикалық ... ... М. ... ... көп ... ... ... еңбекке
бойлай кірісіп кетті. Осы бетте ол ... ... ... ... ... ... ... жазды.
Драматургия М. Әуезовтың әр кезде прозамен ... ... ... ... Оның ... ...... пьесасы
әуелі ауыл, клуб, мектеп сазхналарында ... ... ... жылы ... жаңа ... ... театрынын сахнасын
тұңғыш ашқаны да ... ... бұл ... ... ... ... ... түпкілікті репертуарына ... ... ... ... ... ... шығармасына айналды.
Бұл шығарма және жазушының ... ... ... ... ... оның қазақ драматургиясын әрі ... әрі ... ... ... ... бірі ... дәлел.
Жоғары оқу орындарында ... ... ... өмірін
көрсетпек болған «Алма бағында» атты пьеса – автор ... ... Оның ... себебі, - драматургтің ... ... ... ... Рас, ... ... ... әзіл,
қалжың сөздер, жастарға тән көңілділік, ... ... ... сипаттар шығармаға өзінше ... ... тұр. ... ... ... ... ... де сол
болу керек. Әйтсе де ... ... құны мен ... жарқын мақсат, арман, жоғары ... ... ... ой, ... ... ... ... қақтығыстарымен айналысқан
ұшқалақ жандарды көреміз. Олар ... ... ... ... ... терең характер ашпаған, өткір ... ... ... зерттеп, ұзақ толғанып кіріскен «Абай ... ... он бес ... жуық ... ұлы ... ... ... «Абай» романын жарты ғасыр
«қазақ өмірінің энциклопедиясы» деп ... Бұл ... ... ... бар. Мұнда, біріншіден, романда мезгіл ... ... ... ... ғасыр уақыт қамтылатыны ... Абай ... ... жарты ғасыр бойындағы тұтас қазақ
өмірінің суреті жасалғандығы ... ... да ... ... ... құрылысына қазақтың ұлы ... Абай ... ... ... өзек ете ... М.Әуезов сол
тұстағы ... ... ... ... ... ... зор
шыншылдықпен және ... кең ... ... ... Ұлы реалистикалық шығарманың әрі дүние ... ... ... оны ... ... ... деп ... право береді.
Абай жолы – күрес жолы, туған ... ... ету жолы ... Бұл ... ... ... ... көтерілген асқақ Абай
образын көреміз. Абай ... ... ... ... ... ... оны халық өмірімен байланысты, халықтың жақсы ... ... ... және ... ... жаңашыл идеясы тұрғысынан
еңбекші бұқараның ... ... ... етіп ... айтқанда, Абай образының ... ... ... ... туған
қазақ халқының ең оңды ... ... ... ... ... сом, сәулетті образ болып шығуында.
«Абай жолы» романында ... ... ... ХІХ ... ... 20-25 жыл ... қамтиды. Бұл қазақ тарихында
өте бір ... ... ... ... ол Абайдың ақындық
творчествосының толысқан, ... ... ... ... ... және ... ... күреске түскен
қайраткерлік қызметі мен отанның ... ... үшін көп ... ... әбден өріс алып, кемеліне келген кезі.
Абай жолы – халық ... ... жолы – Абай ... Осы бір ... ... ... бай және ... көркемдік шеберлікпен
көрсету, сөз жоқ ... ... ұлы ... жеңісі боп
табылады.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, Кеңестік дәуірде педагогика, психология ... Ж. ... ... ... М. ... әлденеше
монографиялық еңбектері жарық көрді. Олардың бұл ... ... ... ... ... ... ... сияқты
ұлттық асыл қасиеттерді тәрбиелеуде ықпалдары әрқашан да ... ... ... ... ... ... педагогі, қоғам қайраткері
Мұхтар Әуезов аса құнды ... үшін ... ... бөленіп
творчестволық сатысының ең жоғары сатысына ... еді. Ол ... ... ... ... ... табанды
еңбектенудің жолы. Соңымен бірге Отанға, халыққа адал ... ... ... ... арқалаған ауыр да ... ... ... ... ... талантының үлкен жүрегінің ерлік
қуатын аңғартады.
Мағжан Жұмабаев мұрасын нақақтан құлдыратуға тырысқандар да, ... оның ... ... ... ... ... де ... Ахмет
Байтұрсыновта, Жүсіпбек Аймауытов та, Міржақып Дулатов та дәл ... ... ... ... пен өнер парықын ұмытпады, ақынның өнер талантын
жоғары бағалады, оның үлкен болашағына берік сеніммен ... 1928 ... ... ... қазақ поэзиясына деген ұғымын байытқан Мағжан
Жұмабаевқа ғажайыптай өлеңдері үшін ... ... еді. ... ... поэмалары, әңгімелері, аудармалары кезінде шығып тұрған
газет-журнал беттерінде, олар әлі толық жинала қойған жоқ. ... ... ... ... ... зерттеп Мағжан Жұмабаев мұрасын
халық қолына жеткізу алдағы күннің ісі.
Әрбір адам бұл ... ... ... ... есте сақтап,
болашақ ұрпаққа мұра етіп қалдыруы тиіс. Бұл – барлықтарымыздың борышымыз
және міндетіміз!
Пайдаланылған ... ... Ж. Ә., ... С. Б., ... А. М. "Педагогика". -
Алматы,2004.
2. Бордовская Н. В., Реан А. А. ... - ... ... ... Т. Қ. ... педагогика". - Алматы, 1999.
4. Мұхтар Әуезов. І том. ... ... ... ... ... ... ... мен зерттеулер. Алматы
«Қазақстан», ... ... ... 11сынып (Х. Әдібаев, М.Базарбаев,З. ... ... Абай ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүсіпбек Аймауытов (1889-1931жж), Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы Жұмабаев11 бет
Алаш зиялыларының оқу-тәрбие үрдісіне қосқан тәрбиелік үлесі15 бет
Мағжан Жұмабаевтің шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі8 бет
Мағжан жұмабаевтың өмірбаяны3 бет
Сабақтастық. Алаш идеялары және Қазақстан мұраттары7 бет
Тілдік қатынас негіздері пәнінің мақсаты, міндеті зерттеу нысаны10 бет
Қазақ этнопадагогикасының ғылыми негIзIн қалаушы педагог-ғалымдар14 бет
Қазақтың «бес арысы» атанған зиялылар ілімдеріндегі еркіндік мәселесі45 бет
Әлихан Бөкейханов – публицист4 бет
Терминтанудың тарихы тереңде9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь