Жер асты суларын жіктеу

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І . тарау. Қазақстанның жер асты суларын қорғау
1.1 Жер асты суларының қалыптасуы және режимі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Жер асты суларының физикалық . химиялық қасиеттері ... ... ... ... ... ... ..16

ІІ . тарау. Жер асты суларын жіктеу
2.1 Жер асты суларының қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.2 Жер асты суларын сипаттау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Кіріспе
Жер асты сулары деп жер қыртысында кезігетін барлық физикалық күйдегі суларды айтамыз. Қоректену көздері белгілі болған жағдайда жер қыртысындағы су көздері негізінен алаптық геологиялық құрылысымен анықталады.Жер қыртысында су өткізетін және су өткізбейтін қабаттардың кезектесіп келіп отыруы әдетте, су өткізбейтін қабаттың үстіне орналасқан су өткізетін топырақ қабаттарында бос сұйық сулардың жиналуына жағдай жасайды.
Жер қыртысындағы барлық қуыстарында су толық жиналатын топырақ-жер қабатын сулы қабат,ал оның астына орналасқан су өткізбейтін қабат – сутірегіш деп аталады.
Егер сулы қабатты бұрғылау жолымен немесе құдық қазу арқылы ашқан,ондағы судың деңгейі өзгеріссіз қалса,онда жер асты суларын тегеурінсіз, ал деңгейді-жер асты суларының деңгейі дейді.
Жер қыртысындағы асты-үстін бірдей өткізбейтін қабат алып жатқан сулы қабатты ашқанда,скважинадағы судың деңгейі үстіңгі су өткізбейтін қабаттан орнығуы мүмкін еді. Бұл жағдайда сулы қабаттағы сулар гидростатикалық тегеуріннің әсерінде болады, ал сулы қабат тегеурінді сулы қабат деп аталады.
Орналасу сипатына, режиміне, қалыптасу жағдайына, қозғалуына және жер үсті суларымен өзара байланысының сипатына қарай жер асты сулары тегеурінді және тегеурінсіз деп атайды.
Тегеурінсіз жер асты суларына топырақ, топырақ-жер және қыртысындағы сулар жатады.
Топырақ суларының өзінен төмен орналасқан жер қыртысында сулармен гидравликалық байланысы болмайды.
Топырақ-жер сулары деп су өткізбейтін қабаты жер қыртысында орналасқан, ал деңгейі тұрақты немесе тұрақсыз түрде топырақ қабатында болатын жер асты суларын айтамыз.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Дүйсенов С. Қ. Географиялық белдеулер –ХБГ, 2001, N 4.
2. Полярлық координаттар. – Физика және география. 2005, N 6.
3. Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
4. Түсіпбекова Г. Географиялық карта туралы жалпы мәліметтер.-
5. География және табиғат –2006,N 2.
6. Коринский В.А., Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен мұхиттар географиясы. Алматы,2001.
7. Төкенов Б.Географияны оқыту әдістері –География және табиғат. 2003,
8. Сейсенов А. Географиялық карталарды оқыту. География окружающая
среда 2005 , N 3 .
9. Қазақстанның физикалық герграфиясы.-Алматы,1999.
10. География және табиғат –2005, N 3.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
І – тарау. Қазақстанның жер асты суларын қорғау
1.1 Жер асты ... ... ... Жер асты ... ... - ...... Жер асты суларын жіктеу
2.1 Жер асты ... Жер асты ... асты ... деп жер ... ... барлық физикалық күйдегі
суларды айтамыз. Қоректену көздері белгілі болған жағдайда жер қыртысындағы
су көздері негізінен ... ... ... ... су өткізетін және су өткізбейтін қабаттардың кезектесіп келіп
отыруы әдетте, су ... ... ... ... су ... қабаттарында бос сұйық сулардың жиналуына жағдай жасайды.
Жер қыртысындағы барлық қуыстарында су ... ... ... сулы қабат,ал оның астына орналасқан су өткізбейтін қабат –
сутірегіш деп ... сулы ... ... жолымен немесе құдық қазу арқылы ашқан,ондағы
судың деңгейі өзгеріссіз ... жер асты ... ... ... асты ... ... дейді.
Жер қыртысындағы асты-үстін бірдей өткізбейтін қабат алып жатқан сулы
қабатты ашқанда,скважинадағы судың деңгейі үстіңгі су ... ... ... еді. Бұл ... сулы қабаттағы сулар гидростатикалық
тегеуріннің әсерінде ... ал сулы ... ... сулы ... деп
аталады.
Орналасу сипатына, режиміне, қалыптасу жағдайына, қозғалуына және жер
үсті суларымен өзара байланысының сипатына қарай жер асты ... ... ... деп ... жер асты ... ... ... және қыртысындағы
сулар жатады.
Топырақ суларының өзінен ... ... жер ... ... ... болмайды.
Топырақ-жер сулары деп су өткізбейтін ... жер ... ал ... ... ... ... ... топырақ қабатында
болатын жер асты суларын айтамыз.
І. Жер асты суларын қорғау
1.1 Жер асты суларының ... және ... ... ... ... ... ... тегеурінсіз жер асты
сулары немесе жергілікті тегеурінді ... ... ... Олар ... ... ... ... бетіне жақын орналасқан сулар өзендердің жазғы және қысқы су
тартылған негізгі қоректену көзі ... ... ... сумен
қамтамасыз ету барысында және жерді ... мен ... үшін ... ... пен ... жерлерді құрғату кезінде жер асты суларының деңгейін
төмендету негізгі міндеті болса, ал ... ... жер асты ... ... ... ... қабатының тұздану процесімен және
батпақтанумен күресу негізгі міндет болып табылады. Бұл үшін ... ... ... ... жүргізіледі.
Тегеурінді жер асты сулары шөгінді тау жыныстрына сыбайлас артезиан су
көздері және тау ... ... ... ... деп ... суларын скважиналармен ашқан кезде жер асты суларының деңгейі
тегеуіріннің күшімен қоректену көзі орналасқан аймақтың ... ... Егер ... қоректену аймағының деңгейінен төмен орналасқан
аңғардың табанынан салынған болса,онда бұл скважинадан су ... ... ... ... ал суларын - өзақпа деп атайды.
Темперетурасы әдеттегі табиғи сулардың температурасынан жоғары суларды
термальды ... деп ... асты ... ... шаруашылығындағы маңызын 13-кестеден көруге
болады. Кішігірім және орташа қалаларды, ауылдық жердегі елді ... ... ... ету ... жай ... тұщы жер асты
су қорларының есебінен жүргізіледі.Ал, аса ірі ... ... жер ... ... ... ... ... су көзі болып жер асты табылатын айтарлықтай ірі
аудандардың саны едәуір көп. Термальді жер асты ... ... ... ... ... ... ету үшін ... жылыту және
бальнеологиялық мақсаттар үшін пайдаланылады. Жоғары температуралы және
қайнаған жер асты ... ... ... ... ... ... ... рет Паужет тәжірибе-өнеркәсіптік геотермальды
электр станциясы пайдалануға берілді.
Тау – кен өнеркәсібінде шахталардағы жер асты ... ... ... мәселеге айналып отыр. Кейбір жағдайларда шахталардағы жер ... ... ... бағалы элементтерді алудағы әжептеуір минералдық
базасына есептелінеді.
Жер асты суларының ауылшаруашылығында алынатын мақсатын осы кестеден көруге
болады
Жер асты суларының ... ... ... екі ... және конденсациялық теориялар.
Сорғу теориясы жер асты суларының қалыптасуын атмосфералық жауын-
шашындары мен жер үсті суларының ... ... ... ... Ірі ... және ... ... сулар,су өткізбейтін қабаттарға
жиналады да,жер асты суларына бастау береді.
Жер асты ... ... ... ... ... ... және ... жағдайларына тәуелді.
Конденсациялық теория жер асты суларының қалыптасуын су ... ... мен ... ... ... ... ... түсіндіреді.
Бұл екі теория қазіргі кезеңде бір –біріне қарама-қарсы қойылмайды,
бірін-бірі өзара толықтырады.Себебі көп ... бойы ... ... жер ... ... сұйық тамшылар түрінде де және су ... де ... ... ... көп ... жер ... ... су
алмасу жылдам өтетін қабатта жер асты сулары негізінен сорғу жолымен
қалыптасады.
Жауын-шашыны аз әрі ... ... ... жер асты сулары негізінен
сорғу жолымен қалыптасады. Жауын-шашыны аз әрі ... көп ... жер асты ... негізінен су буларының конденцасиялануымен
қоректенеді.
Жер ... ... ... ... жер асты ... су
алмасуы өте шапшаң.Олар өте ертеде теңіз шөгінділерінің тығыздалу кезеңінде
өз бойынан суды қысып, ығыстырып шығару нәтижесінде қалыптасқан. Бұл ... ... ... келеді.
Сонымен қатар жер асты суларында ювенилді суларды да бөліп ... жер ... ... бөлініп шыққан су буларының ... ... ... ... ... жер бетіне тікелей шығуы
вулкандардың жұмыс істеу кезеңдерінде күшейеді.
Жер асты сулары жер қыртысында, тау жыныстарында ... ... ... ... ... ... судың қозғалысы жарықтар мен
қуыстардың бір бөлігінің су буы ... ... ... ... ... жарықтар мен қуыстар суға түгел толған жағдайда
жүреді.Бұл қозғалыстағы судың ... сіңу ... ... асты ... ... ... және қалыптаспаған, тегеурінді
және тегеурінсіз, ламинар және турбулентті болып келеді.
Жер асты суларының ... ... ... сіңу ... элеметтері мерзімдік өзгерістерге ұшырамайды. Егер сіңу ... ... ... өзгерістерге ұшырайтын болса, онда бұл ағысты
қалыптаспаған деп атайды.Жер асты суларының ағысы мұндай сипатқа әр ... және ... ... ... пайда болады. Гидравликалық
сипатына қарай жер асты суларын тегеурінді және тегеурінсіз жер асты ... деп ... асты ... ағысы ламинар немесе турбулентті болуы мүмкін.
Ламинар ... ... су ... ... ... ... ... қозғалыс қуысты жер қыртысындағы жер асты суларында кездесуі
мүмкін . Ірі жарықтары барқуыс тау жыныстарында және ... ... ... ... ... бұл түрі тау ... сирек байқалады.
Жер асты суларының қозғалысы гидравликалық тегеуріндердің айырмашылығы
болған жағдайда байқалады.Сулар биік ... ... пәс ... ... қозғалады.(6.1 сурет).
Тегеуріндердің айырмасы ∆Н=Н1-Н2 неғұрлым көп болса, соғұрлым жер асты
суларының қозғалысы жылдам. ... ... сіңу ... ... ... немесе гидравликалық градиент деп атайды.
Тегеуріннің грдиенті - өлшемсіз шама.
Суға толығымен қанған грунттарда,қозғалыстың ламинар ... ... ... ... екі жағын бірдей көлденең қиманың ауданына бөлсек және сіңу
жылдамдығының түсінігін кіргізсек,яғни су ... ... ... ... ... ... бұл ... шығатыны,сіңу жылдамдығы тегеуріннің бірінші
дәрежелі градиентіне тура пропорционалды.
Дарси Заңы,немесе сіңудің түзу сызықтың заңы әр ... тау ... сіңу ... ... көпшілігінде әділетті, сондықтан бұл заңды
жер асты суларының қозғалысының негізгі заңы деп атайды.
Турбулентті ағыстың ... ... ... бағынбайды.Бұл режим үшін
А.А.Краснопольский мына теңдеуді ұсынады.
υ=Kт∙√i
Мұндағы Кт-далалық тәжірибе жағдайда анықталатын сіңу коэффиценті .
Жер асты суларының режимі ... ... ... ... және шығынының мерзімдік өзгеріске ұшырауы.
Табиғи жағдайда жер асты сулары бұзылмаған ... ... ... және геологияляқ факторлардың әсерімен қалыптасады.
Жер асты суларының режимінің қалыптасуына ... әсер ... ... ... табылады.Олар жер асты суларының деңгейінің
,химиялық құрамының, температура- сының және ... ... ... әп-сәттік құбылмалылығын қалыптастырады. ... ... ... ... ... мен буланудың жыл
бойы үлестіріміне тәуелді. Яғни,бұрынғы КСРО-ның көпшілік аудандары үшін
жер асты суларының көктемгі ... ... ... қар ... байқалатын Солтүстік үшін жер асты суларының төменгі деңгейі қыс
мерзіміне,терең тоңның ... жер асты ... ... ... ... шаққа тура келетін болса, ал оңтүстік аудандарда төменгі деңгей
күшті булану болатын жазғы мерзімге қабаттас келіп отырады.
Жер асты ... көп ... ... ... заңдылықпен
сипатталмайды.Сулы және құрғақшылық жылдар бірінің артынан бірі кезектесіп
келіп отыруы мүмкін; ұзақ мерзімді сулы және құрғақшылық ... ... ... да кездеседі, оларға жер асты суларының ... ... ... тура ... отырады.Жауын-щашын мол жылдары жер асты
суларының қоры толығып отырса, құрғақшылық ... ... жер асты ... ... ... жылдық ағындысының
құбылмалылық амплитудасын азайтады.
Жағалауда орналасқан жер асты суларының режиміне жер үсті су ... ... ... және ... су деңгейінің құбылмалылығы
жер асты суларының ... мен ... ... ... ... ... км ... әсер етсе,ал су өткізгіштігі жоғарғы тау ... 2...6 км ... ... ... әсер ... ... немесе көл
қазаншұңқырындағы жер асты суларының деңгейінің құбылмалылығы өзен немесе
көлдегі су ... ... ... ... ... ... асты ... өзендер мен көлдерді қоректендіріп отыратынын атап
өтуіміз керек, әсіресе құрғақшылық жылдары жер үсті ... жоқ ... қасы ... ... ... ... ... жақын аудандарда
жер асты суларының деңгейі теңіз деңгейінің өзгеруімен ... ... ... суларының режиміне әсер ететін геологиялық факторлардың
ішінде ... ... тура ... ... әрекеттер және т.б.
ТМД елдерінде негізгі су көзі ... жер асты ... ірі ... саны ... жер асты ... ... ... нггізінен парниктерді
жылумен қамтамасыз ету үшін, ғимараттарды жылыту және бальнеологиялық
мақсаттар үшін ... ... ... жер асты суларымен күресу ісі
күрделі мәселеге айналып отыр. ... ... ... жер ... химия өнеркәсібінің бағалы элементтерді алудағы әжептеуір минералдық
базасына есептелінеді.
Жер асты суларының пайда болуы. Жер асты ... ... ... ... ... талаптанғандар көне грек философтары - Платон мен
Аристотель. Платон (біздің заманымыздан бұрынғы 427-347 ... жер ... ... ... суларының есесінен түзіледі деп болжады. Оның
топшылауынша тау жыныстарының қуыстарын бойлай қозғалған ... суы ... ... ... да жер ... тұщы ... түрінде шығады.
Аристотель (біздің заманымыздан бұрынғы 384-322 жылдар) жер асты сулары тау
жыныстарының қуыстарындағы суык ауаның ... ... ... болады
деп санады.
Римдік Марк Витрувий Полий (біздің заманымыздан бұрынғы 1 ғасыр) ... ... ... мен кар ... топыраққа сіңуі есесінен түзіледі деп
болжады. Кейінірек жер асты сулары су буларының аса ... ... ... 16 ... ... жер бетіндегі сулардың тау
жыныстарына сіңіп төмен ... ... ... ... ... басымырақ айтылып жүрді. 1902 жылы австралиялық геолог
Э.Зюсс жер ... ... ... ... ... ... ... тереңдігі осы суларды ювенил сулар, атмосферадан ... ... ... ... ... сулары деп атады.
Қазір жаралу тегіне жер асты сулары инфильтрациялык, конденсациялық,
тұнбалық (седиментациялық) және ювенил суларға ажыратылады.
Инфильтрациялық сулар атмосфера ... мен жер беті ... ... ... ... есесінен түзіледі. Жер асты суларының
басым көпшілігі осы жолмен қалыптасады. Сіңетін ... ... ... ... ... ... климат, бедер, есімдік, тау
жыныстарының құрамы мен олардың су ... ... ... ... ... серпімділік айырмасының әсерінен атмосферадан жер
қыртысына карай, ал тау жыныстарында бір горизонттан екінші горизонтқа
қарай орын ... ... су ... ... ... қалыптасады. Әйтсе де осы жолмен жиылатын жер асты ... онын ... ... аз ғана ... ... ... ... немесе жұрнақ су шөгінді жыныстарға сіңіп
жиылған және қазірге дейін сақталып келе жатқан көне алаптардағы қалдық су
болып ... Осы ... ... ... және мұнайлы-газды
жабық құрылымдардың терең бөліктерінде сақталып қалады. Өзінің жоғарғы
минералдығымен ... осы ... ... ... ... ... емдік мақсаттар үшін де пайдаланылады.
Ювенил (кіршіксіз) немесе тереңде пайда болатын сулар ... ... ... және ... ... жоғары көтерілген
ыстық будың суынып қоюлануы ... ... Жер ... ... бұл ... айтарлықтай мәні жоқ.(Э.Зюсс). Әдетте, табиғаттағы
жер асты ... ... ... ... Мұны осы ... химиялық және
газдық құрамы, режимі, пьезометриялық арындардың деректері дәлелдеп ... ... ... ... өзге ... ... де ... тараған.
Жер асты суларының қалыптасуы және режимі. Жер асты суларының
қалыптасуы ... ... екі ... ... ... және конденсациялық теориялар.
Сорғу теориясы жер асты суларының қалыптасуын атмосфералық ... мен жер үсті ... ... ... ... ... сорғуы)
арқылы түсіндіреді (Беруни). Ірі жер жарықтары және қуыстарымен сорғыған
сулар, су өткізбейтін қабаттарға жиналады да, жер асты ... ... асты ... сорғу жолымен қоректенуі мерзімдік құбылмалылығымен
ерекшеленеді және табиғат жағдайларына тәуелді.
Конденсациялық теория жер асты ... ... су ... ... мен ... ... атмосферадан конденсациялану жолымен
жинақталатындығымен түсіндіреді.
Бұл екі теория қазіргі кезеңде бір-біріне қарама-қарсы ... ... ... ... көп жылдар бойы жүргізілген зерттеулер
нәтижесінде жер қыртысына сулар сұйық тамшылар ... де және су ... де ... ... жауын-шашыны көп аудандарда жер бетіне жақын орналасқан
су алмасу жылдам өтетін қабатта жер асты ... ... ... ... аз эрі ... көп ... ... жер асты сулары
негізінен су буларының конденсациялануымен қоректенеді.
Жер қыртысының терең қабаттарында орналаскан жер асты ... ... өте ... Олар өте ертеде теңіз шөгінділерінің тығыздалу кезінде
өз бойынан суды ... ... ... ... Бұл сулар
әдетте, өте тұзды болып келеді.
Сонымен қатар жер асты суларында ... ... да ... ... ... жер ... ... бөлініп шыққан су буларының
конденсацияға ұшырауы ... ... ... ... жер ... шығуы вулкандардың жұмыс істеу кездерінде күшейеді.
Жер асты сулары жер қыртысында, тау жыныстарында сорғу аркылы ... ... ... ... ... қозғалысы жарықтар мен
қуыстардың бір болігінің су буы ... ... ... ... Сіңу ... ... мен қуыстар суға түгел толған жағдайда
жүреді. Бұл қозғалыстағы судың массасы сіңу ағысын туғызады.
Жер асты ... ... ... және ... және ... ... жэне турбулентті болып келеді.
Жер асты суларының қалыптасқан қозғалысы кезінде сіңу ағысының барлық
элементтері ... ... ... Егер сіңу ... ... мерзімдік өзгерістерге ұшырайтын болса, онда бұл ағысты
қалыптаспаған дегі атайды. Жер асты ... ... ... ... әр ... және ... ... әсерінен пайда болады.
Гидравликалық сипатына қарай жер асты суларының тегеурінсіз және
тегеурінді жер асты су ... деп ... асты ... ... ламинар немесе турбулентті болуы мүмкін
ламинар қозғалыс кезінде су ... ... ... ... ... ... қуысты жер қыртысындағы жер асты суларында кездесуі
мүмкін. Ірі жарықтары бар. Қуыс тыныстарында және ... ... ... ... ... бұл түрі тау жыныстарында сирек байқалады.
Жер асты суларының қозғалысы гидравликалық тегеуріндердің айырмашылығы
болған жағдайда байқалады. ... биік ... ... пәс ... қарай қозғалады.
Тегеуріндердің айырмасы ДН = HI- H2 неғұрлым көп болса, соғұрлым жер
асты суларының ... ... ... ... (АН) сіңу ... ( 1 ) қатынасын тегеуріннің немесе гидравликалық градиент ... = ... ... - өлшемсіз шама.
Жер асты суларының режимі дегеніміз - ... ... ... ... және ... ... ... ұшырауы.
Табиғи жағдайда жер асты сулары бузылмаған режимімен сипатталады. Бүл
режим метеорологиялық жэне геологиялық факторлардың әсерімен қалыптасады.
Жер асты суларының ... ... ... әсер ... ... ... ... Олар жер асты ... ... ... ... және ... ... және ... құбылмалылығын қалыптастырады.
Маусымдық құбылмалық айтарлықтай амплитудамен сипатталады, себебі
жауын-шашын мен ... жыл бойы ... ... Яғни, бұрынғы КСРО-
ның көпшілік аудандары үшін жер асты ... ... ... ... қар ... ... байқалады. Солтүстік аудандар
үшін жер асты суларының төменгі деңгейі қыс ... ... ... жер асты суларының қоректену кездері шорт қысқарған шаққа тура
келетін болса, ал оңтүстік аудандарда төменгі деңгей ... ... ... ... ... келіп отырады.
Жер асты суларының кеп жылдық құбылмалылығы айтарлықтай ... Сулы және ... ... ... ... бірі ... ... мүмкін; ұзақ мерзімді сулы және құрғақшылық жылдары қабаттасып
келетін ... да ... ... жер асты ... ... ... ... тура келіп отырады. Жауын-шашын мол ... жер ... қоры ... ... ... ... - керісінше, шығынға
ұшырайы. Бұл жер асты ... ... ... ... ағындысының
құбылмалық амплитудасын азайтады.
Қысқа мерзімдік қысқы жылымық пен жазғы ... жер ... ... қысқа уақытқа үлкен дәрежеде құбылуына әкеліп соғады.
Бұл өз: өрістерің амплитудасы жоғары мөлшерге жетуі мүмкін.
Жағалауда орналасқан жер асты ... ... жер үсті су ... етеді. Масалы, өзен, көл және бөгендердегі су деңгейінің құбылмалылығы
жер асты ... ... мен ... ... ... ... ... км жолағына әсер етсе, ал су ... ... тау ... 2...6 ... ... ... әсер етеді. Өзен аңғарындағы немесе қол
қазан-шұңқырындағы жер асты суларының деңгейінің құбылмалылығы өзен ... су ... ... ... келіңкіреп қайталап отырады. Сонымен
бірге, жер асты суларының өзендер мен ... ... ... өтуіміз керек, әсіресе құрғақшылық жылдары жер үсті ... ... ... қасы ... болған жағдайда.
Теңіз жағалауына жақын аудандарда жер асты суларының деңгейі теңіз
денгейінін өзгеруімен сәйкес құбылып ... асты ... ... әсер ететін геологиялық факторлардың
ішінде ерекше атауға тура келетіндері; тектоникалық ... ... ... ... және ... Жер асты ... ... - химиялық қасиеттері
Гидрогеологиялық зерттеулерде жер асты сулары температурасы, ... дәмі және иісі ... ... қасиеттермен анықталады. Жер
асты сулары температурасының өзгерісі ... ... Биік ... ... ... тоң тараған аймақтарда жер асты суларының температурасы
төмен, ал соңғы аймақтарда ... ... ... ... ... ... мәнді келеді. Жас вулкандық әрекеттің аумағында,
гейзерлер жер бетіне шығатын орындарда судың температурасы кейде 100° ... ... ... ... ... жер асты ... температурасы
5-12° С шамасында өзгеріп отырады және негізінен жергілікті климаттық,
гидрогеологиялық жағдайларға байланысты ... ... жер асты ... температурасы бұлақта
құдықта немесе скважинада тікелей өлшенеді. Су температурасын өлшеу үшін
самарқау термометр деп ... ... ... Оның ... ... жылу ... заттармен оралады. Терең
скважиналардағы ... ... ... термометрден басқа
электротермометрлер және термоэлементтер пайдаланылады.
Жер асты суларының түсі ... ... ... ... ... байланысты. Органикалық қоспалар суға сарғылт және
қоңырқай түс береді. Темір ... мен ... суды ... және ... ... Жер асты ... ... түссіз келеді. Судың түсі биіктігі
30-40 см шыны ... ... ... және дәл ... ... құйылған
дистилденген сумен салыстыру арқылы анықталады.
Жер асты ... ... оның ... механикалық қоспалар
мен органикалық заттарға байланысты. Жер асты суларының мөлдірлігі де түсті
анықтағандағыдай цилиндрдің жәрдемімен ... Ол үшін ... ... ... ... қояды да, шүмегінен суды ... ... ... әріп анық ... дейін суды ағыза береді, әріп
оқылатын ... ... ... ... ... су бағанының сантиметрмен
есептелген биіктігі су мөлдірлігінің дәрежесін көрсетеді.
Жер асты ... дәмі оның ... ... ... заттарға,
газдарға, әр түрлі қоспаларға байланысты болады. Бір литр суда 500 ... ... ... ... тәтті дәм сезіледі, ал бір литрдегі хлорлы
натрий мөлшері 600 ... ... ... түз дәмі ... ... сульфаты
суға ащы дәм. темір тұздары тіл куыратын немесе сия ... ... ... дәм. ... мен ... ... және бос күйдегі
қышқылы сүйкімді сергіткіш дәм береді. Аз минералданған жаңбыр суының дәмі
сүйкімсіз келеді. Судың дәмін 20-30° С-қа ... ... ... ... ... әр ... ... байланысты.
Жер асты суларының әдетте иісі болмайды. Бірақ кейде жер асты ... ... ... ... ... иісі ... ... иіс болмауы тиіс. С- дың иісін дәл анықтау үшін оны 50-60° ... ... ... ... деп ... ... ... судың құрамында 60-тан
астам элемент болатыны анықталды. Жер асты ... ... ... ... ... ... бөлшектер, газдар, микроорганиздер
болады. Бұл құраушылар жер асты суларына тау жыныстарынан, атмосферадан
және жер ... ... ... қосылады. Табиғи сулардағы молырақ
тараған элементтер:
CLS,C,Si,N,0,H,K,Na,Mg,Ca,Fe,Al, басқа элементтер ... ... ... аз ... ... ... жер асты суларының химиялық ... мәні зор. ... ... ... бір ... ... асты суларына практикалық баға беру тым алуан түрлі. Жер асгы ... ... ... ... ... тұздардың сандық мөлшері және өзара
қатынасы ... ... ... ... оның ... иондардың, ұшпайтын әр түрлі
органикалық заттар мен коллоидтардың жиынтығы болып табылады Судың жалпы
минералдануы оны кайнатып буға ... және ... ... ... 110° С ... ... ... арқылы анықтайды. Оның мөлшерін
г/л немесе мг/л арқылы өлшейді. Теориялық жағынан ... ... ... ... мен молекулалардың есептелген қосындысына тең болуы тиіс.
Жер асты суларындағы құрғақ қалдықтың мөлшері ... ... ... ... ... ... Жалпы минералдану жоғарылаған ... ... ... ... ... типі ... ... минералданудың шамасына
қарай жер асты сулары тұщы, әлсіз минералданған. тұзғылт, тұзды, аса тұзды
болып ажыратылады.
Бұлардан басқа құрғақ қалдық ... 200 ... ... ... аса
тұщы суларды өз алдына ... Тұщы ... ... ... ... ... минералданған сулар гидрокарбона-ты-
сульфатты; тұзғылт сулар-сульфатты немесе хлоридті-сульфатты; ... ... ... ... аса ... ... мен тұздықтар көбінесе
хлоридті, кейде сульфатты-хлоридті және сульфатты болып келеді. Жер асты
суларының сапасына баға ... ... ... ... ... саналады.
Химиялық құрамына қарай жер асты суларының көпшілік қабылдаған
бірыңғай жіктеуі жоқ. Бұл ... ... ... және ... ... ... түрлі болып келетіндігіне байланысты. Басым келетін иондары
мен олардың өзара қатынастары бойынша суларды бөлу ... ... ең ... ... ... ... 1948 жылы ... болатын. Басым келетін аниондарына қарай О.А.Алекин барлық табиғи
суларды гидрокарбонатты, сульфаты, хлоридты деп үш ... ... ... бөлу ... ... ... гидрохимиялық көрінісін ашады. Басым
келетін катиондарына қарай одан ары кальцийлі, магнийлі және ... ... ... ... ... ... ... қарай әр топ өз кезегінде ... ... ... ... ... ... қарай жіктеуден басқа
да жіктеулер бар. Бұлардың қатарына арнаулы ... ... ... ... ... ... асты ... химиялық құрамының қалыптасуындагы басты орынды
мынадай процестер алады:
1) ... пен тау ... ... ... және ... ... ... еруі;
2) термодинамикалық жағдайлар өзгергенде булану мен ... ... ... ... олардың судағы мөлшерінің
жоғарылауы;
3) коллоидтық - химиялық процестер;
4) шығу тегі әр ... ... ... ... климаттық, геоморфологиялық, геологиялық жағдайларға,
факторларға байланысты. Жер асты ... ... ... ... бір ... жер асты ... ... жауын-шашын және жер беті сулары алады.
Бұрынғы Одақ жерінде ... ... 6 ... 2096 мг/л-ге
дейін әзуеріп отырады. Ресейдің ... ... ... ... ... ... жауын-шашын арқылы 50 т-дан 80 т-ға дейін түз түседі.
Гумидтік аймақтың жауын-шашыны ... ... ... мен Арал ... ... - ... ... болып келеді.
Бұрынғы Одақ аймағының өзен суларының минералдануы 0,05-1 г/л-ден 2-3
г/л-ге дейін жетеді, кейде одан жоғары да ... ... ... ... ... ... ... картасы бойынша анықтайды, егер
ондай карта жоқ болса, грунт тасқынының бағытын ... ... ... асты ... ... ... тіпті құрамы біртекті тау
жыныстарының өзінде түрліше келеді. Сондықтан жер асты ... ... ... сөз ... ... ... орташа жылдамдығы еске
алынады. Тәулігіне бірнеше ... ... ... ... дейін
жететін бұл жылдамдық даладағы ... ... ... геофизикалық
әдіс изотоптарды пайдалану бойынша анықтайды.
Индикаторлар әдісінде тәжрібе скважинасына судың химиялық құрамын
өзгертетін зат ... де, жер асты ... ... ... бұған
төменіректе орналасқан байқау скважиналары арқылы өзгеріске үшыргған осы
судың ... ... ... Тәжірибе және байқау скважиналарының бір-бірінен
қашықтығы тау жыныстарының ... ... ... ... ... ірі ... ... 2-5 м, ұсақ түйірлі құмдарда 1-2 м,
құмдарда, саздақтарда және басқа суды баяу ... ... 0,5-1,5 ... ... ... орналастырылған байқау скважиналарының бір-бірінен
қашықтығы 0,5-1,5 м. Су ... ... ... мына ... бойынша
анықтайды:
U = 1 / t 2 — t ... 1 — ... және ... ... ара қашықтығы; 12-
индикатордың байқау скважинасына келіп жеткен уақыты; t і - ... ... ... кездегі уақыт. Индикаторлар әдісі химиялық,
колориметрліқ, электролиттік болып ажыратылады.
Химиялық ... ... ... ... ас ... ... ... хлор ионы, хлорлы литий, хлорлы аммоний пайдаланылады.
Алдын ала судағы хлор ионының ... ... ... ... ... ... алынған сынамаларды азот қышқыл күміс
ерітіндісімен титрлеу ... ... ... ... болу ... ... ... ретінде тау жынысы жұтып алмайтын бояуды
пайдаланады. Сілтілі ... ... ... сілтілер ерітіндісінде
ерітілген флюоресцеинді, ... ... ... ... Қышқыл сулар үшін қышқылдардың әлсіз ерітіндісінде ерітілген
метилен көгашін және анилин көгашін қолданылады.
Бұлардың ішінде ... ... ... Оның 1 : 40 000 ... ... ... ... пайда болатын жасыл түсті жай
көзбен байқауға болады.
Электролиттік әдіс ... ... ... ... ... ... ... омдық кедергісін тэжірибе барысында бақылап
отыруда. Электролит ретінде хлорлы аммоний, ас тұзы ... ... ... әдістемесімен алынған нәтижелерді
өңдеу арнаулы нұсқауларда келтірілген.
Геофизикалық әдістер жер асты ... ... ... ... қолданылады. Бұл әдістер тобынан резистивиметрия әдісін
қарастырамыз. Бұл әдіс ... ... ... ... ... деп аталатын аспаптын көмегімен өлшеуге негізделген.
Резистивиметр скважинаға түсіріледі. ... ... ... жағдайдағы
судың электрлік кедергісі өлшенеді. Скважинаға электролитті ... ... ... бірнеше рет өлшеу жүргізіледі. Судың қозғалыс
жылдамдығын мына формула бойынша ... = 1,81г/ t 2 — t i lg ... \к - ... қозғалыс жылдамдығы; г - скважинаның радиусы., см; Со
-тұздардың судағы табиғи концентрациясы, г/л; С2 мен Сі - ... ... ... 12 мен t 1 - ... моменттері.
Тұздардың концентрациясы мен ерітіндінің меншікті электрлік
кедергісінің арасында кері байланыс ... Жер асты ... ... мен жылдамдығын анықтау үшін кейбір элементтердің радиоактивтік
изотоптары да пайдаланылады. Радиоактивтік сәуле шығарудың ... ... ... ... скважинасына түсіреді.
Радиоактивтік индикаторлар әдісі бөгендердің сүзгіленуін, жер асты
және жер беті ... ... ... тұздардың көшуін зерттеуде т.б.
жағдайларда кеңінен қолдаланылады.
Қазір табиғи суларда жүрген табиғи ... және ... ... анықтауға негізделген табиғи изотоптар әдісі
қолдану да дамып келеді. Бұл әдіс арқылы жер асты суларының атмосфера жауын-
шашыны мен жер беті ... ... жер беті және жер асты ... байланысы, ылғалдың булануы мен оны өсімдіктердің тартуы зерттелуде.
Бұл мақсаттар үшін тритий көбірек ... ... жер асты ... ... ... ... үшін
гидроизогипстер мен гидроизопьезалардың карталары жасалады.
ІІ. Жер асты суларын жіктеу
2.1 Жер асты суларының ... асты ... ... мәселелерімен көптеген зерттеушілер айналысты.
Бұлардың қатарында Б.Л.Личков, Ф.В.Саваренекий. О.К.Ланге, А.Т.Овчинников,
И.К.Зайцев, Н.Н.Бинднман, Н.И.Толстихин, П.П.Климентов т. б. бар. ... ... ... ... осы ... дейін жер асты суларының
көпшілік қабылдаған бірыңғай жіктеуі жоқ, бірыңғай ... ... жер асты ... ... ... ... ... болуымен,
жылжымалылығымен түсіндіруге болады.
Жер асты суларының жіктеудің негізіне әр түрлі бглгілер қабылданған.
Олар: су ... ... ... құрамы мен жасы, жер асты
суларының физикалық ... мен ... ... ... ... ... ... қасиеттері т.б. Су сыйыстырушы жыныстардың
жасына қарай жер асты сулары осы атпен ... ... ... ... юра
сулары, бор сулары, палеоген сулары, неоген сулары т.б.
Температурасына қарай жер асты сулары салқын (температурасы 20°С - ... жылы ... ... ... өте ... (42°С- тан ... ... Минералдану дәрежесіне, яғни еріген тұздардың мөлшеріне қарай.
В.И. Вернадский бойынша, жер асты сулары тұщы, тұзғылт, ... және ... ... Жер асты ... сипаттау
Әдетте, жер асты суларын сипаттау мен баға ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге олардың құрамы да елеулі орын алады.
Еріген тұздар ... ... ... жер асты ... ... хлоридті, ал катиондары бойынша кальцийлі,
магнийлі, натрийлі болып ажыратылады. Жер асты ... ... ... ... ... қышқылы, азот, күкіртсутегі т.о. газдар ... ... ... ... ... мәні де ... газдардың құрамына қарай жер асты сулары көмір қышқылды.
күкіртсутекті, радонды болып бөлінеді. ... бір ... ... бар
сулардыбальнеологиялық сулар деп атайды.
Белгілі элементтердің еріген күйде бөліп аларлық мөлшері бар жер ... ... ... деп ... ... ... ... бұл
сулар иодты, бромды-иодты, бромды т.б. болып бөлінеді.
Тау ... ... мен ... ... ... жер асты ... төмендегідей типтері ажыратылады:
1) жер қыртысының ең жоғарғы бөлігін құрайтын тау жыныстарының
түрлі саңылауларынан орын ... ... ... ... сулар;
2) жоғары және төменгі беттерінен су өткізбейтін жыныстарымен
шектелген шөгінді тау ... ... ... ... орналасып
алып айналымға түсетін пласты сулар. Бұл ... ... ... - ... ... бөлінеді;
3) жарықшалармен бірқалыпты тілінген ... түп ... ... ... сулары;
4) нық тұтасқан карбонатты, гипсті және ... ... ... орын ... ... сулар;
5) жеке тектоникалық жарықтар мен ... ... ... ... ... ала айналымда жүретін жарықшақтық -
желілік сулар.
Гидравликалық қасиеттеріне қарай жер асты сулары арынсыз және ... ... ... беті ... еркін шаралы болады. Соңғысында
сулы горизонт жоғарғы ... су ... ... ... ал одан
төмендегі гидростатикалык қысым түскен жер асты суында арын пайда ... ... ... ... жер асты ... жіктеуі ерекше назар
аударады. А.М.Овчинников жер қыртысындағы жатыс жағдайларына қарай жер асты
суларын қалқыма суға, грунт ... ... ... ... Жер ... осы негізгі типтерінен басқа жарықшақтық - карстық және ... ... ... жеке ... жыныстары саңылауларының сумен қанығу дэрежесіне қарай ... ... ... 2 ... ... Оның жоғарғысы аэрация
аймағы, төменгісі қанығу ... деп ... ... ... жер беті ... суы ... ... орын алады. Атмосфера және топырақ жамылғысы
мен тікелей байланысқан осы ... ... ... мен жер ... ... қанығу аймағына қарай өтуі байқалады. Аэрация
аймағындағы тау жыныстары азынаулақ қана суга ... ал ... ... ауа
толтырып тұрады. Жер асты суларының қалыптасуында аэразия аймағы маңызды
орын ... ... ... су буы, ... ... ... гравитациялық сулар және мұз орын алады. Аэрация аймағының
қалыңдығы ... ... ... ... ал ... ... ... аймақтарда бірнеше жүздеген метрге дейін жетеді. Жер ... ... ... ... ... ... саналатын капиллярлық
жиек орналасады. Жиектің қалыңдығы тау жыныстарының құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... төме-ніректе
орналасады. Бұл аймақта барлық саңылаулар, жарықтар, ойықтар ... ... суға ... ... ... жер асты сулары грунт,
артезиан, жарықшақтық сулар түрінде үнемі айналыста ... ... ... ... ... аймағының қалыңдығы да грунт сулары
деңгейінің өзгеруіне сәйкес өзгеріп отырады. Жер асты ... ... ... ... ... осы ... тау ... келіп
жеткен кездегі еріту процестерінен басталады.
Қорытынды
Жер асты сулары ауырлық ... ... ... ... аймағынан
арылу аймағына қарай қозғалады. Алдыңғысында судың биіктік деңгейі барынша
жоғары, ал кейінгісінде едәуір төмен келеді. Жер асты ... ... ... тау жоталары және оларды қоршаған тауалды шлейфтері, суайрық
жазықтықтары т. Б. Бедердің биік ... ... Жер асты ... ... ... жер суаратын каналдардың аймағында орналасуы
мүмкін.
Жер асты суларының арылуы өзен аңғарларында, жыралар мен сайларда,
әдетте, суды ... ... ... мен суды ... өткізетін жыныстар
алмасатын, жер бетіне шығатын су жиылып қалатын тау ... ... ... ... батқалады. Жер асты суларының ... ... ... ... ... су ... байланысты.
Грунт суларының қозғалу бағыты бедердің еңістену бағытына сәйкес келеді.
Борпылдақ және қатты жыныстардың ... мен ... ... бүтіндей
толған жағдайдағы осыларды бойлай қозғалуы фильтрлену деп ... Егер ... ... ... ... ... ... мен жарықтары арқылы
қозғалатын болса, оның ... деп ... ... - шашын суының, жер
беті суларының ... ... ... құйылуы инфлюация деп
аталады. Жер асты суларының ... ... ... жэне ... ... және ... ... және бірқалыпсыз
болып ажыратылады. Ауанды немесе параллель ... ... ... Бұл ... ... ... заңына бағынады.
Ұтқымалы немесе құйынды ... ... ... ... ауытқуымен
сипатталады. Соған байланысты судың әр ... ... ... ... ... ... ... сызықтық заң ғана
бағынады.
Жер асты суларының анықталған қозғалысы уақыт ішінде ... ... кез ... ... ... ... ... су қабатының қалыңдығы, арын градғенті, сүзілу мен ... ... Егер ... осы ... ... белгілі
бір уақыт ішінде үнемі өзгеріп отырса, ондай қозғалыс анықталмаған қозғалыс
деп ... Сулы ... ... ... ... жер асты ... ... өзгеріссіз болған жағдайдағы қозғалыс бірқалыпты қозғалыс
деп аталады. Сулы ... ... ... жылдамдығы жер асты суы
бетінің ... ... ... жер асты ... ... қозғалыс деп аталады.
Жер асты сулары қозғалысыньщ бағыты мен жылдамдығын ... ... ... ... жер асты ... қозғалысының бағытын
және нақты жылдамдығын білу қажет. Грунт сулары тасқынының шарасы тасқынның
қозғалыс бағытына қарай еңіс ... ... ... ... ... ... үшін осы сулар шарасының еңістік бағытын ... ... ... С. Қ. Географиялық белдеулер –ХБГ, 2001, N 4.
2. Полярлық координаттар. – ... және ... 2005, N ... Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
4. Түсіпбекова Г. Географиялық карта туралы жалпы мәліметтер.-
5. ... және ... ... 2.
6. Коринский В.А., Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен мұхиттар
географиясы. Алматы,2001.
7. ... ... ... ... ... және ... ... Сейсенов А. Географиялық карталарды оқыту. География окружающая
среда 2005 , N 3 .
9. ... ... ... ... және ... –2005, N ... |Жер |Жер |Жер асты ... ... ... ... |үсті |асты | |
| ... ... | |
| | | ... ... ... |Жер |
| | | ... ету ... ... | | | ... қамтамасыз | |
| | | | |ету | |
| 100 |24 |76 |40 |26 |34 |

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер асты суларының пайда болуы4 бет
Мұнай, газды жинақтау, дайындау, тасымалдау және игеру технологиялары мен принциптері156 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық - географиялық сипаттама32 бет
Бірыңғай бюджеттік жіктеу21 бет
Бюджет шығыстарын жіктеу3 бет
Бюджеттік тапшылықтарды қаржыландыру көздері25 бет
Диуани-хикмет” ескерткіші тілінің грамматикалық ерекшеліктері (тәуелдік, жіктік және көптік жалғауларының қолданылуы)122 бет
Екі жақты жазу және бухгалтерлік шоттар7 бет
Есімдік8 бет
Есімдік туралы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь