Тасымалдау үдерісін қайта құру жағдайындағы тариф құрылымы

Кіріспе

3
І Тасымалдау үдерісін қайта құру жағдайындағы тариф құрылымы
4
1.1 Темір жол саласының ісәрекетін тарифтік реттеу 4
1.2 Темір жол көлігін қайта құрылымдау жағдайындағы тарифтік саясаттың негізгі ұстанымдары және темір жол көлігі қызмет көрсетулерінің тариф құрылымын жетілдіру жолдары
9
1.3 Тасымалдау үдерісінің қолданыстағы тариф құрылымы және темір жол тасымалдарына арналған тариф құрылымын жетілдіру қажеттігін белгілейтін факторларды талдау
14

ІІ Тарау Тасымалдау үдерісінің тарифты жетілдіру жолдары 19

2.1 МОНОПОЛИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ ТҰРЛЕРІН ТАРИФТІК РЕТТЕУ
19
2.2 Қазақстанның темір жол тарифін өзге ТМД елдерінің тарифтерімен 23
салыстыру
2.3 Тарифтік саясатты жетілдіру бағыттары 35

Қорытынды 37
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 38
Темір жол көлігі жаңа субъектілерінің қызмет көрсетулерінің бағасын анықтаудың әдістемесін ісжүзінде қолдану жеке тұрдегі күрделі міндет болып табылады, себебі көрсетілген қызметтің құнын әрбір нақты жағдайда қызметті сатып алушы да оны сатушы да есептеуі тиіс, және есептеудің тиісті әдістемесі қызметті тұтынушылардың барлығына бүкіл нормативтіканықтамалық ақпаратпен қол жетерліктей болуы тиіс. Бұл проблеманың аса тиімді шешімі тиісті есептеулерді темір жол көлігі субъектілері қызмет көрсетулерінің тарификаторының АЖО-сы тұрінде автоматтандыру болып табылады. Мұндай АЖО-ларды енгізу қызметтер құнын есептеудің дүрыстығын бақылау мәселесін шешуге және жеткізушіге қызметтің ақысын төлеу жөніндегі шотты бірден қызмет көрсетудің төменгі деңгейінде ұсынуға мүмкіндік береді.
Бүгінгі күні жүк тасымалдарының құнын есептеуді "Плата2007" АЖОсы орындайды, оны ВНИИУП (Мөскеу қ.) әзірлеген және ол жыл сайын жаңартылып отырады. Аталмыш АЖО "Тауар кассирінің АЖОсының" құрамдас бөлігі болып табылады және сол сияқты жекелеген бағдарламалық өнім ретінде жүзеге асырылады. Әзірленген тарифтік саясаттың енгізілуі жаңа АЖО-тари¬ф шешуді алдын ала қарастырады.
Тасымалдау процесіне қатысушылардың қызметтер құнын есептеу үшін көрсетілетін қызмеггтердің көлемін екі жақтың да, б.а. қызметті ұсынушы мен тұтынушының айңын тұрде есепке алуы қажет. "Қазақстан темір жолы"ҮК" АҚдағы статистикалық есеп жүргізудің қолданыстағы жүйесі темір жол колігі субъектілерінің қызмет көрсетулеріне қатысты реттелетін бағаларды (тарифтерді) есептеуге мүмкіндік бермейді, себебі бірқатар көрсеткіштер бойынша статистикалық есеп орындалмайды, ал кейбір көрсеткіштер бойынша есепке алу онша да нақтыланбаған және сараланбаған тұрде орындалады, бұл жаңа баға құрылымының талаптарын қанағаттандырмайды.
I. Заңнамалық және құқықтық актілер.
1. Қазақстан Республикасының 1994 жылғы 27 желтоқсанындағы Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім).
2. Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 1шілдедегі Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім).
3. “Қазақстан Республикасының көлік туралы” Қазақстан Республикасының 1994 жылғы 27 қыркүйектегі заңы.
4. “Темір жол көлігі туралы” Қазақстан Республикасының 2006жылғы 8 желтоқсанындағы заңы.
5. “Табиғи монополиялар туралы” Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 9 шілдедегі заңы.
6. “Акционерлік қоғам туралы” Қазақстан Республикасының 2008жылғы 13 мамырдағы заңы.

II. Арнайы басылымдар
7. Қазақстан Республикасының теміржол көлігін қайта құрылымдаудың 20092006 жылдарға арналған бағдарламасы.
8. Қазақстан Республикасының теміржол көлігін қайта құрылымдаудың 20062010 жылдарға арналған бағдарламасы.
9. “Қазақстан темір жолы” республикалық мемлекеттік кәсіпорынның 20062009 жылдарға арналған даму жоспары.
10. Темір жол көлігінің 2014 жылға инвестициялық бағдарламасы.
11. Отчет ЗАО НИИ ТК по проекту ТАСИС Поддержка развития политики транзитных коридоров в Республике Казакстана, 2007г.
12. Отчет ЗАО НИИ ТК по проекту Освоение перевозок по международным транспортным коридорам Республики Казакстан, Алматы. 2004г.
ІІІ. Оқу методикалық және ғылыми әдебиеттер
13. Е.Д Атамкулов, К.К.Жангаенин “Железнодорожный транспорт Казакстана” Реструктуризация и пути интеграции в мировую экономику. Алматы Экономика
14. А.Омаров “Қазақстан темір жолдарының тарихы” Алматы: “Бауыр және Ко” 2004ж
15. Пивень К.Д “История развития транспорта и коммуникации Казакстана” Алматы 2005г.
16.Е.Ж.Калиев “Вековая деятельность железнодорожного транспорта Казакстана” Алматы: РГП “Қазақстан темір жолы”. 2002г
17. А.Омаров “Дорога дружбы и сотрудничество”
Алматы 2001
18. Б.Жармақов “Стальная магистраль республики” Алматы 2008
19.Қазақстан темір жолы № 1,2,3,4,5. 2009ж.
20.Железнодорожный транспорт № 4. 2009г.
        
        Жоспар
|Кіріспе | |
| |3 ... ... ... ... құру ... ... ... | |
| |4 ... ... жол ... ... ... ... |4 ... Темір жол көлігін қайта құрылымдау жағдайындағы ... | ... ... ... және ... жол ... ... |9 |
|көрсетулерінің ... ... ... ... | ... ... ... қолданыстағы тариф құрылымы және темір жол | ... ... ... ... жетілдіру қажеттігін |14 ... ... ... | |
| | ... ... Тасымалдау үдерісінің тарифты жетілдіру жолдары |19 |
| | ... ... ... ... ... ТАРИФТІК РЕТТЕУ | |
| |19 ... ... ... жол ... өзге ТМД елдерінің тарифтерімен |23 ... | ... ... ... бағыттары |35 |
| | ... |37 ... ... ... |38 ... жол ... жаңа ... қызмет көрсетулерінің бағасын
анықтаудың әдістемесін ісжүзінде қолдану жеке тұрдегі күрделі ... ... ... көрсетілген қызметтің құнын әрбір нақты жағдайда қызметті
сатып ... да оны ... да ... ... және ... ... ... тұтынушылардың барлығына бүкіл нормативтіканықтамалық
ақпаратпен қол жетерліктей ... ... Бұл ... аса тиімді шешімі
тиісті есептеулерді темір жол көлігі субъектілері қызмет көрсетулерінің
тарификаторының АЖО-сы тұрінде ... ... ... Мұндай АЖО-
ларды енгізу қызметтер құнын есептеудің дүрыстығын бақылау мәселесін
шешуге және ... ... ... ... ... ... ... көрсетудің төменгі деңгейінде ұсынуға мүмкіндік береді.
Бүгінгі күні жүк тасымалдарының құнын есептеуді ... ... оны ... ... қ.) ... және ол жыл ... ... Аталмыш АЖО "Тауар кассирінің АЖОсының" құрамдас бөлігі болып
табылады және сол ... ... ... өнім ... ... ... тарифтік саясаттың енгізілуі жаңа АЖО-тариф шешуді
алдын ала қарастырады.
Тасымалдау процесіне ... ... ... ... ... қызмеггтердің көлемін екі жақтың да, б.а. қызметті ұсынушы мен
тұтынушының айңын тұрде есепке алуы қажет. ... ... ... ... есеп ... қолданыстағы жүйесі темір жол колігі
субъектілерінің қызмет көрсетулеріне ... ... ... ... ... бермейді, себебі бірқатар көрсеткіштер
бойынша статистикалық есеп орындалмайды, ал кейбір ... ... алу онша да ... және ... тұрде орындалады, бұл
жаңа баға ... ... ... ... үдерісін қайта құру жағдайындағы тариф құрылымы
1.1 Темір жол саласының ісәрекетін тарифтік реттеу
Жүк айналымын, жолаушы айналымы мен өзге өндірістік көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... ... трансферттік бағалар мен тарифтерді нақты тұрде есептеуге мүмкіндік
берсе, ... ... ... ... бойынша есептеулерді орындауға
негіздеме болады.
Нарық жағдайында кәсіпорындарда өздеріне рыноктың ... ... ... ... және оның рыноктағы орнықты
жағдайын қамтамасыз ететін икемді ... жүйе ... ... ... үшін темір жол тасымалдарына деген ... ... ... ... ие ... олар бір ... жүктердің жекелеген
тұрлерін тұтыну көлемдерінің күрт өсуіне (отын: ... ... ... ал ... ... жүктердің өзінің маусымдық туындауына байланысты
болады (ауыл шаруашылық өнімдері). Жүк ағымдарының ... ... ... жүк ... бұл өз ... ... тең ... соған сөйкес табыстың бір бөлігінен айрылуға әкеледі. Осы проблеманың
шешілуіне темір жол тарифінде маусымдық ... ... ... ... ... ол жыл бойы ... жол ... қуаттылықтарының жүктемеленуін
оңтайландырады.
Маусымдық жеңілдіктерді ұсынудың басты идеясы тарифтің төменгі деңгейі
мен осы жеңілдіктердің жүктің әрбір тұрі ... ... ... ең ... бұл ... жүктердің барлық тұрлері бойынша жиынтық ... ... ... ... ... ... көзделіп отырған
жылдық табыс жоспарына қатысты төмендеп кетпейтіндей етіп ... ... ... ... асырған кезде жылжымалы құрамның
иелікте болуы, тартымның тұрі, вагонның тұрі, жәнелтілімдердің тұрі деген
сияқты ... ... ... ... ... мен ... ... нақты өзіндік құнның жедел есебін жүргізу ісі басты маңыздылыққа ... ... ... ... ... нақты бағыттар бойынша тасымалдауға
жұмсалатын нақты шығындарды және ... ... ... ... ... ... деңгейі мен үзақтылығын жеткілікті тұрде
дөл белгілеуге мүмкіндік береді. Осы ретте ... АҚда жүк ... ... ... өзіндік құнын есептеудің факторлықбаланстық әдісінің
негізделуімен "Жүк ... жол ... ... өзіндік құнының есебі"
атты бағдарламалық кешені әзірленген.
Ұсынылып отырған тарифтік саясатты, баға ... ... ... ... ... ... үйлесетін төлеуесептесудің
жаңа жүйесі болмайынша ісжүзіне ендіру мүмкін ... ... ... ... ... ... сипаттайтын негізгі ақпараттық және
құжаттық ағындарды ... жол ... ... ... ... салыстырмалау мен қызметтердің ақысын төлеу жөніндегі қаржылық
құжаттарды әзірлеуді ... ... де ... мен ... ... ... ... дөрежеде
жүк жәнелтушілер мен темір жол арасындағы қазіргі кездегі ағымдарға сәйкес
келетін ... онда өзге ... ... ... ... бастап
құрылуы тиіс. Мысалы, тасымалдаушы мен МТТ операторының қаржылық өзара
карымқатынастарының ... ... (бас ... ... ... негізінде нақты төлемдікесеп айырысу жүйесін әзірлеу керек [68].
Жаңа тарифтерді енгізбестен бүрын шешілуі тиіс болатын міндеттердің бірі
қызмет ... ... ... үшін ... ... ... баға беру, нақтылау және қажет болған жағдайда
өзірлеу. Темір жол саласы ... ... ... және ... ... ... еңбектік біртұтас нормативтер мен нормалардың
бүкіл арсеналына ие. Алайда ... ... ... мен нормалары технологиялық нормативтер ... ... ... ... ... ... база ... салалық
шаруашылыққа арнап олардың шығындарын ... ... және ... қамтамасыз ету мақсатында әзірленген болатын, былайша айтқанда,
ресурстарды шығындаудың қолданыстағы нормативтері дегеніміз ... ... ... ... ... ... құнын есептеу кезінде қолданылатын технологиялық нормативтер
қызметті сатушының да, қызметті ... ... да ... ... ... ... ... нормативтерді факті бойынша,
статистикалық мәліметтердің негізінде есептеп ... ... ... ... ... сатушыны қанағаттандырмайтын болса керек. Екі жақты
да қанағаттандыру мақсатында технологиялық нормативтерді тәуелсіз орган
даярлауы ... ... ... ... құндылығын сұраныс пен ұсыныс
факторларымен анықтау принциптеріне ... ... ... ... қатысты бағаларға ие ... ... ... де бүгінгі күні оларды істәжірибеде қолданудың нәтижелері
жайында айту әлі де ... ... ... ұсынылып отырған әдістемелерде баға
құрылымының әлемдік тәжірибесінен алынған тұжырымдамалар жүзеге асырылған.
Қызметтердің (қызметтер ... ... кез ... ... жүйесінің
қолданымдылығын растаудың міндетті шарты кәсіпорын ... ... ... үшін ... болатындай ақша қаражаттарының көлемін қалыптастыруды
қамтамасыз ету. Сол себептен жаңа ... ... ... ... ... ... ... өндірістікқаржылық ісәрекетінің
нәтижелері арқылы бағалауға болады, ... ... жол ... ... ... ... процесінің тұрғысынан алғанда мүлде
жаңа болып табылмайды (сатылған өндірістік есеп пен ... ... ... ... ... ... көтерген шығындары мен жалпы табыстан
тұтыну тұрғысынан ұсынылып отырғаы одістеме бойынша бағалауға ... өзін ... өту ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
"ҚТЖ" ҮК" АҚның былтырғы жылғы қаржылық нәтижелерін ұсынылған ... ... ісі ... ... ... ... мен ... қолданудың тиімділігіне баға берудің әдісі болып табылады.
Тарифтерді ұсынылған сүлба бойынша практикалық тұрғыдан ... ... ... ... жүк айналымын, жолаушылар айналымын және өзге де
өндірістік көрсеткіштерді болжамдаудың нақтылығы үлкен ... ... ... он жыл бойы ... ... деген сұранысты болжамдау
мәселесі қоршаған ортаның жылдам және ... қиын ... ... салдарынан айрықша қиын бола бастады.
Егер алдыңғы жылдары болжамдаудың міндетіне тасымалдау көлемдерінің ел
экономикасының өсуіне байланысты өсу ... ... ісі ... болса,
соңғы жылдары тасымалдау көлемдерінің (тасымалдар тұрінің) өзгеруі елеулі
тұрдегі төмендеу беталысына және сол ... баяу осу ... ... б.а. ... ... ... экстремумы (қиын жағдайы) бар қисық
пішінді болатын. Төмендеу шамасы мен ... ... ... ... ... өте ... ... болатын, себебі тасымалдау колемдерінің
осындай мінезқұлқы жағдайындағы болжамдау тәжірибесі мүлде жоқ ... жол ... ... барлық тұрлерімен (автомобильдік,
авиациялық, темір жол көлігі, өзен ... ... ... ... ... ... өзгеруі қосымша қосарланады.
Темір жол колігі үшін тасымалдауға деген сұранысты болжамдау қажеттілігі
капиталдың отелу мерзімі үзақ болып келетін көптеген ... ... ... болғандықтан тым үлкен.
Қазіргі жағдайда темір жол көлігіндегі жүк ... ... ... ... жүк құраушы салаларының дамуын, жалпы ішкі онімнің
(ЖЮ) ... ... ... ... ... ... ... болжамдау негізінде және ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер ретінде жүктерді тасымалдау колемі, жүк айналымы
және тасымалдаулардың орташа үзақтығы болып табы
Тарифтерді кызметтерді ... мен ... ... на ... ... поездық локомотивтердің қосалқы жүрісінің коэффициенті вагон
ыдысының нормативтік салмағы, құрамның орташа салмағы, бір вагонды өңдеуден
өткізуге қатысты, не ... бір ... ... қатысты маневрлік
локомотивтердің локомотивсағаттары, маневрлік локомотивтердің өндірістік
емес текке тұрулардың есебімен ... ... ... жылдамдығы
және т.б. қажет болуы мүмкін.
Тарифтің қайсыбір элементінің құрылымның элементі ретінде не болмаса
құрамдас ... ... ... ... ... мақсаттары мен
принциптеріне байланысты болады. Мысалы, қайсы бір қызметтің ... ... ... ... көрсету үшін қажет болатын темір жол
көлігі өзге субъектісінің қызметтерінің ... ... ... келесі екі тұрде елестетуге болады:
егер де рыноктың барлық субъектілерінің үлесін айырып бөлу ... ... ... ... ... жеке ішкі ... құны ... де сатылатын қызмет өзге субъектінің қарастырылатын қызметтерінсіз
ешқашан ... ... ... ... ... ... ... өзі сатылатын қызметтен тыс ешқашан тұтынылмайтын болған
жағдайда.
Ұсынылып ... ... ... ... асырудың бағыттары жоғарыда
баяндалған тұжырымдамада көрсетілген, ол ... жол ... ... реформалаудың мақсаттарын және оларға қол ... ... бұл ... ... ... ... өз бетінше
теоретикалық плацдармы болып келеді, ... ... ... жол ... ... табысын қалыптастыру, есепке алу және бақылауға алудың
жаңа жүйесі құрылуы тиіс.
Темір жол ... ... ... ... ... ... өзара
байланысқан экономикалық, есепке алу, ... және ... ... кадрлық, маркетингтік және заңдық мәселелердің
шешілуін ескеретін кешендік мәселе ... ... [15]. Осы ... ... екі ... ... ... туындайды. Біріншіден,
енгізуден бүрын жүйенің әдіснамалық қамтылуы өзірленіп қойылуы ... жаңа ... ... ... ... ... қажет етпей ме, онда тарифтерді есептеудің тәртібі ескерілген,
жаңа тарифтерді енгізудің ережелері ... онда ... ... ... және қайта қараудың механизмдері белгіленген. Екіншіден,
темір жол бөлігі. ... оның ... ... және бағалық
нормативтерді есептеу әдістерімен белгіленетін ... ... деп ... ... және ... ... ... саясаттың мақсаттарына,
бағалық нормативтерді есептеу өдістемесіне, және өзге де нақты жағдайларға
байланысты нақтылануы мүмкін.
Осылайша, ... ... ... ... ... құнның бір
мағынасы арқылы көрсетілуі не болмаса үш құрамдас бөліктен ... ... ... шарттытұрақты шығындардан және өлшегіштің
бірлігіне қатысты ... ... ... ... ... құрамдас бөліктері тарифтердің деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ететіні түсінікті.
Аса егжейтегжейлі ақпаратты ұсынумен бағаны үлестірудің бұл өдісі пайданың,
шығындар мен көлемнің мінезқұлқын салыстырмалауға, және ... ... әр ... ... арнап тиімді бағаны тағайындауға мүмкіндік
береді. Қажет болған жағдайда көсіпорын ... ... ... ... ... ... ... бұл ретте ол залалсыздық нүктесінен
төмен болмауы тиіс. Былайша айтқанда, егер де ... ... ... ... ... барынша темен баға өзгермелі шығындарға
негізделетін болады.
Бағадағы табыс не ... сома ... не ... ... бұл ... ... ... табыстық бөлігін £ құрайтын
элементтерін өр тұрлі етіп ... ... ... % ... жақсы
пысықталған көсіпорын бекітілген және ... 3 ... ... ... болған жағдайда инвестицияларға бағытталған және
нақты өлшегіштің бірлігіне ның жиынтығын анықтауға болады. Бұл ... ... ... ... осы ... ... ... мүмкін. Табыстық бөлігін үлестірудің тағы бір нүсқасы пайданың
қайсыбір есептік ... ... ... ... ... құрылымының мақсаттарына байланысты есептік база ретінде кәсіпорынның
шығындары, өндірісте қолданылатын мүліктің құны және т.б. қолданылуы мүмкін
[9].
"Тариф құрылымы" және "тарифтің ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөліктері бойынша бөлінген бағалық
нормативтердің жиынтығы ретінде көрсетеді. Тарифтерді ... ... ... ... ... ... қызметтің табыстық өлшегіштері, ал
бағандарында бағаны ... ... ... ... ... бөліктері орналасады. Соған сөйкес, темір жол ... ... ... қызмет көрсетулеріне қатысты бағалардың есебі барлық
бағалық нормативтердің құрамдас бөліктерін анықтауға негізделген.
Жоғарыда келтірілген тарифтің ... ... ... ... ... құнын қызмет олшегіштерінің ... ... ... ... ... ... ... болып келеді,
бұл ретте ... ... ... ... ... есебі
технология бойынша қажет болып ... ... не ... ... және ... тасымалдың шарттарына (параметрлеріне) негізделумен
орындалады. Мысалы, тепловоздың поездык ... ... ... ... отынның көлемін сипаттайтын "тоннакм брутто" колемі жанармайдың
10 000 ... ... ... ... және ... ... салмағының
негізінде есептеледі.
Бұл мысалда поездың брутто салмағы тасымалдың шарттарынан алынған шама,
ал ... 10 000 ткм ... ... ... ... ... Темір жол көлігін қайта құрылымдау жағдайындағы тарифтік саясаттың
негізгі ұстанымдары және темір жол көлігі ... ... ... ... ... жол ... жаңа ... саясатының негізгі ұстанымдары
жоғарыда қойылған ... жол ... ... ... ... негізделген жүйесін, олардың бір біріне қызмет көрсету
жөнінде өзара әрекеттесу тәртібін белгілеу.
Қызметтер ... ... ... ... ... ... ... ал сатушы осы қызметтерді сатуға ... ... ... тарифтік саясат қызметтерді тұтынушы мен өндіруші мүдделерінің
теңгерімділігін сақтау принципіне негізделуі тиіс. Осы ... ... ... ... ... ҮК" АҚның жаңа тарифтік саясаты ... ... ... ... күрастырып шығуға болады.
Бірінші ұстаным тариф құрылымының механизмі тасымалдау ... ... ... ... ... мүмкіндігін ұсынуы ... ... ... ... ... ... ... пен
бәсекелес қатынастарының дамуы арқылы бір ... ... ... ... субъектілерінің жаңа экономикалық қатынастарынан туындап отыр.
Жоғарыда айтылып кеткендей, ... жол ... ... ... ... ... сатып алады, ол кешенге ... ... ... ... ... ... өткендей, барлық
орындаушылардың үлесін айрықшалап бөлу ісі ... ... ... ... ұсынуы кезінде қаржылық және экономикалық мүдделерін
қанағаттандырудың қажеттілігінен ... ... ... қалыптасатын бәсекелестікнарықтық
қатынастар төлеуге қабілетті сұраныстың болуымен белгіленеді және көліктік
қызмет көрсетулердің көп тұрлілігімен ... ... көп ... ... ... ... бірі бірімен байланысқан
бірнеше қызметтердің әр тұрлі ... ... ... бір ... ... ... ... қызметтер темір жол
қызметтері рыногының әр тұрлі субъектілерінің ... ... ... мүмкін.
Мұндай қызмет көрсетудің құны қарапайым қызмет көрсетулердің көлемі мен
олардың ... ... ... ... ... болады,
жиынтығында олар тарифінің құрылымы болып табылады. ... ... ... ... ... мен ... өлшегішінің бірлігіне
қатысты бағалардың есебі оңай бақылануы ... ... ... ұсынылуындағы
тариф құрылымы аталмыш ұстанымның орындалуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... мүдделерін
есепке алумен белгіленуі тиістігіне негізделген. Әцбір қызмет ... ... ... ... ... ... ... арқылы байланысқан болатын және өз қаржылық
мүдделерін ... ... ... кезеңінде олар үшін өздерінің баға
саясатын әзірлеу міндеті аса ... ... ... ... ... жол саласы субъектілерінің қызметтері, бүрында да көп рет айтылып
жүргендей, бағаларын (тарифтерін) АРЕМ ... ... ... және ... ... ... орнатылған бәсекелес секторының
қызметтеріне бөлінеді. Саланы монополиясыздандыру ... ... тек ... ... жол ... ұсыну жөніндегі оператордың
қызметі ғана ... ... ... Кез ... ... монополистің
ісәрекеті бағасы қымбат болып келетін негізгі құралдарды пайдалану мен
күтіп ... ... ... ... соның салдарынан өзге
бәсекелесушілердің рынокқа кіруі ... ... ... [84]. ... ... екі ерекшелігімен көзге түседі:
біріншіден, қызметтерді өндіру мен тұтыну ... ... ... не ... өзге де ... күйін (әдетте кеңістіктегі
күйін) өзгертуге арналады, мысалы ... ... ... ... ... ... процесі жүктің күйін (дәлірек айтқанда жүктің орналасқан жерін)
өзгертуге арналады;
екіншіден, қызметтер, атап айтқанда, темір жол ... ... ала ... ... олар ... ... тұтынылады.
Осыған үқсас қызметтердің тарифтерін белгілеу кезінде ... ... ... ... ... есепке алудың
қажеттігін тудырады, өсіресе, егер ... осы ... ... ... ... ... ... келсе. Мұндай жағдайда
қызметтің көрсетілу фактісін нақты тұрде ... ... ... б.а. қызметтің
өрекетіне түсетін, не болмаса сол қызметтің тасымалдағышы болып табылатын
объект ... ... ... ... ... ... [85].
,Жаңадан пайда болған құрылымдардың техникалық тұрғыдан негізделген
қызметтер жүйесін ... ... ... бөлімшелерінің бір біріне
қызмет көрсету жөнінде өзара әрекеттесу тәртібін белгілеу және тасымалдау
процесіне қатысушылардың қызметтеріне ... ... ... ... қажет болатын. Бұл реттегі міндет есептеу өдісін ... ... жаңа ... ... ... ғана ... ... жаңа қызметтерді, олардың өндірушілері мен ... ... ... ... тердің құндылығы сұраныс пен ... ... сол ... ... ... ... жол
қызметтері рыногының субъектілері арасындағы қызметтердің барлық тұрлерін
ортақ ... ... ... үшін қажеттігі тұрғысынан суреттеуі
тиіс.
Жаңа талаптарға жауап беретін біріктірілген ... ... ... үшін "қызметтің тасымалдаушысы" атты түсінікке
негізделген, қызметтерді рынок субъектілерінің беру ... ... ... болатын. Өзірленген технология "ҢТЖ" ҮК" АҚ
тасымалдаудың біртұтас технологиялық процесіне ... ... ... үлгілеудің негіздемесі болып келеді [56].
Субъектілердің арасындағы экономикалық қатынастар олардың темір жол
рыногында атқаратын негізгі міндеттерімен ... ... кез ... ... ... ... ... басты қызметі
жүкжәнелтушіге жүктерді қабылдау, беру, тасымалдауға қатысты ... ... ... ... сондайақ тартымның қауіпсіз, сенімді және
тиімді қызметтерін ұсыну [60]. "Жолаушы тасымалдары" ААҚ, темір жол ... ... ... ... қызмет корсетеді, "Қазпошта" ААҚ
пошта тасымалдау қызметін, жүкжәнелтушілерге қол жүгі мен жүк ... ... ... ... ... ... ... поездардың құрастырылуы мен оларды қозғау үшін операторға
ұсынылуын қамтамасыз ... ... ... жол ... операторының міндеті магистраль^ тораптың
инфрақұрылымын поездардың ... ... ... ... жол ... қызметтеріне қатысты сұранысын толығымен
қанағаттандырылуын және ... ... ... ... ... тең ... ... ететіндей күтіп ұстау, сақтау және
дамыту (10.7сурет).
Өзіне темір жол қызметтері рыногының ... ... ... ... технологиялық процесі үздіксіз сипатқа ие.
Саланы реформалаудың алдында көліктік қызметтерді жалғыз ғана ... ... ҮК" АҚ ... ал ... ... ... қаржылық және
экономикалық мүдделерін көздейтін және ... ... ... ... табыс табуға мүдделі тасымалдау процесіне қатысушылар
пайда болды ... ... ... ... шешу ісі ... ... мен ... біріктірілген үдерісінің
әрекеттік үлгісінің негізінде әзірленген темір жол қызметтері рыногының
бизнесүлгісін өзірлеуді қажёт ... ... жол ... ... ... тасымалдау үдерісіне қатысушылардың бір біріне және ... ... ... ... ... ... көрсетуі тиіс және ол субъектілердің құрылымдалған
қызметтерінің жиынтығы болып ... ... ... қызметтің
өлшегіштері және қызмет көрсетудің әрбір актісі ... ... ... ... ... ... тиіс. Ңызмет көрсетулер
тасымалдаудың ... ... ... ... тұтынушылардың
объективтік қажеттерін қанағаттандыру тұрғысынан белгіленуі тиіс, себебі
қызметтің құндылығы сұраныс факторларымен белгіленеді [69].
Қызметтердің құнын ... ... ... ... беру ... ... ... б.а. ұсыныс факторларымен жүзеге
асырылады, себебі бағаларын есептеу өдістемесі темір жол ... ... ... өз ... қол ... үшін ... әр тұрлі етіп,
басқарып отыруына мүмкіндік беруі тиіс.
ҚР "Темір жол ... ... ... ... мен ... ... бірнеше рет айтылып өткендей, "Қазақстан темір
жолы" ҮК" ... ... ... жол ... ... жиынтық табыстан өз
мүдделерін көздейтін бизнесқұрылымдардың пайда болуына әкелді [55]. Темір
жол саласын реформалаудың қазіргі ... ... ... ... ... бір ... бөлінуі барысында "ҚТЖ" ҮК" АҢның
ұйымдық құрылымынан магистральдік темір жол торабының операторы мен ... ... ... ... ... ААҚ, "Казтранссервис"
ААҢ және озгелері сияқты бөлініп шыққан ... ... ... ... ... ... ... айналуда [56].
Саланың құрылымындағы орын алып жатқан озгерістер ... ... ... озгертіп жіберді.
Сонымен қатар, бір бірімен корреспонделінетін (алмасатын) өнеркөсіп пен
көлік салаларының тарифтерін көтеру олардың өнімдерінің ... ... ... тигізеді. Егер де тарифтерді көтеру процесі экономикада
тұрақты ... ие ... ... да әсе ... және ... халықтың
өмір сүру деңгейі мен оның сатып алу қабілеттілігі төмендей түседі. ... ... ... ... дайын өнім қорларының талап
етілмеген өсуі не болмаса қызмет иегерлерінде артық ... ... ... ... тарифтік саясатқа ... ... ... жалпы шығындардағы өзгермелі және тұрақты шығындардың
үлесімен, тасымалдау көлемінің өзгеруіне ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді [66]. Уақыт
бойынша шығындар төмендегілердің өзгеруіне байланысты болады:
өндіріс факторларына қатысты нарықтық ... ... ... ... жүктемелену дөрежесінің өзгеруі
не;
3. тасымалдау көлемі мен өнімділіктің өзгеруіне;
тасымалдау ... ... мен ... жетілгенлігіне
байланысты.
ушысымен және өзге де көрсеткіштермен белгіленеді [68]. Тиімділікке әсер
ететін негізгі факторлар ретінде темендегілер болып ... ... тұрі (жүк және ... тұрі (республикалық, экспорттық, импорттық, транзиток);
2. жүктің тұрі.
Жоғарыда аталған барлық факторлардың өзара әрекеттесуі мен ... ... ... ол ... ... ... ал меңзерлермен факторлардың бір ... ... ... факторлар тарифтік саясаттың ұсынылып отырған түғырнамасында
баланстық деп аталған, ... ... ... бүкіл темір жолы үшін
пайданың орташа нормасын кепілдейтіы ... ... ... өр ... тасымалдаудың әр тұрлі нормалары белгіленеді. ... ... ... ... ... ... ... деңгейін
қамтамасыз ету мақсатында жекелеген тұтынушылардың төлем ... ... ... ... ... жүргізіліп отырған реформалау темір жолдың қызмет етуінің
өрекеттену үлгісі мен поездар ... ... ... әсерін
тигізген жоқ, алайда ол кәсіпорынның қолданыстағы ... ... ... "Қазақстан темір жолы" Үлттық ... АҚны ... ісі одан ... ... бөлініп шығуына әкелді. Бүрынғы
біртұтас кәсіпорынның ... ... ... жатқан құрылымдарының ішкі
бағалары темір жол қызметтері рыногы ... ... ... тиіс ... ... ... ... асырылуы
темір жол тарифін келесі құрамдас бөліктерге бөлініуін ... ... және ... ... жол ... ... тарифіне.
Мұндай келешек тарифтік саясатты реформалау стратегиясы міндеттерінің
ішінен ... баға ... ... ... ... ... [69]. "ҚТЖ" ҮК" АҚның жетілдірілген тарифтік саясаты
саланы қайта құрылымдау нәтижесінде ... ... ... ... жаңа ... ... ... және
технологиялық өзара қарымқатынастарынан сусындайтын. Темір жол саласының
тарифтік саясатын реформалау ... ... ... ... жол қызметтері рыногы субъектілерінің қызметтерін.
Тарифтік Келісімінің жыл сайын өтетін Темір жол ... ... ... ... жол ... ... мен өсіресе республиканың экономикасындағы
нарықтық өзгерістердің серпінділігі көліктік баға құрылымының осы ... ... бұл ... байқала бастады:
тасымалдаудың орта желілік өзіндік құнын бағалаудың ... ... ... параметрлер бүрынғы КСРО шеңберінде бағаны ырықтандыруға
дейін есептелген ... және ... ... тасымалдаулардың
орташа өзіндік құнынан өзінің шамасы мен құрылымы бойынша айрықшаланатын;
темір жол көлігі тұтынатын ... ... ... ... ... жарақтандыруға байланысты, тасымалдау көлемдері мен басқару
өдістеріне байланысты өзгерулерінің есепке ... ... ... мен ... табысының өзара сөйкессіздігін тудырды;
1.3 Тасымалдау үдерісінің қолданыстағы тариф ... және ... ... ... ... ... ... қажеттігін белгілейтін
факторларды талдау
№ 1001 Бағанамасын әзірлеу кезінде тарифтерді тагайындаудың есептемелік
негізі ретінде темір жол ... ... құны ... ... ... ... тасымалдауларды ұйымдастыру мен жүзеге
асырумен байланысты болатын нақты шығындардың ... ... ... ... жасау болып табылады [3].
Бұл ретте, төлемнің деңгейі жүктердің класы мен тұріне, тасы
малдың ... оны ... ... ... ... тұріне, оның жүк көтерімділігіне, вагон
ный, нақты жүктемеленуіне, жылжымалы құрамның иелігіне, мар
шруттығына (бағыттылығына) б. ... ... ... бойынша саралау кезінде тасымалдар сондайақ
қашықтықтар бойынша тасымалдық төлемдердің ... ... ... ... болатындай мақсатпен озіндік
құнының өзгеру көрсеткіштеріне негізделетін. Қашықтықтар бойынша ... ... ... үшін ... ... ... ... бастапқыаяққы және қозғалыстық әрекеттерге жұмсалатын шығындарға
болінген болатын. Осыған сөйкес, №1001 ... ... ... бастапқыаяққы және қозғалыстық әрекеттерге жұмсалатын
шығындар шығындардың осы екі бабын да есепке алатын ... ... ... ... Бұл ... ... ... қымбат
категорияларымен (жинақталған, берілімдік және т.б.) орындалатын қысқа
қашықтықтарды ... ... ... есептеу кезінде тоннакмдің
есебімен қозғалыс әрекетіне ... ... ... ал бастапқыаяққы ... ... ... ... бір ... ... кезде бір бірімен бірдей болады.
Бастапқыаяққы әрекеттерге қатысты ... ... ... ... осі үшін ... жонелтілімнің есептік салмағының тоннасына арнап
белгілеген болатын.
Тек қозғалыстық әрекеттеріне жұмсалатын шығындарды ғана емес. ... 3500 к\т ... ... vwh ... ... ... "тарифтік алаңша" тағайындалған болатын, бұл жағдайда тоннакмден
алынатын толем қашықтықңа байланыссыз алынатын, ... осы ... тыс ... тасымалдаулардың озіндік құны олардың үзақтығының
озгеруіне қарай шамалы ... ғана ... ... байланысты № 1001 Бағанамасындағы тарифтердің аса
жоғары меншікті мөлшерлемелері қысқа қашықтықтарға (500 км ... ... б.а. ... ... ... ... аса ... болып
келетін жерлерінде, былайша айтқанда, 1001 Бағанамасы (қазақстандық және
ресейлік ... ... ... ... ... осіп кеткен
бәсекелестікті толығымен есепке ала бермейді. 500 км мен 3500 км шектерінде
бұл ... ... ... ... және ... кез келген
қашықтықтағы тарифтің меншікті молшерлемелері өзгеріссіз қала ... ... ... не ... ... ... ... мерзімдері, сусымалдығы, үлкен габариттері, адам омірі мен
қоршаған ортаға тондіретін қаупі және т.б. ... әр ... ... ... ... ... себебі олар арнайы жылжымалы
құрамды сатып алу мен күтумен және ... ... ... ... ... ... болатын өзіндік құнға әсерін
тигізетін.
1001 Бағанамасының ... ... ... ... ... тұрлеріне
байланысты болады, олар вагондап, контейнермен және үсақ жәнелтулер ... ... ... вагондап женелту деп өзін тасымалдау үшін бір
тасымалдау құжаты бойынша жеке вагон ұсынылатын жүк ... ... ... ... ... массасын тасымалдауға арналған
әмбебап (өдеттегі) ... ... ... ... ... ұсті ... мен ... тасымалдау мен жүктердің жекелеген тұрлерін
арнайы жылжымалы құраммен тасымалдауға бөлінеді.
Тасымалдық ақыларын тонналап есептеу әдісі кезінде ... ... ... ... ... ... орнайды. Алайда төлемдерді
тонналап толетудің әдісі жүкжәнелтушілерді вагонның жүккотерімділігін
пайдалануды ... ... ... ... ... есептеу кезінде жүкженелтуші вагонның
жүккотерімділігін артығымен ... ... ... және тасымалдау
төлемдерінің есебі жеңілдейді.
тердің бірі жүктер мен жолаушыларды ... ... ... ... оларды арттыру болып табылады. Бұл қағида көбінесе темір ... үшін аса ... ... ... ... темір жол тасымалдарының
тарифі көлемнің төмендеуіне ... ... ... ерекшеленеді. Жүкті
темір жол көлігімен тасымалдау көлемінің төмендеуі өндіріс көлемінің жалпы
төмендеуінің салдарынан орын алды, бұл төмендеу ... ... ... ... оның ... ... өсуі ... Екінші жеткілікті тұрде
сезілетін себепке автомобиль ... ... ... олар сапалы
автомобиль жолдарының салынуына қарай әсе түсуде ... ... ... ... қолдауға ие болуда, себебі жолдар әр ... ... ... салынады, бұл автомобиль жолдарының үлкен
әлеуметтік мәнге ие болуына негізделген). ... ... ... сапасының өзгеруіне оңай икемделеді, себебі олардың көрсететін
қызметтерінің құны толығымен бәсекелестік негізде қалыптастырылады. Алайда
қазіргі ... ... ... жол жүру ... белгілеу сүлбасы темір жол
тасымалдарының құнын өзгертіп отыру мүмкіндігін тым шектеп тастайды.
Жүктердің ... ... ... көлемдерін арттыруға ынталандыру
үшін және маусымдықтың тасымалдау көлемдеріне тигізетін әсерін азайту үшін
төмендетілген тарифтерді енгізу ... ... ... ... 1 ... 1 қазанға дейін көмір тасымалдаудың жеңілдетілген
тарифін ұсыну). Бұл "түскен" ... ... ... ... ... кезінде пайда болатын қосымша шығындардың жиынтығынан аспаған ... жүк ... үшін ... ... ... ... саланың өнімін
тасымалдау тарифтеріне қатысты төмендеткіш коэффициенттерін ... ... ... ... активтерді қолдану
деңгейін арттыру; әлеуметтік мөнге ие жүктердің ... ... жүк ... ... ... көлемін арттыру; бюджетке ... ... ... 2007ж. ҚР ... ... реттеу мен бәсекелестікті қорғау
жөніндегі агенттігінің бүйрықтарымен жүктерді тасымалдаудың қолданыстағы
тарифтеріне келесі мөлшердегі төмендеткіш ... ... ... ... 0,75 (2007 ... 7 ... 1 ... полиметалды руда тасымалдауға 0,75 (2007 жылдың 30 наурызынан 31
желтоқсанына дейін); Бішкек қ. ... ... ... ... бүйрықтарымен жүктердің бірқатарын тасымалдаудың қолданыстағы
тарифтеріне қатысты төмендеткіш ... ... ... жылы ... ... ... ... көлемі соңғы 5 жыл
ішінде алғаш рет 2003 жылдың деңгейінен асып ... ... ... ... ... ... және тұрлерімен қатаң
бәсекелес күрес жағдайларында отуде. Темір жол капиталды көп жұмсауды қажет
ететін ондіріс болып келеді, мұнда ... ... ... тұру үшін ... ... қажет, бұл ретте темір жол езін озі ақтауға ... өзге ... ... ... ... ... тиіс.
Нарық жағдайында тарифтер мен сапаның тікелей озара байланысы байқалуда.
Тарифтер ... ... ... жүк ... ... мен ... тұрлеріне жылыстап кетуі орын алады, бұл өз кезегінде темір жолдың
табысының азаюы мен ... ... ... ұстауға қажетті қаражаттардың
болмауын тудырады. Тарифтер томен болған жағдайда ... ... ... бұл ... жол тасымалдары сапасының төмендеуін тудырады.
Монополиялық сектор субъектілерінің қызметтерін ... ... ... болады, осы орган магистральдік темір жол ... тең жоне ашық ... қол ... қамтамасыз ету ісіне
бақылауды жүзеге асыратын болады.
Саланы одан арғы реформалау мен тариф құрылымының жетілдірілген сүлбасын
әзірлеу ... ... ... ... ... жүру ... корсетілген қатынас тұрі мен жүктің тұріне ... ... ... ... ... Жүктерді тасымалдау
қызметтеріне қатысты тарифтердің бағанаманы (прейскурантты) озгерту арқылы
өзгертілуі қайта есептеуді және ... ... ... ... тарификатордың негізінде қайта бекітуді көздейді.
Республиканың темір жол көлігіндегі тарифтік саясат Қазақстан арқылы
өтетін көлік ... ... ... ішкі және ... ... қолдауға, әлеуметтік мәні ... және ... ... ағындарды қамтамасыз етуге
бағытталатын болады.
туға уөде берген кәсіпорынға белгілі бір уақыт бойы рынокты ... ... ... ... ... Республикасында темір жол тасымалдарының тарифтерін
мемлекеттік реттеу ісі табиғи монополиялар ... ... ... ... жүзеге асырылады. Табиғи монополиялардың субъектілері
Табиғи монополия ... ... ... ... жергілікті) енгізуге жатқызылады [40, 65, 29].
"Табиғи монополиялар туралы" Заңға сәйкес "ҚТЖ"ХК" АҚ ... ... ... ... келмейді [23]. Темір жол тасымалдарының (үзақ
уақыт бойы монопольдік ретінде саналып келген) кешендік қызметін ... бөлу оның ... ... және ... ... бар
екендігін анықтауға мүмкіндік берді. ... ... ... бәсекелестіктің болмауы көбінесе жоспарлықүлестіру
экономикасынан (бұл сол ... онша дәл ... ... ... ... ... ... "жоспарлық" экономика жағдайына
қарағаннан да үлкен мәнге ие бола ... ... ... ... ... мен ... ... мүмкіндік береді, табысты
көбейту мен шығындарды азайту жолдарының білікті тұрдегі іздестірілуін
қамтамасыз етеді) ... ... ... ... және осы ... рыногының дамымағандығымен түсіндіріледі.
Табиғи монополия субъектілерінің ісәрекеттерін мемлекеттік реттеу
тарифті ... алым ... ... ... ... сметаны бекіту
арқылы жүзеге асырылады; жекелеген жағдайларда шығындарды қалыптастырудың
ерекше ... ... ... уақытша төмендеткіш коэффициенттер
қолданылуы мүмкін.
Тарифқұрылымының қолданыстағы ... ... ... ... ... ... ... актілер болып табылады: табиғи монополия
субъектілерінің ... ... ... ... алым
мөлшерлемелерін) бекіту кезінде қолданылатын Шығындарды қалыптастырудың
ерекше тәртібі жөніндегі ... ... ... субъектілерінің
материалдық, қаржылық ресурстар мен қызметтерді сатып алу ережелері, оларға
жұмсалатын шығындар сол ... ... ... ... алым мөлшерлемелерін) қалыптастыру кезінде есепке алынады [17];
Табиғи монополия субъектілерінің қызметтерді өндіру мен ... ... ... ... қызметтеріне қатысты тарифтер ... ... ... ... ... ... ... болмауы тиіс
екендігін белгілейді. Тарифтік реттеу механизмі кешендік ... ... ол тек ... ... деңгейін кезең бойы түзетпелеуден ғана
емес, ... ... ... ... ... республикалық және
аймақтық деңгейлерде тариф құрылымын басқару мәселелерінен, ағымдағы ... мен ... ... ... мен ... өрекеттесуін
Қазақстанның көліктік жүйесінің құрамдас бөліктері ретінде ... өзге де ... ... ... ... тұтынушыларды қорғау (монополистің қызметіне не болмаса
тауарына қатысты ... ... ... жол бермейді) мен сатушыларды
қорғау (өзіндік құннан томен болатын бағаны белгілеуге жол ... ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Монополистсатушыны қорғау ... ... ... елдің
экономикасы мен тұтынушылар үшін апаттық салдар тудыруы мүмкіндігіне орай
қажет. Көп жағдайларда монополисті сақтау (бұл ... ... ... өзінде) оны жоюдан кейін қалпына келтіруге қарағанда біршама
арзанға түседі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бір біріне сәйкес келмеуі де мүмкін деген сөз [81].
Темір жол тарифтерін қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... келмейді, себебі темір жол
саласының табыстылығын тасымалдау ... ... ... үшін ... көлемдерде арттыруға мүмкіндік бермейді. "ҚТЖ"ҮК" ... ... ҢР ... ... ... мен ... ... агенттігіне тарифтердің деңгейін өзгерту жөнінде отінім бергеннен
бері 2007 жылдың 1 қазанынан ... ... ... ... 2 %ке котерілді. Республикалық қатынастағы тарифтердің
деңгейі мен қосымша әрекеттер үшін алынатын ... ... ... 2008 жылдың 1 қаңтарынан бастап ... ... ... тарифтерінің деңгейі орташа есеппен алғанда 5,8 %ке, жүктерді
экпорттықимпорттық қатынаста тасымалдау тарифтерінің ... 3,8 % ... ... ... үдерісінің тарифты жетілдіру жолдары
2.1 МОНОПОЛИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ ТҰРЛЕРІН ТАРИФТІК РЕТТЕУ
Компанияның рынокта кез келген мүмкін болатын бағамен ұсынғысы ... ... үшін ... ... ... ... ... есептеулерді шекті табыс шекті шығындарға тең ... ... ... ... не ... ... ... азайтатын
болады. Аталмыш ереженің негізін шекті ... (MR) ... ... (МС)
салыстыру принципі құрайды: өзін өндіруден түсетін шекті ... ... ... ... кез ... бірлігін өндіру қажет. Осындай әрбір
бірліктен компания оны өндіре отырып, шығындарға қосқаннан гөрі оны ... ... ... MR>MC ... барлық фирмалар үшін олардың
бәсекелік қабілеттілігін, монополиялық, ... ... ... ... болу/болмауына байланыссыз пайданы барынша арттырудың
дәл бағдары. Сұраныстың ... ... екі ... ... ... ... пайданы барынша арттырудың (10.2сурет), не шығындарды
барынша төмендетудің міндеті тұруы мүмкін (10.3сурет) [54].
Сұраныс томен және шығын жоғары ... ... ... ... ие
болуға жағдайы болмай қалуы мүмкін. MR=MC ... ... ... өз ... барынша азайтатын болады, себебі аталмыш ... ... APm ... өнім ... ... ... үзік сызықшалармен •
толтырылған тіктөртбүрыш жиынтық залалдар.
MR=MC болатындай көлемді өндірумен монополист ... ... ... ... ... өнім ... қатысты пайда; үзік
сызықшалармен толтырылған тіктөртбүрыш жиынтық пайда.
Табиғи монополиялар ... ... ... және ... ... ... сол ... шекті шығындар бойынша
жүргізілген баға құрылымы, әдетте, олардың 2 ... ... одан ... ... х ... бас ... ... себебі
өнім бірлігіне қатысты н ... ... ... ... ... ... ... көруге болатындай, баға аса жоғары және g
өнімнің ... аз ... ... олар ... ... ... ... табыс әкеледі, себебі D мен АТСтың аса бағасы төмен
өдіспен өндіруді қажет ... ... ... мінезқұлқының зерттеулері оның өз тауарын не болмаса
өнімін сатудан алуды көздеп отырған бағасы шекті шығындардан ... ... ... ... ... ... ... сәйкес ресурстарды
аз пайдалануды тиімді деп санайды, бұл ... ... ... ... өзін ... ... Шығындарды асырып корсету және не болмаса
пайдасын асырып ... ... ... монополиялық жағдайына қиянатшылық
ету жиі жағдайда жоғары тұрдегі техникалық ... ... ... монополияның болуы осындай тауарлар мен қызмет корсетулердің
ендірісін мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... табылады. Рыноктың дәрменсіздігінің орын ... ... не ... ... корсетудің аталмыш тұрін шығару бойынша
жауапкершілікті толығымен әрдайым оз мойнына алуы тиіс дегенді ... ... ... бақылауға алудың орнына ол мұны фирмаларды
ортақ мақсаттарда ... ... ... ... ... ... арқылы
реттеуді және (не болмаса) салық салуды және ... ... ... ... ... ... реттеуші әдістер
өсіресе дүрыс және тиімді болуында емес, керісінше, қандай ... ... ... ... ... ... ... [54].
Экономиканың реттелетін салаларындағы монополияға қарсы ... ... орын алып ... шаруашылық процестерге мемлекеттік әсер ету
құралдарының белгілі жүйесін қолдануды құсынады. Осы ... ... ... ... ... жеке меншік
капиталдың реттелетін салаларға енуінің ... ... ... ... ажыратуға болады.
Табиғи монополистердің ... ... ... ... ... ... жоғары және/не болмаса белгілі
деңгейдегі тарифтерді орнатуға құқы болмайды. ... ... ... ... ... тең болатын (барынша жоғары) бағаны заң жүзінде орнатуы
тиіс.
Сұраныс ... және ... ... ... ... өндірушінің табысқа ие
болуға жағдайы болмай қалуы мүмкін. MR=MC болатындай ... ... өз ... ... ... ... себебі аталмыш келем үшін
Pm>AVC. Бұл ... 2,8 4,4 есе ... ... ... ... темір жол көлігімен тасымалданатын жүктердің
негізгі ... ... мен ... ... шикізат қорлары
құрайды, сол себептен құрлық көлеміндегі Қазақстанның экономикалық ... ... ... ... ... ... саясатқа
байланысты болады. Өз кезегінде, тасымалдаудың жоғары құны мен ... ... ... ... қабілеттілігін төмендетіп,
саудаға белгілі тосқауылдар қояды.
Қазақстан темір жолдарының жүктерді халықаралық қатынаста тасымалдаудың
қолданыстағы тарифтерінің деңгейі ТМД ... ... ... ... ... ең ... ... саналады және жүктердің әлемдік
рыноктағы бағаларына байланысты ... ... ... ... бұл
Қазақстан мен өзге елдердің иеленуші субъектілерінің арасындағы ... ... мен ... ... ... ... ... төрізді мемлекеттердің жерлері арқылы үшінші
елдерге бара жатқан экспорттық бағыт
тағы жүктердің тасымалдары олар үшін өрдайым басымдылыққа
ие ... ... деп ... туралы да айтуға болады, себебі
бұл мемлекеттер негізінен өз темір жол желілері ... ... ... ... Оларға қарағанда Тұркменстан
ның жері тиімді жағдайда болып отыр, себебі Тұркменбаши теңіз
порты арқылы Еуропа, Орта Азия, сондайақ, ... ... ... ... ... халықаралық көлік коридоры
ның бағыты өтеді. Қырғызстан мен Төжікстан жерлері географи
ялық орналасуы (таулы жер) мен тасымалдаудың балама бағыт
тарының болмауына ... ... емес ... ... сол ... ... тасымалдауларына ғана бағытталған. ТМД
елдері темір жолдарының ішкі ... дары ... ... мемлекеттерде қалыптасқан дамудың өр ... және ... ... ... жол ... жұмыс
ерекшеліктерімен және ... өзге ... ... ... жол көлігімен астық, мұнай, мұнай өнімдері, көмір,
3 металл илемі, тұсті металл, құрылыс материалдары, ағаш, және я ... ... ... және ... жүктерді 500 км үзақтықг; тағы республикалық
(ішкі) және ... ... ... ... ... caлыстыра келе, ңолданыстағы тариф деңгейлерінің
келесі орташа қатынасын көруге болады: 4,52 есе ... де ... ... қатынас тарифтерінің деңгейі халықаралық
транзиттік қатынастағы тарифтерден 1,151,91 есе, ... ... 1,583,02 есе ... ... ... ... ... Қазақстанға қарағанда аз);
Беларусьта ішкі қатынастағы тарифтердің деңгейі халықаралық транзиттік
қатынастағы тарифтерден 4,5215 есе, ... ... ... есе ... ал ... ... ... тарифтердің деңгейінен 1,251,70 есе төмен;
Украинада ішкі қатынастағы тарифтердің деңгейі халықаралық транзиттік
қатынастағы (экспортимпорттық) ... 1,011,02 есе ... ... ... қатынастағы тарифтердің деңгейінен 1,232,61 есе
томен;
Өзбекстанда ішкі қатынастағы тарифтердің деңгейі халықаралық транзиттік
қатынастағы ... ... ... 1,477,98 есе ... және ... қатынастағы тарифтердің деңгейі орта
есеппен алғанда бірдей болып келеді; себебі қатынастың осы екі ... ... ... ... ... қолданылады.
Тұркменстанда ішкі қатынастағы тарифтердің ... ... ... транзиттік) тарифтерден 4,339,49 есе томен,
ал экспортимпорттық және транзиттік қатынастағы тарифтердің деңгейі орта
есеппен ... ... ... ... ... ... саясатының
мөлшерлемелері қолданылады.
Осылайша, ішкі қатынастағы тарифтер барлық жерде ... ... ... ... бұл ... өз ... едөуір тереңдетілген тұрде
қайта қалыптастырумен дамыту формаларының бірі болып келеді.
2009 жылға ... ... ... ... ... ... Иран рыноктарына шығуына және өзінің өнімін Иран ... ... ... ... ... жаңадан салынған
АлтынсаринХромтау желісі ... ... ... ... ... ... қысқарып, көліктік шығындар, ... ... ... ... 6 ... ... жылдамдай
түседі. Бұл ретте "Қазақстан темір ... ҮК" ... ... ... ... ... ... табысқа ие болу мүмкіндігі
пайда болады. Өзірлеу сатысында тағы да бірнеше жоба жатыр, олар ... болу ... ... ... жол ... ... жылдың 1920 қазанында Мәскеуде өткен Кеңестің бесінші мөжілісінде
Достастыққа қатысушымемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... принциптері
қарастырылған болатын. Бұл ретте, темір жолдардың экономикалық мүдделерін,
олардың тарифтік саясат ... ... ... ... ... ... әрі объективті тұрде белгілеуін қамтамасыз
ету, транзиттік жүк ағымдарын тарту мақсатында Кеңес жүктерді ... ... ... ... жол ... ... тасымалдаудың тарифтік
саясаты мен мөлшерлемелердің деңгейін тікелей жүк тасымалдағыштар, былайша
айтқанда, темір жолдар белгілейді деген шешім қабылдады.
Кеңестің шешімін ... ... 1993 ... 24 ... одақ құру жөніндегі келісімшарттың ... ... ... соның ішінде, Қазақстанның темір жол әкімшіліктері
1993 жылдың 17 ақпанында ТМД мүшемемлекеттерінің темір жол ... ... ... ... өрі ... ... ... болатын [79].
Тарифтерді (жеңілдіктерді, өтпелі және арнайы ... мен ... ... екі және көп ... ... Осы ... Қазақстан, Ресей мен ... ... мен ... ... мен ... ... мен
Литваның; Қазақстан мен Өзірбайжанның, Қазақстан мен Қырғызстанның темір
жол әкімшіліктерінің арасында тарифтік, ... және ... ... ... топтары құрылып, эрекет етуде, аталмыш топтар
тарифтерді темір жол әкімшіліктерінің өтпелі ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде Қазақстанның темір жолы халықаралық
қатынастағы сыртқы экономикалық жүктерді тасымалдау кезінде Қазақстан
Республикасының жері ... ... ... ... хальгқаралық
қатынаста тасымалдаудың ТМД қатысушымемлекеттерінің темір ... ... ... қатар, соңғы жылдары Қазақстанның темір жолы арқылы ... ... ... үлғайту мен қосымша көлемдерін ... және ... ... ... ... құру ... ... жолының тарифтік саясатының мөлшерлемелеріне арнайы
мөлшерлемелер, ... ... мен ... ... ... ... жол тарифін өзге ТМД слдерінің тарифтсрімен
салыстыру
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының (ТМД) мүшеелдерінің халықаралық
(экспортимпорттық, ... және ішкі ... ... ... тарифтерінің салыстырмалы талдауы әрбір мемлекетте жүктердің
тұрі, көліктік құралдардың типі және өзге категориялы ... ... ... ... орын ... көрсетіп отыр. Бұл ретте
қатынас тұрлеріндегі тарифтердің өзара қатынасы да ... ... ... ... 2009 ... 1 тоқсанына қатысты жүктерді ... ... ... ... ... ... ... есеппен 27%ке жоғары болатын, ал Қазакстанда экспорттық тарифтер
транзиттік тарифтерден орта ... 50% ке ... ... ... ... ... ... экспортимпорттық тарифтерінің деңгейі келесі
мемлекеттердің темір жол тарифтерімен салыстырғанда Қазақстаннан ... ... 2,95,2 есе; ... 1,12,6 есе ... Бұл ... орын алған эр тұрлі экономикалық жағдайларға және ... ... ... ерекшеліктеріне тарифтерді құрастыру ... ... ... ... ... тағы бір айта ... ... ТМД мүшеелдерінің темір
жолдары арасындағы жүктерді ішкі тасымалдаудын жалпы халық шаруашылығының
экономикалық тишділіпн ... ... ... деп ... ... айтқанда, реформалаудың нәтижесінде көліктік құраушы да азаюы тиіс,
бұл өндірушілердің ... ... ... былайша айтқанда, бұл
бүкіл экономиканың пайдасына жасалатын ... ... ... де ... ... ... ... экономиканы инфрақұрылымдық
күтімге алу міндеті тұр. Экономикаға бұл жағдайда ... ... ... ... ... газды және т.с.с. арзан бағамен сйтып алу ... ... ... ... ... әлбетте, ол да осы реформалардан қосынды
зардаптарға үшырап қалмауы тиіс, ... ол ... ... ... ... ... көруі тиіс. ... ... өзі ... тұрғыдан негізделген шығындарды өтеуі тиіс
екендігін түсіну қажет, сол себептен көрсетілген қызметтің ... ... ... Көрсетілген қызметтердің ақысын төлеуге тура келеді ... ... ... ... ... ... толығымен төлей
алмайтын адамдар категориясына арнап бағаның өсімін ... ... ... Азия даму ... ... баға ... жүгінсек:
инвестициялауды кідірткен жағдайда республиканың темір жол көлігінің
жүктерді ... ... ... өсіп бара ... көлемдерін
(экономикалық жағдайдың жақсаруымен 2004 ... ... ... ... елдерде жүк тасымалдары көлемінің біршама өсуі басталды) игеруге
шамасы жетпей қалады, ал бұл ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігінің деңгейі төмендейді. ... ... ... ... ... ... ары қарай дамытудың
тежегішіне айналуы мүмкін.
Темір жол ... көп ... ... ... ... ... ... ұстап тұру үшін үлкен шығындар жұмсау керек, бұл ... ... ... өзі ... тиіс. Тарифтер жоғары ... ... жүк ... мен ... өзге ... тұрлеріне жылыстап кетеді, бұл ... ... ... ... ... ... және ... тиісті
деңгейін ұстап тұруға қажетті қаражаттардың болмауына өкеледі. Сонымен
бірге, тарифтер ... ... ... ... ... ... ақталмайды,
бұл темір жол тасымалдары сапасының төмендеуін тудыруы мүмкін. "Қазақстан
темір жолы"ҮК" АҢның міндеті ... ... ... ... ... ... ... тасымалдары) өзара бәсекелестігі тең
жағдайларда өтуі тиіс. Әзірше бұл теңдік қамтамасыз етілмей ... ... ... ... . (олар МТТның баламасы болып келеді)
бюджеттер есебінен орындалады, ал темір жол ... ... ... ... жүк иегеріне жүктеледі. Бұл темір жол тасымалдарының бәсекеге
қабілеттілігін ... ... ... ... ... міндеттерінің бірі сонымен қатар
Ңазақстан Республикасыныц ... ... ... ... қол ... ... әлемдік рыноктардан қашықта
және оқшаулау орналасуы себептерінен, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... дамуы
сонымен шекаралас елдердің транзиттік көлігі жүргізетін тарифтік ... ... ... ... алые ... сондайақ
шекаралық өтпелердегі кідірулер ... ... ... ... ... ... транзиттік уақытын үзартады. Өз
кезегінде, тасымалдаудың жоғары құны мен ... ... ... ... қабілеттілігін төмендетіп, саудаға шектеулік
тосқауылдар қояды.
Қазақстандық өнімді тасымалдаудың негізгі бағыттары Балтык,, Ңара ... ... ... ... ... және ... аумағы арқылы
өтіп жатқанын есепке алумен, Ңазақстан мен экономикасы ... ... ... ... ... қарымқатынастарының туындауы
мен дамуы Ресей тасымалдаушыларының ... ... ... ... жылы ... темір жолы" ҮК" АҚның ... ... өсуі ... ... және соңғы 6 жыл ішінде олардың деңгейі
алғаш рет 2003 жылдың деңгейінен асып кетті. ... ... ... жүк ... ... тұрде реттелуі маңызды рөлге ие болды.
Транзиттік тасымалдаулардың дамуы балама маршруттар мен өзге ... ... ... ... ... ... ... жолы мүдделі темір жол әкімшіліктерінің жүк ағындарын
теңіз маршруттарынан Еуропа Азия ... ... ... жол ... қайта бағдарлау мәселесіне арналған күшжігерлерін
біріктіру (консолидация) жөніндегі мәселені бірнеше рет көтерген ... ... жолы ... жол ... ... ... ... 16,7%ке, ал қара ... ... ... ... ... 13,4%ке қымбаттады.
Темір жол саласы сатып алатын өнімдер мен қызметтердің бағасы өскен
сайын аталмыш саланың көрсететін ... ... да ... ... ... тарифтерді мемлекеттік реттеудің қатаң шаралары
темір жол көлігінің материалдықтехникалық базасын ... ... ... ... ... ... жол ... тұтЬшатын
материалдытехникалық ресурстардың негізгі ... ... ... ... ... ... ... отыр: 2007 жылы 15,7% құнсыздану
кезінде 23%ке; 2008 жылы 7,4% ... ... ... ... ... ... ... темір жол тасымалдарының ... ... ... (тек құнсыздану деңгейіндегі) сала ... ... ... ... ... бермейді.
Соның нәтижесінде, ісәрекеті табиғимонополиялық салаға жатқызылатын өзге
салаларға қарағанда, темір жол ... ... ... ... қамтамасыз етілмейді, отандық және шетелдік инвестицияларды
тартудың жағдайлары жасалмайды. ... де, ... ... баға ... ... ... ... жүргізу механизмі
даму ұстінде және өрдайым жетілдіріліп отырады. Қазіргі кезде табиғи
монополиялардың ... ... баға ... негіздері мен біртұтас
баға (тарифтер) ... ... ... белгілейтін заңдар мен
нормативтікқұқықтық актілердің пакеті өзірленуде.
2.3 Тарифтік саясатты жетілдіру бағыттары
2008 жылы ... ... ... АҢ ... ... Үкіметінің
2008 жылдың 15 қазанындағы №1126 қаулысымен бекітілген 20072009 жылдарға
арналған табиғи монополиялар субъектілерінің ... ... ... ... асыру жөніндегі шаралар жоспарының тарауларын орындау
мақсатымен төмендегі ... ... ... және ... ... ... жол жүк ... есептеу мен Прейскурантын құрастырудың әдістемесі;
темір жол желілерінщ кірме жолдарындағы қызмет көрсетулердің ... ... ... ... ... ... ... қарастыру үшін Қазақстан
Республикасының табиғи монополияларды реттеу мен бәсекені қорғау ... ... 2008 ... 12 ... №311ОД темір жол
желілерінің кірме жолдарындағы қызмет ... ... ... ... ... ... және ... қызметтерді
көрсететін табиғи монополияның барлық субъектілеріне меншік ... ... жол ... кірме жолдарының кызмет көрсетулерінің өзіндік
құнын көрсетілетін қызметтердің тұрі ... ... ісі ... ... ... барлық шығындар негізгі құралдардың қатыстырылғанына
қарай топтастырылады:
I топ кірме жолдарды пайдаланумен ... ... топ ... пайдаланумен байланысты шығындар;
III топ өзге де негізгі құралдарды пайдаланумен байланысты
шығындар.
Екінші кезеңде I және II ... ... ... шығындық өлшегіштер
бойынша үлестіріледі.
Үшінші кезеңде кірме ... ... ... ... ... ... ... жоспарлык не болмаса ... ... ... кезенде:
1) өздерін толық көлемде, соның ішінде негізгі ... ... ... бір ... ... ... шығындар
қалыптастырылады:
топқа темір жол желісінің кірме жолын ... ... ... ... ... жол мен ... бүрмаларды жөндеуге жұмсалатын
шығындар, кірме жолдар мен ... ... ... ... ... ... қатыстырылған көліктік құралдар мен құралжабдықты күтіп
ұстау мен ... ... ... ... және өзге де ... ... ... ағымдағы күтімге алу мен жөндеуге, маневрлік
жұмыстағы локомотивтік бригадаларды күтіп ... ... ... ... ... күтіп ұстауға жұмсалатын шығындар,
локомотивтің тартымына арналған жанармай мен электр ... ... ... ... жене ... ... күкірт қышқылының үздіксіз тұрде тасымалдануын қамтамасыз
етудің қажеттігін есепке алумен, шығындарды ... ... ... ... қолданыстағы тарифтеріне 0,75 төмендеткіш
коэффициенте ... ... деп ... ... ... ... төмендеткіш коэффициенттерді
енгізу туралы ұсыныстары біршама қате болып ... ... олар ... ... аса ... ... ... мүмкін бір элементті "ескерусіз
қалдырды". Былай караганда кез келген кешендік өндірістің құрамында ... бол ад ... ... ААҚ металл илемін тасымалдау тарифтеріне 0,80 мөлшерінде
және екінші материалдық ... ... ... 0,5 ... ... енгізу туралы. Бұл өтінішті қанағаттандырудан
төмендегі себептерге байланысты бас тартылған болатын.
Жүктерді темір жол көлігімен ... ... ... ... ... ... ... өсіру
ескерілген болатын. Ұсынылған материалдарға сүйенсек, "Испат Қармет" ААҚ
2008 жылы металл илемін ... ... ... жол ... ... металл илемінің 1 тоннасының 29342 теңге сатылу
бағасындағы көліктік құрауышының ... 3,45% тен 12,04% ке ... ... мен Иран ... ... илемінің негізгі импорттаушысы болып
табылады, 2007 жылы олардың үлесі, шамамен алғанда, "Испат ... ... ... ... экс.J ... ... ... 65,6%ін
құрады. "Испат Қармет" ААҚ кәсіпорнының металл илемін сыртқы рынокқа
жеткізуінің көз ... ... ... ... ... "Ңазақстан темір жолы"ҮК" АҚның екінші материалдық ресурстар
мен ... ... ... ... ... ... ұсынуы экономикалық тұрғыдан тиімсіз болып шықты.
Қазақстан Республикасының Табиғи монополияларды реттеу мен бәсекені
қорғау жөніндегі ... ... ... жүктерді
тасымалдаудың қолданыстағы тарифтеріне төмендеткіш коэффициенттер ұсынылған
болатын:
2003. жылы:
көмірге 1 ... ... 1 ... ... ... республикалық
қатынаста 0,85 мөлшерінде;
жұмыркесектер мен темір рудасының концентраттарына
24 қаңтардан 31 желтоқсанға дейінгі ... ... ... ... Тобыл және Достық станциялары арқылы 0,85 мөлшерінде;
күкірт қышқылына 21 ... 31 ... ... ... және ... қатынаста (транзиттен өзге) 0,75 мөлшерінде;
шикі мұнайға 26 қыркүйектен 31 желтоқсанға дейінгі ... ... ... ... ... станциясы арқылы 1600 кмден астам
қашықтыққа 0,74 мөлшерінде;
2004. жылы (2009 жылдың 1 сәуіріне қатысты): жұмыркесектер мен темір ... ... 31 ... ... аралықта халықаралық қаты
наста (экспорттық бағытта) Тобыл Достық станциялары ар
қылы 0,85 мөлшерінде;
күкірт қышқылына 25 ... 31 ... ... ... және ... ... (транзиттен өзге) 0,75 мөлшерінде.
Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтері
бойынша ... ... ... кәсіпорындарының бағалары өндіріс
сипатындағы қызмет көрсетулердің есебімен 2008 жылдың желтоқсанында 2007
жылдың желтоқсанына қарағанда 5,9% ке, ... ... ... ... ... ... ... бағасы
0,6%ке өсті. Өткен 2008 жыли бағаның аса қатты өсуі ... ... ... ... ҮК" ... көрсетілген тасымалдарды жүзеге асыруға
арнап жұмсаған нақты шығындарынан ... ... ... ... ... тасымалдарының қолданыстағы тарифтеріне қатысты
төмендеткіш коэффициентті ұсыну "Қазақстан темір ... ... ... әрі ... ... көмір тасымалдары мұнай, мұнай өнімдері, қара және тұсті
металдар сияқты ... ... ... ... ... тасымалдарымен
айқаспалы тұрде қаржыландырылады.
"Ңазақстан темір жолы"ҮК" АҚ Қазақстанның көмір өндіруші өнеркәсібі
өнімінің ... ... ... ... ... ... сақтап
қалу мен жүк ағымдарын көбейту мақсатымен Ресейдегідей көмір тасымалдарына
тарифтік жеңілдіктер белгілеуге әзір (Ңазақстандағы қолданыстағы ... ... ... ресейлік темір жолдары тарифтерінің деңгейіне
жақындатқан жағдайда).
20072008 жылдарғы тасымалдардың ... ... ... ... ... сонымен қатар төмендегілер жүгінген:
"Қазақстан алюминиі" ААҚ Павлодар Оңтұстік Достық ... ... жол ... ... ... тарифтеріне 0,8 төмендеткіш
коэффициентін енгізу туралы.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... ... бұл төмендегімен түсіндіріледі:
Экономикалық есептемелер келесіні көрсетті: сазбалшықтың тасымалдауынан
күтілетін шығындар күтілетін табыстан 1,18 есе « ... ... сол ... ... ... ... ... тасымалдарының қолданыстағы тарифтеріне рифтеріне 0,5
төмендеткіш ... ... ... Қорғасын кенінің 1 тоннасының
сатылу бағасы 19 500 теңге болғанда көліктік құраушының үлесі .қашықтыққа
байланысты ... ... ... темір жолы"ҮК" АҚның
тасымалдаулардың қолданыстағы қашықтықтары жағдайындағы ... ... ... кені ... ... ... 3 есе артық.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... бар болғаны "тиімді" қашықтықтың үзақтығын қысқартып, темір ... ... ... ... ... ... ... АҚның қорғасын
кені тасымалдарына төмендеткіш коэффициенте ұсынуы да шығындарды ... ... ... ... ... ... ... кен байыту өндіріс бірлестігі" ААҚ ... ... ... 0,75 ... ... енгізу туралы.
Қашықтыққа байланысты теміркен жұмыркесектерінің 1 тоннасының 2588,69 ... ... және ... 1 ... 2140,87 ... ... ... құраушының үлесі 4,95%тен 35,44%ке дейінгі аралықты
құрайды.
Жоғарыда келтірілген ... ... ... бағасы "Қазақстан
темір жолы"ҮК" АҢның ... ... ... тасымалдарының
қолданыстағы тарифтеріне 0,85тен кем болмайтын төмендеткіш коэффициентін
тағайындауы тиімсіз болып шықты.
"Қазақмыс корпорациясы" ААҚ жоне ... ААҚ ... ... ... тасымалдау тарифтеріне 0,5 төмендеткіш коэффициентін енгізу
туралы.
Корпорациялар ... пен ... ... ... жыл ... ... бұл ... күкірт қышқылы өндірісінің өсуін туындатады. Мысалы,
өндірілген металды мырыштың эр тоннасына осы ... ... ... ... ... келеді. Қазіргі кезде "Қазцинк" ААҚ үшін күкірт ... екі ... бар және ... ... ... ... күкірт
қышқылының тұрақсыз сатылуынан және негізгі металлургиялық өндірістердің
тоқтап қалу ықтималдығынан ... ... ... ... ... күкірт қышқылының кез келген бағыт бойынша үлестірілуі
"Қазцинк" ААҚын шығынға ... бұл ... ... ұсыну
туралы өтінімді беруге негіздеме болды. Қашықтыққа байланысты, күкірт
қышқылының 1 тонның ... 2008 жылы 13,2 АҚШ ... ... ... ... ... әлдеқайда жоғары болатын, мысалы Австралия көмірінің
бағасы 27,84 АҚШ долл/тонна (БЕТ/ФОБ Үлыбритания), Ресей ... ... АҚШ ... (БЕТ/ФОБ Ресей), Америка көмірінің бағасы 39,93 АҚШ
долл/тонна (БЕТ/ ФОБ АҚШ).
Қазақстан Республикасы ... және ... ... Тарифтер жөніндегі ведомствоаралық комиссиясының ... ... ... ... ... ... ... "Алып
Аксес Көмір" ЖШСны Екібастүз көмірінің 1 тоннасының бағасы тұтыну орнында
(Рефтиндік ГРЭС) 14,0815,84 АҚШ долл. ... ... ... Өзге ... ... Энергетикалық Корпорация" ААҚтың мәліметтері
бойынша Екібастүз көмірінің 1 ... ... ... ... 14,919,1 АҚШ ... аралығында тербеліп отыр. Алайда, 25 АҚШ
долларының деңгейіндегі бағалардың орын алуы туралы бейресми деректер бар.
10.2кесте
Көмір тасымалдарының ... мен ... ... темір жол
тарифтерін өзара салыстыруы ... ... ... ... ... ... ... өзара байланысы мүлде әлсіз
екендігін көрсетіп отыр.
2008 жыл бойынша өнім ... ... ... ... 18,428,3%
деңгейінде болатын.
Айта кететін нәрсе, 2009 жылға болжанып отырған экспорткд тын болады:
жеңілдік берілмеген жағдайда 14 184,86 млн. ... 25% ... ... ... 17 240,57 млн. ... есептемелер "Қазақстан темір ... ... ... ... ... ... оның ... түсірген
пайдасынан 1,8 есе асып кететінін көрсетіп отыр (экспорттық қатынастағы).
Экспорттауға ... ... ... ... ... 2003 ... осы уақытқа дейінгі аралықта бар болғаны 7% ке ғана
өсті және де олар көбінесе қайта ... ... ... салдарынан
өзгеріп отырды, себебі халықаралық ... ... ... Швейцарияның франкі болып табылады.
Бұл ретте айта кететін нәрсе, Ресей темір жолдары бойынша тасымалданатын
экспортқа арналған көмір тасымалдары тарифтерінің деңгейі бүгінгі күні ... 1 ... ... 2003 ... салыстырғанда 55%тен артық шамаға
өсіп кеткен.
Ресейлік темір жолдары ... ... ... ... барлық шығындардың орнын толтыратын) Ресей көмірінің экспорттық
тасымалдарына арнап тарифтерге үш есе ... ... ... мүмкіндік
береді.
2007 және 2008 жылдары Ресейдің темір жолдарында өз көмірінің бәсекеге
қабілеттілігін қамтамасыз ету мақсатымен ... ... ... және ... ... ... ... көмірдің
экспорттық тасымалдарына айрықша тарифтік шарттар енгізілген ... ... ... ... ... өз ... ... кезіндегі
ТЭЦте ірі жұмыстарды орындау қажеттігі ... ... ... келтіре бастады.
Сөйтсе де, соның өзінде бүгінгі күні 2009 жылдың 1 сәуіріне қатысты
Екібастүз көмірін тасымалдауга ... ... ... есебімен
экспорттық қазақстандық тарифтер қашықтыққа байланысты ... ... ... 2,755,1 есе ... ... ... жол тасымалдарының жалпы көлемінің 30,5%ін (соның
ішінде экспортқа ... 40,68%) ... ете ... "Қазақстан темір
жолы"ҮК" АҚ жүйесіндегі аса ірі жүк жәнелтуші болғанына қарамастан, көмір
өндірісінің ... ... ... ... ... түсетін
табысына қосатын үлесі бар болғаяы 19,12% ті ғана ... ... ... жылу және электр энергиясын өндіру ... ... ... қажеттіліктері елеулі маусымдық
ауытқуларға түспейді және ... ел ... ... ... ... ... Коммуналдық тұрмыстық кешеннің көмірді тұтынуы ... ... ... ... ... ... не болмаса,
басқаша айтқанда маусымдық құраушыға ие. Республикалык ... 4 ... ... ... маусымдық құраушысын зерттей келе,
тасымалдардың ең аз көлемдері мамыр айында жүзеге асырылатынын ... ... ... ... көлемдерінің 33%ке азаюы). ... ең ... ... ... орташа айлық көлемінің 22%ке
артуы суық айларға келіп отыр.
Мысалы, "Богатырь Аксес ... ... осы ... 30003500 ұсті ... ал ... жаз маусымы бойы шамамен 15002005 ұсті ашық вагон
беріледі. Осылайша, ... ... ... ... ... жылу және ... өндіруші мен бюджеттік ұйымдарды жеткілікті
мөлшерде ... ... ... ... ... 2009 жылға
болжанып отырған көмірдің көлемі 53 723 мың ... ... ... ... ... АҚның көмір тасымалдарынан көретін шығындары
төмендегі шамаларды құрайтын болады:
жеңілдік ... ... 16 915,41 млн. ... көлемінде жеңілдік ұсынылған жағдайда 20 837,06 млн. теңге.
2008 жылы Қазақстан көмірінің өндірісі алдыңғы жылдармен салыстырғанда
85 млн. ... ... әсе ... ... ... 28,4 млн. тонна экспортқа
шығарылған болатын, бұл өндірудің жалпы ... 32%ін ... ... ... ... ... ... бөлігі Ресей
Федерациясына жәнелтіледі (92%). 10.1кесте.
Ресей Федерациясына арналған көмір тасымалдарының үлкен ... ... ... ... және осы көмірлерді тұтынуға арнап ... ірі ... ... ... ... көмір кенінің негізінде жұмыс істейтін кәсіпорындар
негізгі қазақстандық экспорттаушылар болып табылады: "Богатырь Аксес ... ол ... ... ... ... ... ... "Еуразиялық
энергетикалык корпорация" ААҚ (Шыгыс қимасы) 1618%ін құрайды.
2007 жылы көмірдің экспорттық жеткізілімдері ... ... ... 2007 ... қаңтарынан бастап Ресейге өкелінетін көмірдің
күлділігінің жаңа нормаларын енгізуімен ... ... Жаңа ... ... ... ... ... тиіс болатын, ал экспортталатын
Екібастүз ... 20%ке ... ... ... ... 48%ке тең
еді.
Ресей рыногында Екібастүз көмірінің негізгі тұтынушылары "Челябэнерго",
"Свердловэнерго" және ... олар ... ... кен ... ... ... болып келеді, себебі аталмыш электр станцияларының
жұмысы техникалық тұрғыдан Екібастүз көмірлеріне тәуелді болып келеді.
Ресейге жәнелтілетін Екібастуз ... бір ... ... ... ... бірі ... табылады. Көліктік құраушыны анықтау
ісі негізінен ... ... ... ... ... ... ... нарықтық сұраныс пен ұсыныстың
есебімен белгілеудің мүмкін болатын төсілдемелерінің бірі ... ... ... ... ... жеңілдіктерді ұсыну), көбейту жағына
болсын икемді тариф құрылымына ауысу. Бұл ... ... ... жүктерді
тасымалдаудың қосымша көлемдерін қатыстыру өсіресе, ... ... және ... ... ... ... өсуін құны тұрақты
тұрде өскіш болып келетін өнімді (мұнай, металдар және т.б.) тасымалдауға
арнап ... ... ... ... ... 2004 жылдың 13 шілдесіндегі Ңаулысымен
(өзара байланысқан тарифтік, өнеркәсіптік және көліктік саясатты қолданудың
қажеттілігімен негізделген) Тарифтік ... ... ... құрылған болатын, аталмыш ... ... ... сонымен қатар төмендеткіш коэффициенттерді ұсынуға қатысты шүғыл
тұрдегі мәселелер ... ... ... Республикасының Табиғи
монополияларды реттеу мен бәсекені қорғау жөніндегі агенттігінің, Ңазақстан
Республикасының ... және ... ... ... ... министрлігінің және Қазақстан Республикасының
Индустрия және сауда министрлігінің жауапты түлғалары).
Мәлім ... 2005 ... ... ... төмендету рөсімі
Қазақстан Республикасының Табиғи монополияларды реттеу мен ... ... ... 30.12.99 ж. ... ... ... ... Республикасының Өділет министрлігі тіркеген 06.01.200ІЖ. ... ... ... ... ... жол ... тасымалдаудың
тарифтеріне арналған төмендету коэффициенттерін белгілеу және күшін жою
жөніндегі ... ... (ары ... мәтін бойынша "Ережелер" (1).
[53]
Ережелерге сәйкес, тасымалдау тарифтеріне төмендеткіш коэффициенттерді
белгілеудің ... ... ... ... ... төмендегілер табылады:
1. темір жолдың бірқалыпты жүктемеленуін жақсарту;
2. бюджетке төленетін салық ... ... ... ... жүк ағымын тарту тасымалдау көлемдерін үлғай
ту;
тасымалдауды қажет ... ... ... ... ... ... жүктерді тасымалдаудың ... ... ... ... ... жүк иегеркәсіпорындар бір
мезгілде көліктік кәсіпорынға, мүдделі мемлекеттік ... ... ... және сауда министрлігіне, не болмаса ... ... ... ... ... ... және ... реттеу мен бәсекені қорғау жөніндегі агенттігіне отінімдерін
ұсынады.
Көліктік ... ... ... ... мен ... ... ... тасымалдауға қатысты томендеткіш ... ... ... ... ... ... ... белгілеу туралы шешімді ... ... мен ... ... ... ... Төрағасы
Бүйрық тұрінде қабылдап, ресімдейді.
Темір жол колігімен республикалық және экспорттық қаты
наста көмір тасымалдау тарифтеріне 25% мәлшерінде ... беру ... ... "Қазақстан темір жолы"ҮК" АҚна
2008 -2009 жылдары "Еуразиялық энергетикалық корпора
ция" АҚ, "Богатырь Аксес Комір" ЖШС, "Астанаэнергосервис" ААҢ, ... ... ... ЖБ, ... ... ААҚ ЖБ көмір ондіретін
компаниялары жүгінген болатын.
Комір тасымалдары "Қазақстан темір жолы" ҮК" ... ... ... ... және қазіргі уақытта өзіндік құннан темен бағалар бойынша
орындалады. ... ... ... мен ... ... ... әсерін төмендету үшін, жыл ішінде тасымалдардың
колемдерін ... ... және ... ... ... ... 2007-2008 жылдары темір жол тарифтеріне маусымдық
жеңілдіктер енгізілген ... ... ... ... 1 ... 1
қазанға дейінгі аралықта көмір тасымалдарына жеңілдетілген тариф ұсыну).
Алайда, көмірдің ... ... ... маусымында тасымалдануда.
Жеңілдіктердің жазғы маусымда ұсынылуы Қазақстанның ... ... осы ... өз ... ... ... ... онша
ынталандырмайтын, себебі көмір тұтынушылары үшін бұл ... ... ... өздерінің көмір қоймаларында ұстап отыру деген сэз болатын.
Бұл ... ... ... 2003 ... бері ... ... бағасындағы тасымалдау құнынвщ үлесі ... ... аса ... ... ... ... ... келетін болсақ, олардың ісіне оның өсуі мүлде ... жоқ ... ... ... ... құраушысы
экспорттаушылардың табысы сияқты валюта тұрінде есептеледі).
Айта кетуге болатын нөрсе, экспорттаушы салалар құрамдас ... ... ... ... және т.б.) құны ішкі ... ... ... отырып, оны өлемдік бағаларға жақын баға бойынша
сатады. Олардың тым болмағанда салық салынуына Мұнай кодексінде ... ... ... ... ... жалпы жүк айналымының 70%тен астам үлесін ... жол ... Және де ... ... және материалдық жағдайының
қаншалықты мықты болғанына ... өзге ... ... ... ... ... ... көлікшілердің серіктестерінің бәрі бірдей
сезіне бермейді. Мұны ... ... ... ... ... ... өз өнімін тасымалдау үшін ақшаны тым көп
төлейтінін ... Оның ... ... ... ... өнімдері
бағасының және оларға деген сұраныстың қарқынды өсуі байқалып ... ... ... үшін ... ... ... ... олар да өз үлестерін қосты, ол үлес темір жолдар (өзінің мүддесіне
қарсы) белгілеген шекті темен деңгейдегі жүк тарифтері.
2003 ... 1 ... 2005 ... 1 ... дейін жүктерді
республикалық және экспортимпорттың қатынаста тасымалдау тарифтерінің
деңгейі өзгерген жоқ. Сол ... 2005 ... 1 ... ... орын ... ... ... және экспортимпорттық қатынаста тасымалдау
тарифтері деңгейінің орта ... ... өсуі ... ... ... ол өз кьтзметтерінің күнын ретке келтіруге деген ... ... орын ... ... ... ... ... алумен, көліктік
құраушының үлесі бүрынғысынан да азая тұсті. ... ... ... ... ҮК" АҚ іс ... ... ... өнерквсібінің басты
демеушісіне айналды. Сол жылдары металлургтар өнімдерінің бағасы әлем
рыногында ... ... ... ... өсіп ... 2009 жылы ол ... 30%ке ... Бұл ретте темір жол саласынын өзінде темір жолдардың
негізгі ... ... ... ... ал ол ... ... ... бағалары орта есеппен 66%ке өсті.
Дәл осындай тарифтік саясаттың арқасында ... ... ... коліктік құраушының үлесін бірнеше жылдар бойы арттырмай ұстап
отыруға мүмкіндік туған болатын. Тұтастай алғанда, 2005 жылдың ... ... ... ... олардың өсуі өндіріс өнімін
ондірушілердің көтерме ... ... ... қалып отырды. Бүғаи
(тарифтерді тежеуге) негізінен теміржолшылардың ішкі резервтерінің ... ... ... ... бұл резервте шексіз ... ... ... мен ... жолдарды салуға қаржылар жеткілікті мөлшерде
белінбейді, жолаушы та ... ... ... отелмейді,
аймақтардың қаламаңы тасымалдарынан корген залалдарды толықтай ... ... ... ... ... не ... ... қатыс ты тарифтерді
индекстеу жөніндегі шешімдерді қабылдаудың эре кеттегі тәртібі, тұтастай
алғанда, табиғи монополиялар саласын дағы баға ... ... ... ... ... ... темір жол көлігінің қызметтеріне
қатысты тариф тердің шекті деңгейін анықтау кезінде онша орынды болып ... ... ... ... ... ... жол ... терінің өсуінің
өнеркәсіптегі өндірушілердің бағаларына тигізети әсері барынша аз болып
табылады (өзге ... ... ... және ... ... ... (2009 ... бірінші тоқсанында 0,2%). Олардың
бағалары ның темір жолға тигізер әсері ол кезде бірнеше есе ... ... ... жол мен оның ... тұтынушылардың тарифтік өзара
қарымқатынасы
1992 мен 2003 жылдар аралығында экономикалық құлдырау мен ... ... ... ... ... көтерме бағалар темір
жол тарифінен неғұрлым жылдамырақ өсіп жатқан ... ... ... тарифтік саясат саласындағы өз өрекетін мемлекеттің қатаң бақылауымен
жүзеге асырып жатты. ... ... ... мен ... өндірушілерге қолдау көрсету, ... ... ... ... қалу мақсатымен "Қазақстан темір жолы" РМК жүктерді
тасымалдау тарифтерінің деңгейін 20032004 ... ... 2003 ... 1
қаңтарына қатысты қолданыстағы тарифтерінің деңгейінде ұстап тұру ... ... ... ... темір жолы, былайгла айтқанда,
инфрақұрылым мен жылжымалы құрамға қаржы ... ... ... ... ... ... ... тиісті дөрежедегі үздіксіз
және қауіпсіз қозғалысын сақтай отырып, өзінде бар активтердің негізінде
қамтамасыз етті. Белгілі ... ... жол ... ... ... қызмет ете
отырып және өлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... аса ірі кәсіпорындарын құру мен
олардың бәсекеге қабілеттігін нығайтуда басты рол ... ... ... ... ... ... қолдау көрсету
мақсатымен соңғы жылдары республиканың өндірістік көсіпорындарына темір жол
көлігімен бірқатар жүктерді тасымалдауға жеңілдіктер ұсынылып отырды.
2003 жылы ... ... ... бойынша 9840 мың тонна
(6%тен темен) жүк ... ... ... кен, ... ... ... ... қалдықтар, көмір, темір және хром ... ... және ... ... өк тас, ... боксит,
каустикалық сода, сазбалшық, мазут, отқа тозімді сазбалшық, ... ... ... феррохром, фосфор өнімдері және т.б. Одан кейінгі
жылдары осы тасымалдардың саны күрт осе ... жылы ... ... ... 45 670 мың тонна жүк тасымалданған, бұл
тасымалданған жүктердің жалпы көлемінің 34%ін құрады.
жылы жеңілдетілген (төмендетілген) ... ... ... ... 71 410 мың тоннаға жетті, бұл барлық тасымалдардың 40%ін құрады.
жылы жеңілдетілген (төмендетілген) тарифтер ... ... аз ... (56 570 мың ... жүк) жене бұл ... ... 31%ке ... мүмкіндік берді.
2002. жылы осы беталыс сақталды.
жылы мұндай тасымалдардың саны азая түсіп, ... ... ... 31 950 мың ... жүк ... ... деңгейін тежеуге арналған шаралар мен оларды жеңілдету ісі
өндіріс көлемдерінің күтілген елеулі өсуіне ... және ... ... де ... ... өспеді. 2005 жылға ... ... ... ... шарттарында жүкжәнелтушілердің тасымалдардың
кепілденген көлемдерін міндетті тұрде орындауы ... ... ... ... ие болған жекелеген көсіпорындар
тасымалдардың белгіленген көлемдерінің өзін де орындамайтын. Алға ... ... ... ... сатылуын тек темір жол тарифтері ғана
тежеп отырмағанын көрсетумен, шешусіз қалпында қалды.
Қорытынды
Мұндай есепке ... аса ... ... ... өз ... ... ... пайда бола салысымен қызмет ... ... ... ... ... ... ... бастады. Бүгінгі күні
статистикалық есеп жүргізу жүйесіне, ... ... ... ... ... ... есептеу орталығының (РАЕО) арналары бойынша
қолданыстағы ... ... ... ... ... ... қажет етіледі. Жаңа тарифтік саясатты жүзеге асырудың
уақыт шеңберлері стаистикалық есебін ... ... жаңа ... ... мен осы ... бойынша тарифтерді есептеуге
жарамды болатын ақпаратты жинақтау ... ... ... ең аз
дегенде жарты жыл, бір жыл уақытты ... ... ... ... жол ... ақысын төлеудіц тарифтік жүйесін жетілдіру
жолдары.
Кез келген тұрдегі қызмет ... ... бұл ... ... ... ... қаржылық, ұйымдастырушылық, технологиялық өзара
қарымқатынастарын корсетуі.
Қызметтің негізгі ... ... ... ... ... қызметті тұтынушы;
4. қызметті көрсетуші;
5. қызметті өлшеу бірліктері;
6. қызметтің бағасы;
7. қызметті өндірудің басы мен аяғы (уақыт бойынша үзақтығы). Бұл ... ... баға ... ... сәйкес қызметті көрсетудің технологиясын және желі мен
жылжымалы ... ... үшін ... ... ... ... Тасымалдау болжамдарының есебі тұтасымен, ... ... ... жаппай тасымалданатын жүктер бойынша орындалады.
Зерттеулер көрсетіп отырғандай, ЖІӨ серпіні мен ... жол ... ... жоғары дәрежеде шүбөсіз болып келетін өзара байланыс
бар [67,2]. Экономиканың тұрақсыздығы мен ... ... ... ... ... ... ... таымалдауға деген
сұраныстың болжамын нүсқалар тұрінде берген тиімді. Темір жолдың ... ... ... ... бірден артық не ... ... тиіс және ... жолдың көлік рыногындағы бәсекеге қабілеттілігінің
өзгеру беталысын көрсетуі тиіс. Ол ... ... ... тасымалдарын көлік тұрлері арасында көзделіп отырған ... ... Шын ... бұл индекс тасымалдау және жүк ... ... ... қатысты болжамдалып отырған қарқындарын
(тренд) көрсетеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
I. ... және ... ... ... Республикасының 1994 жылғы 27 желтоқсанындағы Азаматтық
кодексі (Жалпы бөлім).
2. Қазақстан Республикасының 2004 жылғы ... ... ... бөлім).
3. “Қазақстан Республикасының көлік туралы” Қазақстан Республикасының
1994 жылғы 27 қыркүйектегі заңы.
4. “Темір жол көлігі туралы” ... ... ... ... ... “Табиғи монополиялар туралы” Қазақстан Республикасының 2003 жылғы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2008жылғы 13
мамырдағы заңы.
II. Арнайы басылымдар
7. Қазақстан Республикасының теміржол көлігін қайта ... ... ... бағдарламасы.
8. Қазақстан Республикасының теміржол көлігін қайта құрылымдаудың
20062010 жылдарға ... ... ... темір жолы” республикалық мемлекеттік кәсіпорынның
20062009 жылдарға арналған даму жоспары.
10. Темір жол көлігінің 2014 жылға ... ... ... ЗАО НИИ ТК по ... ... Поддержка развития политики
транзитных коридоров в Республике Казакстана, ... ... ЗАО НИИ ТК по ... Освоение перевозок по международным
транспортным коридорам Республики Казакстан, Алматы. 2004г.
ІІІ. Оқу методикалық және ғылыми әдебиеттер
13. Е.Д ... ... ... ... Реструктуризация и пути интеграции в мировую экономику. Алматы
Экономика
14. А.Омаров “Қазақстан темір жолдарының тарихы” Алматы: “Бауыр ... ... ... К.Д ... ... ... и ... Алматы 2005г.
16.Е.Ж.Калиев “Вековая деятельность ... ... ... РГП “Қазақстан темір жолы”. 2002г
17. А.Омаров “Дорога дружбы и сотрудничество”
Алматы 2001
18. Б.Жармақов “Стальная ... ... ... 2008
19.Қазақстан темір жолы № 1,2,3,4,5. 2009ж.
20.Железнодорожный транспорт № 4. ... - ҚР ... жөне ... ... ... бойынша
Ресейдің 2007-2008 жылдардағы Екібастұз көмірінің тарифтері,
|шығында | мен ... ... |
| ... ... |Жалпы |
| |дар |т, ... |бір ... ... млн.|
| | |тонна |гіленген |көмірді |USD |
| | | ... ... |
| | | ... орташа| |
| | | ... ... | |
| | | ... USD*|USD/th | |
|"Алып ... ... ... | | |4 | |0 ... | | | | |
| ... ... |283,78-319,|
| | | |4 | |3 ... ... ... |
|лық | | |0 | | ... | | | | ... | | | | | ... | | | | ... ААҚ | | | | | |
| ... ... ... | | |4 | | ... ... | | | ... өндіру, млн. тонна |79 |74 |85 |85 ... ... |29,9 |24,2 |28,4 |27,4 ... млн. ... | | | | ... ... өндірісіндегі|38 |32,6 |32,4 |32,2 |
|экспорттық тасымалдардың | | | | ... % | | | | ... ... ... шығару колемі

Пән: Транспорт
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынды автоматтандыру24 бет
Әбіш Кекілбаев, жазушы, Парламент Сенатының депутаты, қоғам және мемлекет қайраткері: егемендік декларациясын қабылдау оңайға түскен жоқ35 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытының бу генераторының автоматтандырылуын жобалау14 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет
Марков құбылысы16 бет
Оқу үдерісін автоматтандырудың теориялық негізі27 бет
Оқу үдерісін басқарудағы автоматтандырудың тапсырмалар қойылымы3 бет
Оқытудың заңдылықтарымен принциптері37 бет
Стратификация және әлеуметтік мобильділік теориясы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь