Негізгі құралдар есебі туралы

Кіріспе 3

1 Негізгі құралдарды жіктеу 4

2 Келіп түскен негізгі құралдардың есебін және оның
аналитикалық есебін ұйымдастыру 7

3 Негізгі құралдардың кейбір жекелеген түрлерін есептеудің ерекшеліктері 10

4 Негізгі құралдардың тозуын және амортизациясын есептеу 12

5 Негізгі құралдарды жөндеудің есебі 18

6 Негізгі құралдарды жалға алудың есебі 21

7 Негізгі құралдарды есептен шығару. Жиынтық есеп 24

8 Негізгі құралдарды түгендеу, қайта бағалау және есеп берудің мәнін ашу 26

Қорытынды 29

Қолданған әдебиеттер тізімі 30
Өндірістік үрдіске жылдар бойы өз қызметін көрсететін, алдағы кезеңдерде табыс келтіруге арналған және өндірілген жаңа өнімдер үшін жұмсалған щығындар құрамына өзінің бастапқы құнын амортизация түрінде біртіндеп беріп отыратын активтерді – негізгі құралдар деп атаймыз. Бұларға: ғимараттар, құрылғылар, машиналар мен жабдықтар, күш беруші құралдар, өлшеу мен реттеу аспаптары, көлік құралдары, жер учаскелері жатады.
Кез келген өндіріс өз қызметіне құрал- жабдықтарын тартса ғана жүреді, ал ол еңбек заттары (шикізат, материалдар, сатып алынған жартылай фабрикаттар) және еңбек құралдары (машина, станок) болып бөлінеді. Бұл арада еңбек құралдарының құрамы сыртқы белгісімен емес, олардың өндіріс процесінде атқаратын рөліне қарап анықталады. Мысалға, заводта дайындалған бу қазаны сол зауыт үшін дайын өнім болып саналады; ал орнату үшін сатып алған субькт үшін осы қазан еңбек құралы болып табылады. Осы қазанды келешекте қайта сатуға алса, онда ол тауар болып табылады.
Негізгі құралдар материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес (әлеуметтік) салада да ұзақ уақыт бойы (бір жылдан астам) қызмет етеді.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебі 6 БЕС сәйкес ұйымдастырылады. Осы стандарт негізгі құралдың есебін жүргізудің, субьектіге жататын меншік құқығын, шаруашылық пен оперативтік басқару жүйесін анықтайды.
Инвентарлық обьектілер негізгі құралдың есеп бірлігі болып табылады. Инвентарлық обьект күрделі әрі жай болып келеді. Негізгі құралдың есебін дұрыс ұйымдастырудың басты шарты оны жіктеу болып табылады.
Өндіріс процесіне қатысу сипатына байланысты негізгі құралдар өндірістік және өндірістік емес болып екіге бөлінеді.
Негізгі өндіріс құралдарына өндіріс процесіне тікелей қатысатын обьектілер жатады, олардың көмегімен өнімді әзірлеген кезде еңбек құралдарына (машина, құрал-жабдық, құрал-саймандар, т.б.) әсер ету жүзеге асады немесе өндірісті жүргізу үшін қажет материалдық жағдайын жасайды (ғимараттар, құрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар). Негізгі өндірістік құралдардың пайдалануын сипаттайтын шолушы экономикалық көрсеткіш – қор қайтарымы болып табылады, ол негізгі құралдардың бір өлшеміне шаққандағы өндірілетін заттай немесе ақшалай түріндегі өнімді көрсетеді.
Өндірістік емес негізгі құрал-жабдықтар – тұтынуға арналған құрал-жабдықтар. Олар ұжымның мәдени-тұрмыстық (ғимараттар, тұрғын-үй коммуналдық шаруашылық, денсаулық сақтау мүлкі, т.б.) қажеттіліктерін ұзақ мерзім бойы өтеуге арналған.
1. В.К. Радостовец, Т.Ғ.Ғабдуллин, В.В.Радостовец, О.И.Шмидт. «Print-S» баспасы: Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Алматы: Қазақстан-аудит орталығы, 2002, 37-84 бб.

2. С.Б. Баймуханова, Ә.Ж. Балапанова. «Қазақ университеті» баспасы: Бухгалтерлік есеп, оқу құралы. Алматы,2003, 79-124бб

3. Ә.Әбдіманапов: Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері. Алмыты, 2006, 371-375 бб.

4. Қ.Қ.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева, А.Ә.Жантаева, Н.А.Құдайбергенов: Қаржылық есеп. Алматы,2002.

5. Байболтаева Н.Ә, Әлібекова Б.А, Өтешова Э.Е, Әмірешова А:Н, Қуанышова Ғ.М: Бухгалтерлік есеп принциптері.Алматы,2002

6. Қалғұлова Р.Ж.: Екінші деңгейлі банктердегі бухгалтерлік есеп. Алматы, 2005;

7. ҚР Президентінің жарлығы, заңды күшке ие: Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру. 26.12.95.

8. Нидяз Б, Андерсон Х, Колдуэлл: Принципы бухгалтерского учета. Финансы и статистика, 1993;

9. З.Л. Назарова: Шаруашылық жүргізуші субьектілердегі бухгалтерлік есеп (оқулық). Экономика, 2005

10. Э.О.Нурсеитов: Бухгалтерский учет в организациях. Алматы, 2005

11. Самоучитель по бухучету и налогооблажению. Издательский дом «БИКО», 2004 г.
        
        Мазмұны
Кіріспе 3
1. Негізгі құралдарды жіктеу 4
2. Келіп түскен негізгі құралдардың ... және ... ... ... 7
3. ... ... ... жекелеген түрлерін есептеудің ерекшеліктері
10
4. Негізгі құралдардың тозуын және амортизациясын есептеу ... ... ... ... ... 18
6. Негізгі құралдарды жалға ... ... ... Негізгі құралдарды есептен шығару. Жиынтық есеп 24
8. Негізгі құралдарды түгендеу, қайта бағалау және есеп ... ... ... ... әдебиеттер тізімі 30
Кіріспе
Өндірістік үрдіске жылдар бойы өз ... ... ... ... келтіруге арналған және өндірілген жаңа ... ... ... ... ... ... ... амортизация түрінде
біртіндеп беріп отыратын активтерді – негізгі ... деп ... ... ... ... мен ... күш ... өлшеу мен реттеу аспаптары, көлік ... жер ... ... өндіріс өз қызметіне құрал- жабдықтарын тартса ғана жүреді,
ал ол ... ... ... ... ... ... ... және еңбек құралдары (машина, станок) болып бөлінеді. Бұл
арада еңбек құралдарының ... ... ... ... ... ... ... рөліне қарап анықталады. Мысалға, заводта дайындалған
бу қазаны сол зауыт үшін ... өнім ... ... ал ... үшін ... ... үшін осы ... еңбек құралы болып табылады. Осы қазанды
келешекте қайта сатуға алса, онда ол тауар болып табылады.
Негізгі ... ... ... ... да, ... ... ... да ұзақ уақыт бойы (бір жылдан астам) қызмет етеді.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебі 6 БЕС ... ... ... ... ... ... жүргізудің, субьектіге жататын меншік
құқығын, шаруашылық пен оперативтік басқару жүйесін анықтайды.
Инвентарлық обьектілер негізгі құралдың есеп ... ... ... обьект күрделі әрі жай болып келеді. Негізгі құралдың есебін
дұрыс ... ... ... оны ... болып табылады.
Өндіріс процесіне қатысу сипатына байланысты негізгі ... және ... емес ... екіге бөлінеді.
Негізгі өндіріс құралдарына өндіріс процесіне тікелей қатысатын
обьектілер жатады, олардың ... ... ... ... ... ... құрал-жабдық, құрал-саймандар, т.б.) әсер ету жүзеге
асады ... ... ... үшін қажет материалдық жағдайын жасайды
(ғимараттар, құрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар). ... ... ... ... шолушы экономикалық көрсеткіш – қор
қайтарымы болып табылады, ол негізгі құралдардың бір ... ... ... ... ... түріндегі өнімді көрсетеді.
Өндірістік емес негізгі құрал-жабдықтар – тұтынуға арналған құрал-
жабдықтар. Олар ұжымның ... ... ... ... ... ... ... т.б.) қажеттіліктерін ұзақ мерзім бойы
өтеуге арналған.
1 Негізгі құралдарды жіктеу
Иелігіне қарай негізгі құралдар ... және ... ... ... дегеніміз – субьектіге тиесілі және оның балансында көрініс
табатын негізгі құралдар. Белгіленген ... шарт ... ... ... ... ... ... алынған негізгі құралдар болып
саналады.
Пайдалану сипатына қарай негізгі құралдар жұмыс істеп тұрған, ... ... ... және қор ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған негізгі құралдар әрекет етіп тұрғандар
болып саналады. Жұмыс ... ... – бұл ... тоқтатылған немесе
басқа жағдайларға байланысты уақытша пайдаланбайтын ... ... ... тұрғандар болып жұмыс істеп тұрған ... ... ... ... бөлшектерін ауыстыру үшін тоқтатылған
обьектілер есептеледі.
Заттық құрамына қарай негізгі ... ... және ... ... ... Мүліктікке (заттай) көрінісі бар, яғни санауға және өлшеуге
болатындар (үйлер, ғимараттар, машиналар, ... ... ... ... жер, орман алқабы, су ресурстары (ғимараттардан
басқа күрделі ... ... яғни ... нысаны жоқ шығындар (жер
учаскелерін, егістік үшін пайдаланылатын жерді өңдеу, жалға ... ... ... ... жұмсау, т.б.) жатады.
Әр субьектіге негізгі құралдар пайдалану мақсатына және ... ... ... ... ... ... жер; ... тетіктер; машиналар мен құрал-жабдықтар; күш беретін машиналар
және жабдықтар; ... ... және ... ... және реттеу
аспаптары және қондырғылар мен лабороториялық жабдықтар; есептеу ... ... мен ... ... ... ... ... және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; жұмысшы және өнім беретін мал; көп
жылдық екпе ағаштар; жерді жақсартуға ... ... ... басқа да
негізгі құралдар.
Келтірілген негізгі құралдардың әрқайсысының құрамына ...... ... ... ... ... ... мен құны. Жерге
меншік құқығы бар болса, онда олар құқық актісімен расталуы керек. ... ... ... онда ... жер ... мүліктік обьекті болып
саналады;
үйлер – халыққа еңбек етуге, тұруға, әлеуметтік-мәдени ... ... ... және ... ... ... ... әлеуметті-
құрылыс обьектілері. Әрбір тұрғын үй мүліктік обьект болып табылады;
ғимараттар – ... ... ... ... жоқ ... бір
қызметтерді орындау жолымен өндіріс ... ... ... ... ... ... ұңғысы, мұнай мұнарасы, бөгет, көпір,
автомобиль жолы). Барлық жағдайлары бар жеке ... ... ... ... тетіктер (қондырғылар) – электр, жылу немесе ... ... ... ... өткізу желілері, трансмиссиялар,
құбырлар). Электр желілері бойынша, мысалы, электр ... ... ... ... ... клеммаларынан бөлу қондырғыларына
дейін, қабылдау подстанцияларынан трансформатор жайына ... ... бола ... мен ... – күш ... машиналар және жабдықтар; жұмысшы
машиналар және жабдықтар; өлшеу және реттеу аспаптары және қондырғылар мен
лабороториялық жабдықтар; әрбір машина, егер ол ... ... ... ... оған кіретін бейімделген құралдарды, соған ... ... ... ... қоса ... ... ... саналады.
Негізгі құралдардың бастапқы құны өзгертілуі мүмкін; қосымша салынған
күрделі салымдар немесе ... ... ... ... ... ... құралдардың жағдайына әсер ететін болса, онда
бірінші кезекте пайдалы қызмет ету ... ... ... ұзартылуы
мүмкін.
Ағымдағы құн – бұл негізгі құралдардың белгілі бір мерзімдегі нарықтық
бағасы бойынша бағаланған құны.
Баланстық құн – бұл ... және ... есеп ... ... тозу сомасын алып тастағандағы негігі құралдардың бастапқы
немесе ағымдық құны.
Сату (өткізу) құн – бірін-бірі ... ... және ... ... ... жақтардың (тараптардың) негізгі құралдарды ... ... ... ... құны – ... ... ету ... біткен негізгі құралдарды жою
кезінде ... ... бар ... ... ... ... сынықтарының және басқа да материалдық құндылықтардың құны.
Амортизацияланған құн - негізгі құралдардың бастапқы және ... ... ... ал ол ... ... ... нормативтік қызметіне немесе барлық ... ... ... ретінде таратылады, бұл кезде:
- пайдалы қызметі – бұл ... ... ... ... экономикалық олжа алуды кәсіпорын топшылайды;
- нормативтік қызмет кезеңі – бұл кезең ішінде белгіленген нормаға
сәйкес кәсіпорын негізгі құралдың тозуын есептейді.
Негізгі ... ... ... негізгі құралдардың келіп
түсуін, кәсіпорын ... орын ... және ... ... ... және ... есепте уақтылы көрсетілуін; олардың
материалдық жауапты адамдарға бекітілуін және ... мен ... ... ... ... есептелген амортизациясы мен
тозу сомасының есепте дұрыс көрсетілуін, сондай-ақ есептелген ... ... ... ... ... ... қор қайтарымын
анықтауды, жаңа техниканың және оны ... жаңа ... ... ... ... және қайта бағалауды мезгілінде
жасауын және олардың нәтижесін есепте көрсетілуін; ... ... ... ... басқаша шығу нәтижелерін есепте нақты көрсетілуін қамтамасыз
етуі керек.
2 Келіп түскен негізгі құралдардың есебін және оның ... ... ... ... ... ғимараттарды және тұрғын үйлерді,
құрылғыларды салудан; машиналар, жабдықтар, көлік құралдарын ... ... ... ... дайындаудан; басқа субьектілер мен ... ... ... негізгі құралдардың келіп түсуінен; обьектілерді
ұзақ мрзімге жалға алудан; жарғылық қорға қосқан үлес ... ... ... ... ... түсуі мынадай құжаттармен
рәсімделеді:
- негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісі негізгі құралдар
құрамына жекелеген обьектілерді енгізу ... ... ... ... ... ... ... тәртіппен рәсімделуге тиіс
жағдайлардан басқасы, оларды пайдалануға берілуін рәсімдеу үшін;
негізгі құрал –жабдықтардың бір ... ... ... ... ... ... құралдарды қоймадан
пайдалануға ... ... ... ... ... да
субьектілерге берілген кезінде оларды негізгі құралдардың
құрамынан шығару үшін қолданылады.
Негізгі құралдарды қабылдауды ... ... ... жетекшісінің
өкімімен тағайындалған қабылдау комиссиясы әрбір жекелеген обьектіге бір
данадан акт жасайды. ... ... ... обьектісін қабылдау-
тапсыру актісін жасауға тек шаруашылық мүлкінің, ... және т.б. ... ... ... ... егер бұл
обьектілер бір типті болса, құндары бірдей болып, бір календарлық ай ішінде
қабылданған болса ғана жол ... ... ... осы ... ... ... қоса ... акт бухгалтерияға беріледі, бас
бухгалтер қол қойып, субьект жетекшісі немесе соған ... ... ... міндетті реквизиттермен қоса, комиссия қызмет ету
мерзімін және болжамдық жою құнын көрсетеді. Қызмет ету мерзімін шаруашылық
жүргізуші ... ... ... алады, яғни ол негізгі құралдың
техникалық ... ... және ... да ... ... ... жою құны ... шаруашылық жүргізуші субектінің есептік
саясатында көрініс табуы керек, ... оны ... ... көп
жағдайда көзбен анықтайды, не болмаса бастапқы құнының 0,01-ден ... ... ... ... ... ... орын ... рәсімдеу үшін
актіні екі дана етіп тапсырушы цех қызметкері толтырады. Алушының ... ... ... ... ... ... ... ал
екіншісі тапсырушы цехта қалады.
Негізгі құралдарды ақысыз беру (сыйлау) кезінде акт (тапсырушы және
қабылдаушы субьектілер үшін) екі дана етіп ... ... ... ... сату ... актінің үш данасы
жазылады: алғашқы екеуі өткізуші субьектіге ... ... ... ... ... нақты бары, қозғалысы туралы есеп беруге, екіншісі –
есеп-айырысу төлем құжаттарына тіркеледі), үшінші дана негізгі ... ... ... ... ... ... немесе шаруашылық жұмыстарға
арналған, техникалық сипаттамасы және құны ... ... ... ... ... ... ... олар бухгалтерияда бір мүліктік
карточкада жүргізіледі.
Бухгалтерия келіп түскен обьектіні ... ... ... бекітіп,
мүліктік карточка ашады, обьектіге мүліктік тізімдеу нөмірін беріп мүлікті
Мүліктік тізімге алады, негізгі ... алу ... ... ... ... ... келіп түскен негізгі ... ... ... және ... құжаттар негізінде
толтырылады. Карточкада ... және ... ... құрылымдық
элементтерінің қысқаша техникалық ... ... ... ... ... мәліметтері қайталанбайды. Негізгі құралды басқа
субьектіге тапсыру кезінде негізгі құралдардың шығуы туралы белгі ... ... ... ... ... ішінде орын ауыстыруы
кезінде «Негізгі құралдарды ... ... ... және тозу
салдарынан негізгі құралдың обьектілерін есептен шығаруға «Негізгі құралдар
обьектілерін есептен шығару ... ... бола ... ... салынып
біткен, жабдықтаулары орнатылған, жөндеу жұмыстары біткен обьектілер туралы
жазбаларды карточкаға жазу үшін «Жөнделген, қайта ... және ... ... актілері» негізінде жазылады.
Бухгалтериядағы толтырылған Мүлікті карточкалардың негізінде негізгі
құралдардың есебі бойынша жасалатын ... ... ... ол ... құралдардың жіктемесі тбойынша бір данада жасалады.
Тіркеу кезінде ... ... ... ... ... ... топтары бойынша сақтайды, ал бұл топтар ішінде – қолдану орындары
мен материалдық жауапты адамдар және ... ... ... бойынша
көрсетіледі.
Картотека, әдетте мынадай бөлімдерден тұрады: «Қолданыстағы негізгі
құралдар», сондай-ақ «Ағымдағы айда келіп ... ... айда ... «Ішкі орын ауыстырғандағы», «Жөндеудегі», «Қордағы», «Тоқтап
тұрғаны», «Жалға ... ... ... ... ... ... ... құралдар», «Жалға алынған негізгі құралдар», «Архив».
Ай ішінде «Түскендері», «Есептен шыққандары» және ... ... ... ... 12-«Негізгі құралдар»
бөлімшесінің шоттарында ... ... ... ... ... бөлімдеріне орналастырылады. Негізгі құралдар жөндеуден
немесе жалға алушылардан оралғаннан кейін, тоқтап тұруы біткеннен ... ... ... ... ... ... бұл ... картотеканың тиісті бөлімдеріне салынады. Шығып кеткен негізгі
құралдар бойынша ... ... ... ... дұрыс жүргізілуі негізгі құралдардың жағдайы мен қозғалысының
дұрыс есептелінуіне және тиісті бақылау жасалуына септігін тигізеді.
Субьектінің материалдық жауапты адамын бекітілген ... ... ... ... негізгі құралдардың мүліктік тізімдемелеріне
енгізіледі. Тізімдер ... ... ... ... және ... үшін ... Негізгі құралдардың құны туралы тізімдердегі
және мүліктік карточкалардағы мәліметтер сәйкес келуі керек. Пайдалану орны
бойынша ... ... ... мүліктік карточкалардың бухгалтериядан
жазылап алынған ... ... ... ... ... ... ... құралдар қолданылатын жердегі
мәліметтермен бірдей болулары керек.
3 Негізгі ... ... ... ... ... тұрақты пайдалану құқығы мен жерді меншік құқығы ретінде есепке
алу. Қазақстан Республикасының «Жер туралы» заңына ... жер ... ... саналады, оның шегінде ... ... ... ... жалпыға бірдей өндіріс процесі және
территориялық негіздегі кез ... ... ... белгіленген. Жер өндіріс
процесі ретінде еңбек процесінің және экономиканың бірқатар саласының, атап
айтқанда, ауыл және орман ... ... ... алғы ... ... ... ... сәйкес жер және оның
қойнауындағы ... ... ... және жануарлар әлемі, басқа да табиғи
ресурстар мемлекеттік меншікке жатады. ... ... ... ... мен шектеулерге байланысты жер жеке меншікке берілуі
мүмкін.
Қазақстан Республикасында жердің мемлекеттік те, жеке меншік те түрлері
бірдей ... және ... Кез ... меншік иесі заңға қайшы келмейтін
кез келген мәмілені жасауына болады.
Мемлекет меншігіндегі жерден оның учаскелерін:
- сатуға немесе жеке меншікке тегін ... ... ... ... ... заң ... қаралған шарттары бойынша жерге деген ... ... ... құқы – ... ... ... жер учаскелерін
тұлғалар ұзақ немесе белгілі бір мерзімге, немесе тегін пайдалануына құқығы
бар. Жерді пайдалану ... ... ... ... ... ... және ... да заңмен қарастырылған кезінде пайда болады.
Өкілетті органдардың беретін жер учаскелеріне құқын ... ... ... ... және жер ... жеке меншікке пайдаланған
кезде жерді тұрақты пайдалану құқын және жер ... беру ... ... ... ... уақытша пайдалануға құны бойынша беру – жер ... беру ... ... ... уақытша тегін беру – жерді тегін беру туралы келісім-
шарты.
Жерді ... ... ... ... ... ... беріледі:
- ғимараттарға, кондоминиум (қозғалмайтын мүлікке бірыңғай
мүліктік ... ... ... ... ... ... иелік ететін заңды тұлғаға;
- ауыл және орман шаруашылығымен айналысатын заңды тұлғаға;
- жердің пайдалануын айрықша табиғи аймақтарын ... ... заң ... ... ... да жағдайларда.
Жерді қысқа мерзімді пайдалану үшін 5 жылға дейін, ал ұзақ ... үшін 5 ... 49 ... ... ... ... ... мерзімге
пайдалану үшін оның пайдалану мақсаты көрсетіледі.
Жерді басқа да ... ... ...... ... ... құны ... пайдаланған кезде тез азайып қана
қоймай, ... ... ... түседі. Осыған байланысты жер
амортизацияланбайтын болып саналады. ... ... ... ... төлем төлейді. Жеке меншікке немесе жалға берілетін жерлердің төлем
мөлшерлемесі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жыл 16 ... ... ... ... ... нақты бағалау құнын жеке меншікке берілетін жерлер үшін
белгіленген базалық мөлшерлемеге ... ... бар ... Елді ... сыртындағы жер учаскелерін бағалау үшін жер
үшін төленетін базалық мөлшерлеменің 10% алады.
Әрбір кәсіпорын жердің оперативтік және ... ... ... жер ... ... негізгі құралдарды есептеудің мүліктік
карточкалары ашылып, жердің аналитикалық есебі жүргізіледі.
Карточкалар «Жер ... ... ... ... ... пайдалану құқығы
туралы Актілерінің» негізінде толтырылады. Карточкада: жер ... ... ... ... ... ... ... жер телімінің аумағы;
жер телімінің пайдалану мақсаты; пайдаланудағы шектеулер және жер ... жер ... ... ... «Жер ... меншік
құқығын беру, жерді тұрақты пайдалану актісінің» берілу ... және ... ... ... ... ... тиіс. Карточкада, сондай-ақ жер
телімінің шектесетіндері (аталған телімі кімдердің жерімен шектесіп жатыр);
құнарлылық түрлері, топырақ типтері мен тип ... жер ... ... жер ... және ... құны және ... ... ырқы
бойынша басқа да мәліметтер көрсетіледі.
4 Негізгі құралдың тозуын және амортизациясын есептеу
Негізгі құрал өндіріс процесіне ... ... ... ... ... әсер ... ... процесінде біртіндеп тозады. Тозудың
екі түрі болады: табиғи және сапалық (моральдық).
Негізгі қорлардың табиғи тозуы олардың ... ... ... және ... ... пайдалануға тікелей қатыспай-ақ, түрлі
сыртқы факторлардың әсерінен: ... ... ... ... тот ... ... пайда болады.
Негізгі құралдардың сапалық тозуы техникалық прогреске, ... ... және ... ... ... ... ... мен
технологияны жетілдіру жұмыс істеп тұрған негізгі құралдардың ... ... ... ... Осыған орай, пайдаланылудағы негізгі
құралдар өздерінің ... ... ... ... ... жабдықтардың, үйлер мен ғимараттардың барынша жаңа, неғұрлым
жетілдірілген және үнемді түрлерін ... ... ... ... ... құралдарды бұдан әрі қолдану экономикалық
жағынан тиімсіз болып қалады.
Негізгі құралдардың ... ... ... ... арқылы анықтайды:
өндірісте немесе жабдықтарды жаңартудағы жаңалықтар; технологиялық процесті
жетілдіру – жаңа технология қолданған кезде ... ... ... жарамайды; шығарылатын өнімнің номенклатурасын өзгерткенде және
жаңартқанда; жұмысшы күшінің ... ... ... ... ... географиясындағы өзгерістер
өндірістің және пайдаланылатын ... мен ... ... ... етуі мүмкін; өндірістің өңдеуші салаларындағы өнімнің жекелеген
түрлерін шығаруға қажетті ... ... ... ... ... өндіріс көлемінің қысқаруына әкеліп соғуы мүмкін.
Моральдық тозудың әсері нәтижесінде табиғи тозу мерзімі келгенге дейін
негізгі құрал- жабдықтар ... ... әрі ... ... ... ауыстырылады. Моральдық тозуды болдырмау мақсатында негізгі
құрал-жабдықтар обьектілерін қайта құрып, ... ... ... және ... ... ... ... кітаптары, фильм
қорлары, сәулет және өнер көрсеткіштері болып табылатын ... ... және ... барлық негізгі құралдар моральдық тозуға ұшырайды.
Амортизация (латынның «өтеу» ... ...... ... көрінісін
білдіреді.
№6-шы «Негізгі құралдардың есебі» бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес,
амортизация – активтің қызмет еткен мерзім бойына ... ... ... құн ... құны мен жою ... ... ... аударымдар әрбір есептік кезеңнің шығысы ретінде танылады.
Жаңадан пайдалануға ... ... ... ... ... ... түскен айдан кейінгі айдың бірінші күнінен басталады, ал
шығып кеткен негізгі құралдар бойынша – ... ... ... ... ... ... тоқтатылады.
Толығымен амортизацияланған негізгі құралдар бойынша ... ... құны ... құнына толықтай ауысқан айдан кейін туатын
айдың бірінші күні тоқтатылады.
Тоқтап ... ... ... ... ... ... қайта
жарақтандыру барысында, консервацияға ауыстырылған кезінде ... ... ... құралдар бойынша амортизация есептеуді жалға беру
шартының немесе шарт талаптарына сай ... ... ... ... алушы
жасайды.
Одан басқа, мына төмендегі негізгі құралдар ... ... жер, өнім ... ... ... ... ... архитектурасы мен өнері, ... ... ... ... тозуын есептеу үшін 2420 ... ... ... ... ... ... 2421 ... мен
ғимараттардың тозуы», 2422 «Машиналар мен ... ... ... 2423 «Көлік құралдарының тозуы», 2424 «Басқа ... ... ... ... ... ... ... әдістері бар.
Шаруашылық жүргізуші субьектінің бухгалтерлік есеп ... ... ... ... есеп ... амортизацияны есептеудің тәсілі
бойынша жасалынады, олар:
-құнын бірқалыпты (түзу ... ... ... ... ... ... ... пропорционалды етіп есептен шығару
(өндірістік әдіс);
- жеделдетіп есептен шығару;
-қалдығын азайту жолымен есептен шығару;
-құнын сандардың жиынтығы бойынша ... ... ... шығару.
Негізгі құралдардың түрлері бойынша амортизацияны есептеудің әрқилы
әдістері пайдаланады. Бұл кезде ... ... бір түрі ... бір ... пайдаланылады.
Таңдап алған амортизацияны есептеу әдісі субьектінің есептік саясатымен
анықталуы тиіс және ол бір есептік жылдан ... бір ... ... ... Егер де ... есептеу әдісі өзгермейтін болса, онда оның
себебін ашу керек.
Ал бюджеттік мекемелер бойынша ... ... ... ... құқығы
өкілетті органдардың еншісінде болады.
Негізгі құралдардың құны бойынша амортизацияны бірқалыпты (түзу
сызықты) ... ... яғни ... ... оның ... ету ... өндіріс шығындарына біркелкі норма бойынша жатқызылады. Бұл әдіс
негізгі құралдардың тозуына, оның ... ету ... ... болып келеді.
Бұл тәсілде амортизациялық соманы аудару үшін:
-қызмет етудің ... ... Бұл ... ... ... ... ескеріледі және күтіп ұстау жағдайына да ... ... ... ... салық заңдылықтарының белгіленген
амортизациялық нормасының шегінде. Шаруашылық ... ... ... ... ... нормасынан аспауы тиіс. Мысалы,
жүк автокөлігінің бастапқы құны – 100 000 ... 5 жыл ... ... оның ... құны 10 000 ... тең болады. Мұндай жағдайда жыл
сайынғы амортизациялау нормасы ... ... 20%-ін ... ... ... ... 18 000 теңге болады.
Негізгі құралдардың амортизациясының бірқалыпты әдісі мына формула
бойынша есептелінеді.
Бастапқы құн- жойылу құны ... ... 18 000 ... ... 5 ... сәйкес ай сайынғы амортизация сомасы 150 мың теңгеге тең ... ... ... ... ... әдіс ... жолы көрсетілген.
Негізгі құралдардың амортизациясын бірқалыпты әдіс бойынша есептеу
| ... ... ... ... ... |құны ... ... ... ... ... |
| | | | | ... ... мерзімі | | | | ... ... ... |100 000 |18 000 |18 000 |82000 ... ... ... ... |18 000 |36000 |64000 ... ... аяғында |100 000 |18 000 |54000 |46000 ... ... ... ... |18 000 |72000 |28000 ... ... аяғында |100 000 |18 000 |90000 |10000 ... ... ... ... ... ... алынатын болып
топшыланса ғана біртіндеп азайғанын көрсетеді.
Амортизацияны орындалған жұмыстардың көлеміне пропорционалды түрде
есептеу әдісі (өндірістік ... ... ... тозуы тек олардың
пайдалану нәтижесі болып табылады және оны ... ... ... ... роль ... ... сөз ... автокөлік белгілі
бір операцияларды орындады делік, ал оның жүретін жолы 900000 ... Онда ... ... ... ... ... жолмен анықталады.
Бастапқы құн –жойылу құны
=
(100 000-10 000):9000000км= 0,10 тг
Орындалатын жұмыстың болжамды
мөлшері
Егер пайдаланудың бірінші жылында автокөлік 200 000 шақырым (км) ... ... жылы – 300000 ... жол ... үшінші жылы – 100000
шақырым, төртінші жылы – 200000 шақырым және бесінші жылы – 100000 ... ... деп ...... ... ... ... жолмен
есептелінеді.
Негізгі құралдардың амортизациясын өндірістік тәсіл бойынша есептеу
| | | | ... |
| | |Екі ... ... ... |
| ... ... |жылдық |амортизация|
|Мерзімі ... ... ... |амортизация |ның сомасы |
| | | ... ... ... |
|Сатып алынған мерзімі | | | | ... ... ... ... ... |40 000 |3333 ... ... аяғында |100 000 |40%*60 000=24000 |64000 |5333 ... ... ... ... |40%*36 000=14400 |78400 |6533 ... ... ... ... ... |87040 |7253 ... жылдың аяғында |100 000 |2960 |90000 |7500 ... ... ... ... сомасы мен. Орындалған жұмыстың өндіріс
процесінде тікелей пайдалануымен байланысты екенін көреміз. Жинақталған
тозу сомасы жыл ... ... ... көлеміне немесе пайдалануға
тікелей байланысты өсіп отырады, ал ... құн ... ... жеткенше
орындалған жұмыстың бір өлшем бірлігіне тікелей пропорционалды түрде азайып
отырады.
Өндірістік әдіс бойынша амортизацияны есептеу тау-кен өнеркәсібінде ең
қолайлы әдіс ... ... ... өндірісте амортизацияны есептеу тонна
мөлшерлемесе бойынша жүргізіледі. Бұл әдіс негізгі құралдарды ... ... ... ... ... дұрыс есептелінсе ғана
пайдаланады.
Амортизацияны есептеудің жеделдетілген әдістері. Бұл әдіс өндірістік
мақсатта ... ... ... ... түрлері бойынша
пайдаланылады, бірақ ол оның алғашқы жылдарында өндірілетін өнімнің өзіндік
құнын негізсіз күрт өсіреді, ... оны іс ... ... өзі
екіталай. Дегенмен де, теоретиктер, оның екі түрін ... ... ... ... ... қалдық әдісі
Кумулятивтік әдіс – латын тілінен ... - өсу, ... ... ... яғни ... қосудың көмегімен тозудың ... ... ... ... ету ... ... ... қосу
арқылы анықталады. Мысалы, автокөліктің болжамды қызмет ету мерзімі 5 жыл.
Бірінші жылы обьектінің бастапқы ... 5:15 ... ... ... жылы 4:15 ... ... жылы 3:15, ... жылы
2:15, бесінші жылы 1:15 бөлігіне.
Жыл сайынғы амортизациялау нормасы: ... ... ... қосындысы,
ал алымында: бірінші жыл үшін – 5, екінші жыл үшін – 4, үшінші жыл үшін –
3, төртінші жыл үшін – 2, ... жыл үшін – 1 ... ... саны ... ... ... санды амортизацияланушы құнға (90000 теңге) көбейту
арқылы жыл сайынғы амортизациялық соманы анықтайды.
Төменде негізгі құралдардың тозуын кумулятивтік әдісі ... ... ... ... амортизациясын кумулятивтік әдісі бойынша есептеу
| | | | ... ... ... ... саны ... |есептел |
|(жылдары) ... |мен ... |ған ... |ген ... | ... ... ... сомасы |сомасы |
| | | | ... ... ... ... | | | | ... ... аяғында |100 000 |5/15*90000=30000 |30000 |2500 ... ... ... ... ... |54000 |4500 |
|3-ші жылдың аяғында ... ... |72000 |6000 ... жылдың аяғында |100 000 ... |84000 |7000 ... ... ... ... ... |90000 |7500 ... ... ... әдіс ... ... сомасы обьектіні пайдаланудың бірінші жылында күрт өсіп, соңғы
жылдарында азайғанын көреміз.
Азайып отыратын қалдық ... Бұл әдіс те ... ... ... Оны екі ... ... нормасын
қолдану арқылы азайып отырған қалдық әдісі деп те атайды. Мысалы, ... ... ... ету ... 5 жыл. ... ... ... нормасы 20% болады (100%:5).
Екі еселенген нормасымен есептелініп, ... ... ... ... ... мынаған тең 40% (20%*2) болады. Бұл белгіленген
ставка (40%) қалдық құнға әрбір ... ... ... ... ... үшін ... ... шектелетін соңғы жылды
қоспағанда, тозуды есептеген кезде құны есепке ... деп ... ... ... ... ... құралдар пайдалану процесінде табиғи және моральдық жағынан
тозады. Олардың жекелеген ... ... ... тұтастай
алғандығымен салыстырғанда тозады.
Негізгі құрал-жабдықтар уақытынан ... ... ... үшін, оларды
мезгіл сайын жөндеп тұру керек. Ұйымдастыру-техникалық белгілеріне қарап,
жөндеуді күрделі және жай етіп бөледі.
Күрделі ... деп ... ... ... тұтастай алғандағымен
салыстырғанда тозу мерзімі азырақ жекелеген бөліктерін қалпына келтіруді
айтады. ... ... және ... ... ... ... бір жылдан астам мерзімде агрегатты толық ... ... ... мен бөлшектерін ауыстырып немесе ... ... ... ... және ... өткізуді, жүйелі түрде жүргізіліп ... ... ... ... ... (двигателін,
мостыларын, жылдамдық коропкасын) машина маркасына байланысты алдын-ала
белгіленген жолын жүріп өткеннен ... ... ... жұмысы жасалынады.
Үйлер мен ғимараттардың күрделі жөндеуі кезінде тозған құрылымдары мен
детальдары толық ауыстырылады немесе олар ... ... және ... жатқан обьектінің ... ... ... ... ... негізгі құралдың пайдалану мерзімін, өндіріс
қуаттылығын, ... ... ... оның ... табыстылығын
арттырса, онда ондай шығындар негізгі құралдың бастапқы құнын өсіреді, ал
барлық ... ... ... ... ағымдағы шығын ретінде танылады және
ол оның бастапқы құнына әсер етпейді.
Мысалы, ... ... ... құны ... ... және оның ... қызмет ету мерзімі 8 жыл болған. Бес ... ... ... құны 290 000 ... ... жаңа двигатель
салынған, сонымен қоса 45 000 теңге тұратын оң жақ қанаты ауыстырылған. ... ... ... оның ... ... өсіреді, ал 45 000 теңге
тұратын крылосы ағымдағы шығын ретінде танылады.
Ағымдағы жөндеу дегеніміз ... ... ... ... ұстап
тұру үшін оның тозған детальдарын ауыстыру ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарды пайдалану процесінде жасайды. Негізгі құрал-
жабдықтардың тозуының алдын алу үшін күні ... ... ... ... ... ... ... есебінде атқарылған (орындалған) жұмыс түрі барлық түрі бойынша
рәсімделеді, жұмыс көлемін және оның өзіндік ... ... ... ... ... ... пайдалануды бақылайды.
Негізгі құралдарды жөндеу мердігерлік және шаруашылық тәсілмен жүзеге
асырылады. Неғұрлым прогрессивті және ... ... ... ... негізгі құралдарды арнайы жабдықталған ... ... ... ... ... ... ал шаруашылық
тәсілі бойынша жөндеу субьектінің өз күшімен және ... ... ... ... шарт ... негізгі құралдардың
мердігерлік тәсілмен жасалған ағымды және күрделі жөндеулері үшін субьект
жөнделетін ... ... ... ... және ... ... қоса, аяқталған жөндеу жұмыстарының ... ... мен ... ... ... үшін ... есеп айырысуды
обьект тұтастай біткен соң жасалынады. Есеп айырысу құжаттары ... ... ... жөндеуден өткен негізгі құралдарды қабылдап алу «Күрделі
жөндеуден өткен, қайта құрастырылған және ... ... ... ... ... құжатталады. Субьектінің негізгі
құралдарды қабылдауға өкілетті ... және ... ... ... ... жұмыстарын жүргізген субьект өкілдерінің қол
қойған актісі субьектінің бухгалтериясына тапсырылады. ... бас ... ... оны ... ... ... соған өкілетті адамдар бекітеді.
Негізгі құралдардың жөнделген обьектісінің ... ... ... ... ... қысқаша сипаттамасы беріледі, сондай-ақ
техникалық төлқұжатына ... ... және ... ... ... мүмкін.
Егер жөндеуді, қайта құруды және жаңартуды сыртқы ... ... онда ... екі дана етіп ... ... ... жөндеу, қайта
құру және жаңарту жүргізген субьектіге береді.
Шаруашылық ... ... ... ... ... тыс ... онда ... ғимараттарды, тұрғын үйлерді, коммуналдық және
мәдени-тұрмыстық құрылыстарды, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... шығындарына жатқызылады. Мұндай кезде
өндіріс шығындары немесе ... ... мына ... (8044, ... 7210 шоттар) дебетінде, ал оларға кеткен материалдардың есебі мына
шоттардың (1311-1350, 1317), ... мен ... ... ... (3350, 3140), ... ... және тәуелді
кәсіпорындармен есеп айырысуына мына ... (3311, ... ... табады.
Жабдықтардың автомашиналардың, тракторлардың, мүліктердің және басқа да
негізгі ... ... ... ... ... ... ... «Жөндеу цехы» деп аталатын ... ... ... ... ... бойынша есептеледі:
Материалдар – жөндеуге жұмсалған материалдардың, қосалқы бөлшектердің
және басқалардың құны. Материалдар өндірістік ... ... ... ... қосылады.
Жұмысшылардың еңбегіне ақы төлеу – ... ... үшін ... ... ... аударымдар – жұмысшылардың еңбекақысынан
белгіленген процентпен мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыруға, зейнетақымен
қамтамасыз ... ... және ... да қорларға аударылады.
Электр энергиясы, жылу, газ, бу-жөндеу цехтарының ... ... ... ... ... ... ... будың шығыны;
Қосымша шығындар – жөндеу ... ... ... ... ... басқаруға жұмсалған шығындар, цех жабдықтарының
амортизациясы, оны ұстау, жөндеу және ... ... ... жалға алудың есебі
Шаруашылық жасаушы субьект үшін өзінің ... ... және ... ... ... өз меншігіне сатып алғанша, басқа
субьектілерден негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Жалға жасалатын келісім шартта: жалға берілетін ... ... ... жал ақысының мөлшері, жалдың мерзімі; жалға алынған мүліктің жөндеу
шарты және қалпына ... ... ... ... жал ... және ... қайтарудың тәртібі және т.б. қарастырылады.
Негізінен алғанда, жалға алу нысаны оның мәнін белгілейді, демек, ... ... мен жал ... ... ... ... ... операцияға да әсер етеді.
Жалгерлік есеп №7 «Жалгерлік есеп» деп аталатын бухгалтерлік есептің
стандартымен ұйымдастырылып ... және ... ... жал ... ... және ... болып бөлінеді.
Жал келісім шарты қол қойылған күннен бастау алады.
Жал мерзімі – көпке ... ... ... ... ... сол ... алынған мүлік келісім-шартпен рәсімделеді, сондай-ақ кез
келген ... ... оның ... ... ... ... ұзартылуы
мүмкін.
Ағымдағы жалгерлік. Ағымдағы деп қаржыландырылатын жалгерліктен ... ... ... түрін айтады. Ағымдағы жалгерлікте жалгерлік төлемі
бүтін жалгерлік мерзімінің бойында жүйелі түрде әрбір есеп беру ... ... ... ... ... активке деген меншік құқымен
байланысты ... пен ... ... ... ... ... Сондықтан олардың жалға берген активтері амортизацияланатын мүлік
ретінде қарастырылады және ... жал ... ... ... жал ... ... Ағымдағы жалгерлікті жалға алушының мүлікті тек уақытша
иемденуі деп түсіндіріледі. ... ... ... ... ... берушінің
бухгалтерлік есебіндегі 2410 «Негізгі құралдар» бөлімшесінің тиесілі
субшоттарында, яғни негізгі ... ... ... ... алынған негізгі құралдар жалға алушының талаптарына сай ... ... олар ... ... ... ... жұмысын жүргізеді,
бірақ ол үшін алдымен жалға берушінің келісімін алады.
Жалға алушының ... ... ... ... ... жалға алған
мүлік бойынша келісілген шарт жағдайына байланысты болып келеді. Егер ... ... ... есеп кезеңдеріне жатқызылатын болса, онда 1260 «Жалға
ақысы» шоты дебеттеліп және тиісті ақша қаражаттарының шоты кредиттеледі.
Қаржыландырылатын жалгерлік. ... жал өз мәні ... ... ... ұзақ ... ... ... нысаны болып
табылады.
Қаржыландырылатын жал – мүлікке меншіктік құқымен байланысты, жалға
берушінің олжасымен қоса, ... ... ... ... де
үлкен бір бөлігін жалға алушы өз жауапкершілігіне ... Бұл ... ... ... ... өз ... ... Ал жалгерлік кезеңдегі
құқықтың өзі берілуі немесе берілмеуі мүмкін.
Жалға алушының қаржылық есебінде келесі жайттар айқын ... ... ... ... ... ... ... мүлікті жалға
алу бойынша ағымдағы және ұзақ мерзімді міндеттемелер; қаржыландырылатын
жалгерлік және ... бір ... ... ... ... жалгерлік
кезіндегі ең төмен жалгерлік төлемдер бойынша міндеттемелер; жалгерлікті
немесе мүлікті сатып алу уақытын ұзартуды таңдау ... ... ... ... төлемдер және басқа да күтпеген жағдайлар.
Жалға берушінің қаржылық есебінде келесі жайттар айқын ... ... ... капитал салымы (ақша қаражатын
жұмсау); жалға берілген мүліктен түскен пайдаланбаған ... ... ... ... ... есепті кезең ішіндегі активтердің түрлері
бойынша жинақталып қалған амортизациялық аударымдар.
Қаржылық лизингісі. Қаржылық лизинг – бұл мүліктің толық құнын ... ... ... ... алу, онда ... ... берілген мүліктің
мерзімі шамамен мүліктің амортизацияланатын және пайдаланатын ... ... ... ... ... беруші (жалға беруші);
-лизинг алушылар (жалға алушылар) болып табылады.
Басқаша сөзбен айтқанда, қаржылық лизинг – бұл инвестициялық қызметтің
бір түрі; онда:
-лизинг беруші ... ... ... ... лизинг келісім-шарты
бойынша өз меншігіне алуды, сосын оны лизинг алушыға белгілі бір ... бір ... ... бір уақытта иелік ету жағдайына ... ... үшін ... ... ... ... Бұл ... бұйымы лизинг алушыға берілгенде, оның мерзімі амортизацияланатын
мерзіммен шамалас немесе оның 80% бөлігіне сәйкес ... ... ... ... ... сәйкес төленуге жататын төлемдерді
кезеңімен тиянақты түрде төлеп тұруды өз міндетіне алады. Келісім-шарттың
мерзімі өткен соң, ... ... ... өтуі ... егер ... ... ... болса.
Лизинг лизингтік мәмілеге қатысушылардың қарастырған ... және олар ... ... ... лизинг – лизингтің бір түрі, онда сатушы осы бұйымды кері
қайтарып ала алатын болса ғана лизинг ... ... ... ... ... – лизингтің бір түрі, онда лизингті беруші ролін банк
атқарады;
-толық лизинг – лизингтің бір ... онда ... ... ... ... оның ... бұйымына техникалық қызмет көрсету жұмысын атқарады;
-таза лизинг – зизингтің бір түрі, онда лизинг алушы ағымдағы жөндеу
оның лизинг ... ... ... ... жұмысын атқарады.
Лизинг өз нысаны бойынша ішкі және халықаралық ... ... ... ... ... ... де, лизинг алушы да және сатушы да Қазақстан
Республикасының резиденті болып табылады. ... ... ... Республикасының резиденттері емес тұлғалары ... ... ... де, ... ... да және ... да ... келісім-шартымен, сатып алу-сату келісім-шартымен және Қазақстан
Республикасының заң ... ... ... келісім-шарты мынадай
міндетті мәнді жағдайлардан тұруы тиіс, онсыз ол келісілген деп ... ... ... ... ... ... аты-жөні және
сатушыны таңдауды кім жүзеге асырғаны көрсетіледі; лизинг нәрсесін лизингті
алушыға берудің мерзімі мен ... ... ... ... мен
мөлшері; лизинг нәрсесінің құны; келісім-шарттың әрекет ету мерзімі; ... ... ... ... өту ... ... ... суреттеу;
лизинг нәрсесін ұстау мен жөндеу тәртібі; сақтандыру; лизинг берушінің
атына лизинго нәрсесін мемлекеттік ... ... екі ... біріне
жүктеу; лизинг келісім-шарты бойынша лизинг ... ... ... үшін ... ... ... асыратын шаралары;
тараптардың жауапкершілігі. Қозғалмайтын мүліктер бойынша жасалатын келісім-
шарттар ... ... заң ... ... ... мемлекеттік
тіркеуден өтеді. Қозғалыстағы мүліктер қойылған кепілдік ретінде міндетті
түрде ... ... ... Лизинг нәрсесін сатушы тікелей лизинг-
алушының алдында сатып алу-сату келісім-шарты бойынша жауапты болады. Егер
де ... ... ... ... ... ... онда лизинг алушыға
берілетін лизинг ... ... ... ... ... түрде лизинг
берушімен келісуі тиіс. Лизинг алушының да, лизинг берушінің де сатушымен
қарым-қатынасы, ынтымақтастықтан кредиторлар ретінде ... ... ... өз ... екі әдісті пайдаланады: не өсіп
отыратын пайыздық мөлшерлемесін, ... ... ... ... Негізгі құралдарды есептен шығару. Жиынтық есеп.
Шаруашылықты жүргізуші субьект қолданылып жүрген заңдарға сәйкес, өзіне
тиісті үйлерді, ғимараттарды, құрал-жабдықтарды, көлік құралдары мен ... ... ... беруге, айырбастауға, жалға беруге, уақытша
тегін пайдалануға беруге, сондай-ақ баланстан шығарып тастауына болады.
Негізгі құрал-жабдықтарды есептен шығару: табиғи және моральдық тозуына
байланысты жою ... ... ... ... ... ... ... обьектілерді техникалық жағынан қайта ... ... ... ... ... ішінара жойылады. Субьектінің балансынан жою
тәртібіне ... ... ... біткен, табиғи зіл-залалының және
апаттардың нәтижесінде өзінің өндірістік ... ... ... ... экономикалық жағынан тиімсіз немесе мүмкін болмаған жағдайда және
оларды іске ... ... ... шаруашылық жүргізуші субьектіге беруге
болмайтын тозығы жеткен мүліктер шығарылып ... ... ... ... үшін, сондай-ақ
қажетті құжаттарды дайындау үшін басшының бұйрығымен комиссия ... оның ... бас ... ... ... ... бас бухгалтер немесе оның ... ... бар ... ... ... ... ... көлік
инспекциясының өкілі бар тұрақты жұмыс ... ... ... ... кейбір түрлерін баланстан шығарғанда комиссияға
арнайы салалық мамандар да қатыстырылады. Айталық, инженер-жылу техниктер,
инженер-энергетиктер, инженер-гидрологтар, т.б. ... ... ... комиссиялар есептен шығарылатын қажетті
обьектілермен тікелей танысып, оларды қайта қалыпқа келтіру немесе одан ... ... ... ... себептерін, қажетті жағдайда
обьектілердің уақытынан бұрын есептен шығаруға кінәлі тұлғаларын; кейбір
тораптардың, тетіктер мен ... ... ... және
олардың бағасын анықтайды; негізгі ... ... ... ... Комиссия актілерді дайындағанда төл құжаттарын, этаптық
жоспарларын, ақау белгілерінің тізімін, машиналардың ... ... ... және тағы басқа қолда бар құжаттарды пайдаланады.
Үйлер мен ғимараттар негізгі құрастырушы бөлшектері тозғанда, ... ... ... ... ... жағдайда немесе тиімсіз болғанда,
тракторлар, автомобильдер, өздігінен жүретін машиналар – тек ... ... мен ... ... ... ... көп ... – биологиялық өсіп-өнуі біткенде, өндірістік мәнін толығымен
жоғалтқанда, ... ... ... ... ... ... ... шығарылады. Бұл кезде субьектілер үйлерді,
ғимараттарды, машиналарды, ... ... ... және ... ... ... ... біткенге дейін ұстайды, апаттар мен
табиғи зіл-заланың нәтижесінде жарамсыз болған жағдайда ғана ... ... ... кезде, оған қысқаша сипаттама беріледі және
оның ... шығу ... ... ... ... ... және олардың жөндеуге жарамдылығы да айтылады. Егер де ... ... ... және тағы ... да ... ... ... шығарылатын болса, онда актіге қоса тиісті құжаттары да
бірге тіркеледі. Актіні ... ... ... Тек бекігеннен кейін
обьектіні жоюға кіріседі. Жоюдан алынған запас бөлшектері пайдалануы мүмкін
болатын бағасы бойынша құндылықтар тиісті ... ... ... ... есептен шығарудың қабылданған тәртібін бұзған
жағдайда жою нәтижесінде ... ... ... ... анықталса, онда оған кінәлі лауазымды адамдар ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарды, көлік құралдарын,
приборларды, құрал-саймандарды, мүлікті заңды немесе жеке ... ... ... бір ... ... ... ... екі дана етіп акт дайындалады. Акт негізінде мүліктік түгендеу
карточкалары мен ... ... ... ... тізіміне
негізгі құрал-жабдықтардың кәсіпорын балансынан шығарылғаны туралы белгі
соғады.
Негізгі құралдар субьектінің өз ішінде орын ... ... , ... ... ... Оның ... негізгі құрал-жабдықтардың
бір орыннан екінші орынға көшуі туралы обьектілердің ... ... ... ... және ... ... ... белгі
соғылады. Негізгі құралдар шаруашылық ... орын ... ... ... бөлімшесі шоттарының дебеті мен кредиті ... ... ... құрал-жабдықтарды жою туралы дайындалған актілер бухгалтерияға
түседі де ... есеп ... ... ... ... түгендеу, қайта бағалау және есеп берудің мәнін
ашу
Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... және олардың сақталуына бақылау жасау мақсатында субьекті басшылары
нормативтерді, заңдарды және басқа да ... ... есеп ... ала ... ... негізгі құралдарға мүліктік түгендеу
жүргізіп отырады.
Негізгі құралдарды мүліктік түгендеу ... ... есеп беру ... ... ... жылына ең аз дегенде 1 рет, қараша айында
жүргізіледі. Үйлерді, ғимараттарды және ... ... ... ... 1 рет түгендеу жүргізіледі.
Мүліктік түгендеу міндетіне негізгі құралдардың ... ... ... ... дәл, ... ... алумен қатар бухгалтерлік
есепке алу, мәліметтермен салыстыру шаралары да ... ... ... ... және ... жағдайы туралы мәліметтер
«Негізгі құрал-жабдықтарды мүліктік түгендеу тізіміне» жазылып, мүліктік
түгендеу біткеннен ... ... ... өткізіледі.
Тізімдімеде обьектілердің толық аты көрсетіліп, ... ... ... тиіс. Жалға берілген немесе алынған, сақтауға немесе
уақытша пайдалануға берілген негізгі құралдар бойынша келісімдердің, ... ... ... және ... тексеріледі.
Мүліктік түгендеу тізімдерін жасамастан бұрын мүліктік ... ... ... және ... қандай күйде екенін; техникалық
паспорттар мен басқа техникалық құжаттардың бар-жоғын және ... ... ... ... ... ... ... немесе алынған негізгі
құралдардың құжаттарын тексеру қажет. Егер де құжаттары жоқ ... ... және ... қолға алған жөн. Бухгалтерлік есепке алу ... және ... ... бір-бірімен сәйкестігін
тексереді.
Негізгі құралдарды мүліктік түгендеу кезінде комиссия міндетті ... ... ... ... атын, міндетін, мүліктік түгендеу
тізімін, ретін және негізгі техникалық және ... ... ... ... тиіс. Үйлерді, ғимараттарды және басқа ... ... ... ... ... ... ... тиісті екендігін растайтын құжаттардың бар-жоғын тексереді.
Сондай-ақ, субьектінің ... жер ... су ... ... ... ... ... құқын растайтын құжаттардың да бар-
жоғы тексеріледі.
Есепке алынбаған обьектілер, ... ... ... ... ... дұрыс еместігі айқындалса, комиссия
мүліктік түгендеу тізіміне және мүліктік түгендеу карточкаларына ... ... ... ... ... ... мәліметтер мен
техникалық көрсеткіштері енгізілуі тиіс. Мысалы, үйлер бойынша – олардың
қандай материалдардан ... ... ... ... және сол
материалдардың көлемін (іштей және сырттай өлшеу арқылы), көлемі (жалпы,
пайдалы ... ... ... ... ... ... және ені, ... құрылыстар, түбі мен ... ... ... ... ... негізгі материалдардың түрі мен
мөлшері; жолдар бойынша – ... ... ... ... ... материалдар, долдың ені, т.б. көрсетіледі.
Есепке алынбаған обьектілерді мүліктік түгендеу кезінде бағалау әрекет
етіп тұрған баға мен ... ... ... ... есепке алынуы тиіс.
Есепке алынбаған обьектілердің қашан салынғанын ... ... ... ... ... ... ... комиссиясы
белгілеп, оны хаттамада көрсетуі керек.
Негізгі құралдар өзінің негізгі мақсатына сай мүліктік ... ... Егер ... ... ... ... немесе қайта жарақтандырылып, өз қолдану мақсатын өзгертсе, онда
ол жаңадан белгіленген мақсатына сай ... ... ... ... ... тыс ... тұрған немесе негізгі
құралдар кәсіпорыннан уақытша сырт жерге шығар алдында мүліктік тізімдеуден
өтеді.
Пайдалануға жарамайтын және ... ... ... ... ... тізімдеріне енгізілмейді.
Негізгі құралдарды қайта бағалау. 6 БЕС ... ... ... ... ... бір ... ... етіп тұрған бағасымен сәйкес
келтіру үшін ... ... ... жүргізіледі, содан соң ол есепте
және есеп беруде көрініс табады. Әрекет етіп тұрған нормативтік ... ... ... субьектілер заңмен ұштастырылған негізгі
құралдардың индексациялауының ережесі мен ... ... ... ... ... ... бағалаудың барысында негізгі құралдардың нақты ... ... ... нақты ағымдағы құны мен тозу дәрежесі туралы дәл және
толық мәлімет алынады. Негізгі құралдарды қайта бағалау ... ... ... ... ... ... ... жағдайларын
тудырады, сондай-ақ нарықтық қатынастар жағдайында өте ... ... Және ол ... ... ... түрде жаңартуға қажетті
инвестициялық ресурстарды тартуға мүмкіндік ... ... ... ... техникалық прогресстің дамуын есепке ала отырып, амортизация
нормаларын нақтылауға негіз бола алады, қазіргі заман ... сай ... ... ... жағдайларды жасап, негізгі құралдарды сақтау
мен тиімді ... жол ... ... ... ... ... үшін түгендеу комиссиясы сияқты
комиссия құрады және кәсіптенген бағалаушыларды шақырады, ал олар ... ... ... ... ... ... ... бағаламастан бұрын,
сол негізгі құралдардың белгіленген тәртіпте түгендеуін жүргізеді. Негізгі
құралдарды ... ... ... ... ... ... қызмет ету мерзімі,
техникалық жағдайы қайта бағалаудың ең ... ... ... табылады,
яғни қайта бағалау кезінде оларды негізге алады.
Шаруашылық жүргізуші субьекті қалауы бойынша өз ... ... ... ... тұрған қондыруға арналған құрал-жабдықтарын;
аяқталмаған күрделі құрылыстарын қайта бағалауы мүмкін.
Есеп беруде ... ... ... ашу. ... ... есеп ... келесі ақпараттардың мәні ашылуы тиіс: негізгі
құралдың әрбір түрі ... ... ... ... ... ... ... кезі; бастапқы құнының өзгеру ... ... үшін ... ... ... ... ... және соңына
жинақталған амортизация сомасы; егер де қайта ... ... ... құралдардың ағымдағы құны; бағалауды жүргізудің кезеңі және күні,
әдісі, сондай-ақ эксперттік бағалауды кімнің жүргізгені, т.б.
Сондай-ақ, ... есеп ... ... үшін ... ... негізгі құралдың бастапқы немесе ағымдағы құны,
міндеттемесі үшін ... ... ... ... ... есептік кезең соңына қалған құны, т.б.
Қорытынды
Өндіріс процесі өндіріс құралдарының қатысуымен жүзеге ... ... ... ... (шикізат, материалдар, сатып алынатын
жартылай фабрикаттар)
2) еңбек ... ... ... ... ... да ... ... – еңбек құралдарының құрамына енгізу сыртқы
белгілерімен емес, солардың өндіріс процесінде ... ... 6 БЕС ... ... ... бұл ... ... ретінде материалдық
өндіріс саласында, сондай-ақ өндірістік емес ... ұзақ ... ... болатын материалдық активтер.
Қорыта айтқанда, негізгі құралдар көптеген өндіріс құралдар бойына
пайдаланылады, қасиеті мен ... ... ... ... ... ... ... жаңадан жасалған өнімге біртіндеп көшіреді.
Айналым құралдары бір ғана өндірістік процесте тұтынылады және өзінің
құнын жаңадан ... ... ... ... ... есебінің міндеті:
1. Расталған есептік мәліметтердің, техникалық паспорттардың,
басқа да құжаттар мен түгендеу журналдарының негізінде
еңбек құралдарының барлық ... ... ... ... Негізгі құралдардың келіп түсуін, шығарылуын, қозғалысын
есепте уақтылы және дұрыс көрсетілуін қамтамасыз ету
3. Негізгі құралдардың ... ... және ... ... ұйымдастыру және ... ... ... ... жүзеге асыру
4. Негізгі құралдарға ағымдағы және ... ... ... және ... ... ... есепте дұрыс және уақтылы көрсетуді жүзеге
асыру
5. ... және ... ... ... негізгі
құралдарды жедел айқындау
6. Негізгі құралдар ... ... ... жасау үшін
бухгалтерлік есептің деректері банкін уақтылы және дұрыс
қалыптастыру.
Қолданған әдебиеттер тізімі
1. В.К. ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп. Алматы:
Қазақстан-аудит орталығы, 2002, 37-84 бб.
2. С.Б. ... Ә.Ж. ... ... ... Бухгалтерлік есеп, оқу құралы. Алматы,2003, 79-124бб
3. Ә.Әбдіманапов: Бухгалтерлік және ... есеп ... 2006, 371-375 ... ... З.Н.Әжібаева, А.Ә.Жантаева, Н.А.Құдайбергенов:
Қаржылық есеп. Алматы,2002.
5. Байболтаева Н.Ә, Әлібекова Б.А, Өтешова Э.Е, Әмірешова А:Н,
Қуанышова Ғ.М: ... есеп ... ... Р.Ж.: ... ... банктердегі бухгалтерлік есеп.
Алматы, 2005;
7. ҚР Президентінің жарлығы, заңды күшке ие: ... ... ... есеп беру. 26.12.95.
8. Нидяз Б, Андерсон Х, Колдуэлл: Принципы бухгалтерского учета.
Финансы и статистика, 1993;
9. З.Л. ... ... ... ... есеп ... ... ... Э.О.Нурсеитов: Бухгалтерский учет в организациях. Алматы, 2005
11. Самоучитель по бухучету и налогооблажению. Издательский ... 2004 г.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалға алынған негізгі құралдар қозғалысы және есепке алу есебі66 бет
Жалға алынған негізгі құралдардың есебі72 бет
Кәсіпорынның негізгі құралдардың келіп түсуі мен шығуының есебі мен аудитінің ерекшеліктері23 бет
Кәсіпорынның қаржылық негізгі құралдар есебі58 бет
Негiзгi құралдардың бухгалтерлiк есебi87 бет
Негізгі құралдар есебі жайлы26 бет
Негізгі құралдар есебінің аудиті24 бет
Негізгі құралдарды жалдаудың есебі55 бет
Негізгі құралдарды жөндеу есебі18 бет
Негізгі құралдарды жөндеу есебінiң негiзi28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь