Мемлекет дамуының экспортқа бағытталуы

Кіріспе
БӨЛІМ 1. МЕМЛЕКЕТ ДАМУЫНЫҢ ЭКСПОРТҚА БАҒЫТТАЛҒАН МОДЕЛІ
1.1. Экспортқа бағытталу . мемлекет дамуының сыртқы сауда моделі ретінде
1.2. Сауда саясатында экспортты ынталандырудың әдістері
БӨЛІМ 2. МЕМЛЕКЕТТІҢ ЭКСПОРТҚА БАҒЫТАЛУЫНЫҢ ӘЛЕМДІК ТӘЖІРИБЕСІ
2.1. Дамушы елдердің экспортқа бағыталуының қазіргі кездегі мәселелері
2.2. ЖИЕ экспорттық бағытталуының тәжірибесі
2.3. ТМД елдерінің экспорттық бағыталу саясатына көшуінің мәселелері
БӨЛІМ 3. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКСПОРТҚА БАҒЫТТАЛҒАН СТРАТЕГИЯСЫ
3.1. Қазақстан Республикасының экспорттық әлуетті және оның орындалуының қазіргі кездегі жағдайы
3.2. ҚР экспорттын диверсификациялау келешегі және болашақ дамуының мәселелері
Қортынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
Экономикалық даму деңгейіне және шикізат қорларының қамтамасыз етілу көлеміне қарамастан ешбір мемлекет өзіндік қажеттіліктерін толықтай қанағаттандыра алмайды. Сондықтан да мемлекеттер бір – бірімен сыртқы экономикалық қатынастарға түсіп, өздеріне қажетті тауарлар мен қызметтерді айырбастайды. Бұндай ауырбас негізінде қоғамдық еңбек бөлінісі жатыр. Бұл мемлекеттердің әлемдік нарықта белгілі бір бағытта мамандануын көрсетеді. Сыртқы экономикалық қатынастарды әлемдік саудада, ғылыми – техникалық, өндірістік, инвестициялық, валюта - қаржы және несие, халықаралық ақпараттық қатынастарда, сонымен бірге мемлекеттер арасында жұмыс күшінің қозғалуы қатынастары арқасында көруге болады.
Соңғы бірнеше онжылдықтарда бұл қатынастар жаңа деңгейге көтеріліп, жаңа формаға және маңыздыққа ие болып отыр. Бұл негізінен интеграциялық процестердің жаңдануы және мемлекеттердің бір – бірімен тәуелділігінің күшеюі байланысты болып отыр. Бір жағынан, бұндай экономикалық жақындасу экономикалық дамыған мелекеттерден экономикалық дамушы мемлекетерге әл – ауқаттын жақсаруына „құйылым” және олардың жалпы экономикалық жағдайының „түзетілуіне” көментесетін процесс болып келеді. Екінші жағынан, жанданған интеграция және өзара тәуелділік мемлекетерді сыртқы факторлардын өзгерісіне тәуелділгін арттырады. Бұлар негізінен экономикалық, сауда серіктестерінің қаржылық әл – ауқаты, жаңа өнертабыс және т.б. факторлар болады, бұл белгілі жағдайларда мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігіне қауып – қатер тигізеді.
Бұл мәселе, әсіресе, дамушы елдер алдыңда жиы кездеседі. Бұл мемлекеттер негізенен бір немесе бірнеше бастапқы тауарлар экспортына өте қатты түрде тәуелді болады (көбінесе шикізаттар немесе күрделі түрде ұқсатудан өтпеген тауарлар), сонымен бірге, сауда серіктесі ретінде бір ғана мемлекет болып келеді. Мысал ретінде бұндай жағдайда Латын Америка, Африка елдерін тізімін көрсетуге болады. Бұл мемлекеттер негізінен дара дақылды экспортерлер болып келеді.
1. 1.Конституция Республики Казахстан // Вечерний Алматы. – 1993. – 2 февраля.
2. Ахметова Г.Р. Мировая экономика и еждународные экономические отношения. - Алматы : Институт развития Казахстана, 2002
3. Ломакин В.К. Мировая экономика. – Москва: ЮНИТИ – ДАНА, 2004.
4. Макконел К.Р., Брю С.Л., Экономикс. – москва: ИНФРА – М, 2004.
5. Погорлецкий А.И. Экономика зарубежных стран. – СПб: Михайловая В.А., 2000.
6. Фишер С. Экономика. М.: Дело, 1994.
7. Абишев А.Е. Каспий: нефть и политика / Центр внешней политики и анализа. Алматы, 2002.
8. Авдокушин Е.Ф. Международные экономические отношения. – М.:Юристь, 2001.
9. Киреев А. Междунорадная экономика. – М.: Международные отношения, 2001.
10. Миклашевская Н.А., Холопов А.В. Международная экономика. – М.: Дело и сервис, 2004.
11. Герчикова И.Н. Междунорадное коммерческое дело. М.: Банки и биржи, 1999.
12. Мадиярова Д.М. Внешнеторговая деятельность страны в условиях глоболизации мирового хозяйства. Алматы: Классика, 2003.
13. Карибджанов Е.С., Карибджанова А.С. модели экономического развития стран Юго – Восточной Азии. Алматты: Экономика, 1999.
14. Сатубалдин С.С. „Драконы” и „тигры” Азии: Сможет ли казахстанский „барс” пройти по их пути? Алматы, 1998.
15. Темиргалиев Б.Б. Основы внешнеэкономической деятельности РК. Алматы, 2003.
16. Небогатова О. Индия: экономический рост в эпоху глоболизации // МЭ и МО, 2005, №1.
17. Индия // МЭ и МО, 2002, №8
18. Сиражиддинов Н. Узбекистан? Путь к экспортоориентированному развитию // МЭ и МО, 2002, №7.
19. Садыкова Б. Пути повышения экспортного потенцияла агропродукции в РК. // Экономика и статистика, 2004, №1
20. Курманов О., Намазбеков Д. Мировые тенденции экономического развития / / Евразийское сообщество, 2004, №4.
21. Нефтенная отрасль // Нефтегазовая вертикаль, 2003, №14.
22. Минеральные ресурсы Казахстана и мира // Экономика и статистика, 2002, №2.
23. Международный опыт госрегулирования и прогнозирования развития мирового рынка зерна // Аль Пари, 2003, №1.
24. Эльянов А. Глоболизация и раслоенние развивающихся стран // МЭи МО, 2000, №6.
25. Эльянов А. Глобализация и догонящее развитие // МЭ и МО, 2004, №17
26. Эльянов А. Развиваюшие старны накануне третьего тысячилетия? Тенденции и проблеммы. МЭ и МО, 2000, №87
        
        Кіріспе
Экономикалық даму деңгейіне және шикізат қорларының қамтамасыз етілу
көлеміне қарамастан ешбір мемлекет ... ... ... ... ... да ... бір – ... сыртқы
экономикалық қатынастарға түсіп, өздеріне қажетті тауарлар мен қызметтерді
айырбастайды. Бұндай ауырбас негізінде қоғамдық еңбек бөлінісі ... ... ... нарықта белгілі бір бағытта мамандануын көрсетеді.
Сыртқы экономикалық қатынастарды әлемдік саудада, ғылыми – техникалық,
өндірістік, ... ... - ... және несие, халықаралық
ақпараттық қатынастарда, сонымен бірге мемлекеттер ... ... ... ... арқасында көруге болады.
Соңғы бірнеше онжылдықтарда бұл қатынастар жаңа деңгейге көтеріліп,
жаңа формаға және маңыздыққа ие ... ... Бұл ... ... жаңдануы және мемлекеттердің бір – бірімен тәуелділігінің
күшеюі байланысты болып отыр. Бір жағынан, бұндай экономикалық ... ... ... экономикалық дамушы мемлекетерге әл –
ауқаттын жақсаруына „құйылым” және олардың жалпы экономикалық жағдайының
„түзетілуіне” ... ... ... ... Екінші жағынан, жанданған
интеграция және өзара тәуелділік мемлекетерді сыртқы ... ... ... Бұлар негізінен экономикалық, сауда
серіктестерінің қаржылық әл – ауқаты, жаңа өнертабыс және т.б. ... бұл ... ... ... ... ... ...
қатер тигізеді.
Бұл мәселе, әсіресе, дамушы елдер ... жиы ... ... негізенен бір немесе бірнеше бастапқы тауарлар экспортына өте
қатты түрде тәуелді болады (көбінесе шикізаттар немесе ... ... ... ... ... бірге, сауда серіктесі ретінде бір
ғана мемлекет болып келеді. Мысал ретінде бұндай жағдайда ... ... ... тізімін көрсетуге болады. Бұл мемлекеттер негізінен ... ... ... ... ... аса ... ... шығудың
жолы – экспортты және ... ... ... ... тәуелділігік қауіпін төмендету және оның салдарының қауіпін
төмендетудің қазіргі кездегі ең ... ... ... ... ... ... ... бұндай жағдайда олар монопольді
үстемдік жасауда ынталы емес болады.
ХЭБ – тің, ... ... ... ең ... ... ... қозғаушы күші ҒТП болып келеді. Соның негізінде, қазіргі ... ... ... ... ... болып келетін – техногендік
цивилизация. Техногендік цивилизация дамуы жергілікті, этно – конфессиялық
негізінде ... ... ... осы ... ... бағытталған
нормаларға және шарттарға негізделген және бұл өте жылдам өтеді. Бұның
экспансиясының бір формасы ... ... ... ... ... ... ... әлемдік интеграцияның дамуы болып келеді.
ӘИД, ұлттық ... ... ... ... ... ретінде аналитикалық мақсаттарда бірнеше құрылымдық кезеңдерге
және дамушы елдер экономикаларының уақыттағы формаларындағы, типтеріндегі
айырмашылығын және ... ХЭБ ... ... түсінүге мүмкіндік
береді. Этно – конфессиондық және мемлекеттік – территориялық құрылымдар
арасындағы сауда қатынастары ерте замандардан бері ... ... ... ... ... тек ... револициясынан кейін дами
бастады. Өндірістің индустриялдық түріне ... ... ... ... өсуі, қосымша сату нарықтарын табу, арзан шикізат және азық –
түліктің кейбір түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... әлемдік шаруашылықтың орталық
перифириялық құрылымы жатыр.
Оның құрылмында ... ... ... деп ... ... ... немесе индустриялдық өндіру тәсіліне ... ал ... – бұл ... кемелдіктің әртүрлі деңгейінде
орналасқан, дамудың қуып – жету деп аталатын ... ... ... ... процессі әлемдік тәртіп орнататын
технологиялық, әлеуметтік – экономикалық, ... және ... ... ... ... ... экспансиясы арқасында
орнаған, бір жағынан барлық мемлекеттер экономикалық аумағына өз ... ... да ... және ... ... ... ... алшақтық бола алмайды. Олар, бірге дамиды, индустриялдық дамыған
мемлекеттер нарықтары қосылғанда бұл даму жоғарлап кетеді. Өйткені, ұлттық
нарық ... ... ... және халықаралықтан жергілікті ережелер
айырмашылығы үлкен болса, онда оның әлемдік нарық ... ... ... – жету ... қажеттілгіне байланысты әлемдік экономикалық
авангард стандарттарына бағытталған. Бұндағы негізгі мәселе ... ... ... тартылымдық әлемдік нарық сұраныстарына байланысты
құрылады. Осындай стандарттарды қабылдау үшін, қатысты ... және ... ... ... Арта ... төмендететеін
басқа варианттар жоқ. Бұған қуаттау негізінде бұрында ... ... ... ... ... және механизмдерді құру
өте қиын жұмыс. Тікелей „қарызға” алу мүмкін емес. Бұндай институттар және
механизмдер құру үшін, уақыт ... және ... ... ... ... ... мемлекеттің тарихи мәдениеттің, әлеуметтік мәдениетін
және әлеуметтік – экономикалық спецификасын қарастыратын ... ... ... ... ... ... –жетудің әл – ауқаты алдыға кетіп қалған лидерлерге жету ...... ол ... мағынада және өтіп кеткенің жартысын болса да ... ... ... ... Осы мүмкіндіктерді осы ғасырдың
екінші жартысынан бастап Жапония, Оңтүстік Европа елдері және ... төрт ... яғни ... ... ... ... ... тиімді қолданған болатын.
БӨЛІМ 1. МЕМЛЕКЕТ ДАМУЫНЫҢ ЭКСПОРТҚА БАҒЫТТАЛҒАН МОДЕЛІ
1.1. Экспортқа бағытталу – ... ... ... ... ... түскен мемлекеттердің қайта өндіру құрылымы және
сыртқы экономикалық қатынастардың ... және ... ... ... ... ... қызық болып келеді.
Индустриализацияның қуып – жету ... ... ... ... ... алатын орнынан басқа, сонымен бірге, басқа да ... өте ... ... ... барлық экономикалардың
интернационализациялануы және әлемдік шаруашылық қатынастардың ... ... ... ... ... білу ... екіншіден, осы
индустриализацияның жеткен жетістіктері мен ... ... және оның ... әлемдік экономикада туындаған жағдайды
түсінуі үшін қажет.
ХЕБ қатысуы күшіне байланысты дамушы елдерде ... ... ... ... деңгейінде басталды. Әлеуметтік және ғылыми
– техникалық жетістіктер негізінде әлемдік ... ... ... ... ... шикізат және тамақ өнімдерінің айырбасы
негізінде жасалды. Осы жағдайлардың негізінде техногендік цивилизацияның
аутсайдерлердің ... ... ... әдісіне көшу, олардың
императивтерін қабылдап алуға дайындығы мен мүмкіндігіне байланысты болды.
Ең ... бұл ...... ... ... сай
технологияларды алуды қажет ететін даму түрлерін ... және ... ... ... құру және ... ХЕБ – сіне интеграциялау
арқылы мүмкін болды. Бұл мәселені шешу техногендік цивилизация лидерлері
артынан қуып келе ... ... ... әлеуметтік – экономикалық
трансформациясына жасауға байланысты болады. Шынында да индустриализация
бұл панацея емес. Бірақта өндірістік ... қуып ... ... әлеуметтік өмір салаларының жаңартылуымен бірге жүруі осындай
трансформацияның ... ... және ... ... ... келеді.
Бұл елдер тобына индустриализация ең басында өндірістік импортты
алмастырудан ... ... ... ... ол ... ... ... базасы шикізаттық және азық – түлік экспортынан
түсетін ... ... ... ... ... ... ... басталды. Бұл мемлекеттердің индустриализациясының
қажетті мәселесі және ... ... ... ... ... сауда негізінде пайда болған ... ... ... өндірісін өзіндік шаруашылықтар арқасында жасау. Осыдан келіп,
бұл елдің басқа экономика секторындағы жағадайларға қарағанда, ... ... ... ... ... Азия және Африка дамушы
елдерде, алдыңғы кезеңде, осындай ... ... ... ... шикізат
нарықтарындағы жағдай өте қолайлы мәселелер туғызады (Европадағы соғыстан
кейінгі реконструкция және ... ... ... жалғасуы). Бұл
өндіріс құралдарын және басқада өндірістік сұранысты қанағаттандыратын
және оны төлей ... ... ... ... және ... ... ... көбейті. Осының барлығы бастапқы индустриалдық
құрылымдар құрылуын тездетті және жеңілдетті.
Өндірістің даму ... ... ... ертерек түскен Латын Америкасы
мемлекеттері индустриализацияның алдыңғы қозғаушы күші 30 ж. ұлы депрессия
және әлемдік соғыстар ... ... ... ... ... ... ... бұл елдерде импортты алмастыруға күшті ынталандырды ... ... ... ... төмендеуі мен кішірейген өндірістік
импорттынан пайда болған шығындарды ... ... ... ... ... ... Азия және ... елдеріндегі сияқты,
бұл елдерде экспорттан түсетін табыстардың үлкеюімен сипатталады. Бұған
себеп болған соғыстан ... ... ... ... ... ... ... келгенде, ал шикізаттық сауда ... ... және ... ... ... ... кезде импортты
алмастыру өндірісі идеясы Латын Америкада басшылық докторина статусына ие
болды. Индустриялизацияға түскен ... да ... ... ... ... бұл ... ұстанған мемлекеттер де көп болды.
Соған қарамастан, жергілікті өндіріспен өнірілген өндіріс тауарлармен
қамтамасыз етілудің өсуі импортты алмастырудың ... ... ... ... ... ... ... өндірістік
өнімдер нарығы әлі бастапқы жағдайда болды және тұтыну өнімдері негізінде
болды. Осы бұйымдар импорттын алмастыратын өндірістің дамуы алдыңғы кезде,
оларды ... ... бір ... ... ... ... ... және инвестициондық тауарларға сұранысын жоғарлатады. Өндірістік
бағытта қолданылатын бұйымдарды өндіру ... ... ... және ... және ... ... ... және орта
мерзімді тұтынымды өндірістерге қарағанда, нарықтарды ... ... ... өсуі кезінде, сонымен бірге, ұзақ мерзімді тұтыну ... өсуе ... ... болатын шаруашылық диспропорцияларды және соған
байланысты мәселелерді шешу әр ... ... ... ... ... шаралар нәтижесі бірдей және біріңғай болған жоқ.
Көбісі индустриализацияға түскен мемлекеттерді базалық сипаттамаларың ... даму ... және ... ... саны ... мемлекеттің
өндірістің және тұтыну потенциалының ... ... ХЕБ ... ... ... түрі және ... институттар, жағдайына
байланысты болды. Бірақ бұндағы ең маңыздысы индустриализация жүргізудің
мақсатты мәселелері және осы ... ... ... жеке деталдарды аулақ кетсек, онда жеке елдердің спецификасымен
ажыратылатын әр түрлі елдер ішіде әр ... ... ... ... ... ... елдердің экономикалық динамикасы мен
сапасына қарап индустриализацияның екі түрі ... ... ... ... Оның ... ... ішкі ... даму деп, ал
екіншісін – сыртқа бағытталған даму ... ... ... бірінші стратегияның негізі - ол ішкі өндірістік ... ... ал ... - ... ... әлемдік нарыққа
жылжыту. Сонымен, ішке бағытталған даму, бұл өндірістік тауарлармен өзін
қамтамасыз етуді максимизациялау, ал сыртқа ...... ... ... ... ... ... бірінші
стратегия бойынша бірінші орынға жергілікті өндіріс арқылы ішкі нарықты
қанағаттандыру және құрастыру және осыны іске ... үшін ... ... комплекстер құру қажет және содан кейін экспортты құрастыру
керек. Екіншісі болса, ... ... ... ... ... ... және ... дамыту арқылы ... ... және ... ... ... екі ... құрамында негізгі және маңызды орынды мемлекет
алады. Біріншіден, мемлекет индустриализацияның негізігі параметрлерін
және ... ... ... ... ... ... ... оның жүргізуі құрамына экономикалық және ... ... ... ... ... ол ... ... кәсіпкерлеікті ұйымдастырады. Төртіншіден, әлсіз жағдайда болып
отырған, ұлттық жеке кәсіпкерлікке әртүрлі көмектер көрсетеді. ... ... ... және оның нәтижесі ... ... ... ... ... және ... қатысты әртүрлі өндірістік даму моделдері тез
арада қалыптаспаған. Бірінші 10 – 15 жыл, ... ... ... ... өзін - өзі ... ... ... алмастыруды тездеткен
болатын. Бұған себеп болған олардың өз ұлттығын, индустриялдық базаны
соның құрамына ... ... ... ... ... ... ... дағдарысына және екінші модельдің пайда болуына себеп болған, ол
тез арада өсіп кеткен импортты төлеу үшін ... ... ... Осы шектегішке тез арада ... ... ... ... өзін - өзі ... етуді үлкейтті, ал басқалары
– экспорттық секторға диверсификациялауды және нығайтты, оның құрылымында
өндірістік бұйымдарды көбейтуге бағыт алды.
Бірінші ... ... ... ... ... қысымды,
эксплуатациялау арқасында шетел валютаның келуінің көзі болған, табиғи
ресурстарға елдердің ... ... ... ... ... ... индустриализацияның алғашқы ұстанған ... бұл ... аз ... болатын. Бірақта өндірістік бұйымдар әлемдік нарығына
шығу ... ... ... ... технологиялар енгізумен қоса,
әлеуметтік – экономикалық жаңартылымдар қажет ... ... ... ... өзі ... ... ... білуден және
мемлекеттің қажетті, бірақта беделсіз, шараларды қабылдау мүмкіндігіне
байланысты болды.
Осындай шаралар қолданудың ең анық ... ол ... ... ... ең ... және қиын реформаланатын бөлігі ауыл шаруашылығын
модернизациялау. Ең бірінші аграрлық ... ауыл ... ... ... ... және ... сай келетін, сыртқа
бағытталған өндірістік дамудың алғашқы мемлекеттері, Тайвань және Оңтүстік
Корея жасаған болатын. ... ... ... ... ... жетістіктерге жеткен Малазия, Тайланд және Индонезия болды. Жалпы
келгенде, парадоксальді болуына қарамастан, азық – ... ... мен ... шикізатімен қамтамасыз етілуі, әлемдік өндірістік еңбек
бөлінісіне интеграциялау саясатын ұстанған ... ... ... өзі ... ету ... ... ... қарағанда жоғары болды.
Ауыл шаруашылығындағы әсерлі жаңартылымдар және өндірістік ... ... ерте ... шығу бұл жай ... іс ... ... ... негізгі және алдынғы саласы ... ...... ... дамуды тоқтататын көптеген мәселелерді шешіп,
индустриализацияның күшті ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерімен өзін өзі қамтамасыз еиту және
соның арқасында жетіспеген инвестициялық және аралық сұраныс тауарларын
сатып алу ... ... және ауыл ... өнімділінің тез
арада жоғарлауында емес. Және ... ... ... ... мен жалпы өндірістік потенциалының жоғарлауында
емес. ... ең ... ол ... ... ауыл ... халығының даму
процессіне қатынасу және жаңа ... өмір ... ... ... маңыздығы мемлекеттің оларды жүргізуге
дайындығы және ... ... ... онда ... ... негізгі орынды идеологиялық дайындық алады. Бір
жағынан, индустриализацияны тездетудің ... ... ... ... өзін - өзі ... етуді жоғарлатуға бағытталған
саясат, сол кезде, әлемдік ... ... ... ... ... капитал және кәсіпкерлеікке сенімсіз көзқарас сияқты
негізде қарастырылған. Осыдан ... ... ... ... көп ... ... ең алдыменен шетел капиталына.
Ал халықаралық өндірістік кооперацияға бағытталудың негізінде басқа
құндылықтар жүйесі ... яғни ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлікті ... деп ... Бұл ... ... ... ... керісінше оның орны негізгі
болып келеді. Бірақта оның маңызы тек қана шаруашылық ... ... ... ал ең біріншіден тікелей табыстар алып келмейтін әлеуметтік
тауарларды құрастырушысы ... ... ... ... ... ... жеке ... кепілдемелер және азаматтардың жеке қорғанысы, құқық
базасын нығайту, нарық институтарын құру және ... ... ... беру және ... ... ... ... Басқаша
айтқанда, ол өз мойнына жеке сектор шеше алматын және өз мойнына ала
алмайтын ... ... Бұл ... ең ... ... ... дамудың маңызды факторы болып келетін, ... ... ... ... ... және ... модель негізгі параметрлер дамыған
мемлекеттерде және әлемдік ... ... ... ... ... ... және ... байланысты индустриализация
модельдері, халықаралық экономикалық қатынасты ... ... ... ... ... ... Басқаша болған жағдайда
оларды іске асыру мүмкін болмас еді. Осы моделдер негізінде қалыптасқан
әлемдік шаруашылық қатынастары ... ... ... ... қатысты келеді және белгілі кезде онымен ынталандырылады.
Бұндай қатынас импортты алмастырушы индустриализация ... өте ... ... импортты шектеуші кедергілермен және дамушы елдерде
шетел валютасының қамтамасыз етілуінің аз болуымен кездескен ТҰК, ... кіру ... ... ... олар керекті өндірістерді
сол жерлерде салуына инвестициялар жіберді. ХЕБ – дың салааралық негізде
дамуын ынталандырған ҒТП жаңа ... ... бұл ... ... ... құрған халықаралық өндіріс
комплектері ... ... ... маманданған өндірістер құрумен
қосымшаланған болатын.
Сонымен, екі модельде негізгі параметрлер ел ... және ... ... ... логикасына бағынады. Бұндағы айырмашылық,
яғни халықаралық өндіріс кооперацияға бағытталу ... ... ... ... бәсекелестік мүмкіндікті қажет етеді. Осы
арқылы жалпы формада ішке және сыртқа бағытталған индустриализацияның
айырмашылығын ... ... ... ... ... тек ХЕБ – ке қосылу
деңгейі жоғары мемлекеттер және қатты ақша – ... ... ... ... Оның ... ... ... динамикасы және
сапасы бойынша экспортқа бағытталған ... ... ... ...... Гонконг, Тайвань және Оңтүстік ... және одан ... ... қосылған Индонезия, Малазия, ... ... ... жаңа ... елдер (ЖИЕ), бірінші ... ... ... ... ... экспорттың қорғау, олардың
алғашқы кездегі экспортты техникалық жағынан қарапайым, импортты алмастыру
процессі басталған, бүйымдардан тұратын. Оның негізгі бөлігін ... ... ... көп қажет ететін өндеуші өндіріс салаларының бұйымдары алды.
Экспортқа табыс алып ... және ... ... ... табуға
мүмкіндік беретін тауарлардың ... ... Ал ... ... ... ... техникалық қиын және капиталды көп
қажет ететін, соның ішінде өндірістік ... ... ... ... Оның құрамында негізгі орынды, осы мемлекеттер
құрылуы кезіңде олардың халықаралық өндірістік ... ішкі ... ... ... ... ... тез ... дами бастаған
өндірістік және үй шаруашылық электроника алады. Осыған ұқсас жолмен ЖИЕ
содан кейінгі ұрпақ ... де дами ... ... ... өсу ... мүмкіндігі төмендеген салалар ауыстырылған болатын.
Индустриализацияның қуып – жетуші типінде, ЖИЕ ... ... ... ... ролді әртүрлі қиын факторлар комплексіне
байланысты. Экспортты әртүрлі жолдармен қорғау көрсету ... ... ... ... нығаюы индустриализацияның жалпы
горизонтарын және оның өнімділігін арттырды. Бүндай ... ... ... және ... ұйымдар экспорттаушы кәсіпорындар
өндіріс масштабтары көлемдер арқасында экономиялауға мүмкіндік ... ... ... ... ... және жалпы экономикаға „сыртқы
әселер” деп аталатын жағдайлар пайда болуы арқасында мүмкін ... ... ... қолданудағы пайдалылықты жоғарлату, сұраныстың
жоғарлау, инветицилардың жоғарлауы және олардың ... ... ... қатысты артықшылықтардың динамикасын құру,
мамандану және халықаралық ... ... ... ... ... ... ... өмірдегі өнім өндіру көлемінің өсуі.
Әлемдік экономикалық ... жету ... ... ... ... жетістіктерсіз мүмкін емес, сондықтан индустриализацияға түскен
елдердің өндірістік өсуі кезіңде, дамыған елдерден импортты аздатпайды,
мүмкін керісінше, бұл импорт үлкейеді. Бұл тек ... ... ғана ... Дамушы елдердің аралық және ... ... ... ... ... оның технологиялық
баспалдақпен жоғары жылжуы және жаңа өндірістік орындарды құру ... ... ... ... ... ... ... болуы және өсімінің жылдам болуы, импортқа сұранысты өсіртеді және
экспортты жедел өсіруі керектігіне алып ... ... да, ... кішілерге қарағанда, өзін - өзі ... ... ... жоғары деңгейіне жете алады. Бірақ бұл мәселені
өзгертпейді. Өткені ... ... ...... жетістіктердің
жылдам, қабатаса пайда болуы негізінде тұтынудың және ... ... тез ... және ... тауарлардың
өмірлік циклінің өте тез болуына назар аударар болсақ. Өндірістік
қуаттарды әсерлі ... ... ... және аралық тауар
импорттын тек экспорттық түсім арқылы ғана ... ... ... ... ... ... келуі, жоғарыда айтылып кеткендей,
сонында сол төлемдік баланстар ... ... ... ... ... ... ... және бұл сала жоқ
елдерде экспорттын дамуы жинақ ... ... ... ... ... ... ақшаның мүмкіндігіне байланысты
болады. Сыртқы нарықтарға шығу жолдары жоқ болғанда, өндірістік ... ішкі ... ... бар ... ... ... ... егер бұл өндіріс негізінен тұтыну бұйымдарына болса, өсу нақты тұтыну
динамикасына байланысты болады. Осындай өндірістің (кіріс) және ... ... ... ... ... жинақ ақшалардың мүмкіндігі
қысқарады. Осыған ұқсас жағдай бұрын отарлы және тәуелді ... ... - ке ... кезінде болды.
Қуып – жетуші индустриализациясы кезіңде экспорттық нарық дамудың,
сонымен ... ... ... ... ... болып келеді.
Экспортты өсірудің өзі үлкен инвестицияларды қажет ... ... ... ... құру және олардың өнімділігің жоғарлату)
индустриализацияланатын мемлекеттің экономикалық өсуді өзіндік ... ... ... жинақ ақша және инвестициялар арасында өзара әсер
етуі ... ... ... алып ... ЖИЕ ... ... бұндай өзара әсер ету олардың абсолютті ... ... бола ... және ... ... бөлігінің жалғасуы
кезіңде де – ЖІӨ көлеміне қатысты бола алады. Бұның алдыңғы ... ... ... ... болғанда, инвестициялардың ең үлкен көлемі
сыртқы көздерден қаржыландырылады. Бірақ уақыт өткеннен кейін, экспорттың
жедел өсуі арқасында, ... ... мен ... арасындағы алшақтық
кішірейеді және, мүмкін болса, мүлдем жоқ ... ... ... ... ақшалар көлемін жоғарлатады және
өндіріс өнімдер импортының құрамындағы жаңа технологиялар көлемін нығайты,
капитал салымының нормасымен, бірге әсерлігін жоғарлатуға ... ... екі ... ... ... бағытталған индустриализацияның
пионерлері 60 ж. әлемдік дамушы елдер лидерлеріне кірді, ал ... ... өсіп ... Міне, осыдан экономикалық өсудің өте ... Өсу ... ... және ... ... ... ... толтырған және алдыңғы ... ... ... қол
жеткізуді нығайтуға алып келген, ... ... ... өте ... ... ... жинақ ақша және инвестицияларды ... ... ... және ... ... ... ... айырбас бағамының жүйелік төмендетуге мүмкіндік беретін
көрсеткіш болып ... Бұл ... ... ... нығайтумен
бірге, сала аралық және сала ішіндегі диспропорцияларды теңестірді және
қаржылық тұрақтылыққа алып ... ... ... ... ынталандыру
үшін әртүрлі шаралар жүргізіледі, қажетті өндірістік тауарлар импорттына
жеңілдіктер, салықтық, ... және ... ... ... импортты алмастыру өндірістерге кедендік қорғау және т.б.
Экспорт, жинақ және инвестициялар арасындағы динамикалық қатынасты
құру және ... ... және ... ... арқасында жүргізілді.
Экономикалық шаралар мен қоса, кей жағдайларда әкімшілік шаралар ... ... ... ЖИЕ экономикалық саясатты нарыққа достық
негізінде болды деп айтуға болады. Басқаша ... ... ... ... және ... ... ... салаларға және өндірістік орындарға
берілген болатын. Міне, осы олардың экономикалық жетістіктерінің негізі
болды. ... ... ... ... болуы тек Гонкогке сай
болды, бұнда бұл ... ... ... әкімшілі жасаған болатын.
Дамудың экспортқа бағытталған моделіне көшу арқасында үлкен ... ... ... ... ... ... ... басқа елдерге қарағанда, оған өндірістік өзін - өзі қамтамасыз
етуді максимизациялау ең қолайлы болатын.
Экспортты динамикалық ... ... ... тұтыну динамикасына
тәуелділігін төмендететіп ішкі жинақ өсіруіне мүмкіндік берді. Экспорттық
өсімі негізінде ... ... ... ... ... және ... ... тауарлар импортының шектеулерін
жеңілдетті және мүлдем алып ... ... ... өзін - ... ... саясат ұстанған дамушы ... ... ХЕБ ... ... ... ... маңызды
көрсеткіші, импортты алмастырудың мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ол ұлтттық нарық сыйымдылығының үлкеюі.
Сондықтан да, ЖИЕ ... ... ... ... ... импортты алмастырушы өндірістері дамытқан
болатын. ЖИЕ ХЕБ - ке интеграциясы аралық және ең аяғанда олардың ... ... ... және де бұл консолидация
жаңартылымды технологиялық негізде жүреді. Кіші өсім ... бар ... ... және ағымдағы төлем балансының дефицитін бар
болуы сай келеді. Екі ... және ... ... ... және ... баса ... айырбас бағамын жоғарлатады
және бәсекелестік қабілетің төмендетеді, экспорт өндірісінің өсуін шектеп
отырады. Экономикалық ... ... және ... ... ... ... ... және өсуге депресивтік
әсер етеді, бұл инфляцияның жаңа ағымына алып келеді.
Басқаша айтқанда, ... тез ... ... заң ... өсім
көлемі жоғары болады және керісінше. ХЕБ кірген өндірістің әлсіз дамуы бар
экономика өткізудің шектелген мүмкіндіктеріне және тұрақты және тез ... ... алуы ... ... Оның өндірістік құрылымында
шикізаттық өнімдер көлемі жоғары және техникалық деңгейінің төмен болуы,
сауда ... ... және ... амплитудасы жоғарлатады. Жай
өндірістік бұйымдар құрамында инновациялық рентаның аз болуына байланысты,
бұндай тауарларға ... ... ... болмайды, ал шикізатардың
бағасы басқа ... ... өте ... ... оңжылдықтың ортасына ... ... ... ... ... ... ... ешқандай
кедергісіз жүріп жатыр. 1950 – 1995 ж.ж. ЖИЕ ... ЖІӨ 34 есе ... ... ... шаққандағы бұл көрсеткіш – 17 есе өсті. Соған байланысты, олар
дамыған елдер құрамына кіреді.
1.2. Сауда саясатында экспортты ынталандырудың әдістері
Сонау жүз ... бері ішкі ... ... әкелінетін импорттан
қорғаудың сандық және жанама тарифтік емес сауда саясатының методтарымен
бірге ... ... ... ... ... мемлекет
тарапынан ұлттық экспорттерлерге субсидиялар беру және жанама және тікелей
түрде кепілдемелер беру ... ... ... ... ... және оның ... ... бәсекелестігің жоғарлатуға
бағытталған қаржыландыру ... ... ... түрінде және өте күрделі
схемалар арқылы жүзеге асырылады. Экспортты қаржыландыру ... және ... ... ұқсас ұйымдар тарапынан және соған
байланысты жеке сектор тарапынан ... ... ... сауда саясатының методы ретінде экспорттық-
импорттық операцияларды қаржыландыру және ... ... ... ... бұл – банктер тарапынан нақты комерциялық мәмілелер жасауға
айнымалы капиталды беруді білдіреді. Қаржыландыру сауда ... ... ... ... ... ұлттық экспортерлерге ... ... ... жасау. Сауда саясатының ең көп тараған
және ең қолайлы қаржылық әдістері, ол субсидиялар, несиелеу және демпинг.
Ұлттық ... ... үшін ... тек ... ... бірге ұлттық өндірушілердің экспортты ынталандыру шараларын
қолдануы мүмкін.
Субсидия – ұлттық ... ... ... үшін ... ... түрде дискриминацилауға бағытталған мемлекет тарапынан
берілетін ақшалай төлем.
Жергілікті экспорттайтын салаларын ... бір түрі ... ... ... келеді, яғни экспорттерлерге мемлекет
тарапынан, қаржылық сипаттағы, ... ... ... ... ... көмек түрі. Осындай субсидиялар арқасында ұлттық
экспорттерлер шетел нарықтарында ... ... ... қарағанда
тауарларды төмен бағамен сатуға мүмкіндік алады. Экспорттық субсидиялар
тікелей және жанама болып екіге бөлінеді.
Тікелей – экспортерге экспорттық ... ... ... ... мен табысы айырмасы мөлшері көлемінде берілетін тікелей ақша
соммасы. Тікелей субсидиялар бұл өндіруші сыртқы ... ... ... ... түрі болып табылады. 60 ж. басында тікелей ... көп ... сала ... ... ... және т. ... өндірушілерінне берілген болатын. Субсидияның бұл түрін қолдану
өте байқағыш болып келеді.
Жанама – экспортерге салық ... ... ... ... ... ... ... бар процентерге қарағанда төмен
деңгеймен беру, импорттық баждарын қайтару және т. б. бүркемелі түрде
берілетін ... ... ... ... ... және, сонымен бірге,
экспортқа салынатын тауар өндірушілерге берілуі мүмкін. Екі жағдайда да
субсидия өндірушілер үшін ... ... ... ... ... ол ... ... шегерілмей, ол мемлекет тарапынан төленеді.
Ішкі субсидия – ... ... ... ... ... бюджет тарапынан қаржыландырудын және импортқа қарсы
дискриминациялаудың ең ... түрі ... ... ... тауарға ішкі сұраныс Sd, ал сұраныс - Dd тең ... ... ... ... ... көлемі шектелмеген және Sw
берілген, ал бағасы Pw тең. Бұндай жағдайда тауардың ішкі өндіріс ... ... - Q3, ... ... ... - Q3Q1. Жергілікті, импортпен
бәсекелес, тауар өндірушілерге көмектесу мақсатында мемлекет оларға ішкі
субсидия береді. ... ... ... ... ... көлеміне
кішірейеді және оның жергілікті өндірушілер тарапынан ұсынысы Ss ... ... Ішкі ... Q2 ... үлкейеді, ал импорт Q3Q2
деңгейіне дейін төмендейді. Ішкі өнім ... ... Q2 ... ... ... үшін Ps ... ... бүл баға тұтынушы төлейтін Pw және
мемлекет тарапынан берілетін субсидия ... PwPs ... ... ... ... ... ... өндірілген өнім көлеміне
көбейтіндісімен анықталады, яғни PwPs*Q2.
Суретте көрініп тұрғандай ішкі баға сауда басталғанға ... ... ... ... 430 ... тең болды. Әлемдік баға 400 долл.
бойынша сауда ... ... ... ... 2 ... ... ... тұтынады және 12 данасын импорттайды. 25 долл. көлемінде субсидия
берілгенен кейін сол әлемдік баға бойынша жергілікті ... ... 7 ... ... ... ... ал импорт 7 данаға
кішірейеді, жергілікті өндірушілерге субсидиялардың ... ... алып ... ... ... субсидиялар түрінде мемлекеттік
бюджеттен 175 долл. төлейді ($25*7=$175).
Ішкі субсидия Sd
Рa=430
Ss
Ps=425 a ... ... Q2 ... 1. Ішкі субсидияның экономикалық әсері.
Субяидиялар алған кезде өндірушілер әрбір тауар данасы үшін 400 долл.
сатып алушылардан және 25 долл. үкімет тарапынан ... ... 425 ... ... төмендетуін ынталандыру және ұлттық ... ... ... ... ... ... ... жағдайындада, үкімет өндірушіге кішірек табыс алып келетін,
импорттын жоқ болуы кезіңде оның ішкі нарықта ... дана үшін ... ... ... ... ... жасайды.
Субсидиялар беру арқасында екі экономикалық әсер ... ... бір ... осы тауарды әсерлі ... ... ... ... келеді - а сегменті. Қорғаныс эффектісі b деп
аталатын, ... үшін осы ... ... емес өндірушілердің
субсидиялар арқасында ары қарай өндіре беру ... ... ... ... ... ... ... субсидиялар беру,
экономикалық жағынан импорттық тарифқа және квотаға ... ... ... деп ... ... және ... ішкі бағаларды бұзуымен бірге,
оның арқасында, жоғарыда айтылып кеткен, ... ... ... ... ... көрсетілген шығындар, толығымен импортаушы елге
келеді. Өндірушілерге берілген субсидия, ... және ... ... ... бірақ оның ұлттық экономикаға әкелетін шығындары
кішіректеу болады. Бұл ... ... ... ... негізінде
ғана пайда болмайды, субсидиялар бюджет тарапынан қаржыландырылады, яғни
салықтан.
Ішкі субсидияның спецификалық жағдайы бұл импортты ... ... 90 ж. ... және ... экономикасы бар елдерде болған. Импортты
субсидиялаудың негізгі қажеттілігі бұл ... ... ... ... ... ... жүзбелі айырбас бағамына ... ... ... ... айырбас бағамдары тез арада түсіп кетті және
көптеген тауарлар импорттын, елдің экономикалық дамуын ұстап тұрған,
тұтынушылар үшін ... ... ... ... үкімет импорттың бір
бөлігін, импорттерлерге импорттық субсидиялар беру арқылы, қаржыландыруға
қажет болды.
Кей жағдайларда үкімет тек, импортпен ... ... ... ... ... экспорттерлерге субсидиялар береді.
Экспорттық субсидия – ұлттық өндірушілерге шетелдік ... ... ... ... ... ... ... және сол арқылы
экспортты тездетуге мүмкіндік беретін сауда ... ... ... бір ... ... ... ұсынысы Sw тең, ал ... ... - Dd тең. ... жағдайда нарықтық тепе – теңдік E
нүктесінде ...... ... ... Q1 ... Pw ... сатып алады. Экспорттерлерді қолдау үшін ... ... ... ... беруді шешеді. Экспорттық бағалардың
төмендеуі арқасында ұсыныс қисығы жылжып Ss тең болады, ал нарықтық тепе –
теңдік F ... ... ... ... E ... ... ... ... 2. ... ... экономикалық әсері.
Субсидиялау арқасында экспорттық баға Ps дейін төмендейді, ... ... ... ... ... Бірақ экспорттық
бағаның төмендейіне байланысты экспорттауға мүмкін боладын тауарлар саны
үлкейіп, Q2 ... ... ... ... ... ... тек кіші ... ғана ішкі нарыққа келеді, соның арқасында оның
ішкі бағасы Pd- ға дейін жоғарлайды. ... ... ... ала ... ... ұшырайды ма екенің анықтау үшін, оның ... ... ... ... ... ... ... өсуін жаба ала алама,
соған ... Одан ... ... қаржыландыруға кеткен шығынды
бюджет тарапынан төлеу, яғни салық ... ... ... Бұл ... ... кейін әкелінген тауар көлемінің субсидия ... ... тең (ABFD ... ... ... экспорттаушы мемлекет сатады, ал импорттаушы
мемлекет сатып алады данасына 100 долл. болатын 1 млн. ... ... ... ... ... ... әрбір
экспорттаушы тауар данасына 50 долл. тең ... ... ... ... 75 ... ... ал экспорт көлемі 1,5 млн. данаға
көбейеді деп жорамалдайық. ... ... ... ... ... млн. долл. көлемінде табыс алады. Субсидия
кіргізгенен ... - $75*1,5 = 112,5 млн. ... яғни ... ... ... көлемінің өсуіне байланысты оның табысы жоғары болып
отыр. ... сол ... ... және ... ... бұл субсидия $50*1
= 75 млн. долл. шығынға алып келеді.
Сауда саясатының ... ... ... ... тариф пен
экспортты субсидиялау арсындағы айырмашылық, ол импорттық тариф импорттық
тауарларға ішкі бағаның жоғарлауына алып келеді, ал ... ... ... ішкі ... ... алып ... ... жасалған импорттық тарифі, импорттық бағаны төмендету және
импортпен бәсекелес жергілікті тауарлар ұсынысын жоғарлату ... ... ... ... ... ... кіргізілгшен экспорттық
субсидия керісінше әсерге алып ... ... ... ... және ... тауарларға ішкі сұранысты төмендету арқасында
сауда жағдайлары нашарлайды. Экспортты субсидия елдің ... ... ... ... ... Сауда саясатының екі
инструменті де оны қолданушы ... ішкі ... және ... ... ... ... әсер ... нашарлатушы (разоряющий) өсім сияқты импорттық баждар және
экспорттық ... кері ... ... ... Бұл, ... ... ғана бола алатын, парадоксқа ең алғаш рет Чикаго экономисті Ллойд
Метцлер назар аударған.
Метцлер парадоксы – ... баж ... ... ... емес, оның жоғарлауына, егер тариф кіргізуіне байланысты оның
қатысты бағасының әлемдік ... ... ... алып ... ... ... ... тауарға ішкі бағаның жоғарлауына алып
келуі мүмкін, егер оның қатысты бағасы әлемдік нарықта төмендеп кетсе.
Экспорттық ... ... ... ... шығын болуына
байланысты, оны қолдану заңдық қолдауды ... ... ... қолдаудың негізгі аргументеріне, олар экспорттаушы салаларда
жұмыссыздықты төмендетеді және экспорттың өсуіне байланысты төлем ... ... ... БСҰ ... сәйкес экспорттық субсидиялар
жағымсыз бәсекелестіктің бір түрі және оларға тыйым салынған.
Кей ... ... ... беру ... ... ... асырылады.
Экспорттық несиелеу – ұлттық фирмалардың экспорттық ... ... ... тарапынан жасалатын ынталандырудың бейтарифтік
әдісі.
Экспорттық несиелеу келесідей формаларда жүргізіле алады:
- ұлттық ... ... ...... мөлшерінен төмен
деңгей мөлшерінде мемлекетік банктерден ұлттық экспортерлерге берілетін
несиелер;
- шетел экпортерлерге мемлекетік несиелер, бұл ... ... ... ... ... тауар алуға міндеттенеді.
- ұлттық экспортерлер экспортттық тәуекелінен сақтандыру – ... ... ... ... ... ... төлей алмауы)
және саяси тәуекелдерді (импорттердің экспорттер ... ... ... шаралары арқасында төлей алмауы) қарастырады.
Экспорттық несиелер келесідей болады:
- қысқа ...... ... жіне шикізат экспорттың несиелеуге 1
жылдан аз мерзімге берілетін несиелер;
- орта мерзімді – 1 жылдан 5 жыл ... ... ... ... экспорттың несиелеуге қолданылатын несиелеу;
- ұзақ мерзімді – 5 эылдан көп уақытқа берілетін, инвестициялық ... ... ... экспорттын несиелеуге беріледі.
Экспорттық несиелер кей жағдайларда басқа мемлекеттерге сыртқы ... ... ... ... ... берілетін субсидиялар
жеңілдік процент мөлшерлемесінің нарықтық нақты ... ... ... ... ... практикада экспорттық несиелер бойынша
процент мөлшерлемелер басқа несиелерге ... ... ... ... ... ... ала келісіледі.
Бәсекелестік күрестін күшеюі кезінде ... ... ... ... ... ... жүргізіле алады, яғни
бәсекелестерді тығыздау және ... ... ...... ... ... бағалардың орташа баға деңгейінен
төмен бағасымен сатумен сипаталатын сауда саясатының тарифтік емес қаржы
әдісінің бір түрі.
Демпинг өзіндік бұйымдардың ... ... ... алу үшін ... қаржатарымен жасала алады, сонымен бірге, экспорттерлерге
субсидиялар беру арқылы мемлекет ... ... ... ... демпинг келесідей түрде бола алады:
- спорадтық демпинг – төмен ... ... ... ... ... белгілі кезеңдерде сату. Бұл өндіріс көлемі ішкі нарық ... көп ... ... ... және фирма алдында келесідей
дилемма тұрғанда - өндірістік мүмкіндіктерінің бір ... ... ... өндірмеу немесе тауарды өндіру және оны ... ... ... ... ... ... сату кезінде пайда болады;
- қасақана демпинг – ... ... ... ... ... ... мақсатында және онда монопольді билік орнатуға бағытталған
саясат. Практикада бұл ішкі нарықтан төмен бағалармен тауарларды экспортқа
шығаруды немесе өндіріс шығындарының ... ... ... ... ... демпинг – орташа бағадан төмен бағамен тауарларды тұрақты түрде
экспорттау;
- ... ... – екі ... бір ... ... ... өзара саудасы.
Демпингтің негізінде сыртқы нарыққа қара,анда ішкі нарықта ... ... ... төмен болатын нарық жағдайы жатыр. Бұл ... ... ... бар фирмаларға сыртқы нарықта баға бойынша
сұраныс икемділігі жоғары болған да және ... ... ... ... ... бағамен сатуға мүмкіндік береді. Экспорттаушы мемлекетте
1 осы тауар нарығы баға ... ... ... ... ... ... ... 2 оның икемділігі жоғары болады деп жорамалдайық.
Бұл мемлекеттерде ... ... D1 және D2 ... I және ... ал ... ... ... – тауардың қосымша бір данасын
сату арқасында фирманың табыстарының өзгеруі – MR1 және MR2 тең. I және ... ... ... ... деңгейі әрбір нарықтағы шекті
табыстар деігейі соммасына ... MR1+2 тең. ... ... - ... бір ... сату ... фирманың табыстарының өзгеруі -
өндірушіде MC тең ... ... ... ... ... ... максимизациялау үшін өндіріс көлемінің оптимальді көлемі
шекті шығындардың шекті бабыстар теңдігі кезінде болады және бұл Q1+2 ... ... ... сыртқы немесе ішкі нарықта сату мәселесі тұрса,
онда табысты максимизациялау үшін әрбір нарықта шекті табыс деңгейі ... тең ... ... ... ... ... нарықтың өндіріс көлемінің
оптималді көлемі белгілі болса, онда әрбір нарық үшін ... ... ... ... ... ... шекті шығындар оптималды
деңгейі болып келтін түзудің E ... ... ... графигіне түзу
жүргізу арқылы, шекті шығындар оптималды деңгейінде шекті табыс ... және MR2 ... А және С ... табуға болады. А және ... ... ... ... үшін Q1 ... тауарды
икемдігі төмен ішкі нарықта бағасы P1 жоғары деңгейімен сату керек және
сыртқы нарықта Q2 көлемдегі тауарды P2 ... ... сату ... ... жергілікті тұтынушылар үшін бағалық дискриминация басталады,
яғни олар тауарды ... ... ... ... ... және шетелдік
өндірушілер үшін де, яғни олар импорттық ... ... ... ... ... бағалық дискриминация жасаған өндіруші
демпингке қатысы бар деп ... ... I ... II
Мемлекет I+II
P P P
P1 ... P2
A ... D1 MR2 ... ... Q Q2
Q Q1+2 ... 3. ... арқылы бағалар дискриминациясы.
Сандық жағынан демпингтің табысты екенің анықтау қиын ... ... ... 20 ... ... 1000 дана ... және 15 долл. данасына
бағасымен 100 данасын экспортқа шығарады, ал 1 данаға сатуды көбейту
мемлекет ... және ... ... ... 1 ... төмендетуді қажет
етеді. Мемлекет ішіндегі тауардың 1 данасын сатудан түсетін табыс ... ... ... бірақ 1000 дана сатудан түсетін жалпы табыс
0,01*100 = 10 ... ... ... ... ... сатылған қосымша
тауар данасынан түсетін шекті табыс 20-10-0,01=9,99 долл. ғана тең болады.
Сол уақытта тауар бағасын 1 ... ... және оны ... ... ... ... экспорттық сатудан түсетін табыс 14,99 долл. дейін
төмендейді, ... 100 ... ... сатудан түсетін жалпы табыс
0,01*100 = 1 долл. ғана төмендейді. Сондықтан ... ... ... тауардан түсетін шекті табыс 15-1-0,01 = 13,99 долл. тең болады.
Соған байланысты, бұл ... ... ... ... ... ... ... ал бұл көптеген жағдайларда демпингті білдіреді.
Көріп отырғандай демпингті жасау үшін бірнеше жағдайлар қажет:
- әртүрлі мемлекеттердегі тауарға ... ... әр ...... ішіндегі баға бойынша ... ... ... ... төмендей болуы қажет;
- жетілдірілмеген бәсекелестік жағдайы, өндірушіге бағаларды ұсынуға ... ... ... нарықтың сегментелуі, яғни ішкі нарықты сыртқы, тауарды төмен бағамен
сатылатын, нарықтан аулақ ... ... ... ... ... ... және мемлекеттің жасған сауда кедергілері көмек көрсетеді.
Демпингті жасау БСҰ халықаралық ... және ... ... ... ... ... Бұлар бойынша демпинг дәлелденсе
антидемпингтік шаралар қолдануға мүмкіндік береді.
Антидемпингтік баж – импорттаушы мемлекетпен демпинг ... ... ... емес ... ... ... ... ішкі және сыртқы нарықтардағы сатылым бағаларының айырмасы көлемінде
жасалатын уақытша алым.
Антидемпингтің баждың ... ... ... ... анықталады:
• экспорттаушы мемлекет нарығында және импорттаушы мемлекет нарығында
сатылатын тауар бағаларының айырмасы негізінде. Егер тауар тек ... үшін ғана ... және ... ... ... ... ... мемлекет ішкі нарығындағы оның бағасы басқа ... ішкі ... тең ... ... ... ... ... қажет және нақты
импорттаушы нарығында сатылып отырған бағалар ... ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындары,
жалпы шығындар, ішкі нарықтағы сатуға пайдадан және қабықтың құны ... елге ... ... шығыны негізінде шығарылады.
Сонымен сауда саясатның ең көп тараған әдісі субсидия, несиелеу және
демпинг болып келеді. Субсидия – ұлттық өндірушілер экспорттың ... және ... ... ... ... бағытталған мемлекет
тарапынан берілетін ақшалай төлем. Ішкі және ... ... ... ... ... ... сауда саясатының импорттық
тариф және квоталарға қарағанда өте тиімді әдіс деп есептеледі. Экспорттық
субсидиялар кей ... ... ... ... ... түрінде жүргізіледі, яғни мемлекеттік банктерден тарапынан
нарықтық ... ... ... ... ... ... ... ең аөырғы әдісі – демпинг – осы мемелекеттерде
бар баға деңгейінен төмен бағалармен сыртқы нарыққа тауарларды ... ... үшін ... ... баж салықтарын
енгізеді.
БӨЛІМ 2. МЕМЛЕКЕТТІҢ ЭКСПОРТҚА БАҒЫТАЛУЫНЫҢ ӘЛЕМДІК ТӘЖІРИБЕСІ
2.1. Дамушы елдердің экспортқа ... ... ... ... ... ... кездегі ең алдыңғы қатарлы
ерекшілігі – қазіргі кезде дамушы елдер деп аталатын, өткенде ... және ... ... ... ... ... үлкеюі.
Отарлы және жартылай отарлы елдердің босанған уақытында елдерге
келесідей жалпы белгілер тән болды:
- шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... өндіріс күштерінің әлсіз дамуы, негізінен өндеуші ... ...... ... ... ... ... басым болуы, яғни оның ұлттық шаруашылыққа
терең енуі және босанған елдердің ... ... ... ... ... әлсіздігі және дамымауы, оның әлемдік нарыққа ғана
емес, ... ... ... ... ... әлсз ... ішкі ... қысқа болуы, өйткені жас елдер халқының көбісі негізінен
өмір сүруге ... ... ... ... алған, ал жалдамалы
жұмысшылар саны тым аз болды;
- шетел монополиялардың табысы ... ... ... ... ... ... ... тобына Азия, Африка, Латын Америкасы және ... ... 141 ... ... және онда ... 3,2 млрд. адам
тұрады. Әлемдік шаруашылықта алатын орны туралы келесідей мәлеметтерден
көруге болады: ЖІӨ ... ... 37% ... 2000 ж. ЖІӨ ... ... ... 1950 ... 2000 жылға дейін бұл мемлекеттер тобының
әлемдік өндіріс көлемінде алатын бөлігі 17 есе ... Осы ... ... ЖІӨ 4,5 есе, ал адам басына шақан көрсеткіші – 2,5 ... ... ... әлем” елдерінің жалпы ЖІӨ ... ... ... ... 26 - дан 46%-ке ... ауыл ...... 18% - ке дейін төмендеді, қызмет көрсету саласында – 36 – дан ... ... 30 ... ... ... ... ЖІӨ ... бөлігі 14,2% - тен
37,7% -ке өсті, ал ... ... 24,3% - тен 32,7% - ... ... 2000 ж. ... ... ... өндеуші
өнеркәсіптегі өндіріс көлемі шамамен 16 есе ... ... ... ... – 2,7 есе, сол ... ... ... бұл көрсеткіш – қатысынша 5,2
және 1,5 есе тең ... ... ... елдерден әкелінетін дәстүрлі шикізат және азық
– түлік экспортты өте баяу ... ... ... себеп болған 90 ж.
экспортерлер арасындағы бәсекелестіктің жоғарлауы және 70 ж. ... ... және ... аз ... ететін технологияларға
көшу болды.
Импорттық және экспорттық ресурстар арасындағы айырмашалықтың ... ... және ... көбеюіне алып келді. Дамушы елдер қатызы 1,7
трлн. АҚШ долларына жетті. Осындай қарызды төлеу және оның ... үшін ... ... жаңа түскен қаржы түсімдерінің жартысы ... ... ... елдер бір бөлігі, әсіресе ... аз ... 70 ... ... ... түрін таңдаған
болатын. Бұның негізінде жергілікті тауарларды әлемдік нарыққа ... ... ... жүйе ...... үлкен
мастабтары, адам санының көп болуы, табиға ресурстармен қамтамасыз етілу,
ұлттық, ... ... көп ... ... ... экономика ретінде қарастыруға болады.
XX және XXI ғғ. Аймағында ... ... ... ... 50 ... ... ... тойлатты. 2000 жылы оның халқының
саны, ресми мәлеметтер бойынша 1 млрд. жетті, бұл әлем ... ... және оған ... ЖІӨ 5 % ғана ... Мемлекет ЖІӨ көлемі бойынша
20 ең үлкен әлем елдері құрамына кіреді, бірақ оның адам ... ... бұл ... ең ... ... ... негізгі бағытты тәелсіздік алғаннан
алдыңғы төрт онжылдықта – мемлекет ... ... ... ... ... ... ... елдер демонстрациялық әсерінен
және Совет Үкіметінің индустриализацияның тез арада жүргізілуінің салдары
себеп болды. Индияның буржуазиясы кәсіпкерлікте және нарықтық ... ... ... болды. Олар үшін ... ... ... ... ... өзіндік дамуының нақты
шектегіші болды.
XX ғ. ортасында жалпы әлемдік тенденцияларға сай ... ... ... ... ... өз қолына алды. Индия
нормативті – бөлуші, мемлекеттің ролін нығайту, ... ... ... оның ... ... саясаттын ұстанды.
Үлкен көлемді нарықтың болуы әлемдік шаруашылықтан бқлек
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... ұстану заңдылық болды. Оын жүргізуді негізгі
құралдары, негізінен өндірістік тауарларға ... ... және ... ... ... ... іске асырылды.
Орташа деңгейлік тарифтік қорғаныс (300%) ... ... ... ... ... ... ... көлемді экономикалық жүйеге сай
келетін 70 ж. Индияның экспорттық ... 6-7% ... ... ... ... деңгейінің үлкен темптері „алтын период” және 1950 – ... ... ... дамыған елдерде еркіндігінің қатысты жоғары
болуы кезіңде экспорттың орташа жылдық темптері 2,5 % ... ... ... көлемі 1950 ж. 2%, 1970 ж. 0,6% дейін ... ... ... 90 ж. ... ... өзгерусіз қалды.
Индия үшін нарықтық менмлекеттік протекционизм және шетелдік
капиталға қарау сай келді.
Әлемдік банк ... ... ... 1947 – 1964 ж.ж. ... ... ... ... мемлекеттің бақылау деп есептеледі.
Бесшылдық бағдарламалар шеңберінде мемлекет пен жеке сектор арасында өзара
байланыс жүргізілді. ... ... ... ... адам қол ... қажет
ететін өндірістің кіші формаларын сақтау көзделінді. Бқл жұмыссыздық
деңгейінің көлемді ұлғаюын ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етуіне мүмкіндік берді.
Индияныі өндірінде мемлекет пен жеке ... ... ... ... бөлінуі басталды. Мемлекетке жіне оның ресурстарында ауыр
өнеркәсіпсалаларында, олардың бір ... ... ... және оның
монополиясы болған, негізгі орын берілді. ... ... ... ... ... ... дамытуға мүмкіндік алды, бұл кіші
және орта кәсіпорындардың массалық ... ... ... капиталымен қоса компанияларда өызмет етуге ... ... ... ... алдыңғы этаптарда, ауыр өнеркәсіп құруға қаржылық
қаражатты жоқ, жергілікті ... ... ... ... бірінші кезеңінде мемлекеттің шетел капиталын
тартудағы қатынастың ... ... ... ... ... ... ... шикізат түрлеріне, негізінен ... ... бар ... үшін ... ... түсуі
өте қажет болды.
Импортты алмастыруды жеңілдететін тағы бір фактор, ол 50-60 ... ... ... ... жоқ, мәдени тауарларға (шай, тері,
сырқалар және т.б.) экспорттық мамандану. Мемлекет Индияны ... ... ... ... өте ... ... жүйесіне сүйенеді. Мемлекеттің
қаржы секторындағы позициясы 1969 ж. 14 ... жеке ... ... ... ... ... мемлекет (мақсатты ... ... ... және ... жеңілдііктер және ең
негізгісі, мемлекеттік секторда жаңадан өндірісітік ... ... ... ... ... ... ... ұлттық өндірістің негізі құрылған
болатын.
Бұндай жетістіктер ішкі нарықтың қорғанысы жағдайында пайда болатын
индустриалдық базанға сай келетін негативті моментерге алып ... ... ... ... ... төмен болуы, ғылыми
техникалық компонентің өз ... ... ... ... Мемлекеттік
сектор кәсіпорындарда техникалар деңгейі ... және ... ... ... ... сол кезде жұмыссыздық пен өнімінің құнының
жоғарлауы болды. Индияны әлемдік өндірістік экспорттағы бөлігі өскен ... ж. – 0,55, 1980 ж. – 0,41, 1990 ж. – 05 және 1994 ж. – ... мен ... ... ... осы 0,12% ... ... ұлттық капитализмінің даму моделі негізінен мемлекет
тарапынан субсидияланды және оның ұлттық нарық қорғанысымен, ең алдыменен,
протекционизмнің ... ... ... мешік ұстаушы, жеке
кәсіпкерлікті реттеуші және контроллер ... ... ... ... ... ... ... Бюракраттық аппаратын үлкеюі
және оның қызмет етуінің қайта бағытталуы, соныңда, өндіріс шығындарын
үлкейті, ... ... емес ... ... ... қуып – ... ... қажетті буыны, бірақ
кішігірім уақыттан кейін ол өсімді үлкейтуге мүмкіндік беретін экспортқа
бағытталған ... ... ... ... ... ... ... 1970 – 1990 ж.ж. тек
кішкене ғана 0,5 % өсті, ал машиналар мен құралдарда сол бір деңгейде 0,10
– 0,12 % ... ... ... ... ... ... сияқты мәселерді шеше алмады. Күшейген жеке ... ... ... ... ... және ... ... жағдай экономикалық саясаттты өзгерту қажеттігіне алып
келді.
Алдыңғы ғасыр соңында жүргізілген реформалардың негізгі бағытты ... ... ... әлсіретуде болды. Кқптеген мемлекетер
практикасы көрсетіп отырғандай, экономикалық реформалар ... ... ... даму ... өзін ... ... жағдарыс жағдайлары
туындағанда іске асырылмады.
Индияның экономикасының құлдырауы ішкі және ... ... ... 90 ж. ... ... ... халықаралық қаржы
міндеттемелерін орындай алмауы негізінде дефолтқа келді, ал ағымдағы төлем
балансының дефицитті жаңадан сыртқы қарыз ... ... ... ... қарыз
1980 ж. 20,6 млрд. 1990 ж. 83,7 млрд. долл. өстті. Жанама салықтар ішкі
барлық ... ... ¾ ... жетті, және олардың ары қарай ... ... алып ... еді. ... ... ... ең
алдыменен қорғанысқа, субсидиялар және үлкен көлемді мемлекттік аппаратты
ұстауға, 80 ж. екінші жартысында ішкі қарыздың өсуіне алып келді.
90 ж. ... ... ... ... ... төмендеті.
Персия шығанағындағы соғыс мұнай бағасын тым жоғарлатып жіберді. Конфликті
жерден тез арада кетуі өажет ... ... ... ... ... КСРО – ның құлауы бұрыңғы социалистік блок мемлекетте
нарығынан айрылып, сыртқы нарыққа бағытталуды қажетт етті. Бұл ... ... өте ... болуы және мемлекеттің экспорттық
портенциалының шектеулі болуы жағдайында өте қиын болды.
Ғаламдану дәуірінің келуәімен көптеген елдер үшін ... ... ... ... ... ... ... және
капитал қозғалысының өсуі сыртқы дағдарыстардың елдер арасында тез арада
ауысуына алап келді. ... ... өте ... ... ... кей ... ... экономикалық жоқ кезде дамудың
моделдерін көшіруге алып келеді.
Осындай ... ... өте ... болып отыр. Географиялық
және демографиялық жағынан гигант болып келетін және сол кезде ... және ... жүйе ... ... бұл ... ... өте ... болатын сияқты.
Бұл елде, инертті, мәдени және көптеген проблемалары бар, соңғы
жылдары ЖІӨ қсімінің үлкен ... ... ... Бұл ... бойынша
Индия жаңа индустриалды елдер артта қалуына қарамастан, азиялық ... бұл елге ... ... кіші ... Алдыңға кездегні бағалар
бойынша мемлекеттің ЖІӨ өсу көлемі 2003 - 2004 ж.ж. 8% асып түсті.
Тәуелсіздік алғанна бері үш ... ... өсуі ... 3,5 % ... ... ... бұл ... 780 ж. өзгерген болатын.
Осы периодтағы 5,6 % жететін өсім Индия ... жаңа ... ... бірақ даму процессі ... ... ... ... бұл
макроэкономикалық диспропорциалардың одан ары күшеюін білдірді. Үлкен және
одон ары қарай өсуге алғы ... бар ... ... ақша ... ... тигізетін әсері үлкейе бастады. Бұл ... ... ... ... ауысып ағымдағы операциялардың ұлкен көлемді
дифицитіне алып келді. Соған байланысты, ... ішкі және ... өсіп ... Бұл ... ... болып 1991 ж. сыртқы төлемдер
дағдарысы болды.
Сыртқы және ішкі экономикалық диспропорциялар 1991 – 1992 ... ... ... ... бюджетінің дифицитті ЖІӨ - ... ... ... ағымдағы операциялар дефицитті – ЖІӨ - нің 3,5 ... - 17% ... ... өнім ... 1% ... соған қатысты
экспортта қысқарды. Пайда болған жағдай Индия үкіметінің ... ... ... алып ... Бұған өз ықпалын 80 ж.
ортасынан, ... ... ... ... ... ... ... шектелген тенденциясы.
Реформалар экономиканың барлық секторын ... ... және ... ... аса ... орын ... ауыл
шаруашылықыта бұл реформалар бағалық аспектілермен шектелген болатын.
Қатысты бағалар ауыл шарашылық өзгергеніне қарамастан қызмет етіп ... ... бәрі бір оның ... тежеп отырды. Мемлекеттік
инвестициялардың қысқаруы жартылай түрде жеке инвестициялар өсімімен
компенсацияланды. Әлі күнге ... ... және ... ... мәселесі
мемлекет алдыңда тұр.
өндірісте кәсіпорындарды лицензиялау жеңілдетілген болатын, бұл
капиталды тартуға мүмкіндік берді, мемлекеттік сектормен ... ... ... ... бүл ... ... ... тікелей
инвестицияға ашты. Сыртқы саудада көлемдік шектеуге алынып тасталды және
кедендік ... 1993 ж. 71% - ке, 1998 ж. 35% ... ... Қызмет
көрсету секторында жеке сектор көлемінің өсуіне байланысты қаржы секторы,
бизнес – қызметтер сферасы, сақтандыру және ... ... ... ... ... ... ... 1
көрсетілген.
Басқа жағынан қарағанда мемлекетті экономикалық жетістіктерін
мифологиязациялаудан бас тарту керек. Бірінші миф, ол ... ... ... яғни ол ... ... кездегі оның
жетістіктері экономиканы либерализацияудан басталған. Шын ... ... ... ... ... темптерінің өсуі
реформалармен бірге, мемлекеттегі „экономикалық реннасансқа” байланысты.
2.2. ЖИЕ экспорттық ... ... ғ. 60 – 80 ... ... ... ... ... глобалды
өзгертілімдермен ерекшеленеді, яғни олардың құрамынан – жаңа индустриалды
елдер бөлініп шықты.
„Жаңа ... ... ... 4 ... айдахарлары”, яғни
Оңтістік Корея, Тайвань, Гонконг, Сингапур, сонымен бірге Латын Америкасы
– Аргентина, Бразилия, Мексиканы жатқызады. Бұл ... ЖИЕ ... ... ... ... ... методикасына сәйкес ЖИЕ – ге ... ... ... Олар:
- адам басына шаққандағы ЖІӨ көлемі;
- оның орташа жылдық өсу деңгейі;
- ЖІӨ құрамында өндеуші өнеркәсіп алатын орны (20% асуы қажет);
- ... ... ... ... ... ... экспортының
көлемі;
- Шетелге шығарылған тікелей инвестициялар көлемі.
Оңтүстік Корея. Оңтүстік Корея экономикасының дамуын ... ... ... ... ... ... 1948-1961 ж.ж. аралығында,
екінші период – 1961 ж. бастап 70 ... ... ... ... – 70 ... 90 ж. ... ... кезең - мемлекет шаруашылығында негізгі
орынды ауыл шаруашылығы алған болатын, ... оның ... орны ... ... 68 – ден 56% ... төмендеген болатын.
Бұл периодқа келесідей негізгі жағдайлар тән: ол аграрлы шикізатты
бағынған эканомика, дамудың ... ... ... ... ... Бұған себеп болған бұрынғы отаршылдық, 1950-1952 ж. соғыс ... ... ... Негізгі өндіруші және өндеуші шаруашылық
көздері солтүстікте орналасқан ... ... ... ... ... ... ... ішінде тұтыну
тауарларына бағытталған болатын. Осы және содан кейінгі ... даму ... ... ... ... және ... ... бағытталған болатын.
Екінші кезеңде - индустриализациялау үшін бар салаларды қайта құру,
жаңа капиталдық шаруашылықтар негізін құру, өндірістік ... және ... ... ... ... 60 ж. ... бастап
индустриализация процессі дамуының экспорттық моделіне көшкен болатын.
Сыртқы ... ... ең ... ... ... және аяқ – ... ... таңдалынған болатын. Дамудың экспорттық бағыталған
моделіне көшудің ... ... ... ... алу ... валюталық қаражаттарының жетіспеуі болды. Бұндай жағдай
туындауына ... ... ... ... ... ... ... жыл
сайын негізгі тұтыну тауарларын өндіру үшін өндірістік бағыты бар үлкен
көлемді тауарларды және ... ... ... ... Соның
арқасында мемлекетте валюталық қаражаттар жетіспеген болатын.
Экспорттық бағыталған ... құру ішкі ... ... бірге жүрді.
Экономикалық дамудың барлық кезеңдерінде Оңтүстік Корея ЖІӨ өсуінің
жоғары көрсеткіштерін көрсеткен. 60 ж. ... ... өсім ... – 8,7% ... 70 –ші ... – 10, 80 ж. – 10,4, 90 ж. – 7,6% ... ... өсімінің жоғары болуына байланысты әрбір 10-12 жыл сайын адам басына
шаққандағы ... ... ... екі есе ... ... түбегейлі өзгерістер жасалған болатын. Ауыл
шаруашылығынның алатын бөлігі 40 – тан 7% дейін төмендеді, 1950 – ... ЖІӨ ... ... орны 30 дан 43% ... ... болатын.
Сонымен бірге өндеуші өнеркәсіп құрылымында да түбегейлі өзгерістер
болды. 50 ж. ... ... және 60 ж. ... яғни ... ... ... ... негізгі орынды жұмыс күшін көп қажет ететін
(аяқ – киім, азық – ... ағаш ... яғни ішкі ... ... бағытталған салалар дамыды.
Содан кейінгі кезеңдерде, экспортқа бағытталуға байланысты, тез
арада материалды және ... ... – қара ... кеме ... ... салалары дамыған болатын.
Үшінші кезең - 70 ж. соңынан бастап негізінен ... ... ... коммуникация құралдары, автомобиль жасау салалары дамыды.
Кейбіреулерінде Оңтүстік ... ... ... ... орындарға ие
болды. Ол негізінен, кеме салу - әлемдегі өндірістің 1/3 бөлігі, ... – 5,3%, ... ... тігін, киім, аяқ – ... ... ... ... ж. ... ... арналған заңмен алдыңғы қатарлы 7 өндірістік сала
шығарылған болатын:
- машина жасау;
- электроника;
- ... ... қара ... ... ... ... ... кеме жасау. дамудың
Экономикалық дамуды артқа тартқыш факторы болып ауыл шаруашылығы
болды. Аграрлық реформа жүргізгеннен кейін және ... ... ... ал ... шаруашылық негізінен кіші шаруашылықтардан құралған
болатын.
Оңтүстік Корея экономикасының дамуы және ... ... ... ... ... ... ... жалға алу
жатыр. Бұл бағытта мемлекет ... ... ... ... Құрал жабдықтарды сатып алу ... ... ... ... ... ... ... отырды. Ұлттық ғылымының әлсіз
дамуы кезінде шетел алдыңғы қатарлы технологияларды тартып ... ... ... ... ... және ... өнімнің сапасының
жоғарлауына мүмкіндік болды.
Индустриализация деңгейі жоғарлағаны сайын ұлттық ҒЗТКЖ – ... ... ... ж.ж. ... деген шығындар көлемі ЖІӨ 0,25 –
нен 0,58% дейін жоғарлаған ... Тек 80 ж. ғана бұл ... ... ... ... - өндірістік парктер, бизнес инкубаторлар
құрылған ... Ал 1990 ... ... – ға ... ... ... ... жетті.
Оңтүстік Корея экономикалық дамуының моделі япондық моделге ұқсас,
бірақ бұнда экономикаға ... ... ... ... көп ... ж.ж. ... ... темптері ЖІӨ өсу темптерін 1,5 – 4,0 есе
басым болған. Соған байланысты, 60 жылдары орташа экспорттық өсу ... 70 ж. – 39,8, 80 ж. – 14,5, 90 ж. - ... ... ... үлкен көлемде өсуі Оңтүстік Кореяның
әлемдік нарықтарда алатын ... ... Оның ... ... алатын
орны 1962 ж. 0,04%, 1980 ж. – 1,1%, 1990 ж. – 1,9%, 1996 ж. – 2,4%. ... ... ... ... ... көптеген өзгерістер болатын. Экспорттың
тауарлық құрылымында материалдық және ғылыми тауарлар көлемі ... ... көп ... ететін тауарлар өндіру салалары төмендеді.
Импорт құрамында негізгі орынды өндірістік құрал жабдықтар, шикізат
және тұтыну тауарлары алады. Шикізаттың және ... ... ... жартысынан көп бөлігін алады.
Жалпы айтқанда Оңтүстік Кореяның экономикалық өсуіне әртүрлі, ішкі
және сыртқы, ... және ... ... әсер ... ... ... ... сыртқы әлеммен қатынасқа бағытталған даму
стратегиясы;
- 60-70 ж.ж. ... ... ... ... ... ... қол жеткізу оңай болды;
- мықты және әсерлі басшылық, яғни мемлекет ... өте ... ... ... ... - ... ... ұстау үшін қажетті қаражаттардың қатысты аз
болу (ЖІӨ - нің 2-3%, ал ... ... ... шетелдік мемлекеттерден қаржылық және технологиялық капиталды тарту;
- этникалық және ... ... ... ... ... ... табиғи еңбекке қамқор болу және т.б.
Сингапур. Сингапур ... 1819 жылы ...... ... ... – теңіз жаңа базасын құрудан басталды. Сингапурдың
тез арадағы экономикалық өсуі географиялық орналасуы мен қоса, ... ... ... саясатына байланысты болды. Өзінің қызмет етуінің
алғашқы кездерінде Сингапурдың еркін портты жергілікті – ... ... ... металлдан жасалған өнімдер, киім өнімдері Индияға,
Қытайға және Европаға ... ... ... ... ... экономикалық және стратегиялық маңызының жоғарлауы, оңдағы
халық санының жоғарлауымен, ... ... жіне ... ... ... жүрген болатын. Суэц каналының ашылуы және парустік емес
кемелер жүру эрасының келуі, Сингапур портының, Европаны және Таяу ... ... ... ... ... ретінде беделін арттырды.
Сингапурдың тәуелсіз мемлекет ретінде қызмет етуі кезінде, 1965
жылы, ... ... ... ... ағаш өндеу және азық – түлік
өндірісі, сонымен бірге кеме ... ... ... ... мекемелер және т.б. өндіріс орындары болатын. Сингапур табиғат
шикізат көздеріне өте ... ... ... суға да. ... өте ... ... ... жүргізуге мүмкіндік бермеді. ... ауыл ... ... ... ... өндірісінің үлкеюі
және қала территориясының үлкеюіне байланысты кішірейіп келе жатыр. ... ... ... орны ... ... ... бұл
мемлекеттің географиялық территориясының кіші болуы байланысты оның ... орны 1 ... ... ж. ЖІӨ ... ... орны 20%, көлік және байланыс - 21%
ауыл шаруашылығы - 1% ... ... ... ... ... ... және
қызметтерден тұратын. Соның ішінде, ... ... ... ... ... Сингапур ОША мемлекеттеріңде экономикалық ... ... ... ... – 13 - 14% ие ... ... мемлекеттің динамикалық өсуінің ... ... ол ... капиталын тарту және оны үнемдеп пайдалану,
шетел компанияларын тарту және оларға қолайлы жағдайлар ... ... ... ... өндеуші өндірістегі барлық ... ... ... ... ... – АҚШ, ... гонконг, Жапония
компаниялары.
Мемлекет экономикасын жаңартудың негізі ретінде Сингапурдың өзіндік
еркін порт ... және ... ... ... ... ... ... болды. Бұндай саясат Сингапурдың әлемдік экономикада
ролінің өзгеруіне себеп болды, яғни сауда делдалынан үлкен индустриялды –
сауда ... ... ... ... қоса ... ... ... болатын. Олардың ЖІӨ ішіндегі алатын орны 22,3% ... ... ... ... ... ... салалар ішінен бірінші орынға
шығарады.
Өндірісте өндіруші салаларға ЖІӨ 0,3% келеді, ал ... ... 26,8%. ... ... негізінде тасымалдау, электротехникалық,
металлургия, тоқыма және жеңіл өнеркәсіптері дами бастады. Олар негізінен
импорттық шикізат негізінде жұмыс ... және ... ... ... ... дамудың ең ұлкен көрсеткіштерін көрсеткен
болатын, 1990 ж. ЖІӨ өсуі 8,5% ... ... ... ... ... өндіріске, соның ішінде, элестротехникалық
және приболлар жасау, өндірісіне жаңа технологияларды енгізуге бағыттлаған
экономиканың құрылымын қайта ... ... ... ... ... экономикасында үлкен бөлікті сыртқы сауда алады. 1990 ж.
импорттың өсімі 13,3% ... ал ... – 9,3%. ... ... ... өнімі және халықтың тұтынатын тауарлар, импорт – ... және ... ... ... ... ... ... юалансы теріс болып
отыр. Бұл делдалдық операциялар, тиризм, банктік жіне информациондық
қызметпен ... ... ... ... ... АҚШ ... болып келді.
Тайвань. Тайваньнің ЖІӨ адам басына шақандағы көлемі 1952 ж. 196
доллар болған, ал 2001 ж. бұл ... 14500 ... ... ... бұндай өсуінің негізі және алғы шаттарының себебі, ол ... өте ... ... және ... ... әсерлі болуы.
Басындағы дамудың негізгі сызбасы келесідей ... ...... ... - ауыр өндіріс – „стратегиялық” өндіріс (жаңа
техника және жоғары технологиялар). Тайваньның ... ... ... оң ... оның ... ... үнемді қолдану арқасында болды. Аралдың табиғи шикізаттар
тапшылғы, жер ресурстарының ... ... ... ... ... ... ... болу жағдайында сол кездегі елдің негізгі
артықшылығы арзан жұмыс күші болды. Сондықтан да ... ... ... көп ... ... қажет ететін және капитал мен жер аз қажет
ететін өнім өндіру ... ... ... тез жүруімен қоса Тайваньның өндірістік
құрылымының модернизациясы жүріп ... ... ... ... ... негізгі секторы ауыл шаруашылығы болды, ... ... ... бар ... 56,1% жұмыс істеді және ЖІӨ ... ... 32,2% ... ... ... ... ауыл шаруашылығын
механизациялау және өндірісті дамыту саясатты арқасында АШК секторында
өсім байқалды. 1996 ж. ЖІӨ ауыл ... ... орны 35% ... ... көлемі – 41,4%, қызмет көрсету – 55,1% тең болды.
Индустриализацияның жылдам темптер өсуіне ... ... ... ... көп ... ... жеңіл өнеркәсіп орны төмендеді,
капиталды қажет ететін ауыр және ғылыми өндіріс салалары дами бастады.
Тайваньның сыртқы экономикалық ... 4 ... ... тұрады.
Бірінші кезең – 1953 – 1960 ж.ж. – ... ... ... ... Тайваньға, басқа дамушы елдер сияқты, сауда балансының ... ... ... және ... сияқты қиындықтар тән болған
болатын. Протекционистік шаралар ... ... ... ... ... ... болды.
Екінші кезең – 1954 – 1972 ж.ж. экспортқа бағытталу кезеңі.
1. Айырбас бағамының реформасы.
2. Экономикалық және ... ... Бұл ... ... ... ... экономикалық өсуді қамтамасыз ететін жинақ ақша ... жеке ... ... ... ... ... ... құру;
- экспансионистік монетарлық және фискалды саясаттан бас тарту;
- нарық механизмін активизациялау;
- „бүркемелі” субсидиялардан бас ... ... - ... комплексіне кететін шығындарды қалдыру;
- қаржы нарығын құру;
- төрешілдік аппаратты қысқарту;
- тікелей инвестицияларды қолдану туралы заң қабылдау;
- салық ... ... ... ... сай ... қаржы жүйесін құру.
Тайваньның осындай экономикалық алға басуын еске алғанда аменрикан
көмегін ұмытпау қажет. Бұл көмектін жалпы ... 1951 – 1965 ... 1,482 ... АҚШ ... ... яғни ... жылына 100 млн.
доллар.
Үшінші кезең – 1973 – 1983 ж.ж. ... ... ... ... ... өзгерістерге байланысты үкімет ... ... ... саясатқа көшті, ұзақ мерзімді тауарлар
және өндірістік материалдар өндірісіне шаруашылықты бағыттаған болатын.
Тайваньдағы ... және ... ... ... мұнай химия, мұнай, болат, сонымен бірге, энергетика салалары
дамыды. 1970 – 1979 ж.ж. ... ЖҰӨ ... ... ... 10,2% ... шаруашылық және өндіріс өнімінің өсімі қатысынша 4,3% және ... ... ... ... ... ... ... көлемі 85%
құрады.
Төртінші кезең – 1984 ж. бастап қазіргі ... ... ... және ... ... 90 ж. бірінші кезеңі
экономиканы либерализациялау және әлемдік шаруашылықты интеграцияны
кеңейту мен ... ... ... саудадағы кедергілерді төмендету,
инвестициялық климатты жақсартуға бағытталған болатын. 80 жылдары тайвань
халықаралық сауда ... ... ... ... ... ... ... және кеден тарифтері төмендетілген болатын. 1986 – 1989 ж.ж.
жартылай ... ... ... 15-20% ... ... ... ... ерекшелігі - ол кіші және
орташа жеке кәсіпкерлерді қолдау. Қазіргі кезде Тайваньда ... 770 ... және ... ... бар. Олардың 520 мыңы сауда және қызмет
көрсетуге ... ... ал 150 мыңы – ... ... ... ... экономика үшін маңыздығы келесідей көрсеткіштерден көруге
болады. Олар: жалпы экспорттын 65% құрады, ... ... ... ... ... ... салынатын инвестициялық салымдардың ең үлкен
көзі.
Гонконг. Гонког бұл бұрын Ұлыбританияның ... ... ... ... бөлігінде орналасқан қала.
Гонконгтің негізгі артықшылығы оның нарығының ... ... ... ... ... ... ... бар болуы. Соғыстан кейінгі жылдары мемлекет арзан
және салыстырмалы квалификациялы ... ... ... көзі ... болды.
Жалақының төмен деңгейі және қытайлықтардың табиғи ... ... және ... капиталын тартуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... Шетел капиталын тарту салық
занының жұмсаруына алып ... ... ... – делдалдық қызметі. Мемлекеттің экономикалық
басымдылоығының біреуі халықаралық саудаға белсенді қатысу.
Гонконг әлемдегі еі ұлкен теңіз және көлік бөлігі ... ... ... ... есебінде ілемде 4 орынға ие. 1990 ж. порт арқылы
2,2 млн. ... ... ... ... ... ... ...
электроника, сағат, ойыншық, сыртқы киім орналасқан. Сонымен бірге, ауыл
шаруашылығы да ... ... ... мамандануы, ол экономиканың сыртқы саудалыұ
және валюта – қаржылық операциялардың бар болуы. ... ... ... ... ... 40% өтеді. Сонымен бірге, Қытайға ... ... және ... ... ... болып келеді.
Гонконг Азияның ұлкеннен индустрриялды центрі ретінде ... 1997 ж. ... ... Бұл жылы Гонконг ресми түрде Қытай ... ... ТМД ... ... ... ... көшуінің мәселелері
Өзбекістан экономикасы тәуелсіздігін ... ... ... ... ... бөлшегі болып келген. Тауарларды өндіру,
бөлу және қайта бөлу процестері сртқы экономикалық ... ... ... ... ... КСРО басқа елдері сияқты, сыртқы
экономикалық операцияларды басқаруда алатын орны аз болды және ... ... тез ... ... бере ... құру ... ... жоспаулау жүйесіне
демократизациялаудың жаңа ... алып ... ... ... ... және ... ... функциаларды бөлу. Қызмет етіп
отырған экономикалық жүйенің кемшіліктерін ... ... ... ... сферасындағы кейбір функцияларын республикалық ... алып ... 1989 ж. ... ... ... жауаптты
агенства құрылды. 1991 ж. экономикалық дамуда сыртқы сауданың ролінің және
мағынасының артуына байланысты „Өзбекторг” сыртқы ... ... ... ... ... ... ж. ... және экономикалық тәуелсіздік, Өзбекістаның сыртқы
экономикалық қатынастар жүргізудің ... ... ... ... ... реттейтін жаңа механизм құру қажет болды.
1992 ж. сыртқы ... ... ... ... ... ... ... қатынастар жөніндегі министірлік (СЭҚМ)
құрылған болатын, соған қосымша ретінде – ... ... ... ... ... кедендік өызметтер, сақтандыру мекемелері,
республикалық валюта биржасы және т.б.
Басқару әкімшілік экономикадан ... көшу ... ... ... ... ... алатын және әлемдік шаруашылыққа
экономиканың интеграцияның тиімді болуын қамтамасыз ететін заңдық жіне
институционалдық құрылым құру ... Бұл ... ... құру ... ... ... өндірушілер тек ұлттіқ нарыққа ған емес,
сонымен бірге әлемдік нарық коньюктурасына байланысты ... ... ... ... ... ... Сол кезде өндірушілерге халықаралық еібек
бөлінісі артықшылықтарын қолдану арқасында әлемдік нарықтағы сигналдарға
жылдам ... ... ... ... ... ... ... болды.
Өзбекістаның сыртқы саудасы тәуелсіздік жылдары көптеген өзгерістерге
ұшіраған болатын. Егер 1994 – 1996 ж.ж. ... оның ... ... ... ал 1997 - 1999 ж.ж. ... ... көлемдері
төмендеген болатын. Төмендеудің негізгі себебі, бір жағынан, әлемдік нарық
коньютурасының өзгеруі және ... ... ... әлемдік
бағалардың төмендеуі, ал екінші жағынан, импортты алмастырушы саясатың
және ұлттық валютаның ... ... ... ... ... болды.
2000 ж. бастап үкімет тарапынан экспортты ынталандыру арқасында оның
өсуі қайтадан басталды.
Өзбекістаның ... ... ... да ... ... ... ... саудасында экспорт және импорт көлемі төмендеді, ал сол ... ... ... ... бұл ... ... әлемдік нарықтағы
бәсекелестіктің жоғарлауын көрсетеді.
Сауда балансының сальдосы импорт көлемінің ... ... оң ... 1994 – 2000 ж.ж. экспор және импорт тауарлық ... ... ... тән. ... жалп ... ... ... қарамастан, мақта негізгі экспорттық тауар болып келеді, ол
шамамен ¼ валюталық ... алып ... ... ... ... ... тасығыш, қара және түсті металлдар және қызметтер алады.
Мемлекеттің экспорттық потенциалы азық – түлік тауарлары, машиналар ... ... ... ... басқа дайын өнімдер экспортты арқылы
нығайтуға ... ... ... ... ... және ... түрде төмендеп,
2000 ж. жалпы импортты 12 % құрады, ал 1994 жү бұл көрсеткіш 31% ... Бұл ... ... және ... ... ... ... тиімді өткізгелдігін көрсетеді.
Энергилық тауарлар жалпы импортта алатын орны да тез арада төмендеген
1994 ж. 13% 2000 ж. 4% ... Бұл ... ... ... ... ... ... және Өзбекістаның
территориясындағы мұнай өнімдерін өндіру ... ... ... ... ... ... ... – машина және ... 16 – дан 35 % ... ... Бұл ... ... ... көрсетеді, өйткені негізінен ұлттық индустрияны
дамытуға капиталдық құрал – жабдықтар ... ... ... ... ... да үлкен жетістіктерге
жетуіне қарамастан, экспорттың құрамында негізінен ... ... ... ... ... ... ... негативті жағдайлар туғызады.
Шикізаттық тауарлар құнының құрамында қосылған құн ... ... ... әлде ... аз. ... экономикалық өсуді тездету және халық
тұрмыс жағдайның жақсаруы мүмкін болады, егер экономика құрылымын ... және ... ... және ... экспорттының құрамында дайын өнімде
көлемі үлкейген кезде ғана мүмкін.
Шикізат ... ... ... ... ... ... табатын табыс көлемін үлкейтуге мүмкіндік ... Ал ... ... ... ... ... ... бірге,
жалпы экономикасының көрінеді. Шикізаттық тауарлар әлемдік ... ... ... ... ... ... және қозғалыстарға
бейім болып келеді. Бұл, өз ... ... ... ... көзі бола ... мәселені ескере отырып, Өзбекістан үкіметті экономиканы
құрылымдық қайта құруға бағытталған саясат ... ... Оның ... - әлемддік нарыққа шикізат көзі ретінде емес, ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың толық
қанды қатысушысы ретінде ену болып отыр.
Тәуелсіздіктің қте қысқа уақыт мерқімінде Қзбекістаның сыртқы сауда
бақылауның ... ... ... ... тән, ... өткен, яғни
бастапқы протекционизмнен экспорттық бағытталған ашық экономикақа дейін.
Барлық бұл ... ... ... ... экономикалық дамуының
қажеттіліктеріне байланысты болды. Макроэкономикалық даму мақсаттарына,
мемлекеттегі және көрші елдердегі ағымдағы жағдайларға ... ... ... инструментері валюталық, ақша – несиелік және бюджеттік
саясатпен ... ... ... кезең (1991 – 1994 ж.ж.) сыртқы сауда қызметтің бақылайтын
шаралар негізі орнатылған болатын. Соған байланысты, ... ... ... ... ... (кедендік құның 5 – 10%) ... ла ... ... бұл ... өте ... ... ... тауарлардың негізгі бөлігін (74 тауарлық топ)
лицензиялау керек болды, экспорттық ... ... ... ... ... 40%). Экспортты шектеудің негізгі себебі, ... ... ... ... КСРО ... ... ақша ... ортақ валютаның бар болуы және ... ... ... ... ... сол ... осындай жағдайлар арқасында сауда
саясаттында негізінен бейтарифтік кедергілер қолданылған болатын.
Екінші кезең (1994 – 1995 ж.ж.) импортты либерализациялау ... ... 2004 жылы ... ... ... ... негізінде одан ары қарай дамыды. Импортты либеризациялау
саясатының мақсатты, ол ... ... ... ... куресу
(жылына 1 мың процентке жеткен) және ішкі ... ... ... ... ... ... келесідей түсіндіріледі,
яғни мемлекетте үлкен ... ... ... ... ... ... бұрынға КСРО мемлекеттерімен тауарлар совет
үкіметті ... ... ... болу ... ... бұл өз ... инфляцияға алып келді. Міне, ... ... ... ... мақсатты нарықты тауарлармен
қанағаттандыру және инфляциянің деңгейін төмендету.
Осы ... ... ... ... кең ... Соның ішінде, 1 наурыз 1994 ж. экспортқа ... ... ... көлемі 74 – тен 26 түрге төмендеген. 1994
ж. қараша ... оның ... 11 ... ... ал 1995 ж. ... -4 ... Шын мәнініде, экспортты бақылаудың бейтарифтік әдістерімен тарифтікке
көшу ... ... ... ... әлемдік бағалар арасындағы
айырмашылықтың үлкен болуына және тез арада баға өсуінің болдырмау үшін
экспорттық ... 50% ал ... ... - 100% ... ... сауда саясатты реформалау 1994 ж. 1 шілдеде ұлттық валюта – сомды
кіргізуімен бірге жүргізілді.
Үшінші ... ... ... ... ... (1996 – 1997 ж.ж)
макроэкономикалық тұрақтану уақытында жүргізілді: ұлттық ... ... ... тұрақтануы, инфляция тепмтерінің төмендеуі және өндіріс
динамикасының тұрақтануы. Осының барлығы сыртқы сауданы бақылаудың жанама
әдістерін қолдануға, ... ... ... ... ... ж. ... импорттық баж салықтары көптеген тауар және қызметтер
түрлеріне салынды және ... ... ... ... 5 – тен 50 % - ... өзгеріп отырды. Импорттың баждарды салу жалпы экономикалық саясаттың
кейбір факторларының әсерінен туындады. Оның ... ... ... ... түрлерінде ұлттық өндірушілерді шектеулерден
қорғау, мемлекеттік бюджет табыстарын көбейту.
Осы кезеңде ... ... ... ... сақталуына
қарамастан, олардың деңгейі екі есе төмендеген.
Төртінші кезеңде (1998 ж. бастап) экспортты ... ... ... алдыңда экспорттық баждар төмендетілді, ал содан кейін
мүлдем, алынып ... ... ... алып ... ... ... либерализациялаунан басқа, үкімет экспортты
ынталандыратын фискалды шаралар қолдана бастады. Бұл саясат ... ... ... өзгеріп отырды.
1999 ж. шілде айынан экспорттер ұйымдар үшін экспортты ... ... ... ... ... байланысты, меншік
формасына қарамастан, өндіруде 30% экспортқа шығарылатын тауарлар үшін,
кіріске ... ... ... 1,2 есе аз ... ... ... ... көрсету) сатудан түсетін табыстар кіріске салынатын табыс
салығынан және Орталық Банкке міндетті түрде ... ... ... және ... ... ... ... ашық конвертелетін
валюта түрінде түсім де ... ... ... ... сатылудан блсатылған
болатын. Сонымен бірге, экспортқа бағытталған ... ... ... несие берудің жеңілдетілген режимі қолданылады.
Соңғы жылдары Өзбекістан үкіметті сыртқы экономикалық қызметті
либерализациялау және дамудың ... ... ... ... ... бағытты деп анықтаған. ... ... ... ... ... жәнемәдени емес салаларда
экспортқа ынталандыру мақсатында ресми тұлғаларды сыртқы экономикалық
қызмет ... ... ... ... ... ... тіркелу алынып тасталды.
1 шілде 2001 ж. бастап өзіндік шығарған өнімін экспорттайтын кіші
және орта мекемелері 50% ... ... ... ... ... кабинетінің 22 маусым 2001 ж. жасаған қаулысына сәйкес кіші
және орта бизнес шаруашылықтары экспорттық тауарларды ... ... ... ... ... – қол ақша мен сатуға құқық алды.
Үкімет, соынмен бірге, мәдени өнім түрлерінің ... ... ... ... ... Осы ... 2001 ж. ... айынан
тауарлық шикізат биржасында шетелдік компаниялар қатысуымен осындай
тауарларды сату жөнінде операциялар жасалуда.
Бірақта, ... ... ... ... отырған айырбас
бағамдарын унификациялау сұрағы ... Осы ... ... ... ... ... ... либеризациялау және ұлттық
валютаны ағымдағы операциялар бойынша айырбастауды кіргізуді өажет ... ... ... және импорттық операциялар саласында
институционалдық реформалармен жұргізу ресурстарды бөлуді және ... ... ... ... ... ... және
экспортық потенциалының өсуіне алып келеді. Бәсекелестіктің артуы бар баға
бұлдырауын алып тастайды. Соныңда бұндай ... ... ... ... ... және ... тұрмыс жағдайын көтереді.
БӨЛІМ 3. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКСПОРТҚА БАҒЫТТАЛҒАН СТРАТЕГИЯСЫ
3.1. Қазақстан Республикасының экспорттық әлуетті және оның
орындалуының қазіргі кездегі ... ... даму ... ... ... ... оған ... болып бірінші факторды, яғни Қазақтан экспортының
шекті болуы, ал екіншісі – осы стратегияны мемлекет ішінде іске ... Осы ... ... ... Қазақстаның экспорттық әлуеттіне
байланысты, сондықтан ең алдымен елдің экспорттық ... ... ... ... құрған мемлекеттер көбісі негізгі назарын
экспорттың дамуына бөлген болатын. Бұл, экспорт, өндірістің бәсекелестік
қабілетінің үлкеюіне көмектесті және ... ... тез ... шешуге
әсер етті.
Мемлекеттің осы бағыттағы мүмкіндіктері қандай? Тәуелсіздік ... бері ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық сектор құру ... ... ... ... ... ... құрамына интеграциялау
тауарлар, қызметтер және капитал экспорттық ағымының ... ... әлем ... ... қайта бағытталуы арқылы іске
асты. Егре мемлекет 1991 жылы өз тәуелсіздігін алған болса, 1986 ... ол ... ... ... ... ... ... алған болатын.
Бұнда негізгі ролді елдің бай табиғи ресурстары алған болатын және ... ... ... ... болатын.
Посоветтік кезде Қазақстан Ресейдің шикізаттық базасы ... ... ... және ... ... өндеуші салынбаған болатын. Соған
байланысты Қазақстан тәуелсіздік алғанда оның ... ... ... ... ... ... құны төмен тауарлардан
тұратын.
ҚР Үкіметінің стратегиялық мақсатын – экспорт құрамында қосылған ... және ... ... ... бар ... және қызметтер көлемін
жоғарлатуы керектігі туралы тұрақты айтуына қарамастан, экспорт құрамында
минералды шикізаттар алатын орны алдыңғы ... ... ... 3 . 2004 ж. ... ... экспортының негізгі тауар
топтары бойынша құрылымы.
Т1 – Азық түлік ... және ... ... ... ...... шикізаттар
Т3 – Химия өнімдері, каучук, пластмасса
Т4 – Ағаш, ... және ... ... – Асыл ... және одан ... өнімдер
Т6 – Асыл емес металдар және одан жасалған бұйымдар
Т7 – Машиналар, құрал – ... ... - ... ... ... минералды өнімдер және асыл емес металдар ... ... ... орны 2004 ж. 85% тең ... 1998 – 2002 ... ... 80% тең ... Минералды шикізаттар жалпы экспорт
құрамында 65% алып ... ... ... ... бабы ... Азық – ... ... және оын өндіруге қажетті ... ... ... ... ауыл ... алатын орнына
қарамастан, экспортта 6% ғана тең.
Экспорттық ағымдардың ... ... ... ... ... экспортының құрамында азық – түлік тауарларының ... ... ... бар ... айта кету ... ... даму
деңгейін анытаудың бірден – бір көрсеткіші, ол ... және ... ... технологиялық және жоғары қосылған құны бар ... ... ... ... ... кеткендей, мемлекеттің
соңғыларды үлкейтуге бағытталған ... ... ... құрамында позитивті жағдайларға алып келген жоқ. Экспорт
құрамында 1998 – 2004 ж.ж. аралығында ... ... ... ... ... ... орны өте ... 2,5 – 2 % деңгейде болды. Ал 2004 ... ... 2 % ғана тең ... Экспорттық шикізаті бағытталған
тенденцияның сақталуына қарамастан, елдің экспортның ... ... ... ... байланысты, экспорттық ағымдардың негізгі
бөлігі жақын шетелден таяуға ауысқан болатын.
Таблица 1.
Қазақстан экспортының георграфиялық құрылымы
|Мемлекеттер |2002 |2003 |2004 |
| |$ млн. |% |$ млн. |% |$ млн. |% ... |8639,1 |100 |9670,3 |100 |12900,4 |100 ... ... |2644,6 |30,6 |2194,4 |22,7 |2954,2 |22,9 ... |1759,5 |20,3 |1497,8 |15,5 |1963,9 |15,2 ... |490,2 |5,6 |291,5 |3,0 |417,0 |3,2 ... |150,2 |1,7 |101,0 |1,0 |129,1 |1,0 ... |6246,0 |72,3 |7475,9 |77,3 |980,4,3 |76,0 ... | | | | | | ... ... |14,1 |2011,3 |20,8 |2192,6 |16,9 ... |956,3 |11,0 |904,2 |9,3 |1020,4 |7,9 ... |659,7 |7,6 |1023,0 |10,6 |1649,6 |12,7 ... |408,7 |4,7 |792,4 |8,1 |1683,3 |13,0 ... |1866,0 |21,6 |3017,2 |31,2 |4128,1 |32,0 ... ... минералды шикізаттар құрамында ең алдыңғы орынды
мұнай және мұнай секторының өнімі алады. ҚР ... ... ... ... бес ... (1998 – 2003 ж.ж.) ... ЖІӨ
мұнай газ секторының алатын бөлігі 2,5 есе шамасында жоғарлап ... ... ж. ... 16%. Бұл ЖІӨ ... ... ... және құрылыс
секторларының қосындысына тең болады. Өндірістің құрамында ... ... ... ... 11,8 % тең, бұл көрсеткіш осы жылдары 2,7 есе
өсіп кетті.
2001 ж. ... ... ... өнім ... 878,3 млн.
тенгеге жетті немесе барлық өндіріс өнімінің 44 %1.
Сурет 3. Қазақстанның өндірістік дәлелденген ... ... мың ... Каримова З. Минеральные ресурсы Казахстана и мира. – Экономика и
статистика, № 3, 2002 г. 40 стр.
Btitish Petroleum ... ... ... ... ... қоры – 9 ... барр. немесе 1,2 млрд. т., бұл әлемдік
барлық өндірістік дәлелденген қорлардың 0,8 % ... ... оның ... қатынасының көрсеткіші 22,3 жылға
тең. 2003 ж. Қазақстан 52,2 млн. т. мұнай өндірді және оған ... ... ... 1,4 % сай ... Әлемнің 60 мұнай өндіруші мемлекеттері
ішінде Қазақстан мұнай өндіру көлемі бойынша 18 орынға ... 4. ... ... ... және тұтыну динамикасы, мың барр.
күніне
Біз білетіңіміздей Қазақстан алдына қойған мақсатты бойынша орташа
уақыт мерзімінде мұнай өндіру көлемін 100 – 115 млн. т. ... ... ... ... бұл ... 5 – ші ... көруге болады.
Қазақстан бұрынғыдай ТМД елдерінің арасында бидай экспорттайтын үлкен
елдердің бірі болып келеді. Оның экспорттық әлуетті орташа 3,4 – 4 млн. ... ... О. ... Мировые тенденции экономическогго развития. –
Евразийское сообщество, №4, 2004 г. Стр 19.
Сурет 5. ... ... ... ... көлем ішінен 1 млн. тонна ... ... Осы ... ... ... тұтынушысы ТМД елдері (бидай жалпы экспортының
87%) болды, ... ... ... - 56% ... ... ... – 17 ... Түркіменістан - 6% жуық, Белориссия және Қырғыстан - 5% - тен.
Осыдан басқа Қазақстан бидайын (жұмсақ сорттарын) ... ... ... ... ... 2002 ж., бұрынан басталған, ауыл шаруашылық
өнімдерін сатылымының ... ... ... ... ... жатыр.
Қазақстан бидай экспортының құрылымы 2002 ж. мемлекеттер бойынша келесідей
түрде болған: ... - 40%, ... - 15%, ... - 8%, ... 8%, ... - 4%, ... - 4%, ... - 4%, Беларусь - 3%, басқалары
- 14%. ... ... ... ... ... ... 2,5 млн. т. асады.
Толықтау мәлеметер кестеде келтірілген. ... ... ... және таяу ... ... ... экспорттық ағымының жолдары
келтірілген.
Халықаралық бидай кеңесі және Қазақстан бидай одағының ... ... ... ... ... болады. Қазақстанда 2002 ж.
бағдарланған әлемдік бидай өндіру көлемі нақты 1 млн. т. жоғарлады, ... ... АҚШ, ... ... Баяғыдай бидайдың әлемдік саудасы 6
млн. т. жоғарлайды деп күтілуде, яғни Иран, ... және ... ... ... өсуі арқасында.
Бағдарланған әлемдік бидай тұтыну көлемі 2002 ж. нақыты 4 млн. т.
төмендеген ... ... ... ... 6 млн. т. ... ... жоғарлауымен теңестіріледі.
Қазіргі кезде Қазақстаның экспорттық мүмкіндіктеріне, ең алдыменен,
ТМД және Ресей нарықтарымен ... Таяу ... ... ... ... ... (200 мың т.), Сауда Аравиясының және
Европа елдеріне. Бірақ әлемдік бидай ... ... ... ... ... ... ... 2003 ж. бидайды өндіру және тұтыну бағдарламалары
|Мемлекеттер |Жалпы |Тұтыну, млн. тонна ... (+), ... - өзі |
| ... | ... ... |
| ... млн.| |(-), млн. |ету, % |
| |т. | |т. | |
| | ... ... | | |
| | | ... | | |
| | | ... - | | |
| | | ... | | ... |1,3 |3,2 |1,6 |-1,9 |40,6 ... |0,3 |1,8 |0,8 |-1,5 |16,7 ... |7,0 |9,2 |1,8 |-2,2 |76,1 ... |0,6 |2,4 |1,3 |-1,8 |25,0 ... |20,0 |14,9 |3,4 |5,1 |134,2 ... |1,5 |2,6 |0,9 |-1,1 |57,7 ... |3,0 |3,4 |0,9 |-0,4 |88,2 ... |96,0 |90,6 |27,0 |5,4 |106,0 ... |0,3 |1,9 |1,2 |-1,6 |15,8 ... |0,9 |1,8 |1,0 |-0,9 |50,0 ... |40,0 |34,0 |9,0 |6,0 |117,6 ... |2,5 |7,6 |4,6 |-5,1 |32,8 ... |173,4 |173,4 |53,5 |0,0 |100 ... ең ең көп ... мемлекттер (Қытай және Үндістан) өзін –
өзі қамтамасыз ету жағдайына келді және соңғы жылдары ... ... ... ж. ... ... өнімдерінің өндірісі 2334 млн. т. жеткізу қажет,
яғни 1989 – 1990 ж.ж. ... 35 % ... ... ғана ... орташа
өндіру деңгейі қазіргі деңгейде сақталады. Халық ... ... ... ж. ... бидай тұтыну көлемі де өседі.
Экспортқа бағытталған стратегиясын қолдану республика үшін әсерлі
болады, егер анықталған, барлық ілемдікі емес, ... ... ... болса. Әлемдік нарық белгілі тауар өндірушілері
арасында бөлінгеніне байланысты, бұндай жағдайды өзгерту үшін ... ... бар ... ... ... ... экспортты
ұлкейту үшін ең алдыңғы мақсат ол бәсекелестік ... ... ... ... кезде ашық экономика кезінде қызмет етіп отырған
Қазақстан экономикасы үшін ... ... тән, яғни ... 50% көбі бір ... ... ... ... бұл тауарға әлемдік коньктурасы өзгереген болса, онда, Қазақстан
тәжірибесі көрсеткендей, ... ... ... ету ... келеді.
Соған қарамастан экономиканың шикізаттық бағытталуы төмендемей, керісінше,
үлкендеп келеді. Қазақстан ... ТМД ... ... ... үлкен елдердің бірі болып келеді. Оның экспорттық әлуетті
орташа 3,4 – 4 млн. т. ... ... Осы ... ішінен 1 млн. тонна
астамы экспортталады. Осы жылыда Қазақстан бидайдың негізгі тұтынушысы ТМД
елдері (бидай жалпы экспортының 87%) ... ... ... ... - ... ... Өзбекістан – 17 % жоғары, Түркіменістан - 6% ... және ... - 5% - ... ҚР ... ... ... және ... дамуының
мәселелері
Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін алғанан бері ... және ... ... ... ... ... болды. Қазақстан
соңғы жылдары дамудың экспорттық бағытталған саясаттын ... ... ... ... ... ... ... бабы ол – мұнай газ
өнімдерін шетелге шығару болып отыр және осы салаларға ... ... көзі ... ... Мұнай нарығының табыстылығы
бизнестердің ішіндегі ең ... деп ... ... ... ... ... әлемде 13 орынға ие және оның шикізаттар көлемі ... ... ... ... бұл ... одан ары дамытуы үшін бұл ... ... ... және ... ... ... ... Халықаралық
энергетикалық агентігі мағлұматтары бойынша, 2010 ж. әлемдік мұнай тұтыну
көлемі күніне 75 млн. ... 100 млн. – ға ... деп ... ... георафиялық орналасуы Батыс Европадан Азияға ығыстырылады.
Тәуелсіздік алғанна кейін Қазақстан әлемдік экономикада әлемдік
нарыққа мұнайды, ... қара және ... ... уранды алып келетін
мемлекет ретінде қарастырылады. Ауыл шаруашылық өнімдерінен келешегі ... ... ... ... ... ... ... дамуы экономикалық
класттерлық негізде жүріп келеді, өйткені ... ... ... ... ... ... ... шикізаттар
бар болуымен анықталады.
Шикізат көздерін интенсивті түрде ... ... және ... ... ... соңғы жылдары экономикалық дағдарыстан шығуына
және экономикалық өсуді қамтамасыз етуге жол ... ... ... бір немесе екі тауардаың басым болуы және шикізаттар көлемінің
басым болуы, бұларға әлемдік ... ... ... болуына
байланысты, өте жаман әсерлер туғызу мүмкін. Міне, осындай жағдайда
қазіргі кезде ... ... тұр. ... ... ... ... құны ... тауарларды өндіру Қазақстанның алдына қойған ең
алдыңғы ... ... ... 2003 жылы ... ... ҚР ...... стартегиясы дайындалған болатын.
Бағдалама Қазақстаның 2015 жылға ... ... ... ... және экономиканың салалрын диферсификациялау арқылы
дамудың ... ... ... ... ... ... ол
бәсекелестігі жоғары және экспортқа бағытталған тауарларын өндіру.
Біз білетіңіміздей бағдарламаны қабылдау бірқатар институционалдық
құрылғылар жағадан құруға немесе реконструкциялауға ... ... ... ... ... ... ... саясатқа
көшуге байланысты республикада АҚ „Қазақстан инвестициялық қоры”, ... ... ... АҚ ... даму ... ... және инвестицияларды сақтандыратын мемлекеттік сақтандыру
коорпорациясы” құрылған болатын және қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ол „Экспорттық несиелерді ... ... ... сақтандыру коорпорациясы”. Ол
Қазақстан Республика Үкіметінің қаулысымен 2003 жылы құрылған болатын.
Коорпорацияның ...... ... 2003 – 2015 ...... даму ... ... жүзеге асуруға
көмектесу.
Коорпорацияның қызметтіның негізгі бағытты:
Сатып алушылар дағдарысқа ұшырауына және ... ... ... пайда болған қаржылық төлей алмауы шығындардан ұлттық
экспорттерлерді және ... ... ... ... ... бірге корпорация сыртқы экономикалық қызмет қатысушыларына
экпорттық несиелер және ... ... ... ... және маркетинктік қызметтер көрсетеді.
Корпорацияның негізгі тауарлар:
- тауарлар мен қызметтер экспорттын ... ... ... ... инвестицияларды сақтандыру
тауарлар және қызметтер экспорттың сақтандырған кезде, келесідей
шығындар төленеді:
... ... ... лаушы елдегі тауарлар/қызметтер экспорттын ... ... ... ... алушы еліне төлемді конвертациялауды шектеу;
- сатып алушы немесе транзиттік елдегі ... ... ... ... сатып алушы – мемлекет органмен бір жақты шартты ... ... ... ... ... ... тыс жердегі табиғи аппатар, ... ... ... ... коммерциялық тәуекелділіктер:
- сатып алушының банкротқа ұшырауы;
- сатып алуышның қаржылық міндетемелерді орындамауы.
Бір жыл ... – ақ ... ... және ... ... ... коорпорациясы, 20 млн. АҚШ долларына
тең соммаға 20 инвестициялық жобалырды ... ... ... ... ... ... экспортты, Таджікістанға және Қырғыстанға май
өінмдерін экспорттау, АҚШ – қа ... ... ... ... көрсету, Қырғыстанға түсті металл прокатын, Қырғыстанда цемент
өндіретін завадты қайта құру үшін ... ... ... металлды өнімдерін таратуға қажетті бірікен кәсіпорындарды құру
сияқты жобаларды сақтандырған болатын.
Қазіргі кезде ... ... ... ... сақтандыруға 24 өтініштер түскен болатын. Бұндағы негізгі
проблема – шикізаттық емес ... ... ... ... экспорттың негізгі бөліге шикізаттық емес болып келетін,
соған байланысты корпорацияға ұқсас ... ... ... ... ... Корпорацияда экспорттың 20% шектелген, яғни биылғы жылдың
мәлеметтері ... 2,6 ... АҚШ $. Осы ... 1,7 млрд ... ... өнімдері, фероқоспалар, сым темір және т.б. Осындай
өнімдердің өндіретін кәсіпорындар өзінің ... ... ... ... келмейді. Осыған байланысты
корпорацияның нарығы 900 млн. долл. дейін шегеріледі.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... газ, түсті және қара металлдардан және кішігірім астық өнімінен тұрады.
Бірақ ... ... ... бқл тауарларды тек шикізат ретінде ғана
шығарады. Елдің экспортқа шығаратын өндеуші ... ... ... құны бар ... ол ... ... келеді. Әлемдік отын және энергия
нарықтарына жалпы анализ жасайтын болсақ, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыруымызға болады. Мұнай және
газ конденсатының экспортты осы өнім саласындағы барлық өнімдер көлемінен
асып ... ... ... ... ... дамыған елдер ... ... ... ... ... қосылғаны құны
жоғары тауарлар үлес салмағының жоғары болуы, қылыми – техникалық және
тәжірибелік ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерден көруге болады. Қазасқтан қазіргі таңда,
дамыған елдер қатарына кіреді және ... ... ... ... ... ... ол ... диверсификациялау, экспор құрамында
ұосылған құны жоғары тауарлар көлемін үлкейту, экономиканы кластерлеу,
мұнай және газ өндіру көлемін ... және т. б. ... ... ... ... бойынша Қазақстан экспортының 80 ... ... ... және металлдардан тұрады.
Әлемдік елдер тәжірибесі көрсеткендей, елдер ең алдыменен импортты
алмастыру саясатың ұстанып, содан кейін, ішкі ... ... ... ... ... ... көшкен. Бқл жағдайда ең алдыменен
жұмыс кұшін көп қажет ететін және ... оңай ... ... ... Қазақстан үшін бұндай тәжірибенің маңызы өте зор. ... ... ... ... бар ... ... табиғи шикізаттарға өте ... ... өте ... және ... ... жаңа ... қажеттілігі жоғары шикізат қорлары көп ... ... ... ... ел үшін өте ... ... ... жоғарғы технологилардың бар болуына байланысты,
динамикалық өсуі ... ... ... ... ... әсер етуі мүмкін. Сондықтан алдыңғы кезде қазақстандық
экспорттының осы ... ... ... ... болады.
Қазақстан экспортының және үстанып отырған экспортқа бағытталған
саясатының болашағын ... онда ... ... ... мүмкін. Қазақстан
одан біраз уақытқа дейін мұнай және газ секторын дамыта береді және соған
байланысты, елдің экспортында ол ... бабы ... ... жаңа түсінігі соңғы онжылдықтарда әлемдік ... ... ... ... әр ... түсініктемесі бар.
Шешуі жалпы адамзаттық өмір сүруіне жалғастыруға мүмкіндік ... ... қоса бұл ... ... ... ... шаруашылық өзара байланысының күшеюі мәміле ... ... ... нақты уақытта экономикалық мәмілелерді жасауға
мүмкіндік беретін ақпараттық – ... ... құру және ... ... ... түсініктемелер әр түрлі болып отыр.
КСРО – ның құлдырауы мен ыдырауы арқасында Қазақстан ... ... ... ... алып ... ... және әкімшілк
езгіден босатылған тәуелсіз ел алдыңда негізгі мәселе ол нарықтың негізгі
заңдылықтарын білмеу. Соған байланысты, егемендік алғанан ... ... ... ... ауыр құлдырауға түсті. Бұрын тауардың сатушы
мен сатып алуышысы тауарды сату – ... алу ... ... ... арқасында және қндірістік оырндардың КСРО – ның ... ... ... ... көбісі жабылып
қалды. Жұмыссыздық деңгейі өстті импортты көлемі ұлғайды, сауда балансы
теріске айналды және ...... ... ... болды.
Қазақстанның сол кездегі әлемдік нарыққа кіруінің негізгі бөлігі, ол
шикізаттар, негізінен мұнай және газ, түсті және қара ... ... ғана ... КСРО ... ... ... ретінде болған Қазақстан
егемендік алғаннан кейін сол қалыпта қалып қалды.
Бұндай жағдайды ... үшін ... ... ... ... ... көшкен болатын, яғни мемлекет ішінде жергілікті
нарықты толықтай қамтамасыз етуге бел бүру. Бүл бағыт арқасында елде ... ... ... ... ... ... экономиканы дағдарысты
жағдайдан шығару үшін ... ... ... еді. Сол ... ... ... және нығайтуға көшті.
Бұл жұмыста Қазақстан экономикасның экспортқа бағытталған саясатына
көшуінің мәселелрі және әлемдік елдер тәжірибесі ... ... ... негізінен минералды шикізаттар, экспорттына мамандырылған.
Бірақ бұндай жағдай, бұл ... ... ... ... ... және ... ... болуына байланысты өте
қауіпті. Соған байланысты соңеы жылдары экспортты және ... ... ... ... көп ... ... және бұл ... көптеген жағдайлар жасалып жатыр. Мысалы, ... ... ... ... АҚ ... ... ... АҚ
„Қазақстан даму банкі”, „Экспорттық несиелерді және ... ... ... ... ... болатын және
қазіргі кезде әсерлі қызмет істеп ... ... ... құру ... ... және ... ... жасайды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. 1.Конституция Республики Казахстан // ... ... – 1993. – ... ... Г.Р. ... экономика и еждународные экономические отношения.
- Алматы : Институт развития Казахстана, 2002
3. Ломакин В.К. Мировая экономика. – ... ...... ... Макконел К.Р., Брю С.Л., Экономикс. – москва: ИНФРА – М, 2004.
5. Погорлецкий А.И. Экономика зарубежных стран. – СПб: ... ... ... С. Экономика. М.: Дело, 1994.
7. Абишев А.Е. Каспий: нефть и политика / Центр внешней политики и анализа.
Алматы, 2002.
8. ... Е.Ф. ... ... ...... ... ... А. Междунорадная экономика. – М.: Международные отношения, 2001.
10. Миклашевская Н.А., Холопов А.В. Международная экономика. – М.: Дело ... ... ... И.Н. ... ... ... М.: Банки и биржи,
1999.
12. ... Д.М. ... ... ... в ... ... хозяйства. Алматы: Классика, 2003.
13. Карибджанов Е.С., Карибджанова А.С. ... ... ... Юго – Восточной Азии. Алматты: Экономика, 1999.
14. Сатубалдин С.С. „Драконы” и ... ... ... ли ... пройти по их пути? Алматы, 1998.
15. Темиргалиев Б.Б. Основы ... ... РК. ... ... О. ... ... рост в эпоху глоболизации // МЭ ... 2005, ... ... // МЭ и МО, 2002, ... Сиражиддинов Н. Узбекистан? Путь к экспортоориентированному развитию //
МЭ и МО, 2002, №7.
19. Садыкова Б. Пути ... ... ... агропродукции в РК.
// Экономика и ... 2004, ... ... О., ... Д. ... ... экономического развития /
/ Евразийское сообщество, 2004, №4.
21. Нефтенная отрасль // Нефтегазовая вертикаль, 2003, №14.
22. ... ... ... и мира // Экономика и статистика, 2002,
№2.
23. Международный опыт госрегулирования и прогнозирования ... ... ... // Аль ... 2003, №1.
24. Эльянов А. Глоболизация и раслоенние ... ... // МЭи ... ... Эльянов А. Глобализация и догонящее развитие // МЭ и МО, 2004, ... ... А. ... ... накануне третьего тысячилетия? Тенденции
и проблеммы. МЭ и МО, 2000, №87

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет
Мұнай-газ, химия өнеркәсібі.Қазақстан мұнайын игерудегі экспорттау бағыттары.Қазақстандағы мұнай-газ ісімен айналысатын шетел компанияларының қызметтері11 бет
«Болашақтың қуаты» - қоғамдық татулық пен саяси тұрақтылықта5 бет
Білім беруді ақпараттандыруда педагогикалық технология11 бет
Бастауыш сынып жастағы балалардың құрбыларымен өзара іс - әрекет ерекшеліктері58 бет
Жеткіншек шақтағы агрессивті тәртіптің мәселелері жөніндегі теориялық анализ54 бет
Шикізаттарды жіктеу4 бет
Қазақ тілін мәдениеттаным бағытында оқытудың әдістемесінің ғылыми негіздері56 бет
Қазақстан агроөнеркәсіптік кешенінің бәсекеге қабілеттілігін арттырудың экономикалық-құқықтық мәселелері56 бет
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы74 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь