Өндіріс орындарының қоршаған ортаға әсері

Кіріспе
1. Өндіріс орындарының қоршаған ортаға әсері (түсті металлургия, ЖЭС, АЭС, химия өнеркәсібі және т.б)
2. Ауыр металдармен қоршаған ортаның ластануы
3. Қоршаған ортаның ауыр металдармен ластануының ағзаларға және агроценоздарға әсері:
Жануарлар ағзасына, адамдар ағзасына
Өсімдіктерге
Агроценоздарға әсері
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Облыстың ауа бассейні екі түрлі жолмен ( табиғи және антропогендік) ластанады. Күшті шаңды борандар мен Өскемен жеріндегі тұздардың болуы ауада шаң және тұз түйіршіктері мен тозаңдарының болуын тұрақты етеді.
Антропогендік ластану өнеркәсіп пен көлік тасымалына байланысты. Әрбір автомобиль әрбір 1км-ге орта есеппен 40г зиянды заттар шығарады, ал облыс бойынша оның мөлшері жылына 100 мың тоннадан асып түседі.
Облыс бойынша ауаға ластағыш заттар шығаратын объектілердің саны 7 мыңнан асады, бірақ олардың басын көпшілігі ұсақ жылыту қазандары болып табылады, олардың әрқайсысы жылына орта есеппен 5-10 тонна ластағыш заттар шығарады. Өскемен қаласындағы Ақ қоян тау-кен металлургия камбинатына ( ПГМК- Каскор ) ластағыш заттардың 1/6 бөлігі тиеді. Осылардың қатарына камуналдық шаруашылық, асфальт зауаты, күкірт қышқылы зауаты, ет камбинаты, облыс жеріндегі ұлу тас және қиыршық тас карьерлерін жатқызуға болады.
Үнемді, толық пайдаланудың мүмкін болмауынан жыл сайын мыңдаған тонна ластағыш заттар шаң тозаң, газ күйінде атмосфераға кетіп жатады.
Мәселен, “ Өскемен мұнай “ бірлестігінің газ құбырларында 1987 жылы жүз миллион метр аса газ ( оның жартысы Бозащыда) бостан бос жағып жіберілді.
Өскемен облысының радияциялық ластануы жөнінде мәліметтер өте мардымсыз. Өлке жерінде аса ірі уран рудасы өндіретін кен-орны және радиоактивті отынмен жұмыс істейтін электр станциясының бар екенін ескерсек, радияциялық қауіптің бар екендігін сезінуге болады. 70-жылдары АЭС-тың пайдалану мерзімі бітуге таяу.
Сонымен қатар 1969-70 жылдары Үстіртте ядролық полигондар жұмыс істеп, 3 рет ядролық жарылыс болғанын естен шығаруға әсте болмайды.
Атмосфераның лсатауын тоқтату үшін ең алдымен ауа тазартқыш, түтін тұтқыш қондырғылар орнатылуын қамтамасыз ету қажет. Әзірге облыста ондай 40 жуық қондырғы бар.
Сондай-ақ еңбекті жаңа үздік үлгілерге сай ұйымдастырмайынша жаңа қазіргі заманға технологиялық әдістерді еңгізбейінше, ең ақыры адамның табиғатқа деген көзқарасы өзгермейінше, ауаның ластануын тоқтату мүмкін емес.
1. Чакабаев С. Е.., Кононов Ю. С., Воцалевский, Иванов В. А., Шахова А. И., Геология и нефтегазоностность Южного Мангышлака. Алма-Ата «Наука», 1967г.
2. Аманиязов К. Н., Ахметов А. С., Қожахмет Қ. А., Қазақстанның мұнайлы газды аймақтарының геологиясы, Алматы, «Дәуір» 2004
3. Сейітов Н., Кунаев М., Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Алматы «Атамұра», 2003.
4. Тулебаев Р.К. Хроническая свинцовая интоксикция. -Алматы: Ғылым, 1995. —С. 9,11.
5. Белозеров Э.С., Жасыбаева Т.С. Социально-экологические аспекты здоровья человека. -Алматы, Ғылым, 1993. -С.3, 111.
6. Бигалиев А.Б. Генетика и окружающая среда. -Караганда,1987.—С.120.
7. Захидов С.Т. Антропогенный мутагенез и современные экологические катастрофы. Опасности преувеличены? 7/Вестник Московского университета. Серия 16. Биология. —1997. №2. -С.11,16.
8. Владимиров А.М. Охрана окружающей среды. -Ленинград,1991. —С.281-286.
9. Артамонов В.И. Растения и чистота природной среды. -Москва: Наука, 1986. —С.27-34.
10. Ленина Э.Г. Общая токсикология металлов. -Л., 1972. — С.183.
11. Битнерович А. //Охрана природы и воспроизводства природных ресурсов. —1999. -№4. —С.45.
12. Бигалиев А.Б. Загрязнения окружающей среды и сохранение генофонда человечества. —Алма-Ата, 1978. —С.27.
13. Атчабаров БА. Поражение нервной системы при свинцовой интоксикации. -Алма-Ата, 1966. -487 с.
14. Воронцов А.И., Щетинский Б.А., Никодимов И.д. Охрана природы. -М., 1989. -53 с.
15. Имамбаева Т.М. Влияние загрязнения воздушной среды на возникновение и течение бронхиальной астмы у детей // Проблемы экологии в патологической физиологии: сб.науч. трудов АГМИ. -Алматы, 1995.-С.145-151.
16. Тарасевич Д.Н., Субеева Н.А. Состояние здоровья населения как критерий общей нагрузки атмосферных загрязнений // Охрана природы и воспроизводство природных ресурсов. —1990.№4. -С.53.
17. Намазбаева З.И., Шабдарбаева М.С. Зависимость между некоторыми факторами окружающей среды и состоянием здоровья детей //Охрана природы и воспроизводство природных ресурсов. — 1990. —№12. -С.54.
18. Красовский Г.Н., Надеенко В.Г., Кенесариев У.И. Токсичность металлов в питьевой воде. —Алматы: Ғылым, 1992. - 18-42 с.
19. Бигалиев А.Б. Генетика и окружающая среда. -Караганда,1987. -120 с.
20. Белякова Т.М., Корнилова А.В. Тяжелые металлы и мышьяк в аэрозолях г.Чимкент в связи с техногенезом //Вестник Моск.Университета. Сер.5. 1993. №2. -С. 21-27.
21. Байсеитова Н.М., Бигалиев А.Б., Торгаутов Б.К.Современное состояние загрязненкя окружающей среды Южного Казахстана //Вестник КазГУ. Серия экологическая. -1996. —№1. -С.14-21.
22. 21. Байсейiтова Н.М., Бигалиев А.Б., Баранова Ю.В. Өндiрiстiк қалдық заттардың өсiмдiктердiң фенологиясына әсерi //ҚАЗМУ Хабаршысы. — Алматы, 2000. —№6-7. -Б. 184-188.
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Өндіріс орындарының қоршаған ортаға әсері (түсті металлургия, ЖЭС,
АЭС, химия өнеркәсібі және т.б)
2. Ауыр металдармен ... ... ... ... ортаның ауыр металдармен ластануының ағзаларға және
агроценоздарға әсері:
1. Жануарлар ағзасына, адамдар ағзасына
2. Өсімдіктерге
3. Агроценоздарға әсері
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Облыстың ауа ... екі ... ... ( ... және ... Күшті шаңды борандар мен Өскемен ... ... ... шаң және тұз ... мен ... болуын тұрақты етеді.
  Антропогендік ластану өнеркәсіп пен көлік тасымалына ... ... ... ... орта ... 40г ... ... шығарады, ал облыс
бойынша оның мөлшері жылына 100 мың тоннадан асып түседі.
  Облыс бойынша ауаға ластағыш ... ... ... саны 7 ... ... ... ... көпшілігі ұсақ жылыту қазандары болып табылады,
олардың әрқайсысы жылына орта ... 5-10 ... ... заттар шығарады. 
Өскемен қаласындағы Ақ қоян тау-кен металлургия камбинатына ( ПГМК- Каскор
) ластағыш ... 1/6 ... ... ... ... ... асфальт зауаты, күкірт қышқылы зауаты, ет ... ... ұлу тас және ... тас ... жатқызуға болады.
  Үнемді, толық пайдаланудың мүмкін болмауынан жыл ... ... ... ... шаң ... газ ... атмосфераға кетіп жатады.
Мәселен, “ Өскемен мұнай “ бірлестігінің газ ... 1987 жылы ... метр аса газ ( оның ... ... ... бос ... ... Өскемен облысының радияциялық ластануы жөнінде мәліметтер өте мардымсыз.
Өлке жерінде аса ірі уран ... ... ... және ... ... ... электр станциясының бар екенін ескерсек, радияциялық
қауіптің бар екендігін сезінуге болады. ... ... ... бітуге таяу.
  Сонымен қатар 1969-70 жылдары Үстіртте ядролық полигондар жұмыс істеп, 3
рет ядролық жарылыс болғанын ... ... әсте ... ... ... ... үшін ең алдымен ауа тазартқыш, түтін тұтқыш
қондырғылар орнатылуын қамтамасыз ету ... ... ... ... 40 ... ... ... еңбекті жаңа үздік үлгілерге сай ұйымдастырмайынша жаңа қазіргі
заманға технологиялық әдістерді еңгізбейінше, ең ... ... ... ... өзгермейінше, ауаның ластануын тоқтату мүмкін емес.
1. Өндіріс орындарының ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі және т.б)
Қоршаған ортаның өндiрiс орындарынан бөлiнген зиянды қалдықтармен
ластану дәрежесi, ... адам ... ... және санитарлы-гигиеналық
маңызы көп ғылыми еңбектерде келтiрiлген. Қазақстанның бүкiл облыстары мен
өлкелерi экологиялық апат аймағына айналып отыр. Солардың бiрi - ... ... ... ... ... ... Осыны
ескере отырып бiздiң алдымызға қойған мақсатымыз- Шымкент қаласының ауыр
металдармен ластану деңгейiн анықтап, ... ... ... ... ... тiрi ... яғни ... және адам денсаулығына
әсерiн зерттеу. Сонымен ... ... ... ... ... Шымкент
қаласының қазiргi жағдайын биологиялық тұрғыдан бағалау болып табылады.
Қазiргi кезде экологиялық проблемалар жан-жақты комплекстi ... ... ... ... орта ... ... жиналуы мен
миграциясын зерттеу, олардың әсерiн дұрыс бағалауға мүмкiндiк береді.
Жылы сулар қоры Қазақстанның да көптеген ... ... Олар ... ... ... санаторийларда, т.б. жағдайларда қолдануын
табуда.
Тағы бір энергия көзі- биомасса. Оның құрамындағы ... ... ал ... ... ... бұл ... тиісінше,
2-3% және 10-15% тең). Беомассадан алынған газды отын ретінде пайдаланып,
турбогенераторлардың көмегімен электр ... алу жолы ... ... ... ... Биомасса қалдық ретінде көп мөлшерде қант пен
шарап зауыттарында борық қамысын өңдегенде ... ... ... ... алу ... келе ... елдердің 80-де жолға қойылған. Осыған
байланысты тек борық қамысын пайдалану арқылы бұл ... ... ... ... мөлшерін алуды жолға қоюға болады.
Анаэробты микроорганизмдер штаммаларының арнайы түрлерін жасап биогаз
қолданудың экология және экономика ... ... ... жолдарын табуға
болады. Биогаздан энзимдер (ашытқы) қолдану ... ... ... ... ... келеді. Және қазіргі жағдайда қалдықтардан биогаз
алу технологиясы өзін 3-5 ... ... ... ... ... ықпал жасайды.
Болашағы зор потенциалды энергия түріне ... ... ... мен тасу ... түрлерін жатқызуға болады. Мұхит ... ... ... ... ... 780 млн. кВт ... ... 20млн .кВт, ал Ресейдің Мурманск ауданында қуаттылығы
400 млн. кВт, Алыс ... ... 87 млн. кВт ... ... 350 млрд. кВт/сағатына берсе, Францияда жылына алынатын энергия
мөлшері 40 млрд. кВт-сағатына жетеді.
Қазақстанның энергетикалық базасы XX ғасырдың 30-шы жылдарында ... ... ... ... ... зауыт, мұнай
кәсіпорындары мен ... ... ... үшін ... ... 1950 ... ... республиканың бірнеше аймағын
электрэнергиясымен ... ете ... ... кешендері
ұйымдастырылды. 1950 жылдан бастап қазіргі ... ... ... ... ... 4-ші ... берілген.
|№ |Іске қосылған жыл|Өндірістер ... | | ... ... |Жезқазған ЖЭО, ... ГЭС, ... ГЭС, ... ... ... ГЭС ... ... |Қапшағай ГЭС, Жамбыл және Ақсу ГРЭС ... |1973 ... АЭС ... 150 мың кВт ... ... ... ... ГРЭС-1,2 энергблогы ... ... ... ... ГРЭС -2 (толығымен іске |
| | ... ... ГЭС ... кесте. Қазақстандағы энергетика өнеркәсібі
Электрэнергияның негізгі ауқымды бөлігі (57-64%) химия, ... ... ... ... ... ... ... жұмсалады.
Қазақстан өзін толығымен электр энергиясымен ... ... ... елдерден 17 млрд. кВт/сағат энергия алуға мәжбүр.
Енді энергетика өндірісінің қоршаған ортаға ... ... ... оның ... әсері отынды жер қойнауынан шығарғаннан
бастап электр энергиясына айландырған және тұтынушыларға берген кезеңдердің
бәрінде орын ... ... ... ... түрі мен ... отынның табиғатына, химиялық құрамына және жағу технологиясына
байланысты (5-ші кестеде).
2-ші кесте. Әртүрлі отын түрлерін қолданғанда ЖЭС-нан атмосфераға
тасталатын зиянды ... ... ... сағ.
| ... түрі ... ... | |
| | |
| | |
| |Тас ... ... ... |Табиғи газ|
| | ... | | ... газ |6,0 |7,7 |7,4 |0,002 ... ... |21,0 |3,4 |2,4 |1,9 ... ... |1,4 |2,7 |0,7 |- ... қосылыстары |0,05 |1,11 |0,004 |- |
| | | | | ... ... ... ... ... ... т.б.) жаққанда күл,
смола, күкірт пен көміртек оксидтері, шаң бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... шығатын күл
көлемінен анағұрлым жоғары, оның себебі сапасының төмендігінде. ... ЖЭС ... 5 ... ... антигридпен және 16-17 күлмен
ауаны ластап отырады.
Сұйық отынды (мұнай мен оның өңделген ... ... ... ... ... пен ... ... қоршаған орта тек азот
оксидімен ластанады.
Отынның химиялық құрамында қандай элементтердің ... ... ... Отын ... ... ортаның ластануын азайту үшін шаң,
газ ... ... ... ... ... ... зиянды заттардың 90-95% ауаға жібермеуге мүмкіндік туғызады.
Оттықтан алынған күл мен шлактардың үйінділерін сақтау ... жер ... бір ... ... орта ... ЖЭС (1 мВт) 10мың ... ... жағатыны белгілі, ал осы көлемнен шығатын қож пен күлдің
мөлшері 1 мың тоннаның ... Осы ... ... 8м етіп ... ... ... ... көлемі 1 гектардан артық келеді. Литосфераның
ластануы ЖЭС ... ... ... ... Себебі,
ауылшаруашылығына жарамды жерлердің біраз көлемі құрылысқа бөлінеді. ... өзі ... ... ... ... жасайтынын сипаттауға
жеткілікті нәрсе.
Қоршаған ортаға қож пен күлдің тигізетін әсері, оларды оттықтан алуға
қолданылған әдіске де ... ... Шаң мен қатр ... ... ... бірі ... тасығанда, жинағанда оның ... ... ... ... ... зиянды заттардың таралуы, сол жердің адыр-
бұдырлы бедеріне, желдің жылдамдығына, бұлттылықтың биіктігіне ... ... ЖЭС ... ... ... ірі
сусалқындатқыштар (градирнилер) станция аймағының микроклиматындағы судың
мөлшерін жоғарылатып, тұманның пайда болуына, ... ... ... ал ... ... мен көк ... болуына себебін тигізеді. Ауаға
тасталған зиянды компоненттер және тұман бір-бірімен әрекеттесу ... ... ... ұсақ ... ... яғни ... (смог) түзіледі.
Тұмшаның адам денсаулығына тигізетін залалы айтарлықтай.
Энергия салқын судың көп мөлшерін ... ... ... судың
99% электр мен жылу ... ... ... ... ЖЭС ... суды көп ... пайдаланушы турбина кондецаторы.
Кондецаторларды салқындатуға ЖЭС-да 1 кВт/сағ энергия алу үшін 120 кг, ... 220 кг су ... ... ... ... да ... агрегаттарды
салқындатуға қолданылады, осыған байланысты жылу электростанциялары
қоршаған ... ... ... ... ... ... ... арқылы суаттар мұнай өнімдерімен,
әртүрлі қалқыған ... ... ... ... ... ... ... тұз қышқылымен,
формальдегидпен, капролактаммен, мышьяк, сынап, ванадий оксидтерімен, т.б.
заттармен ластанып ... ... ... ... оны ... ... тигізетін әсері органикалық отынмен жұмыс істейтін ЖЭС-ның
әсерінен анағұрлым зиянсыз. Себебі, АЭС ... ... ... ... ... ... газының мөлшерін өзгертпейді, оның басқа химиялық құрамына
да ... жоқ. ... ... ... ... фактор болып радиация
көрсеткіші болып саналады. Радиацияны қоршаған ... ... ... ... жүретін реактор көп жүйелі қорғау жүйесімен ... ... ... АЭС апатқа ұшыраған сәтте орын алады, себебі ... ... ... ... ... ... АЭС салғанда
осындай төтенше болуы ... ... да, ... да ... ... ... кезде орын алатын екінші проблема- қоршаған
ортаның жылумен ластануы. ЖЭС-сы сияқты АЭС-нан ... ... ... жылу ... қондырғылардың конденсаторларынан пайда болады.
Ядролық энергия ... ... ... ... болуы мүмкін. Осы сулар арқылы гидросфераның да олармен
ластануы орын ... ... ... ... ... ... және оларды демонтаж жасап, радиациямен былғанған ... ... т.б. ... да ... ... ... АЭС ортаны әртүрлі радионуклидтермен (стронций-
90, цезий-141, йод-131, ... және т.б.) ... ... ... атом ... ... (МАГАТЭ) мәліметтері бойынша
дүниежүзінде ... ... 320 гВт ... әлемде өндірілетін
электрэнергияның 17%) энергия өндірілетін істегі 426 реактор бар ... ... ... бар АҚШ (110), одан кейін Франция, ... ... ... АЭС ... ... алуда Франция бірінші
мемлекет болып саналады. Оларда энергияның 75% беретін АЭС. Қазақстанда тек
қана бір АЭС ... ... ... Оның өзі ... ... ... ... аяқталған. Енді реактор ішінен элементтерді ... оның ... ... ... ... ... қарағанда 10-
ның 4 дәрежесі есе көп болады. Яғни тіршілік көзіне өте ... ... ... ... олардың сөніп, табиғи қалпына түсуі 1000 ... ... ... ... Сонымен қатар реактивті қалдықтар құрамына
трансуран элементтері болады. Ал ... ... ... ... ... ... созылады.
Электрстанциясы беретін өндірістің тағы бір ... ... ... ... бастап, іске қосылып жұмыс
істеген кезеңдердің бәрінен де қоршаған ... ... орын ... ... ... су жинау үшін салынатын су ... өзі ... ... жер ... ... ... ... себеп болады. Бұл су
құймасы ұйымдастырған жер, орманды ... ... ... егетін,
елді мекен орналасқан. Немесе пайдалы кен ... бар жер ... ... топырақтың, судың гидрохимиялық және гидробиологиялық режимдері
күрт өзгереді. Және де су қоймасының бетінен ... ... ... ... ... ... Яғни ауаның дымқылдығы жоғарылайды,
тұманды күндер жиілейді, жел екпіні жиілейді.
ГЭС үшін ірі су ... салу ... ... дамуына
ықпал етеді, ал бұл жағдай жер қыртысына әсер ететін қосымша күштің пайда
болуына итермелеп, тектоникалық ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті.
Жалпы энегетика саласының тіршілік ортаға тигізетін ... ... өсе ... ... БҰҰ болжамы бойынша қазір дүниежүзіндегі
халықтың саны 6 ... ... ... 2050 жылы 10 миллиардқа дейін
көбейсе, осыған сәйкес энергияға сұраныс та 2 ... яғни ... ... 20 ... ... ... Бұл ... қоршаған
ортаға да теріс ықпалын тигізбей қоймайды. Қолданылатын көмір көлемінің
артуы, қазіргімен ... ... ... ... ... мөлшерін
60%-ке дейін арттырады. Бұл бір қатар әлемдік ... ... ... көп ... ... ... ... соғуы
мүмкін. Сондықтан қазірден бастап қоршаған ортаға зияндығы аз альтернативті
энергетикалық ... мен ... ... отын ... іздеу,
гидравликалық және геотермальдық энергияны, биомассаны, күн ... ... ... алуға кеңінен пайдалануға жол ашатын жобаларды ... ... туып ... ... ... шаруашылық қызметі қазіргі кезде ... ... көзі ... ... ... ... күн сайын, сағат сайын өнеркәсіптің
газ тәріздес, сұйық және қатты қалдықтары түсіп отырады.
Осы қалдықтардағы әр ... ... ... ... суға және
топыраққа түсіп, бір ... ... өте ... ... адам
организіміне келіп түседі.
Бүкіл жер шарында осы ... ... ... жері жоқ ... ... Тіпті ешқандай өнеркәсіп орындары жоқ Антарктиданы алайық.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... бақылаулар
ғана жасайды. Ғаламдар осы заманғы өнеркәсіптердің әр түрлі улы заттарын
осы ... ... Олар бұл ... басқа жер-лерден ауа ағындарымен
келіп ... ... ... ... әр ... болып келеді. Ол заттар өз
табиғатына, шоғырлануына және адам организміне әсер ету ... ... ... жағымсыз нәтижелер туғызады. Осындай заттардың қысқа мерзімде болса
да ... ... ... ... ... құсқысын
келтіреді, тамағын жыбырлатып, жөтелтеді. Егер де адам организміне осындай
улы ... көп ... әсер ... ... ... ... танады, тіптен өліп
кетуі де мүмкін. Ондай улы заттарға ірі өнеркәсіптік қалалардың үстіне
желсіз ... ... қара ... ... өнеркәсіптік кәсіпорындардың
қалдықтары мысал бола алады. Электр станциялары, түрлі-түсті металл
өндіретін ... ... және ... ... өңдейтін кәсіпорындар
атмосфераға түтін шығаратын үлкен мұржалар арқылы көптеген адам организміне
зиянды улы заттарды ауаға шығарады.
Қазіргі кезде ауаны ... улы ... 150- ден ... ... ... ... күн сәулесінің әсерімен бір-бірімен реакцияға түсіп, ... ... ... ... ... ... улы заттың бірі күкірттің
қос тотығы коксхимия зауыттарымен, тау- кен өндіру және целлюлоза- қағаз
өнеркәсіптерінің жұмысы ... ... ... Олар ... ... күкірт қышқылына айналады. Құрамында күкірт қышқылы бар ... ... ауа ... ... ... ... ... терісіне әсер етеді және өсімдік те көп зардап шегеді. Ауадағы
күкірт сутек адам организмін улап қана ... ... ... ... ауруларын туғызады.
Ауадағы фторлы сутек өте улы. Азық- ... ... ... ... ... ... өте жаман ауру туғызады. Хлорлы ... ... ... ... ... Осы ... ... алғанда
адамның жолдарының кілегейлі қабығын зақымдап, ... ісік ... ... ... ... ауаға күл бөлініп шығады. Ол ауыл
шаруашылығы мен орман өсімдіктеріне әсер етеді. Әсіресе, көкөніс, жеміс-
жидек ... де зиян ... ... ... ... адамдардың организмдерінде физиологиялық өзгерістер болады.
Цемент зауыттарынан шыққан ... ... ... ... ... элементтерінің көбейуіне себеп болады. Ал фосфор зауытына жақын
жерлерде фосфордың ... ... ... ... пен ... ... зауытының қалдықтары да өте улы әсер етеді. Осындай улы заттар
жиналған өсімдік пен адам не ... ... ... ... төнуі мүмкін.
Организмнің осы улы заттарға төзімділігі әр адамның өзінің жеке
басының гигиенасына байланысты, ең ... ... жасы мен ... ... келеді.
Аталған улы заттарға балалар, қарт адамдар және денсаулығы нашар ауру
адамдар өте сезімтал келеді.
Улы заттар адам организміне ... ... ... ... берсе, онда
созылмалы улануға ұшырайды. Оның басты ... ... тез ... ... шаршап тұратыны, сезімі ұйқы басуы ... ... ... ... ... күйінің тез өзгеруі, зейінінің төмендеуі.
Улы заттар адамдардың қан ... ... ... ... бауырына әр
түрлі әсер етеді. Улы ... ... ... әрбір органдарының
созылмалы қабынуына, жүйке жүесінің өзгеруіне, адам ұрығының ... ... ауру ... ... әкеліп соғады.
Дәрігерлер адамдардың әр түрлі аллергиялық аурулары, өкпе демікпесі,
қатерлі ісік ауруларының болуы сол аймақтың ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, хром, ... ... ... ... улы ... ... тағы басқа өнеркәсіп
қалдықтары- канцерогендік ... ... ... ... ... ... ауруларын туғызатындығы анықталды. Егер өткен ғасырда ... ісік ... ... ... ... ... ... ол ауру өте
жиі кездесіп отырады. Ал химиялық заттармен ластану нәтижесінде ... жаңа ... ... ... денсаулығына зиян келтіретін улы химиялық заттардың қатарына
темекі мен есірткі заттары да ... ... ... құрамына 4 мыңға
жуық химиялық ... ... ... көбі улы ... Олардың 40-қа жуығы
қатерлі ісік ауруын туғызады. Темекінің уы ... ... ... ... ... сол ... де ... шегетіндер жиі жөтеледі. Темекі
шегетін ата- аналардың жаңа туған нәрестелерінің организмдерінде улы ... ... қан ... ... сағатқа дейін болады. Есірткі заттары
да қолқа, өкпенің қатерлі ісік ... ... ... ... авиациялық бензин, желім бензин, ... ... ... ... ... көтеріледі. Егер осы заттардың буы көп ... ... ... ... ... және өкпенің ауруын туғызады.
Кейде ол өлімге де ... ... ... ... біз ... ... қазіргі заманның нақты
проблемаларына тоқталамыз.
Қазіргі ... ... ... ортаның ластаушы көздерін төмендегідей
топқа бөлеміз:
1. Физикалық ластану – радиактивті заттар, ... ... ... және ... ... ластану – көміртегі өнімдері, күкірт, көмірсулар, шайынды
сулар, ... ... ... ... ауыр ... ... ластану – ауру қоздырғыш бактериялар мен вирустар,
құрттар, ... ... тыс ... зиян ... ... ... зиян – табиғаттың қайталанбас сұлу ландшафтарының
бүлінуі, орман- тоғайлардың жоғалуы, т.б.
Атмосферадағы ластану процесін 3 ... ... ... ... тарлуы;
- ластағыштардың биомассаға енуі;
- ластағыш заттардың биологиялық топтануы немесе қорлануы.
Адам баласының ... ... ... ... ... белгілі бір деңгейге дейін ғана көтере алады. Ал, ... ... әрі ... көбейе түсуі денсаулықты бұзып, ауруға шалдықтырады.
Қоршаған ортаның химиялық ластануының кейбір түрлері қазіргі кезде
глобальды ... ... ... ... Олар жер ... байқалып отырған "Жылу ... ... ... ... ... және осылардың әсерінен туындайтын
аурулар.
2. Ауыр металдармен қоршаған ... ... ... түскен экотоксиканттар метеорологиялық факторлардың
әсерiнен топырақта, суда және ... кең ... тiрi ... ... керi әсер ... ... ... қашықтықтарға
таралуы олардың физикалық және ... ... ... ... ерiгiштiгiне, т.б байланысты. Қазiргi кезде барлық
табиғи ... ... ... ... химиялық заттардың
негiзгiлерiнiң бiрi — ауыр металдар. Бұл бiр ... ... ... ... Сонымен қатар, олар органикалық
қосылыстар сияқты ... ... ... ... ұзак ... ... әсер етушi химиялық заттардың ... өзі ... ... және адам ... ... ... ауыр металдар, олардың iшiнде қорғасын, кадмий, хром,
никель улы заттардың қатарына жататыны белгiлi. Олар тiрі ... ұзақ ... бойы ... ... және аккумуляцияланған у ретiнде
әсер етедi. Бұл заттардың тiрi организмдердегi ... ... ... 100-1000 есе ... Адам ... ... ... атап айтқанда, топырақ, су, атмосфера, тiрi организмдер
құрылымында қорғасын ... ... ... ... ... ... барысында қорғасынның айтарлықтай бөлiгi өндiрiс
орнының айналасына шөгедi немесе жауын-шашынмен бiрге ... пен ... ... ... ... ... қорғасын массасының
құрлык пен әлемдiк мұхит арасындағы таралуы ... ... ... қорғасынның орташа концентрациясы 1мкг/л болатын өзен суы мен
мұхитқа жылына суда еритiн қорғасынның ... 40·10³ т ... ... түйiршiктi фазасында жылына 2800·10³ т жұқа органикалық дентритте
10·10³ т қорғасын кездеседi. Ауыр ... ... ... ... ... өзен ... ғана емес, атмосфера арқылы да түседi. Континентальды ... ... ... (20·30)·10³т қорғасын түседi. ... суы ... ... жылына (400-2500)·10³ т бағаланады. Аса улы ауыр ... - ... Оның 70-шi ... ... ... ... 15·10³ т
жеткен. Атмосфераға бөлiнген кадмийдiң ... ... ... өз ... нәтижесiнде химиялық элементтердiң табиғи ағымын
түбiрiмен өзгертті. ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда 18,3 есе, кадмий - 8,8 ... 7,2 есе ... ... мен су ... ауыр ... суға ... анағұрлым жоғары. Су тубiнде ауыр металдардың
концентрациясы: мырыш - 160,мыс-25, қорғасын-47,никель-43, күмiс - 0,37
мг/кг дейiн ... ... ауыр ... бiркелкi таралмайды, негiзiнен
органикалық заттар шоғырланған жерлерде көп кездеседi.
Балхаш суының ластану коэффициентi соңғы 30 ... 2-3 есе ... ... ... ... ... ащы бөлiгiне қарай) ластану
коэффициентi 2-ден 9-ға ... ... ... Бұл көл суының сапасының
қалыпты деңгейден 3-10 есе төмендiгiн көрсетедi.
Ақтөбе облысында ауыл ... ... ... жерлердiң
топырағының құрамын тексергенде, қорғасынның мөлшерi 400 ... (20 ... - 200 ... (20 ПДК), мырыш - 2000 мг/кг (40 ПДК), ... - ... ПДК), ... — 1000 ... титан — 5000 мг/кг, ...... ... — 1500 мг/кг(300 ПДК), стронций - 400 ... ... және ... ... ... ... сынаппен
ластану етек алған. Техногендi саз-балшықтардағы сынаптың көп ... ... ... ... (2%), ... (6%) және ... ... (20%) Текелi қаласындағы (Талдықорған облысы) ... ... ... ... ... ... ... мөлшерi
жылына 4 т құрайды. Атмосферадағы мөлшерi қалыпты деңгейден 33 есе жоғары.
Текелi қаласының және оған ... ... ... ... 160-170 ... яғни қалыпты мөлшерден 5 есе ... . ... ... ... байланысты Шымкент қаласында кейбiр
өндiрiс орындары үзiлiспен ... ... ... ғана жұмыс iстеуде.
Осыған байланысты ... ... ... ... заттардың
мөлшерi де бiршама төмендедi. Әйтседе кейбiр зиянды заттардың ... ... ... ... (ПДК) артып кеткендiгi ... ... ... орта ... ... 1995 ж. - 2 ... - 1,5 есе, 1997 ж.-2,7 есе жоғары. Көмiртегi тотығы 1995-1997 жж - 1
есе, азоттың қос тотығы 1995 ж.-1,2 есе, 1996 ж.-1 есе, 1997 ж.-1,25 ... ... 1995- 1996 жж-1 есе, 1997 ж.-0,75 есе ... ... - 2,33 есе, 1996 ж.-2 есе, 1997 ж.-1,66 есе ... 1995-97 ... бөлiнген өндiрiстiк қалдық заттардың жиынтық ... ... ... ... ... қоғамынан: 1995 ж - 10279,97 т, 1996ж-
7743,01т,1997ж-8011,8т;
- “Шымкент қорғасын заводы” акционерлiк қоғамынан: 1995 ж -4451,49т, ... ... ... ... 1996 ... 1997ж-2367т;
- “Шымкент цемент” акционерлiк қоғамынан: 1995 ж - 1031,12 т, 1996 ж ... т, 1997 ж - 277,58 т ... ... ... бөлiнген /13/
Қорғасын, мыс, мырыш және кадмий элементтерiнiң биологиялық ... ... - ... ... ... Олардың мұндай қасиетiн
организмдегi клеткалармен, олардың компоненттерi немесе функциональды
топтарымен ... ... ... ... олар ... ферменттермен және белок түзуші амин қышқылдарымен активтi
әрекеттесiп, нәтижесiнде белок денатурацияланып, клеткалар мен ... зат ... ... ... ... ... ... атап айтқанда: РЬ,Cd, Сu, Zn, Ni, Со, Hg, Мо, Те ... ... және ... ... қарай гео және биоаккумуляцияға өте
бейiм элементтер. Экологиялық тұрғыдан оларды шартты ... 2 ... ... ... т.б. - ... процестердiң қалыпты жүруiне
қажеттi микроэлементтер, РЬ,Cd, Hg биологиялық процестерге қатысуы әлi
толық анықталмаған ... ... ... ... бiрi — ... ұйыту
процесiне және клетканың тыныс алу активтiлiгiне қатысады. Мыс темiрдi
гемоглобин синтезiне жеңiл ... ... ... ... ... анемия пайда болып, қан тамырларының құрамындағы эластиннiң
құрылымы өзгередi, нәтижесiнде аорта қабырғаларының ыдырауына ... ... ... және ... ... бұзылады.
Мырыш организмде инсулин мен глюкогенның түзiлуiне қатысады. ... ... ... мен гипофиздiң алдыңғы бөлiгiнiң гормондарын
активтендiредi. ... адам мен ... ... ... ... минералды заттардың алмасуына әсер етедi. РНК және белоктардың
синтезiн ... ... ... ... улы әсер ... ... ... және биохимиялық ерекшелiктерiне
байланысты және ... ... ... факторлардың әсерiнен өзгеруi
мүмкiн. Ауыр металдардың биосфераға әсерi үлкен.Топырақтың ауыр металдардың
тұздарымен ластанған аймақтарында өсiмдiктер тiршiлiгiн жоятындығы ... мен ... ... көрсеткенiндей,
топырақта ауыр металдардың концентрациясы жоғарылағанда (әсiресе РЬ²*),
атмосфераға бөлiнетiн Сo2, ... Co2 ең ... ... 11 ... ... Рb2 =2-5 ... жеткенде байқалады. Рb2 орташа
және жоғары концентрациясы, сонымен қатар Zn²* ... (150 ... ... топырақ микрофлорасының жойылуына және
микроорганизмнiң маманданған түрлерiнiң пайда болуына әкелiп соғады. ... ... ... ... ұзақ ... ... Ал бұл ... күштi десорбциясымен және ластаушы заттардың жер асты суларына
қосылуымен байланыстырылатын екiншi (iштей) ластанудың жүруi мүмкiн.
Өсiмдiк және ... ... ауыр ... ... кезекте бос иондардың активтiлiгiмен анықталады. Ауыр металдардың
организмге енуiне әсер ететiн ... ... ... ... және ... да
спецификалық химиялық формалардың болуы ... ... кең ... ... ... Бiр метал клетканы бiрнеше
жерден зақымдай алады. Мысалы, кадмий ДНК молекуласын ... ... ДНК ... ... ... ... ... ферменттерiнiң синтезiн бұзады, ДНК-ның үшiншiлiк структурасын
өзгертедi. Мыстың жоғары мөлшерi ДНК конформациясын өзгертедi және ДНК мен
РНК синтезiн ... ... ... ... ... ... ауыр ... жиналған жағдайда
фитогормондардың, әсiресе цитокининдердiң ... ... ... ... ... ... мен
цитокининдердiң активтiлiгiнiң артуымен сипатталады. Алайда қоршаған орта
ауыр металдармен ластанған ... ... ... ... төмен
күйiнде қалады (ластанбаған ортамен ... Бұл ... ... ... ... ... факторлардың бiрi.
Қоршаған орта ауыр металдармен ластанғанда өсiмдiк құрамындағы қанттардың,
әсiресе сахарозаның мөлшерi де ... ... ... орта ауыр
металдармен ластанғанда митоздың активтiлiгiнің ... ... даму ... ... ... ... ... мен
каниардың жетiспеуi керi әсер етедi.
Осылайша ... мен ... ... жаңару бүршiктерiнiң
меристемасының генеративтi ... ... ... ... ... қанға өтуiне және таралуына саңылаулы (мөлшерi 35-
40А°)липоидты қабықшадан тұратын ... ... рөлi ... ... ... ... металдар қанга еркiн ... Ауыр ... ... тек ... ... ғана емес, атмосферадағы
металдардың эмиссиясынада байланысты. ... ... ... ... ... ... дисперстiлiгiне де байланысты. Ұсақ
бөлшектер қаннан баяу ... да ... ... ал ... iрi
бөлшектер қаннан тезiрек шығып, бауыр мен көк бауырға жиналады.
Мырыш айтарлықтай ... ... ... ал ... ... ... фильтратында жиналады. Ол гаммаглобулиндермен және
25%-тi альбуминдермен ... ... ... ... ... ... ... тасымалданады. Ол бүйрек үстi бездерiнде, ... ... және ұрық ... ... ... анықтаудағы маңызды жағдайдың бiрi
организмнiң металдар аэрозолiн сiңiруi. ... ... ... ... ... мен мырыштың сульфаттары мен хлоридтерi
биосферада оңай ерiп, бүкiл организмге жеңiл ... ... ... ... бiр ... ... ... шаң түрiндегi
комплексi бөлiнедi, ол газды заттардың организмге бiрлескен күйде әсер
ететiнiн көрсетедi. Мұндай ... ... ... ... ... атап ... ауа ... ауаның салыстырмалы
ылғалдылығына көңiл бөлген жөн.
В.И.Давыдованың (1989) зерттеулерi көрсеткендей қорғасын мен мыс та
организмде антагонистер болып ... Мыс ... ... Ал ... ... айырмашылығы, қорғасынмен бiрге организмге
ұзақ уақыт түскен кезде соңғы металдың улылығын арттырады.Комплекстi ... ... ... әсер етушi химиялық элементтi немесе қосылысты
анықтап алудың мәнi зор. ... ... ... ... ... ... химиялық заттардың зиянды әсерiне қысқаша сипаттама
беремiз.
Улылығы тұрғысынан қоршаған ... ... ... ... ... ... ... болып есептелетiн химиялық
заттар Pb,Cd,Cu,Zn ... ... ... ... ... ... тiршiлiк үшін маңызды процестердiң қалыпты жүруiне
керi әсерiн тигiзедi.Қорғасынның ... ... ... ... ... ... өсуiн, тамыр талшықтарының түзiлуiн
тежейдi. Қорғасынның артық ... ... жас ... ... ... Қорғасын I және II фотосистемалардың ... ... ... бұл фитотоксиканттың әсерiне өте сезiмтал. Сонымен ... ... ... ... ... тежейдi. Автомобиль жолдарына жақын өскен ... ... ... баяу жүретiнi анықталған. Өсiмдiк
неғұрлым автомобиль жолынан алыс ... ... ... АТФ көп түзiледi.
Қорғасынның әсерiнен өсiмдiктердiң клеткалары тургорын жоғалтып,
нәтижесiнде жапырақ солып қалады. ... ... ... ... ... ... ... түзiлуi нашарлайды. Қоршаған ортаны
қорғасынмен ластайтын өндiрiс орындарына жақын себiлген ... ... ... ... де ... емес. Мұнымен қоса алынған өнiмнiң
сапасы да ... ... ... ... жүргізілген тәжiрибе қорытындысы
көрсеткендей, автомобиль жолынан 30 метр ... ... ... мен ... қышқылының мөлшерi 200 метр қашықтықта ... ... ... ... Күз ... ... жол бойындағы өсiмдiктерде 55% кем екендiгi анықталған.
Металдардың фитотоксиндiлiгi мен оларға өсiмдiктердiң төзiмдiлiгi
көптеген ... ... ... ... ... қасиеттерi,
органикалық заттардың мөлшерi, топырақтың рH және катионды-алмасу қабiлетiн
атауға болады. Ауыр металдардың өсiмдiкке сiңiрiлуi олардың ... ... ... ... ... ... ... мен тамыр системасы арқылы түседi. Ауыр металдардың өсiмдiкке
тамыр системасы арқылы түсуi әр өсiмдiктегi клетка ... ... мен ... ... орындалатын және бүкiл ... ... ... ... Ал ауыр ... ... жапырақ арқылы
сiңiрiлуi устьицелер мен кутикулалар арқылы орындалады. Сонымен ... ... бетi ... ... қарағанда ауыр металдарды 1С есе
көп тұтып ұстап қалатыны анықталған. Ауыр металдардың улылығы оның ... ... ... ... ... ... түрiнiң байланысқан
түрiнен улылығы жоғары.Ауыр металдардың ... ... ... ... ұйымдасу деңгейлерiнде, яғни клеткалық, организмдiк ... ... ... ... ... ... ... артық мөлшерiне қатысты жалпы байқалған стресс және клетка
мембраналарының зақымдануы мен ... ... ... ретiнде
байқалады.Организмдiк деңгейде өсiмдiктiң жеке бөлiмдерiнде морфологиялық
және физиологиялық зақымданулар байқалады.
3.Қоршаған ортаның ауыр ... ... ... ... ... ... ... адамдар ағзасына
Өндiрiс орындарына жақын аудандарда топырақ бетiндегi ауыр металдардың
мөлшерi 30%-i құрайды. Ал ... және ... ... ... ... бұл шама 60%-ке дейiн жетедi. Ауыр металдар орман фитоценоздарының
әртүрлi компоненттерiнде, яғни ағаш ... ... ... ... ... ... ... мен төменгi ярустың өсiмдiктерiнде жинақтала ... ... ... ... ... ... ... анықталған (Cd-541, Pb-379, Zn-424, Cu-1О6 ... ... ... ауыр ... ... тiршiлiгi
жойылған соң қайтадан суға таралады. Организмнiң металдарға регуляторлық
мүмкiндiгi шектеулi. Ол металдардың жетiспеушiлiгiне немесе артық ... ... ... Cu) мен ... ... (So2) ағаш ... ... процестерiне ингибитор ретiнде әсер ... ... ... 23% ... ... ... Қылқан жапырақтыларға қарағанда емен, жөке сияқты жапырақты ағаштар
көп ... ... мен ... ... ... аймағынан алыстаған сайын ластанудың мөлшерi азая
түседi. Құрамында ауыр металдардан басқа күкiрт ангидридi, күкiрт ... ... т.б. ... ... газ-шаң түрiндегi
қалдықтардың әсерiнен топырақ құрамы ... ... ... ... ... ... төмендейдi (кей жерлерде

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмыс орындарында шандылық көздері.Шанның адамға және қоршаған ортаға әсері4 бет
Жұмыс орындарында шаңдылық көздері. Шаңның адамға және қоршаған ортаға әсері13 бет
Жұмыс орындарында шаңдылық көздері. Шаңның адамға және қоршаған ортаға әсері жайлы мәлімет8 бет
Экология - Дәрістік курс61 бет
Алматы қаласының жоғарғы оқу орындарының тарихи музейлері49 бет
Григорий Уманов-Қазақстан педагогикасын дамытушы ғалым (1931)3 бет
Еңбек ресурстарын ұйымдастыру жайлы ақпарат7 бет
Еңбек қолдаудың инновациялық модельдері25 бет
Жер асты қазба байлықтары6 бет
Химиялық энергия және шикізат. Қазақстандағы уран кен орындары, түсті металлургия және пайдалы қазба кен орындары12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь