Экономикалық теория жайлы

1.1. Экономикалық теорияның қалыптасуы және дамуы
1.2. Экономикалық заңдар және экономиклық категориялар
1.3 Экономикалық теорияның пәні
1.4 Қазақстандағы нарықтың даму тарихы.
Экономикалық теорияның құрылымында бұл тақырыптың алатын орны ерекше. Өйткені бұл тақырып біз зерттеп танысатын курс үшін ерекше методологиялық кіріспе болып табылады. Мұнда экогомикалық теория нені зерттеп талдайды, бұл үшін қандай әдістер пайдаланылады, оның қоғам дамуында атқаратын ролі қандай және т.б. маңызды мәселелер анықталады.
Бүгінгі ада, егер ол қоғамдық дамудың заңдарын зерттеп түсінбесе, экономикалық теорияны меңгермесе, ол адам өзін білім мен мәдиенетке қол жеткіздім деп айта алмайды. Бұл тақырыпты жете түсініп блу арқылы студенттер бірнеше жаңа категориялармен танысады.
Қандай ғылым болмасын, ол адамдардың табиғатпен, қоғаммен, бұлардың өзара әсер етуімен байланысты мәселелерді шешуге бейімделген мақсатты талаптарының (әрекеттерінің) нәтижесінде пайда болады. Бұны толығынан экономиканы зерттейтін ғылым кешеніне жатқызуға болады. Адамдар көне заманнан бастап адамзат қоғамының дамуы немен байланысты, экономика қандай заңдармен дамиды деген сұрақтарға жауап іздеген.
Адамдар өмірі құбылмалы, күрделі және қайшылығы мол өмір. Бұл өмір экономиканы, саясатты, мәдиенетті және т.б. қамтиды. Қоғам өмірінің әр салаларын жекелеген ғылымдар зерттейді. Экономикалық ғылым осылардың біреуі болып табылады.
Тұңғыш экономикалық ой-пікірлер көне заманда пайда болған. Ертедегі Греция, Рим, Қытай, Индия ғалым-философтары экономиканың жекелеген мәселелерін: бағаның негізінде не жатады, байлық қалай көбейеді, т.б. шешуге талаптанған.
Ксенофонт (б.д.д. 430-354 жж.), Платон (б.д.д. 427-347 жж.), Аристотель (б.д.д. 384-322 жж.) пайдалылық туралы экономикалық теорияның бастапқы принциптерін анықтаумен айналысқан.
Көне Рим ойшылдары Сенека (4-65 б.д.д. жж.), Лукрейий Кар (39-55 б.д.д. жж.) құлиеленушіліктің құлдырап күйреуінің экономикалық себептерін зерттеген. Осының басты себебі материалдық ынтаның болмауы, дейді олар. Сенеканың көзқарастары христианствоның экономикалық концепцияларының қалыптасуына ықпал еткен. Осы концепциялар соңынан адамзат дамуының тарихи процесінде шаруашылық өмірге көзқарасты мүлде өзгертеді. «Егер кімде-кім еңбек еткісі келмесе, ол тамақ жемесін» деп, христиандық ойшылдар және уағызшылар жабайы шаруашылық еңбекті қажетті және киелі іс деп жариялаған. Христиандық ілім әділетті баға белгілеу принципін дәлелдейді, еңбек шығындарымен есептесе отырып, мүліктер индивидуалдық емес, әлеуметтік бағаланғаны жөн дейді.
Бірақ ерте дүниеде, орта ғасырларда экономикалық ой-пікірлер ғылым болып қалыптаспаған болатын. Сол замандардың ойшылдары экономикалық құбылыстарды жалпы қоғам өмірінің процестерінен бөліп алып жеке талдаған жоқ, экономика туралы ілімді жүйеге келтіріп қалыптастыра алмаған.
Экономикалық теория қолданбалы ғылым болып шаруашылық жүргізуде құлиемдену құрылыста пайда болды. Экономикалық теория ғылым болып тек 16-17 ғасырларда ғана қалыптасады. Алғаш бұл теория «саяси экономия» деген атқа ие болды (грекше: «политейя»- қоғам, «ойкос»- үй, шаруашылық, «номос»- заң). Сонымен, саяси экономия- қоғамдық шаруашылықтың заңдары туралы ғылым болып табылады. 17 ғасырдың басында саяси экономия дербес ғылымға айналды.
1. Артыкова Б., Назыкеева Б. «Саяси экономия» жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық. Алматы, 1990 жыл.
2. Әубәкіров, Я.Ә., Абдуллаев А.А. «Саяси экономия» Алматы 1991 ж.
3.Әубәкіров «Экономика теория негіздері» Алматы, 1999жыл.
4.Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.б., Жақыпова Ф.Н., Т.П. Табаев
«Экономикалық теория» Алматы, 1999жыл.
        
        ЖОСПАР
1. Экономикалық теорияның қалыптасуы және дамуы
2. Экономикалық заңдар және экономиклық
категориялар
3. Экономикалық теорияның пәні
4. Қазақстандағы ... даму ... ... ... және ... ... ... бұл тақырыптың алатын ... ... бұл ... біз ... ... курс үшін ерекше
методологиялық кіріспе болып ... ... ... ... ... ... бұл үшін ... әдістер пайдаланылады, оның қоғам
дамуында атқаратын ролі қандай және т.б. ... ... ... ада, егер ол ... ... ... ... түсінбесе,
экономикалық теорияны меңгермесе, ол адам өзін білім мен мәдиенетке қол
жеткіздім деп айта ... Бұл ... жете ... блу ... ... жаңа категориялармен танысады.
Қандай ғылым болмасын, ол адамдардың табиғатпен, қоғаммен, бұлардың
өзара әсер етуімен ... ... ... ... мақсатты
талаптарының (әрекеттерінің) нәтижесінде пайда ... Бұны ... ... ... кешеніне жатқызуға болады. Адамдар көне
заманнан бастап адамзат қоғамының дамуы ... ... ... ... ... деген сұрақтарға жауап іздеген.
Адамдар өмірі құбылмалы, күрделі және қайшылығы мол ... Бұл ... ... мәдиенетті және т.б. қамтиды. Қоғам ... ... ... ... ... ... ғылым осылардың біреуі
болып табылады.
Тұңғыш экономикалық ой-пікірлер көне ... ... ... ... Рим, Қытай, Индия ғалым-философтары ... ... ... негізінде не жатады, байлық қалай көбейеді, т.б.
шешуге талаптанған.
Ксенофонт (б.д.д. 430-354 жж.), ... ... 427-347 ... ... 384-322 жж.) ... ... экономикалық теорияның
бастапқы принциптерін анықтаумен айналысқан.
Көне Рим ойшылдары ... (4-65 ... жж.), ... Кар (39-55
б.д.д. жж.) құлиеленушіліктің құлдырап күйреуінің экономикалық себептерін
зерттеген. Осының басты себебі материалдық ... ... ... олар.
Сенеканың көзқарастары христианствоның экономикалық ... ... ... Осы ... ... ... дамуының тарихи
процесінде шаруашылық өмірге көзқарасты мүлде ... ... ... еткісі келмесе, ол тамақ жемесін» деп, христиандық ... ... ... ... ... ... және киелі іс деп жариялаған.
Христиандық ілім әділетті баға белгілеу ... ... ... есептесе отырып, мүліктер индивидуалдық емес, әлеуметтік
бағаланғаны жөн дейді.
Бірақ ерте дүниеде, орта ғасырларда ... ... ... ... ... Сол замандардың ойшылдары экономикалық
құбылыстарды жалпы қоғам өмірінің ... ... алып жеке ... экономика туралы ілімді жүйеге келтіріп қалыптастыра алмаған.
Экономикалық теория қолданбалы ғылым болып шаруашылық жүргізуде
құлиемдену құрылыста ... ... ... ... ... болып тек 16-17
ғасырларда ғана қалыптасады. Алғаш бұл теория «саяси экономия» ... ... ... (грекше: «политейя»- қоғам, «ойкос»- үй, ... ... ... ... экономия- қоғамдық шаруашылықтың заңдары туралы ... ... 17 ... ... ... ... ... ғылымға айналды.
Экономикалық ой-пікірлердің ғылыми тұрғыда тұжырымдалып, қалыптасуы
сауда, өнеркәсіп ... дами ... ... Бұл кезең
негізінен Еуропада 16-17 ғғ. қамтыса, Ресейде тауар-ақша қатынастары 1861
ж. реформадан ... дами ... ... 19 ... ... 20 ... ... сауда капиталы, тауар-
ақша айналымы, халықаралық нарық, еңбек бөлінісін қамту процесі ... ... ... ... батыс аймақтары Ресеймен тауар
айналысы басым қатынаста болса, оңтүстік, шығыс, орталық аудандарға ... ... т.б. ... ... жиі келе ... рет өз ... қалыптасқан экономикалық ой-пікірдің белгілі бір
бағыты- меркантилизм (итальянша: «мерканте»- көпес, ... ... ... деп ... Бұл ... ... айтуынша, қоғамдық
байлық (ақша, алтын) тек саудада ғана пайда болады. Олар ғылымының бас пәні
деп ақша, тауар айналымын түсінген. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қимыл- әрекеттің алғашқы кезеңдерінде
халықаралық сауда арқылы тауарлар бір елде ... ... ... ... елде ... сатылған. Сондықтан меркантилистер мемлекет сауданы
жандандырып кеңейтуді, оның алтын қорын ... ... ... ... ... Осы ... ... өкілі Томас Манн (1571-1641 жж.)
және басқа ... ... ... шаруашылық өміріне белсенді
араласып, саудада протекционистік саясатты кең ... ... ... ... ... таза ... ... пайда болмайды, бұнда тек
ақша тауарға, тауар ақшаға айырбасталады. Айырбастағы тепе-теңдік ... ... ... ... ... ғана көшіп отырады.
Айырбасқа ... ... ... тең ... ... ... кете
алмайды.
Экономикалық ғылымның дамуындағы келесі кезеңді физио- ... грек ... ... ... ... ... ... бағыттың негізін қалаушы Франсуа Кенэ (1694-1774 жж.). Физиократтар
қоғамдық байлықтың көзі өндірісте екенін дәлелдейді. Ал ... ... ... бір ғана сала болады: ол- ауылшаруашылығы. Физиократтар
Физиократтар ауыл шаруашылығында байлықтың өсуін тек ... ... ... оны ... ... сыйлығы деп түсінген.
Олар өнеркәсіпті табыстарды өсіруге ат салысатын өндіріс ... ... Ал ... ... ... мен ... ... табиғаттың
жеке өзі байлықты үздіксіз көбейте алмайды.
Өндірісті зерттеуге бет бұру ғылыми саяси экономияның жарыққа келуіне
жол ашты. Құн ... ... ... дәлелді жауап берген классикалық
саяси экономия. Бұның көрнекті өкілдері ... ... ... жж.), ... ... жж.), ... Рикардо (1772-1823 жж.) ұлттық байлық
материалдық өндірістің барлық ... ... ... Бұл
байлықтың әмбебап формасы-тауардың құны деп тұжырымдады олар. А.Смит еңбек
құн теориясының ... ... ... ... ... көп назар
аударып, табыстар туралы ілімді жарыққа әкелуші болды.
Байлық өсу үшін алғашқы жұмсалған ... ... ... ... немесе пайдаға) көбейтуі керек. Осы өте маңызды ... ... ... ... нақты ғылым ретінде қалыптастырды. Утопиялық
социализм ілімі осы мезгілде ... ... Бұл ... ... ... Мордың «Утопия», Кампанелланың «Құн ... ... ... ... бұл ілімге үлес қосқандар Ш. Фурье, К.Сен-
Симон, Р.Оуэн.
Классикалық саяси экономия мен ... ... ... ... қалыптасқан еді.
Біздің елдің экономикалық ғылымы осы күнге ... ... ... дамып келді. Экономикалық ... ... ... ... ... та, оларда марксистік ілімге ... ... ... ... мен ... ... ... «Халықтар байлығын» және Д.М.Кейнстің «Жұмыспен қамту, процент
және ақшаның жалпы теориясымен» ... ... осы ... ... ... теорияның дамуының маңызды кезеңдері деп ұғынады.
Марксистік саяси экономия еңбек құн ... ... ... ... ... ілімді қалыптастырды.
Қазіргі замандағы экономикалық ... ... ... ілім жатады. Осы бағыттың өкілдері субъективтік ... ... ... ... ... ... аз шығын
жұмсап мүмкінінше мол пайдалылыққа ие болғысы келетін микроэкономикалық
агенттердің жиынтығы деп ... ... ... пен ... және ... пен ... ... ғасырда экономикалық ғылым бағаның құрылу ... ... ... ... ... ... ... қолдану
арқасында шекті нәтижеге жету мәселелерін жан-жақты зерттеуді жандандыра
түсті (бұл бағыттың белгілі өкілдері А.Маршалл, ... ... ... ... ... ... теориясында (Л.Вальрас)
дами түсті. Осы теория арқылы ... мен ... ... ... факторлары (еңбек, жер, капитал) сұранысына әсерін болжап ... ... ... ... ткория бірнеше ірі бағыттарды
(неклассикалық, кейнстік, монетарлық, институционал-социологиялық) ... ... ... ... ой- ... ... белгілі
экономист және мемлекеттік қайраткер Ордын-Нащокиннің (1605-1680 жж.)
атымен және 17 ... ... ... ... ... Бұның
көзқарасын орталықтанған мемлееттегі ресейлік меркантилизмнің көрінісі деп
бағалауға болады. Соңынан экономикалық ... үлес ... жж.), ... ... жж.), ... ... және А.Н. ... А.И.Герценнің, С.Ю.Виттенің, П.А.Стольпиннің,
Г.В.Плехановтың т.б. еңбектері. Осылар қаржылық, ... және ... ... ... ... ... мен ... арасында
нарықтық қатынастардың қажеттігін дәлелдеген.
Экономикалық ой-пікірлер қатарында марксистік бағыттың орны ерекше
деуге болады (20 ғасырдың ... жж.). ... ... ... ... арасындағы арамшөп тәрізді, прогрессивтік
экономикалық қағидаларды, олардың дамуға ұмтылуына ... ... ... ... отырды. Н.Д.Кондратьевтің (1891-1938 жж.), ... ... жж.) ... ... ... және ... ... дәлелдеген идеяларын атап өткен жөн. Бірақ өкінішке
орай, ... ... ... ... ... көбі
«социализм үшін саяси жағынан зиянды» деп жарияланды.
Қазақстан экономикасын қайта құрудың, ... ... ... ... жекелеген экономикалық мектептердің
көзқарастары мен ... ... ... ... ... және
ерекше Қазақстандық экономика шеңберінде кәсіпкерліктің қалыптасуына
бейімдеп, интеграциялауға бет ... ... Осы ... өкілдері
монетаризмді және мемлекеттік реттеуді пайдалану арқылы, экономикадағы
микро- және ... ... ... ... ... ... ... және экономиклық
категориялар
Барлық экономикалық құбылыстар мен процестер экономикалық заңдардың
әсері арқылы дамып отырды. Экономикалық заң ... не? Ол ... ... аса ... ... ... мен процестерінің
байланыстары. Олар өндіріс, бөлу, ... және ... ... ... даму заңдарының-экономикалық заңдар мен табиғат заңдарының,
ортақ белгілері және сонымен қатар ... ... ... ... ол ... ... табиғат заңдары
сияқты, объективтік заңдар, яғни, олар адамдардың еркі мен ... ... ... ... Ал айырмашылықтарына келейік.
Экономикалық заңдар адамдардың іс-әрекет, қызметін билейтін ... ... ... процесінде туып, осы процесс арқылы
жүзеге асырылады. Ал табиғат заңдары ... ... ... ... ... тыс ... да әрекет етеді.
Экономикалық заңдар (табиғат заңдарынан ерекшелігі), олар мәңгілік,
ұзақ мерзімді емес. Экономикалық ... ... ... ... бір ... ... жойылып кетіп отырады. Экономикалық заңдардың ... ... ... ... ... ... хал-ахуалдық
процестердің өзгерісімен тікелей байланысты болады.
Экономикалық заңдарды ашып қолдану адамдардан белгілі күш ... ... ... ... ... ... ... осы
заңдарды қолданып пайдалануға жол бермеуге бар күші жұмсайды.
Экономикалық заңдар объективтік ... ... ... ... ... туады-адамдар осы заңдарды талдап, танып біліп,
экономикалық ... ... ала ма? ... ... ... мен процестердің мәніне үңіле отырып, олардың даму ... ... ету ... ... біледі. Қоғам саналы түрде ... ... ... ... ... экономикалық заңдармен қатар ... ... ... ... ... ... ... сипаттайтын логикалық түсіністер. Мысалы: сұраныс, ұсыныс, қаржы,
несие, меншік, жалақы, ... ... ... ... ... ... ... қоғамның даму заңдылықтарын
белгілейтін, экономикалық заңдар жүйесін құрайды. Бұл ... ... ... ... ... емес деп бөлуді дұрыс деуге қиын. Қоғам
өмірін талдауда, жүйелік ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Тек бір ғана ... ... ... ... жүйені бүлдіріп, қоғамдағы тепе-теңдікті жояды.
Экономикалық ғылым, жалпы жүйедегі экономикалық заңдарды ерекше және
жалпы экономикалық заңдар деп, ірі топтарға бөледі.
Ерекше ... ... ... ... формасының
даму заңдары.
Жалпы экономикалық заңдар-бұл барлық тарихи ... тән ... ... ... ... ... үйлесімді процесс етіп
байланыстырады. Бұған қоғамдық еңбек бөлінісі ... т.б. ... ... ... ... өмір ... ... дамытуды қамтамасыз ететін, адамның жеке басын дамыту үшін
қолданылатын объективтік керектік болып табылады.
Адамның қажеттіліктері көп ... ... ... ... ... ... ... материалдық қажеттіктерден бастап, «жоғары
сатыдағы» рухани қажеттіктер былай орналасады:
1) ... ... ... ... ... ... ... (аурудан, жанжалдан, қорқыныштан, т.б.);
3) әлеуметтік байланыстарға деген қажеттіктер (сүіспеншілікке, кейбір
топтардың мүшесі болуға, т.б.);
4) өзін-өзі сыйлап қадірлеуге ... ... өзін ... ... ... ... ... жүзеге асыру жағдайында, түсінуде,
т.б.) қажеттіктер.
Қажеттіктердің бұл классификациясын ... ... ... ... материалдық пен рухани қажеттіктер,
рационалдық пен ... ... пен ... нақты, жете
түсінілмеген, қате түсінілген, т.б. қажеттіктер.
Саналы түрде жете түсінілген ... ... ... ынта-жігер
тудырады. Бұл жағдайда қажеттіктер өзінің ... ... ... ие ... ... ... қажеттіктердің біліну-көрініс
формасы.
Экономикалық теорияның пәні
Экономикалық теорияның пәні ... ... ... ... ... ... елде ... көзқарастың және экономикалық ... 20 ... 90-шы ... ... ... рол атқарған
марксистік саяси экономия болатын. ... ... ... тек ... оның ... ... ... танытуды
көздеген. Сондықтан ол кезде біз бүкіләлемдік әдиебетке көңіл аудармадық,
өйткені олар Маркс схемаларына ... ... ... ... мен бүкіл әлемдік ғылымның алшақтығы
сонша елеулі ... ... әр ... ... мен терминдерді
пайдалануына мәжбүр етті: тікелей ... ... ... ... ... ... ... ала салған, жалған түсініктер пайда болды.
Фактілерді, ақиқатты талдауда таптық әдіс ... ... ... ... ... экономияның зерттеу-талдау предметі ретінде,
негізінде меншік қатнастары жататын, тек өндірістік қатынастар ... ... ... ... ... ... таптық қарама қарсылықтар
болуының қажеттігі, пролетариат диктатурасы және бұйрық-әкімшілік жүйесінің
үстемшілдігі-осының баршасы өндірістік қатынастарды ... ... ... ашуға қолданылған. Экономикаға таптық
көзқарастың болуы қоғам ... ... ... ... ... нақты экономикалық жағдайларды бұрмалауға,
дамудың ... ... және ... ... ... ... т.б. ... соқты. Осы жағдайлар экономикалық ... ... ... ұшыратып, зерттеу предметінің және курс ... ... ... ... ғасырдың 40-шы жылдарынан ... ... ... ... емес, заттық-мүліктік байланыстарды ... ... деп ... ... ой-пікірдің (П.Самуэльсон)
бағыты пайда болды, альтернативтік мақсаттардың ... ... ... ... ресурстарды рационалды пайдалану әдістерін іздеп-табу күн
тәртібіне келді. Экономикстің предметі-өндірісті, еңбекті, өнімді өткізуді
фирма көлемінде ... ... ... ... ... ... жағайында қажеттіліктерді
қамтамасыз етуді көздеген, адамдар мен топтардың материалдық игіліктер мен
қызметтерді өндіру, бөлу, ... және ... ... ... қоғамдық ғылым.
Экономикалық теорияның пәнін адамдар мен олардың ... ... деп ... ... ... зерттеуден бас тартқандық
деп түсінуге болмайды. Іс-әрекет дегеніміз, сол ... ... ... ... тек ... ... ... қатынастардың объектілерінен
(құрал-жабдықтар, тұтыну заттары) сол қатынастардың ... ... Ал ... ... ... ... ... шегі бар
болғанында емес (бұл жағдайда жоқ емес). Мәселе осы ... ... ... ... мүшелерінің қажеттіктерін бір мезгілде және
толық қамтамасыз ету мүмкін ... ... ... ... ... ... туралы бәсеке болатындығында. Бұл бәсеке қолда
бар ресурстар мен оларды пайдалану мүмкіндігінің ... ... Осы ... өндірісті ұйымдастырудың үш әдісін қолдану ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтың ұйымдастырылуы нарық жүйесіне негізделген
әдістерді қолдану арқылы.
Осы аталған жүйелік құрылымдар өмірде бір-бірімен қштасып ... ... ... құрайды.
Осыны экономикалық теорияның зерттейтін мәселелерінің бірінші жүйесі
деуге болады. Бұл өте маңызды мәселе ... да, ол, ... ... ... пен айырбастың функционалдық мақсатын анықтамайды. Ал,
экономикалық теория, методологиялық ғылым ретінде, алдымен қоғам дамуындағы
өндіріс пен ... ... ... ... ... қажет.
Адамдар тұтынбай, немесе, еңбек нәтижелері-материалдық, ... ... ... ... айырбасқа түспей, өмір сүруі мүмкін
емес. Игіліктер ... ... ... ... ... түсіп отыруы,
қоғамның экономикалық өсуін құрайды. Экономикалық өсу қоғамдық ... оның ... ... сипаттамаларын көрсетеді. Ол-экономикалық
динамиканың көрсеткіші және қайнар ... Бұл ... ... ... ... ... ... өсудің заңдылықтары мен факторлары
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... өндіріс, бөлу айырбас, тұтыну динамикасын және, ... ... ... недәуір алыс («ұзын толқын») мерзімін қамтиды.
Экономикалық теория ғылым болғанда, экономикалық өсу оның мазмұны
болып табылады. Ол ... ... ... және ... ... болмысын құрайтын, экономикалық мүмкіндік динамикасын
сипаттайды.
Микроэкономика жеке өндірушілердің ... ... ... мен бәсекелік ортаның қалыптасу заңдылықтарын зерттейді. Бұнда жеке
тауарлардың бағасы, ... ... ... ... қызмет атқару
механизімі, бағаның құрылуы, еңбекке ынта және т.б. жағдайлар талданады.
Микродәрежеде ... ... ... анықтайтын бастапқы
(алғашқы) пропорциялар ... ... ... ... ... экономикалық жүйенің қызмет-әрекеттерін
зерттейді. Бұның зерттеу объектіне ұлттық өнім, бағаның жалпы ... ... ... ... ... микропропорциядан пайда
болып жарыққа келеді, бірақ, олардың дербес сипаттамалары ... ... даму ... ... ... жерінде қашан пайда болды, оның
ерекшеліктері неде ... ... ... ... Бұл ... жауап
беру оңай шаруа емес. Себебі, біздер әлі күнге дейін өз халқымыздың,
жеріміздің ... ... ... ... ... ... патриархалдық-
феодалдық қатынастар қалыптасты деген пікір берік орныққан. ... ... мал ... ... байланыстрады. Осы
пікірдің негізінде Қазақстанда өндіргіш күштердің даму дәрежесі өте төмен
болды, тауарлы-ақша, нарықтық қатынастардың қалыптасуына ... ... ... ... бұл ... үлкен күмәніміз бар, тарихшы ғалымдар болашақта
өз пікірлерін айта жатар.
Нарық қатынастарының пайда болуының ең басты ... ... ... Ал ... ... қатынастардың негізі -
жерге феодалдық меншік болды. ... мал ... ... де аса ірі
меншіктенушілері болды. Көшпелі мал шаруашылығы жағдайында жер өндірістің
шарты ғана ... ... ... оның негізгі құралы да болды.
Жерге феодалдық меншіктің күшеюі қауымдық (рулық) жерлерді тартып ... ... ... Оған ... империясының өте қатал жүргізген
Қазақстанды отарлау саясаты мықтап әсер етті. ... 1914 ... ... 43 миллион десятина аса құнарлы, мәйекті жерлер жер ауып келген
орыс шаруаларының, патша үкіметінің әскери чиновниктерінің меншігіне ... ... ... ... ... ауылдарында жер үшін талас-тартыс
күшейді, меншіктік бөлінісу тереңдей түсті, ... ... ... ... ... әскери басшыларына сүйенген ірі байлардың
жерді ... алуы ... ... ... бала түсті. Бұл процестер қазақ
халқында бұрын-соңды болып көрмеген ... ... ... ... ... қатты әсер етті.
Тереңдей түскен меншіктік бөлінісу Қазақстанда тауарлы ... ... бір ... өріс ... ... ... жасайды.
Шындығында айырбас, сауда қатынастары қазақ даласында ерте кезде пайда
болды. ... ... ... ... мал ... Академик С.Бәкішевтің
мәліметтері бойынша, шетке шығарып өткізу үшін өндіріліп отырған.
Қазақтардың күнкөрісінің арқауы тек қана мал ... ... ... ... ... ... ... келді. Қазіргі тарихи
зерттеулер бұл тұжырымның негізсіздігін көрсетеді. Егіншілік ... өте ... ... олар негізінен оңтүстік, оңтүстік-шығыс
аудандарда орналасқан болатын. Егіншілік өнімдері шаруашылықтың өз ... үшін ғана ... ... аудандарға шығарып сату үшін де өндірілетін
болған. ... ... ... ... егін ... одан әрі ... жаюына патша үкіметінің отарлау саясаты мықты кедергі болды.
Жергілікті қазақтарды ... ... ... ... ... ... ... ұялары бұзылды. «Қазақ әдебиеті» газетінде
жарияланған экономика ғылымдарының докторы, профессор Толған Әбдіразақтың
«Қазақстан және ... ... ... ... ... ... XIX ғасырлардың орта тұсында қазақтар арқылы отарлау өлкенің
дамуына және өндіргіш күшіне айрықша кері әсер етті. Қазақтар ... ... ... көп ... ... айналды, олар көп ретте жеке еңбекпен,
егін шаруашалығымен ... ... ... ... ... ... 1848 жылы жүз десятина бөлік түрінде 22376 десятина жыртылатын
жер алған Қапал станциясының қазақтары 1855 ... яғни ... жыл ... тек 1826 десятина жерге егін еккен, бұл қырғыздардың бұрыңғы егіннің
7 пайыздайы ғана. Осындай процестердің нәтижесінде ... ... ... ... ... Осы бір ғана мысал нені көрсетеді? Ол патшалық
Россияның ... ... ... ... қазақтың егін шаруашылығын
өркендетуге жемісті ықпал етті деген пікірдің дәйексіз екендігін көрсетеді.
Оны Т.Әбдіразақов көрсеткен мынадай ... де ... ... ... ... ... ... уездерінде егістің 80 пайызы қазақтардың
иелігінде болған. Орал ... ... ... 1913 жылы 5,4 ... ... ... оның 4 миллион пұтын астық нарықтарына сатқан. Ал 1893 жылдың
өзінде ғана Ақтөбе уезінде ... ... ... ... ... мал ... өнімдерін сатудан түскен кірісі жарты еседей артық
болған. Кезінде патша үкіметі дала ... ... ... ... ... ... бағасын кемітеді деп қауіптеніп тиісті
протекционистік (ұлттық нарықты үкімет тарапынан ... ... ... ... біз ... ... негізгі белгілерінің бірі -
бәсеке күресі Қазақстанда да болғанын көреміз.
Сонымен бірге нарықтық қатынастардың қалыптасуына белгілі бір ... ... ... де, ... те әсер ... ... үй ... мата тоқыды, теріден былғары ... ... ... жасай
білді, киім тікті, киіз басып кілем ... Бұл ... ... ... ... ретінде де шығарылатын болды.
Қорыта айтқанда, шаруашылық салаларының әр алуандылығы, сауданың дамуы
патриархалдық-феодалдық ... ... ... ... болуына қолайлы жағдайлар жасады, бірақ оны ... ... ... ... ... бірі - ... өнеркәсіп дамуының артта
қалғандығы еді. Бұл да патшалы Россияның отарлау ... ... ... ресейлік және шетел капиталының күшімен өріс алды, ал
жергілікті капиталдың бұл саламен ... ... ... ... ... ... салаларға пайданылады, кең байлықтарын алу
қасақана теріс тәсілдермен жүргізіледі, ... тек қана аса бай, ... ғана ... ... ... Сайып келгенде осының бәрі
ұлттық өнеркәсіптің ... ... ... ... қана ... ... бірге, қазақ елінің экономикалық артта ... өте ұзақ ... ... ... ... революцияға дейінгі дәуірдің
өн бойында (содан кейінгі 70 жылдан аса уақыт бойына да) ... ел ... қала ... Жерді зор көлемде тартып алу, отырықшылық
ошақтарын талқандау, қоғамдық өмірдің барлық ... ... ... алым-салық қазақ халқының экономикалық жағдайының ... ... ... апарып соқтырды. Осының бәрі
Қазақстандағы қоғамдық прогреске бөгет ... оның ... ... ... ... ... Республикасының алдында жоғарыда
көрсетілген тарихи әділетсіздіктерді жою міндеті тұр. Негізгі ... - ... ... ... ... ... нарықтық
экономиканы өндіру болып табылады. Қазақстанда ... ... ... түрде үш кезеңге бөлініп отыр.
Бірінші кезең 1992-1995 ... ... Ол ... екі ... ... сипатталады: олар меншікті мемлекет
иелігінен белсенді түрде алу, оны ... және ... ... толтыру. 1992 жылғы наурыздың 5-ші жұлдызында Қазақстан
Республикасы ... ... ... Қазақстан
Республикасында мемлекет иелігінен алу мен ... ... ... ұлттық бағдарламасында ... деп ... ... мақсаты - ... ... ... ... да ... және ... емес активтерді
мемлекеттің өтеусіз және өтеумен беру арқылы республика халқына ... ... ... ... ... ... негізінде
орталықтандырылған-жоспарлы экономикаға көшу үшін қажетті жағдайлар жасау.
Екінші кезеңінде (1996-2005 жылдар) экономиканың шикізаттық ... жою ... ... оның ... ... көлік жүйесі мен
телекоммуникацияны жедел дамыту, сондай-ақ ... ... және ... жұмыс күші, бағалы қағаздар, интеллектілік меншік нарығын құру
болмақ.
Үшінші кезең 5-7 жыл мерзімге созылып, ашық ... ... ... алып ... ... ... негізінде өтпелі кезеңнің
стратегиялық мақсатына жетумен, ... ... ... ... және ... жаңа индустриалды елдер
қатарына кіруімен сипатталатын болады.
Пайдаланған әдебиеттер ... ... Б., ... Б. «Саяси экономия» ... оқу ... ... ... 1990 ... ... Я.Ә., ... А.А. «Саяси экономия» Алматы 1991 ... ... ... негіздері» Алматы, 1999жыл.
4.Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.б., ... Ф.Н., Т.П. ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық теория жайлы мәлімет11 бет
"Фирма теориясы және оның нарықтық экономикадағы рөлі."25 бет
Акционерлік қоғамдардың қызметінің экономикалық тиімділігінің теориялық негіздері38 бет
Ауыл шаруашылығын несиелеудің экономикалық мәні және оның теориялары77 бет
Бағалы қағаздар нарығының теориялық және әдістемелік негіздерімен қатар оның жоғарыда аталған ұйымдық-экономикалық құрылымдарының нарықтық экономикадағы маңызын көрсету және бағалы қағздардың биржада сатылуы мен олардың үстінен қосымша үлестерді есептеу32 бет
Дүниежүзілік сауда теориялары және халықаралық экономиканы басқарудың түрлері12 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпорынның ағымдағы шығындарының құрамы мен құрылымын анықтау және соны тиімді басқаруды, оның өзіндік құнын төмендету жолдарын теориялық жағынан қарастыру және оны талдау72 бет
Салықтың экономикалық мазмұны және теориялық мәні28 бет
Экономикалық дағдарыс теориялары және оның негізін қалаушылар30 бет
Экономикалық ойлардың пайда болуы және теорияның даму кезеңдері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь