Шағын және орта бизнестерін ұйымдастыру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4


2 Бөлім. Шағын және орта бизнестерін ұйымдастырудың қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27

2.1. Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қаржы ресурстарының қалыптасу ерекшеліктері (ЖШС «Форум Трэйдинг») ... ... ... ... ... ... ... ...27


2.3. «Форум Трэйдинг»ЖШС қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... . 37

3.Тарау. Шағын және орта бизнестің қаржы менеджментін ұйымдастыруды дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3.1. Шағын және орта бизнестің тұрақтылығын қалыптастырудағы қаржы менеджментінің ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3.2. Шағын және орта бизнесті реттеу тетіктерін жетілдіру ... ... ... ... ... ...65

Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .73
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Назарбаев 2008 жылғы жолдауында бизнесті дамыту мәселелеріне аса маңызды көңіл бөлген. Дамыған кәсіпкерлік сектор қандайда болсын мемлекеттің экономикасының негізі [1, 9 бет]. Өткен жылғы экономикамыздың өсу қарқыны 8,5 процентті құрап отыр. Жалпы алғанда ел экономикасы 2001 жылдан бастап жылына орта есеппен 10 процентке өсіп отырған. Бұл өте үлкен де жедел өсу болып саналады. Бүгінгі күнге дейін еліміздің айтарлықтай резерві қалыптастырылып, Ұлттық қор қаражатын қоса есептегенде ол шамамен 40 млрд. АҚШ долларын құрап отыр. Осындай елеулі жинақтаулардың болуы еліміздің қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуде өзекті рөл атқарды.
Жолдауда кәсіпкерлікті жетілдіру мәселелерінің бірі жаңа Салық кодексін дайындау, ол салық төлеушілер мен әкімшілік сапасының сәйкес болуын талап етеді. Ең маңыздысы ол кодекс салық ауыртпалығын экономиканың шикізат емес салаларында, аса маңызды шағын және орта бизнес үшін төмендетуді қарастыруы керек. Бұл себептен пайда болған жоғалтулар кен өндіру салаларының экономикалық қайтарымдылығымен толықтырылады.
Бәсекеқабілеттілікті дамыту үшін арнайы бәсекені қорғау Агенттігі құрылады. Осыған байланысты заңдар қабылданады.
Сонымен қатар, «30 корпоративтік көш басшылары» бағдараламасының дамуы экономиканың шикізат емес саласының дамуына әсер етеді.
Бүгінгі күні 100 астам белсенді жобалар атқарылуда. Экономика үшін аса маңызды жобалардың ішінде үшінші Жаңа жол газөңдеуші зауыты, тау-кен өңдеуші комбинаты және мыс балқыту зауыттарын салу, алюминий зауытын жәнеде көптеген жобаларды іске асыру қарастырылуда. «30 корпоративтік көш басшылары» Бағдараламасының даму шаралары бизнесті дамытудың жаңа деңгейіне көшу үшін жүргізіледі.
Үкімет шағын және орта бизнестің бәсеке қеабілеттігін белсендіру бағытында жұмыс жасауға тиісті. Микрокредиттер мәселесіне көңіл бөлуі қажет, өйткені олар азаматтарға өз бизнесін бастап жүргізуге көмек береді.
Жоғарыда аталған себептер бойынша, Президент Үкімет алдында бизнестің алдында әкімшіліктік ауыртпалықты азайтып, лицензиялау, сертификаттау және аккредитациялау мәселелін шешу жүйесін жеңілдету талабын қойды. Әлемдік банктің «Бизнесті жүргізу» есебі бойынша, Қазақстанда экспорттық процедураларын жүргізу үшін 89 күн керек екен, ал ол ушін Эстонияда тек 5 күн жеткілікті.
Ел басының жолдауына сәйкес, шағын және орта бизнесті дамытуды шешу мәселелерінің бірі олардың қаржылық жағдайының тұрақтандырылуы. Ал бұл мәселені шешу үшін қаржы менеджментін осы салаға енгізу қажетті болып табылады.
Сонымен, жоғарыда аталған себептерге байланысты зерттеу тақырыбының өзектілігі күмән туғызбасы анық.
Диплом жұмысын орындау мақсаты шағын және орта бизнестегі қаржы менеджментінің ерекшеліктеріне сүйеніп, қызметіне талдау жасау.
Дипломдық жұмыстың тақырыбын зерттеу барысында оған мынадай талаптар қойылды:
• қаржы менеджментінің мазмұны және тұжырымдамаларын зерттеу;
• шағын және орта бизнестің экономикалық маңызы мен мазмұнын анықтау;
1. Н.Назарбаев Послание народу Казахстана «Повышение благосостояния граждан Казахстана — главная цель государственной политики» Астана 2008 ж.
2. Богачев В.В. “Финансово-кредитные методы регулирования рынка инвестиций” – М.: Ф и ст, 2004
3. Балабанов И.Т. Финансовый менеджмент. – М.: Ф и ст., 2005 – С. 10
4. Шермет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового анализа предприятия. – М.: ЮНИГЛОБ, 2004 – С. 5
5. Финансово-кредитный словарь. – М.: Ф и ст., 2005. I. III. – С. 322-323
6. Спирин В.С. Основы экономического анализа предприятия. – М..: Ф и ст., 2007 – С. 21
7. Литвин М.И., О критериях платежеспособности предприятия//Финансы – 2006. №4 – С. 19.
8. Шеремет А., Сайфулин “Финансы предприятий”. М.: ЮНИГЛОБ, 2006
9. Дюсембаев К.Ш. Анализ и аудит финансово-хозяйственной деятельности предприятия, Алматы Экономика 2003г.- 275 с.
10. Стоянова Е.С., “Финансовый менеджмент” Перспектива 2004.-654 с.
11. Словарь банковских и финансово-экономических терминов/ сост. Аубакиров Я.А. и др. Под ред. Мамырова Н.К. Алматы. Экономика – 2003, - 709с.
12. Абишев М.Н. Капитал. Бизнес. Рынок. Толковый словарь терминов и понятий. – Алматы. КО Паритет, 2002. – 80с.
13. Холт Р., Оновы финансового менеджмента – М., 2004 – С. 60-70
14. Ковалев В.В. Финансовый анализ. Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности. М.: Финансы и статистика, 2007. 512 с.
15. Герчикова И.Н. Финансовый менеджмент. М.: Инфра-М, 2004. 208 с.
16. Астахов В.П. Анализ финансовой устойчивости и процедуры, связанные с банкротством. М.: Ось – 2006, 2002. 80 с.
17. Лапуста М.Г., Старостин Ю.Л. Малое предпринимательство: Учебное пособие. – М.: ИНФРА-М. 2002, - 271.
18. Катенова С.А. Проблемы развития малого бизнеса в условиях глобализации мировой экономики. Автореферат на соискание ученой степени к.э.н. Алматы –2006, - 29 с.
19. Сахариев С.С. Финансы: Учебник. – Алматы: Юридическая литература, 2004. - 450 с.
20. Мельников В.Д. Основы финансов: Учебник. – Алматы: ТОО «Издательство LЕМ», 2005. – 560 с.
        
        Мазмұны
Кіріспе................................................................
............................................4
2 Бөлім. Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының қалыптасу
ерекшеліктері (ЖШС «Форум Трэйдинг»)...............................27
2.3. ... ... ... ... талдау..................... 37
3-Тарау. Шағын және орта бизнестің қаржы ... ... ... ... және орта ... ... ... қаржы
менеджментінің
ролі........................................................................
...
3.2. Шағын және орта ... ... ... ... Республикасы Президенті Н.Назарбаев 2008 жылғы жолдауында
бизнесті ... ... аса ... ... бөлген. Дамыған кәсіпкерлік
сектор қандайда болсын мемлекеттің экономикасының негізі [1, 9 бет]. Өткен
жылғы экономикамыздың өсу ... 8,5 ... ... отыр. Жалпы алғанда
ел экономикасы 2001 жылдан бастап жылына орта ... 10 ... ... Бұл өте ... де ... өсу ... саналады. Бүгінгі күнге дейін
еліміздің айтарлықтай резерві қалыптастырылып, Ұлттық қор ... ... ол ... 40 ... АҚШ долларын құрап отыр. Осындай елеулі
жинақтаулардың болуы еліміздің қаржы ... ... ... ... рөл ... ... жетілдіру мәселелерінің бірі жаңа ... ... ол ... ... мен ... ... сәйкес
болуын талап етеді. Ең маңыздысы ол кодекс салық ауыртпалығын ... емес ... аса ... ... және орта ... ... ... керек. Бұл себептен пайда ... ... ... салаларының экономикалық қайтарымдылығымен толықтырылады.
Бәсекеқабілеттілікті дамыту үшін арнайы бәсекені қорғау Агенттігі
құрылады. Осыған байланысты ... ... ... «30 ... көш ... бағдараламасының дамуы
экономиканың шикізат емес саласының дамуына әсер етеді.
Бүгінгі күні 100 ... ... ... ... Экономика үшін аса
маңызды жобалардың ішінде үшінші Жаңа жол газөңдеуші зауыты, тау-кен
өңдеуші комбинаты және мыс ... ... ... алюминий зауытын жәнеде
көптеген жобаларды іске асыру қарастырылуда. «30 ... ... ... даму ... ... дамытудың жаңа деңгейіне
көшу үшін жүргізіледі.
Үкімет шағын және орта бизнестің бәсеке қеабілеттігін ... ... ... тиісті. Микрокредиттер мәселесіне көңіл бөлуі
қажет, өйткені олар азаматтарға өз бизнесін бастап жүргізуге көмек береді.
Жоғарыда аталған ... ... ... ... алдында бизнестің
алдында әкімшіліктік ауыртпалықты азайтып, лицензиялау, сертификаттау ... ... шешу ... ... ... ... ... «Бизнесті жүргізу» есебі ... ... ... ... үшін 89 күн ... екен, ал ол ушін Эстонияда тек ... ... ... ... ... ... және орта бизнесті дамытуды шешу
мәселелерінің бірі олардың ... ... ... Ал ... шешу үшін ... ... осы ... енгізу қажетті болып
табылады.
Сонымен, жоғарыда аталған себептерге ... ... ... ... ... ... ... орындау мақсаты шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың тақырыбын зерттеу барысында оған мынадай ... ... ... ... және ... ... ... және орта бизнестің экономикалық маңызы мен мазмұнын анықтау;
• шағын және орта бизнестің ұйымдастырылу ерекшеліктерін зерттеу;
• Қазақстан Республикасында ... және орта ... ... зерттеп талдау;
• қаржы менеджменті негізгі көрсеткіштерін ... ... ... ... сай ... мәселелер қалыптастырылды:
• қаржы менеджментінің мазмұнын және ... ... ... ... ғылыми жұмыстарымен, іс тәжірибесімен танысып
анықтау;
• шағын және орта бизнестің ұйымдастырылу ... ... ... ... ... ... ... Республикасында шағын және орта ... ... ... ... ... талдау;
• қаржы менеджменті негізгі көрсеткіштерін зерттеу объектісі бойынша
талдау.
Диплом жұмысының зерттеу объектісі - ... ... ЖШС ... ... жұмысының құрамы келесідей; қорытынды, қолданылған әдебиеттер
тізімінен тұрады. Бірінші бөлімде, қаржы менеджменті мен ... және ... ... мәні мен өзара байланысы: каржы менеджментінің
мазмұны және тұжырымдамалары; шағын және орта ... ... ... формаларының критерийлері қарастырылған. Екінші бөлімде шағын және
орта бизнестерін ұйымдастырудың қазіргі жағдайын қарастыру ... ... ... ... 2005-2007 жж. негізгі көрсеткіштеріне талдау
жүргізіліп қаржылық жағдайы анықталған. ... ... ... және ... қаржы менеджментін ұйымдастыруды дамыту жолдары қарастырылған.
Мұнда ... және орта ... ... ... ... ролі мен ... ... жетілдіру мәселелері
қарастырылған.
Дипломдық жұмысты жазу барысында методикалық ... ... ... ... ... отандық және шетелдік ғалым экономисттердің
жұмыстары, оқулықтар және ... ... мен ... ... ... ... ... мәні шағын және орта бизнесті дамыту
шараларын жүзеге асыру барысында ... ... ... ... ... және орта бизнестерін ұйымдастырудың қазіргі жағдайы (ЖШС
«Форум Трэйдинг»)
2.1. ... ... ... ... ресурстарының қалыптасу
ерекшеліктері
Қазіргі кезде шағын кәсіпорындар қаржы ресурстарының ... және ... ... ... ... ... ... Қаржы
көздерінің парасатты таңдалуы және қолданылуының оңтайлы бағыты – тиімді
қолданудың ... және ... ... сандық өсімі болып табылады.
Жоғарыда айтылғандай, шағын кәсіпорындар меншікті қаржы ресурстарының
келесідей көздерін ... ... ... және ... ... ... ресурстарының экономикалық табиғи қалыптасуы ... ... ... ... Қаржы ресурстарының пайда болуы, кәсіпорынның
шаруашылық қызметінің нәтижесі ... ... ... ... құн ... ... Еңбекке кеткен шығындар;
2. Кәсіпорынның таза табысы.
Кәсіпорынның таза табысы – ... ... ... меншікті қаржы
ресурстарының қалыптасуының негізгі көзі болып табылады. ... ... ... жаңа құн ... ... ... алмасуы кезінде қалыптасады.
Бірақ, нақты қалыптасады тек айырбастау кезеңінде, яғни құн ... ... ... ... және ... дербестікке,
ұдайы өндірістің ұлғаюына елеулі ықпал етеді. Меншікті ... ... тек ... өндіріске ғана емес, сонымен ... ... жету үшін де ... ... қалыптасқан қаражаттар – меншікті қаржы
ресурстары болып табылады:
• Акцияны ... ... ... ұжымы мүшелерінің жарнасы;
• Заңды және жеке тұлғалардың жарнасы;
• Саладан және ғылыми зерттеу қорынан түскен түсім;
• Бюджеттен ... ... ... ... ... ... немесе қайтымсыз негізде
түседі және шаруашылық айналымға ақылы және ақысыз негізде тартылады.
Шағын кәсіпкерліктің қарызға берілген қаржы ресурстарының көзі ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау қорының несиелері;
• Қарыздар;
• Кредиторлық борыштар.
Кәсіпорынның меншікті қаржы ресурстарының көлемі ... ... ... берілген ресурстар тартылады. Қарызға берілген ресурстар
шағын кәсіпкерліктің шаруашылық қызметін керекті қаражаттармен ... ... ... және ... ... құру мен ... береді.
Қарызға берілген қаржы ресурстары ақылылық, қайтарымдылық, мерзімділік
және қамтамасыз ету ... ... ... ... қаражаттардың мақсатқа сай қолданылуы қаржылық есеп
айырысулармен расталуы ... Бір ... ... ... ресурстарды
тартудағы «қатал» шарт қаражаттардың тиімді пайдалануын жоғарылатады.
Енді ҚР шағын ... ... ... аралығындағы қаржы
ресурстарының құрамы мен динамикасының өзгеруін қарастырамыз.
Кесте 1. Шағын кәсіпкерліктің меншікті қаржы ресурстар ... ... ... |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... |81 |78 |77 |69 |67 ... | | | | | ... ... ҚР ... Агенттігінің мәліметтері
Статистикалық көрсеткіштер көрсетіп тұрғандай, шағын бизнес саласында
меншікті қаржы ресурстары көздерінің үлес салмағы жеткілікті жоғары ... %-ға ... 2006 жылы ... кәсіпкерлікті қаржыландыру көздерінің ішінде
меншік қаражаттарының үлес салмағы 69 ... ... 31 ... ... қаражаттар. 2007 жылы меншік ... үлес ... 67%, ... ... ... 33 % қарыз қаражаттар көзінен қалыптасқан
Көрсетілген ақпарат бойынша, бизнесті қалыптастыру кезеңінде көздердің
әр түрлілігі байқалмайды. Инвестициялық ... ... және ... ... бастапқы бизнес тәуекелділігі ең жоғары жобалардың
бірі болып табылады. Сондықтан да қарыз ... ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша,
кәсіпкерлердің арнайы қаржы ұйымдары мен қаржы ... ... ... деген белсенділігінің жоқтығын көреміз.
Әлеуметтік зерттеулердің қорытындылары бойынша, қаржы нарығында тиісті
қызметтердің бар болуына қарамастан ... көп ... ... ... ... енжарлығының бірде-бір себебі ... %-дың ... ... ... ... ... ... жоғарыда
көрсетілген ұйымдармен жақсы қарым қатынасының болмауы. Мәліметтер көрсетіп
тұрғандай, несиеге деген сұраныстың аз болуының ... ...... ... сыйақылар. Салық заңнамасына сәйкес, несие бойынша сыйақылар
жылдық жиынтық табыс ... ... ... Сол арқылы салық базасын
төмендетеді. Өндірістерінің мөлшерін ... ... ірі ... үшін бұл шара ... тиімді. Арнайы салық тәртіптемесін
қолданылатын ... және орта ... ... несие бойынша сыйақылар
салық салынатын табыстың төмендеуіне әсерін тигізбейді. Бірақ өнімнің және
көрсетілген қызметтің бағасына ... ... ... өз ... ... ... етеді.
Кесте 2. Шағын кәсіпкерліктің меншікті ... ... ... ... ... |2006ж. ... ... ... ... жауап |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... бойынша үлес |деңгейі бойынша үлес |
|Көздер ... % ... |
| ... |Ішінара |Пайдал|Толықтай |Ішінара |Пайдал|
| ... |ан |н |н |ан |ған |н ... ... |65,0 |27,0 |8,0 |67,9 |21,7 |10,5 ... |29,1 |38,7 |32,2 |13 |30,6 |56,4 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |13,5 |34,3 |52,2 |7,4 |25 |67,7 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |29,8 |38,5 |31,6 |15,3 |32,1 |52,6 ... |21,4 |18,6 |60,0 |- |- |- ... ... ҚР ... Агенттігінің мәліметтері
Меншік қаражаттарын толықтай пайдаланған (2 кесте) шағын ... ... 2007 ж. ... ... ... 2,9 %, ... ... қаражаттары, серіктестіктердің (жеткізушілердің,
тұтынушылардың) қаражаттары мен банк ... ... ... ... ... ... саны азайғаны байқалады. Меншікті
қаражаттарын пайдаланбаған шағын бизнес субъектілерінің үлесі 8,0 ... %-ға ... Банк ... пайдаланбаған шағын бизнес субъектілерінің
үлесі 31,6 %-дан 52,6 %-ға ... ... ... қаражаттарын
пайдаланбаған шағын бизнес субъектілерінің үлесі 32,2 % -дан 56,4 % -ға
өскен.
Банктік ... ... ... болмауының екінші себебі
өтімділігінің қамтамасыз ... ... ... және орта ... материалдық-техникалық базасы бизнестің дамуы үдерісінде
қалыптасады және бастапқы кезеңінде оның қалыптасуына тек меншікті капитал
жеткіліксіз. Кәсіпкер ... алу үшін ... ... жиі ... ... ... мүлікті ұсынады.
Қарыз капиталына деген қажеттілік байқалады. Бірақ бұл қажеттілік
аса үлкен емес, алайда оның ... ... ... ... алып ... ... ... бойынша, меншікті капитал әсіресе
бизнесті игеру кезеңінде қолданылады. Кәсіпкерлік қызметтің жүзеге асырылу
кезіңдегі негізгі көзі – ... ... ... ... ... ... ... 3. Қаржылық қолдау алу үшін ұйымдар мен қаржы институттарына
қарайласуы
| ... |2006ж. ... ... берген |2007ж. сұраққа жауап ... ... ... үлес ... респонденттердің |
| | ... % ... ... ... ... |
| | ... |қарайл|қарайласып |белгіл|
| | ... ... ... ... ... |і |
| | ... ... ... ... ... |
| | | | | | | ... | | | | | | |ар |
|1 ... |79,0 |12,2 |8,8 |69,6 |14,3 |16,1 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... қоры | | | | | | |
|2 ... |86,6 |7,4 |5,9 |87,5 |9,4 |3,1 |
| ... қор| | | | | | |
|3 ... |88,6 |6,5 |5,0 |88,8 |8,9 |2,3 |
| ... | | | | | | |
| |қор | | | | | | |
|4 |АҚ ... |87,8 |7,0 |5,2 |89 |6,6 |4,3 |
| ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|5 ... несие |82,5 |7,8 |9,7 |76,5 |11,2 |12,2 |
| ... | | | | | | |
|6 ... |84,6 |8,3 |7,1 |82,1 |8,4 |9,4 |
| ... | | | | | | |
|7 ... |57,7 |11,1 |31,3 |46,2 |6,6 |47,2 |
| ... | | | | | | |
|8 | ... |90,4 |5,8 |3,8 |86,6 |9,4 |3,9 |
| ... ... | | | | | |
| ... қоры | | | | | | |
|9 ... ... |1,2 |3,1 |100 |0 |0 ... ... ҚР ... ... мәліметтері
Қазіргі кезде кәсіпкерлердің бағалауы бойынша меншікті ресурстардың
мөлшері шектеулі. Бұл ... ... ... қарыз қаражаттардың
тартылуының жандануына алып келеді. Оларсыз ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктін қарыз қаржы қаражатын
қарастырайық. Кәсіпорын қарыз қаражатымен жұмыс істей ... ... ... істеп тұрған кәсіпорынның қаржы жағдайының нашарлағаның
байқаймыз.
Қаржылық қолдау алу үшін ұйымдар мен ... ... ... кесте мәліметтерінде көрініс тапқан. Мұнда, 2007ж. сұраққа жауап берген
респонденттердің ішінде мемлекеттік ... ... ... ... ... 69,4 %-ға ... Ал қарайласып еш көмек
алмағандар саны 14,3 % құраған.
Мемлекеттік шағын кәсіпкерлікті қолдау қоры көмегін алған шағын ... ... ... ... берген респонденттердің 16,1% құраған.
Жауап берген респонденттердің коммерциялық банктердің ... алға ... 47,2 %, ... ... ... көмегімен - 12,2 %
Ұлттық инвестициялық, Ұлттық инновациялық, АҚ ... ... ... ... ... қамтуға жәрдемдесу қорларына қарайласып
көмек алушылар саны ... 3 ... ... ... ... ... мемлекеттік
шағын кәсіпкерлікті қолдау қоры, ... ... ... және ... ... субъектілердің өтініштері орындалған.
Шағын кәсіпкерліктердің несиеге қол жеткізе алмауының себебтері 4 кестеде
көрсетілген. Себептердің ең бастылары мыналардан басталады:
- Жоғары пайыздық мөлшерлеме;
- ... ... ... ... Шағын кәсіпкерлік субъектілеріеде өтімділігі жоғары кепілдікті
қамтамасыз етудің жоқтығы;
- Банктердің тұрақты ... алып ... ... ... салғысының
келмеуі;
- Кепілдік қорлары және өзара несиелендіру қорларының жоқтығы.
Кесте 4. Шағын кәсіпкерліктердің ... қол ... ... себебтері.
|№ |Құрылымдардың |2006 ... ... ... ... |
| |атауы ... ... |
| | ... үлес ... ... | ... % ... ... % ... |
|1 ... пайыздық |64,4 |76,3 |
| ... | | |
|2 ... ... ... |51,0 |
| ... | | ... 4 ... жалғасы |
|3 ... ... |39,2 |45,9 |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
|4 ... ... |20,2 |30,6 |
| ... алып ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
|5 ... кәсіпкерлік |14,6 |19,1 |
| ... ... | | |
| ... және | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | |
|6 ... ... |15,4 |21,4 |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... және т.б | | |
|7 ... ... және |17,3 |26,0 |
| ... несиелендіру | | |
| ... ... | | |
|8 ... алу үшін |13,3 |15,1 |
| ... құру| | |
| ... | | |
|9 ... |1,9 |- ... ... ҚР ... ... мәліметтері
Кесте 5. Несиені тартудағы қажеттілік
|№ ... |2006 ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... үлес ... |
| | ... % ... ... ... % |
| | | ... |
|1 ... |25,9 |8,7 |
|2 ... 10 мың ... |24,7 |33,9 |
| ... несиеде | | |
|3 ... ... 20 ... |25,8 |
| ... ... ... | | |
|4 ... 50 мың ... |10,8 |12,5 |
| ... ... | | |
|5 ... |14,7 |11,7 |
| ... | | |
| ... долл. жоғары | | ... ... ҚР ... Агенттігінің мәліметтері
Мәліметтер бойынша сұраққа жауап берген респонденттердің 50% ғана банк
капиталын қолданған.
Шағын кәсіпкерліктің ... әсер ... ... ... алушының төлем қабілеттілігінің төмендігі;
• Жалгерлік шарттары;
• Ақшалай айналым қаражаттарының жеткіліксіздігі;
... ... ... Несиелеудің шарттары;
• Салық салу деңгейі.
Несиені тартудағы ... ... ... ... берген
респонденттердің айтуынша, мөлшері 10 мың долл. дейін несие мен мөлшері 15-
тен 20 мың ... ... ... ... ... ... ... жауап берген респонденттердің айтуы бойынша төмен.
Кесте 6. Қаржыландырудың әртүрлі көздерін пайдалану
|№ | ... ... 2006ж. ... ... |
| | ... жауап берген |2007ж.сұраққа жауап берген |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... пайдалануы |және қызметті үнемі |
| | ... үлес ... % ... ... үлес |
| | ... ... % түрінде |
| | ... ... рет |Бір ... ... ... |сомасы, |үлес |сомасы, |үлес | |
| |мың тг. ... тг. ... тг. ... |
| | |ы, % | |ғы, %| |% | |
| |1 |2 |3 |4 |5 = 3 - 1|6 = 5 : |7 = 4 -|
| | | | | | |1 ( 100 |2 ... |734 ... |851 ... ... |+15,91 | |
|құны, | | | | | | | ... | | | | | | | ... 8 ... ... ... Ұзақ |376 823,5|51,27 |379 698,8|44,57|+2 875,3 |+0,76 |-6,70 |
|мерзімді | | | | | | | ... | | | | | | ... |259 ... |246 ... ... |-6,33 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |117 ... |133 ... 535,0|+13,22 |-0,37 |
|Қаржылық | | | | | | | ... | | | | | | | ... |358 ... |472 ... |+6,70 |
|Ағымдағы | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ЖШС ... ... ... ... мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететін ... ... жылы ... мың ... ... ... артқандығын
көруге болады. Бұл кәсіпорынның әрі қарайғы ... ... ... оң ... сипаттайды.
№8-кесте мәліметтері көрсеткендей қаражаттарды ұзақ мерзімді ... ... ... ... жыл аяғына соңғылардың пайдасына шешілді.
Егер ағымдағы активтердің үлесі жыл басында 2,54 пункте аз ... ... жыл ... ол ұзақ ... ... үлесінен 10,86 пунктке асып
кетті (55,43-44,57) және ... ... ... активтердің өсуі ұзақ
мерзімді активтердің өсуінен 42 есеге артық (31,84 : 0,76) болып отыр.
Осы ... ... ... ... ... ... үлесін
анықтау маңызды: ағымдағы активтер құнының ... ... ... ... ... ... активтерінің іске тартылу
(мобильді) коэффциентінің өсуі. Ол қарызды ... ... ... ... ... ... артқан сайын кәсіпорынның үздіксіз жұмысты
қамту және кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігі де арта түседі. ... ... оның өсуі ... құрылымындағы жағымды өзгеріс болып
табылады, яғни мүлік әлдеқайда мобильді (іске тартылған) ... бұл ... ... және оны ... ... өскендігін
көрсетеді.
Талдау жүргізіліп отырған кәсіпорында бұл коэффициентінің деңгейі жыл
басында 0,49=(358 113,8 : 734 937,4), ал жыл соңында ... 152,9 : ... ... ... ... тиімділігін сипаттайтын келесі
көрсеткіш – ... және ... ... ... коэффициенті.
Ол ағымдағы активтер құнын ұзақ мерзімді активтер құнына бөлу ... ... ... және ... көлемі, кәсіпорынның салалық
ерекшеліктеріне байланысты. Өндірістік кәсіпорындарда берілген көрсеткіштің
деңгейі 0,5-тен төмен болмауы тиіс.
«Форум Трэйдинг» ЖШС-те бұл көрсеткіш ... жыл ...... : 376 823,5), ал жыл ... – 1,24=(472 152,9 : 379 698,8) ... ... ... ... ... өсу ... ... өсіп отыр. Есепті жылы біріншілер, яғни мобильді қаражаттар 1,3
есеге (472 152,9 : 358 113,8), ал ... – 1%-ға (379 698,8 : ... ғана ... Кәсіпорын ең төменгі қаржылық тұрақтылыққа, ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізеді және келесі шарттың орындалуы осы ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді активтер
қатынасының коэффициенті міндеметтемелер мен ... ... ... ... ... ... қарай кәсіпорынның мүліктік жай-күйінде қандай сапалық өзгерістер
болғанын зерттеу қажет. Бұл ... ... ... және негізгі қорлары ... ... оның ... маңызды элементінің жағдайын зерттеу қажет.
Кәсіпорын мүліктерінің жалпы құнындағы негізгі ... ... ... үлес ... ... ... ... аударады. Өйткені,
бұл көрсеткіш кәсіпорынның кәсіпкерлік қызметінің көлемін анықтаудағы ... ... ... Кәсіпорын мүліктерінің жалпы ... ... ... ... ... ... ... активтерінің
барлық сомасының 50 пайызынан кем болмауы ... №8- ... ... баланс
валютасындағы негізгі құралдардың қалдық құнының үлесі жыл басында 35,29%-
ды, ал жыл ...... ... Негізгі құралдардың жалпы құнындағы
оның активті бөлігінің үлесін анықтау өте ... және де бұл ... ... ... ... ... ... табылады.
Оның үлес салмағының өсуі қор қайтарымдылығының өсуіне әкеледі.
№9 - талдау ... ... ... кәсіпорын активтерінің жалпы
алғанда жағымды динамикасын көрсетеді. Оларды жеке ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді. Ең ... яғни ақша ... мен ... ... ... ... ... 40 800,9 мың теңгеге немесе 65,32%-ға азайған.
Кесте 9. «Форум Трэйдинг» ЖШС ағымдағы ... ... мен ... |Жыл ... |Жыл ... ... (+), |
| | | ... (-),|
| | | | |
| | | |% |
| ... ... ... ... | |
| |мың тг. ... тг. |салмағы, | |
| | |% | |% | |
| |1 |2 |3 |4 |5 = (3 - |
| | | | | |1) : 1 ( |
| | | | | |100 ... ... |358 ... |472 ... |+31,84 ... ... | | | | | ... |15 131,6 |4,23 |11 583,3 |2,45 |-23,45 ... | | | | | ... пен ... |11 690,4 |3,26 |5 378,1 |1,14 |-54,00 ... ... ала | | | | | ... | | | | | ... ... |4 952,8 |1,38 |4 845,3 |1,03 |-2,17 ... | | | | | ... және ... |37 356,6 |10,43 |50 083,9 |10,61 |+34,07 ... ... | | | | | ... ... және |62 459,4 |17,44 |21 658,5 |4,59 |-65,32 ... ... | | | | | ... инвестициялар| | | | | ... ... да ... |226 ... |378 ... |+67,14 |
|активтер | | | | | ... ... ЖШС ... ... ... ... активтердің ең мобильді бөлігінің, олардың құнына қатынасы
арқылы анықталатын айналым қаражаттарының (ағымдағы активтердің) 3,8 ... және ... ғана ... Бұл ... ... ... ... қаражаттардың жалпы сомасындағы төлеуге
дайын қаражаттардың үлесін көрсетеді.
Кәсіпорынның материалдық айналым қаражаттары есепті жылы 23,45%-ға
азайды және ол жыл ... 11 583 мың ... ... ... үлесі 1,78
пунктке азайғанымен оның көлемі әлі де болса өте жоғары (2,45%) болып отыр.
Бұл жағдай, ... ... ... ... сұранысы жоқ немесе
шектеулі сұранысқа ие болатын және де сол себептен өтімділігі ... ... ... және ... ... ... құндылықтар, дайын өнімдер,
нормадан тыс шикізат ... ... ... өндірістер жоқ па,
соны анықтау үшін ... ... мен ... ... ... қажет етеді.
Есепті жылы дебиторлық борыш та әжептәуір өскен. Егер оның көлемі жыл
басында – 37 356 мың ... ... жыл ... ол – 50 083 мың ... немесе 34,07%-ға өскен, алайда ағымдағы активтер ... ... 0,18 ... ... ... Дебиторлық борыш неге мұнша көп
өскендігін және бұл бапты не үшін түсіндіру керектігін ... ... ... ... және егер ... ... олардың құрамындағы
күмәнді қарыздарды анықтау қажет. Кейбір қолма-қол ақшалардың кемуі едәуір
дебиторлық борыштың салдары болып ... ... ақша ... бір
бөлігі есепті жылы ұзақ мерзімді инвестицияларға бағытталған, ... жыл ... 133 025 мың ... құрайды, бұл жыл басындағымен, яғни
117 490 мың теңгемен салыстырғанда 1,1 есеге ... және ... ... ... ... ... басшылығы оның құрамындағы өзгерістердің негізділігін
және оның себептерін бағалауы ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің бірі болып саналатын
және оның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын дебиторлық борышты ... ... ... ... ... жағдайына дебиторлық борыштың нақты бар болуы
емес, оның көлемі, қозғалысы және түрі, яғни бұл борыштың пайда болу ... ... ... ... пайда болуы кредиторлық борыш сияқты ақшаны
аудару ... есеп ... ... ... ... ... процесс болып табылады. Дебиторлық борыш барлық уақытта
есептеулер ... ... ... ... ... уақытта да
қаржылық жағдайды нашарлатады деуге болмайды. Сондықтан да, оны ... ... ... ... деп есептеуге болмайды, өйткені оның
бір бөлігі банктік несиелендірудің нысаны болып табылады да ... ... ... ... ... ... ... баланс активінің құрылу көздерін талдау
болады. Бұл кезде ... ... ... ... оны ... алу және ... да, ... өзінің де, қарызға алынған капиталдың да есебінен
жүргізілуі мүмкін екендігін есте сақтау ... Ал ... ... ... алынған капиталдың арасындағы қатынас оның қаржылық тұрақтылығын
көрсетеді. Нарық қатынасы ... ... ... және оның ... ... қаржыландырумен, яғни меншікті капиталдың көмегімен жүзеге
асырылады. Тек ол капитал жетпегенде ғана шеттен капитал тартылады.
Бұл кезде қиын ... да ... ... ... ... аса ... орын алады, бірақ онсыз әрине мүмкін емес.
Сондықтан да ... есеп ... ... ... ... ... керек. Оның ең аз бөлігі өндірістік бағдарламаны қамтамасыз
ету үшін ... ... ... ... активтерге әдеттегіден
жоғары, яғни қосымша ... ... ол ... ... ... және ... несиелермен жабылады.
Тәуелсіздік коэффициентін меншікті капиталды бірақ ... ... ... Бұл ... өсуі ... қаржылық
тәуелсіздігі жоғары екендігін көрсетсе, ... ... ... азаятындығын көрсетеді.
АҚШ және Еуропа елдерінде тәуелсіздік коэффициентінің жоғары ... ... 0,5-0,6 тең ... меншікті капиталдың баланс валютасына
қатынасы саналады. Бұл жағдайда несие берушілердің тәуекелдігі ... өз ... ... ... ... ... ... қарыз міндеттемелерін жабуына болады.
Қаржылық есеп берудің активтерінің қалыптасу ... ... үшін ... ... ... 10. 2007 ... басы мен ... жағдайы негізінде «Форум Трэйдинг»
ЖШС –та авансталынған капиталының құрамы мен құрылымы
|Көрсеткіштер |Жыл басында |Жыл соңында |Жыл ... ... | | ... (+,-) ... |
| | | | ... ... ... ... ... ... |үлес | |
| |мың тг. ... тг. ... тг. ... |
| | |ы, % | |, % | |, % | |
| |1 |2 |3 |4 |5 = 3 - |6 = 5 :|7 = 4 -|
| | | | | |1 |1 ( 100|2 ... |734 |100 |851 ... | | | ... соның|937,4 | | | |+116 ... |- ... | | | | | | | ... ... |525 |71,54 |646 ... |+120 684|+22,95 |+4,35 |
|капитал |757,8 | | | | | | ... ... |209 |28,46 |205 ... |-3 769,5|-1,80 |4,35 |
|капитал, оның |179,6 | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |100 |13,72 |70 077,4 |8,23 |-30 |-30,51 |-5,49 |
| |844,0 | | | |766,6 | | ... |- |0,72 |- |0,76 |- |- |+0,04 ... | | | | | | | ... | | | | | | ... |- |3,51 |- |4,15 |- |- |+0,64 ... | | | | | | | ... | | | | | | ... |- |0,40 |- |0,32 |- |- |-0,08 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | | ... |- |2,03 |- |2,62 |- |- |+0,6 ... | | | | | | | ... ... ЖШС «Форум Трэйдинг» қаржылық есебі
№10-кестеден кәсіпорынның есеп беру жылындағы активтерінің қалыптасу
көзі 116 914 мың теңгеге немесе ... ... ... тұр. Бұл ... ... 205 410 мың ... болған, яғни 3 769,5 мың теңгеге азайған.
Бұл кезде тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... Алайда бұл кәсіпорынның қаржылық жағдайының (тұрақтылығының)
төмендегенін дәлелдемейді.
Бұны тәуелсіздік коэффициентіне кері ... ... ... ... ... авансталынған капиталдағы үлес салмағы да
дәлелдейді. Оны тәуелділік коэффициенті ... де ... ... авансталған капиталдың жалпы сомасындағы қарыздың
үлесін сипаттайды.
Бұл үлес ... ... ... ... ... қаржыландыру
көздерінен тәуелділігі жоғарылайды. «Форум Трэйдинг» ЖШС-та оның ... ... ... ал жыл ... ... ... қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын меншікті капиталдың
қатыстырылған капиталға қатынасын көрсететін ... ... ... Бұл ... ... ... сайын, соғұрлым банктер мен
инвесторлар қаржыландыруға соғұрлым сенімді кіріседі. Бұл ... ... ... бөлігі өз қаражатымен, ал қандай бөлігі қарыз
қаражатымен қаржыландырылатынын көрсетеді. Қаржыландыру ... ... ... төлем қабілеттілігінің өте қауіпті жағдайға жеткендігін және
несие алуды ... ... ... ... ... кері көрсеткіші
кеңінен қолданылады, ... ... ... ... анықталатын қарыз және ... ... ... Бұл ... кәсіпорын активтеріне салынған меншікті
қаражаттың әрбір теңгесіне ... ... ... ... ... ... ЖШС-та бұл көрсеткіш келесі ерілгендермен сипатталады:
• Жыл басында – 0,4 = 209 179,6 : 525 ... Жыл ... – 0,32 = 205 410,1 : 646 ... мәні ... есеп беру ... ... активтерге салынған
меншіктік қаражаттардың әрбір теңгесіне ... ... 40 ... ... Есеп беру кезеңінің ішінде ... ... ... ... ... 32 тиынға дейін көбейген. ... ... ... ... көп күш жұмсаған, бірақ өзінің
қаржылық тұрақтылығын жоғалтпаған.
Арнайы әдебиеттерде бұл ... үшін ... ... ((. Егер ... 1-ден асып кетсе, онда кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... бірақ жауап әр уақытта бір жақты бола
бермейді. Қарыз және меншікті ... ... ... ... ... шаруашылық қызметінің сипатына және айналым
қаражатының ... ... ... ... ... ... ... жоғары көрсеткіштері және дебиотрлық борыштың
одан да жоғары айналымдылығы кезінде коэффициенттің қауіпті мәні бірден де
асып кетуі мүмкін, ол ... да ... ... дербестігіне ешқандай
әсерін тигізбейді.
Кәсіпорынның тәуелсіздік дәрежесін сипаттайтын ең бір ... бірі ... ... коэффициенті болып табылады немесе
оны басқаша инвестицияларды жабу коэффициенті деп атайды. Ол ... ... ... ... ... ... капиталдағы үлесін сипаттайды.
Бұл дербестік коэффициентімен салыстырғанда анағұрлым ... ... ... бұл ... ... мәні 0,9-ға ... ... ал оның 0,75-тен төмендеуі қауіпті.
Жоғарыда келтірілген көрсеткіштер арқылы кәсіпорын капиталының құрылымын
сипаттай отырып, ... ... мен ... ... ... ... ... көрсететін жеке көрсеткіштерді де пайдалану керек.
Мұндай коэффициенттерге бірінші кезекте қарыз ... ұзақ ... ... жатады. Ол ұзақ мерзімді міндеттемелердің меншіктік
капитал мен ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... есеп берудің активтерін қаржыландыру ... ... ... тартылған ұзақ мерзімді несиелер мен қарыздардың
үлесін ... ... ... ... мен ... пайдаланып
жатқанына баға береді.
Капиталдың құрылымын қалыптастырудың тиімділігін анықтау үшін ... ... ... ... коэффициентін де қолдану
ұсынылады. Ол батыс фирмаларында кеңінен ... және ... ... құралдарға қатынасымен анықталады. «Форум Трэйдинг» ЖШС-
та жылдың басында 2,03-ке тең (525 757,8 : 259 333,4), ал соңында ... : 246 673,7) ... Бұл ... ... ... ... ... негізгі құралдарды сатып алуға ғана емес, кәсіпорынның қаржылық есеп
беруінің басқа да активтерін, соның ішінде ... ... ... ... пайдаланылады деуге болады.
Активтерді құрудың ең ... жолы ... ... ... барлық
негізгі капиталды және айналым капиталының бір бөлігін жабатын кездегі жол
саналады. Кәсіпорын, барлық қарыз қаражаттары алынып ... ... да ... ... болады Кәсіпорынның капиталын пайдалану туралы тағы бір қызық
ой – меншікті капиталды тек қана негізгі құралдарды сатып ... ... ... қаражаттары келесі жолмен қалыптасуы керек: ¼ – ұзақ ... ... ал ¾ – ... мерзімді қарыздар есебінен. Кәсіпкер, егер
өзінің капиатлы аз, ал басқанікі көп болса, ... ... ... ... 11. 2007 ж. ЖШС «Форум ... ... ... ... (мың ... ... |Жыл басында |Жыл |Жыл ... |
| | | ... ... |
| | | | |(+,-) ... ... ... |525 757,8 |646 441,6 ... ... ... ... ... |376 823,5 |379 698,8 |-2 875,3 ... ... ... ... |148 934,3 |266 742,8 |+117 808,5 |
| |ның бар ... (1жол-2жол) | | | ... ... ... міндеттемелер |100 844,0 |70 077,4 |-30 766,6 ... ... |249 778,3 |336 820,2 |+87 041,9 |
| ... ... және ... | | |
| ... ... | | | |
| ... бар болуы | | | |
| ... | | | ... ... ... ... мен |108 335,6 |135 332,7 |+26 997,1 |
| ... | | | ... ... |358 113,9 |472 152,9 ... |
| ... ... қалыптасу | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... |15 131,6 |11 583,3 |-3 548,4 ... ... ... капита-лының |133 802,7 |255 159,5 |+121 356,9 |
| ... (+) ... | | | |
| ... (-) | | | |
| ... | | | ... ... |234 646,6 |325 236,9 |+90 590,3 |
| ... ... және ... | | |
| ... ... | | | |
| ... артықтығы (+) | | | |
| ... ... (-) | | | |
| ... | | | ... ... |342 982,3 |460 569,7 |+117 587,4 |
| ... қалыпты негізгі | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... (+) | | | |
| ... ... (-) | | | |
| ... | | | ... ... ЖШС ... ... ... ... қарым-қатынас осы қағида бойынша құрылған. Аз ғана капиталы
бола ... көп ... ... боады.
Меншікті айналым қаражаттарының көлемін анықтау үшін, меншікті
капиталдың сомасынан ... ... ... бөлімінің жалпы сомасын алып
тастау керек.
Жыл басына меншікті айналым қаражаттарының көлемі 148 934,3 мың ... ... 823,5) ... жыл аяғына – 266 742,8 мың тг. (646 ... 698,8), яғни ... мың ... ... ... меншікті айналым капиталының абсолюттік ... ... оның ... ... ... үлес ... да табу
керек. Бұл көрсеткіш кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... оны іс жүзінде жұмсау
коэффициенті деп атайды.
Ол ... ... ... ... бөлігі, осы
қаражаттарды еркін жұмсауға болатын, мобильді ... ... ... ... мәні, кәсіпорынның қызметінің сипатына байланысты:
оның әдеттегі деңгейі материал сыйымдылығы жоғары ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Кәсіпорынның тауарлы-материалдық қорлары мен шығындарының қалыптасу
көздерімен қамтамасыз етілуінің ... ... ... ... үшін басты роль атқаратынына сәйкес, кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығының басты ... бірі ... ... өз көздерімен қамтамасыз етілу коэффициенті саналады, ол
меншікті айналым қаражаттарының ... ... мен ... ... анықталады. Бұл көрсеткішті тауарлы-материалдық қорлар
мен шығындарды жабу коэффициенті деп атайды.
Тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерімен ... ... үшін ... айналым капиталының, әсіресе тауарлы-материалдық
қорларға қатысты азаюымен ... ... ... ... ... орын ... әр түрлі көрсеткіштері тек өтімді ... ... әр ... дәрежесіне кәіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын
жан-жақты сипаттап қана қоймай, сонымен бірге талдау ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар үшін аралық өтімділіктің төмен ... ... ... ... сай ... тән екенін атап өту
керек. Бұл кәсіпорыда шикізат, материал, ... ... ... ... тыс ... ... ... болады. Бұл шығындардың
негізделмеуі ақырында ақша қаражатының жетіспеуіне әкеледі. Осыдан, ... ... ... ... ... оны ... ... үшінші тобына кіретін баптары бойынша, ... ... ... ... ... тұтынушының өнімдер ен қызмет көрсетулер үшін төлем
жүргізуді ... ... ... ... ... ... басқа шектен тыс қорлануының себептерін жеке ... ... ... ... және ішкі ... ... мүмкін. Бірақ, алдымен
өтімділіктің жоғарыда аталған коэффициенттерін ... ... ... және оларға әр түрлі факторлардың әсер ету
көлемін анықтау ... Бұл ... ... ... 12. 2007 ... ... Трэйдинг» ЖШС -ің қысқа мерзімді активтерінің
өтімділік көрсеткіштері (мың ... |Жыл |Жыл ... |
| ... ... |+,- |
| |1 |2 |3 = 2 - 1 ... ... активтер, оның ішінде: |358 113,8|472 152,9|+114 039,1|
|Ақша қаражаттары және қысқа мерзімді |62 459,4 |21 658,5 |-40 800,9 ... ... | | | ... ... және ... да активтер |37 356,6 |50 083,9 |+12 727,3 ... ... ... |258 ... 410,5|+142 112,7|
|тауарлы-материалдық қорлар қосылған басқа | | | ... ... ... ... | | | ... мөлшеріне азайтылған | | | ... есеп және ұзақ ... | | | ... ... | | | ... ... ... оның ... |209 ... 410,1|-3 769,5 |
|Кредиторлық борыш |40 457,7 |35 184,5 |-5 273,2 ... да ... ... ... |168 ... 225,6|+1 503,7 ... ... | | | ... ... ... |0,30 |0,11 |-0,19 ... | | | ... ... коэффициенті |0,48 |0,35 |-0,13 ... | | | ... ... ... ... |1,71 |2,30 |+0,59 ... | | | ... ... ЖШС ... ... қаржылық есебі
№12 -кестенің мәліметтері жыл аяғындағы өтімділік жыл басына қарағанда
біршама төмендегенін көрсетеді. Осылай, абсолютті ... ... ... ... – 0,13 ... төмендеді және ағымдағы – 0,59 пунктке
өскен. Егер ... ... жыл ... ... ... ал ... ең
төменгі талап етілген шектеуден аз болса, онда жыл аяғында бұл көрсеткіштің
біршама деңгейі төмендеді, сәйкесінше 0,11 және ... ... ... яғни ... ... ... жыл басында да, жыл
аяғында да талап етілген шектеуге жауап берді, бірақ жыл басына қарағанда
0,59 пунктке ... ... ... ... ... әдісімен анықтауға
болатын, оның құрылу факторлары әсер етті. Келесі есептеу кестесін құрай
отырып, олардың есептеу әдістемесін ... ... 13. ... өтімділіктің коэффициенті деңгейінің өзгеруіне қорытылған
факторлардың әсерінің есебі (мың теңге)
|№ ... |Жыл ... |Жыл ... ... |
| | ... ... |аяғында |р (+,-) |өзгеру есебінен |
| | | ... | | |
| | | |ен жыл | | | |
| | | ... және | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... | | |
| | | |лер мен | | | |
| | | |жыл | | | |
| | | ... | | | |
| | | | | | ... |Қысқа |
| | | | | | ... |
| | | | | | |і ... | | | | | ... | | | | | ... | |
| | |1 |2 |3 |4 |5 = 3 - |6 = 2 - 1|
| | | | | | |2 | ... |Қысқа |358 |358 113,8 |472 |- |- |- |
| ... |113,8 | |152,9 | | | |
| ... | | | | | | ... |Қысқа |209 |205 410,1 |205 |- |- |- |
| ... |179,6 | |410,1 | | | |
| ... | | | | | ... ... |1,71 |1,74 |2,30 |+0,59 |+0,56 |+0,03 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... ЖШС ... ... ... есебі
Кесте мәліметтері өтімділіктің жалпы коэффициентінің өсуіне қысқа
мерзімді активтердің абсолютті ... оң әсер ... ... ... ... ... 0,56 пунктке өсті. Осы көрсеткіштің
өзгеруіне қысқа мерзімді міндеттеменің күрт өсуі оң әсер ... ол ... ... ... ... жан жақты бағалау үшін, ... ... ... ... білу ... ... ... өтімділіктің
жалпы коэффициентінің өзгеру факторларын қарастырайық.
Қысқа мерзімді активтер баптары үшін үлестік қатысу коэффициенті ... ал ... ... ... баптары үшін – 0,000306
құрады.
Кесте 14. Жалпы өтімділіктің ... ... ... ... ... ... (мың ... |Факторлар ... ... әсер |
| | | |ету ... |
|1. |Ағымдағы активтердің өзгеруі |2,30-1,74 |+0,56 ... ... ... және ... |40 ... |+4,202 |
| |мерзімді ... ... | | ... ... ... және ... да|12 727,3(0,000103 |+1,31 |
| ... | | ... ... ... |142 ... |
|2. ... ... ... |+0,03 |
| ... ... | | ... ... борыштың |5 |-1,614 |
| | ... | ... ... да ... ... |1 |-0,46 |
| ... |503,7((-0,000306) | ... ... ЖШС ... ... ... ... әсерлерінің есебі №14-кестеде келтірілген. Келтірілген
есептеулерден, жалпы өтеу коэффициентіне ... ... (1,3 есе) ... ... (1,5 есе) ... оң әсер еткенін көруге
болады. Осылайша, кәсіпорынның ... ... ... бірі – ... қабілеттілігі толық қарастырылды. Ол
баланстың ... ... ... Сонымен бірге кәсіпорынның төлем
қабілеттілігіне басқа да факторлар – елдегі саяси және экономикалық жағдай,
ақша нарығының жағдайы, кепілдік және ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыш, кәсіпорынның қаржылық
жағдайы және басқалар әсер етеді.
Сонымен, ағымдағы активтердің өсуі ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... іске ... (мобильді) коэффциенті
талдау жүргізіліп отырған ... бұл ... ... ... 0,49, ал жыл соңында 0,55 ... ... және ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш
деңгейі жыл басында – 0,95, ал жыл аяғында – 1,24 ... Бұл ... ... ... өсу ... ... ... өсіп отыр.
Есепті жылы біріншілер, яғни мобильді қаражаттар 1,3 есеге, ал ... ... ғана ... Кәсіпорын ең төменгі қаржылық тұрақтылыққа, кәсіпорын
міндеттемелері кепілдендірілген түрде ... ... ... ... қол жеткізеді және келесі шарттың орындалуы осы тұрақтылықтың
белгісі ... ... ... ... және ұзақ мерзімді активтер
қатынасының ... ... мен ... ... ... ... болуы керек. Тәуелсіздік коэффициенті 0,72-ден 0,76-
ға дейін немесе 0,04 пунктке өскен. ... бұл ... ... (тұрақтылығының) төмендегенін дәлелдемейді. Бұны тәуелсіздік
коэффициентіне кері көрсеткіш ... ... ... ... ... капиталдағы үлес салмағы да дәлелдейді. Оны тәуелділік
коэффициенті ... де ... Бұл үлес ... ... ... ... ... көздерінен тәуелділігі жоғарылайды. «Форум Трэйдинг»
ЖШС-та оның деңгейі жылдың басында 0,28, ал жыл ... 0,24 ... ... ... ЖШС қаржылық жағдайы тұрақты.
3-Тарау. Шағын және орта ... ... ... ұйымдастыруды дамыту
жолдары
3.1. Шағын және орта бизнестің тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... экономикалық өнім жасаудан
құралады. Өндіріссіз тұтыну болмайды, тек ... ... ... ... Атап ... кәсіпорын өнім шығарады, жұмыстар және қызмет
көрсетеді, яғни тұтыну және ... ... ... негізін қалайды.
• Қаншалықты кәсіпорын тиімді жұмыс істейді, оның қаржылық жағдайы қандай
екені экономиканың барлық саулығына және мемлекеттің ... ... ... ... ету әдістері нарықтық ... ... ... ... ... ... өзгерусіз, бір ... ... ... ... ... икемді, әрқашан басты мақсатқа
жетуге және сонымен бірге ... ... ... ерекшеліктерін ескеріп
отыруға тиіс. Кәсіпорынға басшылық етудің міндеттері де практиканы ... ... ... одан әрі даму ... ... бұл
дамуды шапшаңдату үшін өндіріске әсер етудің сол ... үшін аса ... ... ... болып табылады.
Жоғарыда айтылғандай, кез келген кәсіпорынның нарықтық жағдайдағы ... ... – өз ... ... ... қамтамасыз ету. Бұл
мақсатқа жетудің ... ... ... ... тек ... ... ... сонымен қатар, пайда табуды тұрақтандыру, ал бұған жету оңай ... егер де ... ... ... бір қағидаларға сүйенсе
және қажетті пернесін орындаса, алдына қойған мақсатына жетеді. Осыған орай
кәсіпорындардың негізгі міндеттеріне ... ... ... ... ... өндіру, оларды жүйелі түрде жаңалау және қолда
бар өндірістік мүмкіншіліктеріне, сұраныстарына сай қызмет көрсету;
... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның бет алысының стратегиясы мен ... ... ... ... ... ... өзгертіп отыру;
• ғылыми-техникалық жетістіктер мен озық тәжірибені, еңбекті ұйымдастыру
және басқаларды ... ... ... ... ... ... ... олардың сыныптамаларының өсуін
және еңбектерінің үлкен маңыздылығы, олардың тіршілік деңгейлерін
арттыру, ... ... ... ... ... кәсіпорынның шығарған өнімінің бәсекеге жарамдылығын қамтамасыз ету,
кәсіпорынның жақсы атағын қолдау;
• баға саясатын икемді жүргізу және басқа да ... іске ... ... ең ... ... ... ... стратегияны іске асыруға және алдарына қойған мақсаттарына жетуге
бағытталғаны жөн.
Кәсіпорынның мақсаты оның ... ... ... ... ... ... осы ... жету жолдарын, бағыттарын
анықтайды. Әрбір кәсіпорынның ... ... ... ... жағдайын
ескеріп, кәсіпорынға жаңа шешімдер қабылдауға еркіндік береді.
Кәсіпорынның стратегиясы оның нақты ... ... ... ... байланысты. Бірақ барлық кәсіпорындар стратегиясын
анықтау барысында ... ... ... ... ... ... ... керек?
2. Қандай өндірісті жалғастыра беру керек?
3. Алдағы уақытта қандай өндіріске көшу қажет?
Кәсіпорынның рыноктағы іс-әрекетінің негігі үш бағыты бар:
• өндіріс шығындарын ... ... ... ... ... аз
болған сайын кәсіпорын өз өнімінің бағасын бәсекелестерге қарағанда
төмендете алады. Соның нәтижесінде бұл өнімнің рыноктағы үлесі ... үшін ... ... ... өндірісті және
жабдықтауды жақсарту шараларын жаңа технологияны игеруді, өнімнің
өзіндік құнын ... ... ... өнім ... ... ... Бұл ... негізгі мақсаты
- өндіріс өнімінің сапасын жақсарту, ... ... ... ... ... ... таңдайды. Сондықтан да бұл бағытты таңдаған
кәсіпорындар ... да өз ... ... ... ... ... жақсы дизайнерлер, жақсы дамыған маркетинг жүйесі болуы керек;
• кәсіпорын өз қызметін рыноктың белгілі бір ... ғана ... ... ... кәсіпорын рыноктағы бір өнім түріне деген сұранысты
зерттеп, соған сай өндірісті ұйымдастырады, яғни осы өнім өндіруіне
жеке ... ... ... ... ... ... рынокқа ғана
емес, тек оның бір бөлігіне нақты тұтынушыға, оның сұранысына қызмет
етеді.
Нарықтық жағдайда ... ... ... ... ... ... ... қажеттілікті қанағаттандыру және пайда ... өнім ... ... істейтін және қызмет көрсететін
экономиканың дербес ... ... ... дербес жүйе ретінде қоғамдық өндірістің бас буыны ... Онда ... ... ... экономикалық міндеттерінің
шешімдері тікелей жүзеге асырылады;
• кәсіпорынның мақсаты ... ... ... ... қызмет көрсетуіне
дер кезінде тапсырыстар ... ... ... қажет. Осы ретте
ескеретін жай, межелеген ... ... ... ... ... үшін
барлық қажетті еңбек, материалдық және қаржы ресурстарымен қамтамасыз
етілу қажет;
... ... ... күші – бәсеке. Ол өндірісті ұлғайтуды,
сапасын жақсартуды және өнімнің бағасын ... ... ... ... ... ... ... технологияны, өндірісті және еңбекті ұйымдастыруда үдемелі
әдістерді толық қолдануына үлкен ықпалын тигізеді;
• ірі фирмалармен ... кіші ... ... ... ... ... Оларға жоғары серпінділік, ықшамдылық,
өндірістің бәсекелестік сипаты және демократияландырулары тән. Кіші
кәсіпорындар жаңа ... ... ... ... ... кіші ... экономикалық және әлеуметтік дамуларына
ықпал етеді.
Кәсiпорынның қызметi – бұл ... ... ... ... ... әртүрлi факторларға байланысты. Егер қандай да бiр ... ... онда ... да ... бағалауда нәтижесi дұрыс
болмауы мүмкiн.
Олар өзара тығыз байланыста болғандықтан, ... ... әсер ... бiреулерi – жағымды, басқалары – жағымсыз. ... ... әсер етуi ... факторлардың төмендеуiне әкелiп
соғады.
Әсер ететiн ... көп ... ... ... ... ... әртүрлi нысандары бойынша қарастыруға болады:
- пайда болу көзiне байланысты: iшкi және сыртқы факторларға;
- нәтижелiкке байланысты:негiзгi және қосалқы;
- құрылымы бойынша: жай және ... ... ... ... ... тұрақты және мерзiмдi.
Әр факторлардың жiктелуi белгiлi бiр мақсатпен анықталады. ... ... ... субъект және объект болғандықтан және
де әртүрлi ... ... әсер ету ... ... ... ... және iшкi ... жiктелуi ең негiзгi болып
табылады.
Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығының негiзгi басқа факторы, өндiрiстiң
технологиясы және өндiрiлетiн ... ... ... ... ... сонымен пайда болу көзiне байланысты нарықтық экономикада
кәсiпорынның қызметiне әсер ... ... ... оптималды құрамы мен құрылымы оларды басқаруда дұрыс
стратегия жасау болып ... ... ... және ... ... ... активтердi басқарудың сапасына байланысты,
яғни айналым қаражаттарының қанша және қалай iске асатындығын, ақшалай
формадағы ... мен ... ... қандай және т.б. болып табылады.
Мынадай жағдайды естен шығармау керек, егер кәсiпорын өзiнiң запастары
мен өтiмдi ... ... онда ... ... ... ... алады, яғни ... ... ... ... ... ... төлем қабiлеттiлiгiнiң тәуекелдiгi ... ... ... ... ... ... басқару – бұл
ағымдағы оперативтi қызметке керектi ... ... тек қана ... ... ... ... алып әалу ... 15. Нарықтық экономикада кәсіпорынның қызметіне әсер ететін
факторлардың жіктелуі
|Сыртқы факторлар ... ... |
|1 |2 ... ... ... және ... |
|әлемдік экономика ... ... цикл ... ... нарықтың конъюнктурасы; |Фирманың өсу қарқыны; ... ... оңай қол ... ... ... ... ресурстары. ... ... ... ... ... ... қатынастары; ... ... ... ... ... саясаты; ... ... ... ... реттеу деңгейіндегі |байланысты) ... ... ... ... және ... капиталының |
|Экономикалық жүйесінің типі; ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... баға, инвестиция және т.б. |
|Нарықты/саланы әкімшілік реттеу; |саясаттарды жоспарлау және жүзеге ... бір ... ... ... ... ... |контроагентерді іздеу және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ресурстармен қамтамасыз ету; |құрылымы; ... ... бар ... |жалпы кәсіпорында және оның әр бір |
|ҒТП-нің болуы; ... ... ... жасау; |
|Еңбек нарығының даму дәрежесі; |нәтижелерді ... ... ... ... дамуындағы стратегиялық |
|Мезодеңгей (Сала/нарық) ... ... ... ... ... | ... ... | ... | ... ... | ... ... ... | ... қатынастары; | ... | ... ... | ... ... ... iшкi факторы болып қаржылық ресурстардың
құрамы мен құрлымы және оларды басқаруда дұрыс ... және ... ... кәсiпорында меншiк қаржы ресурстары, яғни ... ... ... кәсiпорын өзiнiң қызметiн қорықпай ... ... ... ... ... ... ... сонымен бiрге оны бөлудегi
құрылым, әсiресе - өндiрiстiң ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын талдауда табысты бөлу және пайдалану
саясаты бағаланады. Әсiресе, табыстың пайдаланылуын екi бағытта ... ... ... ... ... үшiн, ... ... өтiмдiлiктi күшейту және т.б.
- екiншiден, күрделi шығындарға және бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... ... нарығынан
шоғырланған қаражаттар әсер етедi. Неғұрлым кәсiпорын ... ... ... соғұрлым оның қаржылық мүмкiншiлiгi жоғары болады. Бiрақ, қаржылық
тәуекелдiк те өседi – осындай кезде ... ... ... берушiлерiмен
есеп айырыса ала ма деген сұрақ туындайды. ... ... ... қаржылық кепiл формасы ретiнде қызмет атқарады.
Бұл бөлiмде жеке қарастырылатын мәселе – бұл ... ... Оның 4 типi бар, олар ақша ... және ... ... ... сонымен қатар пассивтер құрылымындағы меншiктi және
қарыз капиталының үлес салмақтарының ... ... ... ... типi – меншiктi және қарыз капиталының
қатынасын көрсетедi. ... ... ... ... ... аз ... ... ресурстар құрамын құрастыруда қолданылатын
нақты капиталдың мөлшерi қарастырылады. Осыған ... ... ... ... ... бос ақша ... ... мөлшерiне ие. Айта кететiн жайт, қаржылық тұрақтылықтың бұл типi
қазiргi нарық ... ... ... ... қаржылыққа ие кәсiпорындар
тәуекелдiкке бармауды қалайды. Бұндай кәсiпорындар көп көңiлi ... ... әсер ... ... ... ... ... Олардың
керi әсерi кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... және қарыз қаражаттар
қатынастарын ... ... / ... ... ... көбейту/
- бұл кәсiпорындарға меншiк қаражаттарының таза рентабелдiлiгiн көтеруге
мүмкiндiк бередi және жаңа жобаларды жүзеге ... үшiн ... ... ... тұрақтылықтың екiншi типi – мұнда да қарыз қаражаттар меншiк
капиталдан артық болады, бiрақ активтерде тұрақты ... үлес ... ... ... ... керектi мөлшерде бос ... ... ... ... ... деген қажеттiлiк
өскенде, оларды меншiк капиталды өсiру арқылы жаба алады ... ... ... ... резервтiк қорлар/ немесе қарыз ... ... ... ... ... ... ... өткiзу немесе сату кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығының дәрежесiн
көтеру мүмкiн. ... ... ... ... үшiн келесi
қадамдар жүзеге асырылады:
• негiзгi қорлар құрамындағы балласты тез ... ... ... ... ... үшiн ... қаражат тарту;
• активтiң айналымдылығын көтеру мақсатында айналым қаражаттар құрылымын
оптимизациялау;
• дебиторлық ... ... көө ... бөлу ...... ... ... дебиторлық қарыздың өсуi кәсiпорынның қаржылық
жағдайын төмендетедi.
Қаржылық тұрақтылықтың ... типi – ... ... ... ... ... ... айналым
қаражаттарында бос аәша қаражаттар бар, тұрақты активтер тиiмдi түгелдей
дерлiк қолданылуы ... ... ... ... меншiк капиталдың
мөлшерi қарыз ... үлес ... аз ... ... ... ... кәсiпорындардың қаржылық тәуекел дәрежесiнiң жоғары
болуымен сипатталады. Бiрақ, айналым қаражатына деген ... ... бiр ... ... ... ... жағдайлар ұсынылады:
• операциялық қызметтi оптимизациялау: өндiрiстiк шығындарды қысқарту
мақсатында қатаң бақлауды ... баға ... және ... талдау – бұндай шаралар кәсiпорынның ... ... және оның ... ... да ... қызметтiң қаржылық аясында кәсiпорынның табысын бөлудiң пропорцияларын
қарастыру, оларды – меншiк иелерi, несие берушiлер және кәсiпорын
араларында ... ... ... ... ол ... ... ... негiз болып саналады.
Сонымен ең соңғы қаржылық тұрақтылықтың төртiншi типi – ... ... ... ... сипатталады. Қарыз қаражаты меншiк
капиталы мөлшерiнен әлде қайда көп болады. Мұндай жағдайда кәсiпорын ... ... ... ... ... ... ... құрамын
және пассивтер құрамын оптимизациялау бойынша шаралар жүргiзу қажет:
• Негiзгi қордың құрамында ''балластың'' ... ... ... ... ... ... құрамын әр элемент бойынша талдау жүргiзу
және қолданылмайтын қорларды тез арада өткiзу немесе шығарып ... ... ... ... да ... ... әсiресе бұл запастар
сияқты элементтерге ... ... және ... өнiм/ ... ... ... ақша ... көбеюi кәсiпорынның алған
несиесi үшiн проценттердi төлеу мүмкiншiлiгi туады. Ал ... ... ... ... ... және технологиялық
параметрлердi реттеудi талап етедi;
• Кәсiпорынның табыс мөлшерiн көбйту үшiн операциялық қызмет бойынша
бiрқатар шараларды ... ... бұл ... меншiк капиталының
үлес салмағын көбейтедi;
• Табысты бөлу процессiде талданылуы керек.
Қаржылық тұрақтылықты осындай типтерге жiктеу арқылы ... ... әр ... мерзiмге қандай екенiн бiлуге ... ... ... ... ... төлем қабiлетсiз немесе
банкрот болып саналады. Банкроттың сыртқы нышаны – ағымдағы ... мен ... ... ... ... қанағаттандыра
алмауы/ сипатталады.
Кәсiпорынның қаржылық жағдайының жағымсыз болуы – баланстағы активтер
мен пассивтердiң өзгеруiмен сипатталады.
Кәсiпорын активiндегi дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... керi әсер етедi, яғни сатып алушылар
қарыздарының ... әсер ... Бұл ... ... несие
саясатын дұрыс емес жүзеге ... ... ... ... сипатталады.
Кәсiпорын жағдайын бағалауда материалдық құндылықтар туралы
мәлiметтердi талдау ... ... ... ... ... ... қажет, яғни оның ағымдағы ... ... ... ... Қосымша талдау жүргiзудiң мақсаты - өтiмдiлiктiң төмендеуi
ғана емес ... ... оның күрт ... болып табылады.
Баланстың пассив жағында ... ... ... және ... берушiлер алдында мiндеттемелердiң өсуiмен
көрсетiледi. Қызметкерлерге, акционерлерге, қаржылық ... ... өсуi ... ... ... ... ... табысы және пайдасы шоттағы баптар мәлiметтерi
жағдайсыздықты ... ... ... ... өсуi және табыстың
мөлшерiнiң төмендеуi жағдайсыздыққа алып келедi.
Қазiргi ... ... ... ... ... әдiс – ... көрсетедi. Оларға:
несие қабiлеттiлiк индексiнiң есебi;
формалды және формалды емес жүйелер критерийлерiн қолдану;
төлем қабiлеттiлiк көрсеткiштерiн болжау.
Несие қабiлеттiлiк ... ... қор ... өзiнiң акцияларын
сататын кәсiпорындар үшiн есептеледi. Мұндай талдауды жүргiзудiң мақсаты –
кәсiпорын балансы құрылымының қанағаттанарлықтай ... ал ... ... ... екендiгiне көз жеткiзу болып табылады.
Кәсiпорынның баланстық құрылымының қанағаттандырылуы деңгейiн бағалау
мен талдау көрсеткiштерi негiзiнде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... және қарыздық құқықтың
мынадай жағдайымен сипатталады: активтердiң өтiмдiлiк ... ... ... мердiгерлер алдындағы, несие берушiлер
алдындағы мiндеттемелердi уақытында ... ... ... ... Бұл ... ... есептеу негiзiнде анықталады:
• Ағымдағы өтiмдiлiк коэффициентi;
• Меншiк қаражатымен қамтамасыз ету коэффициентi.
Баланс құрылымының қанағаттанарлықтай ... және ... ... деп тану үшiн ... ... ... керек:
• Есептiк кезең аяғында ағымдағы өтiмдiлiк коэффициентi 2-ден төмен болуы
керек;
• Меншiк қаражатымен қамтамасыз ету ... ... жыл ... ... ... болуы керек.
Төлем қабiлеттiлiктi қалпына келтiру коэффициентi 1-ден жоғары болса,
онда кәсiпорын өзiнiң ... ... ... жыл ... қалпына
келтiредi немесе жақсарту мүмкiндiгi туылады.
Егер кәсiпорын шаруашылық қызметiнің негiзгi көрсеткiштерiн тұрақты
өсу қадамдарын ... ... онда ... ... ... ... шараларды жүзеге асыру керек:
• Жылжымайтын мүлiктiң жартысын сату;
• Жарғылық капиталды қосымша акцияны эмиссиялау арқылы көбейту;
• Айналым қаражаттарды толтыру үшiн ұзаә ... ... ... ... және сала ... ... тыс қорлардан мақсатты
қаржыландыру.
Бұл шаралар көбiнесе қаржылық тұрақтылықты жоғарлату үшiн ... Ол үшiн ... ... негiзгi көздердiң үлес
салмағын жоғарлату керек. Оған үш түрлi жолмен жетуге болады:
• Меншiк ... ... ... ... бұл ... ... ... және табыс арқылы көбейтуге болады;
• Қарыз қаражаттар көлемiнiң көбеюi ұзақ және қысқа ... ... ... көбейедi;
• Қоймада тұрған өнiм запастарын қайта қарастыру да запастың мөлшерi көп
болуы мүмкiн, бұл есесiне кредиторлық қарызға әсер етедi.
Сонымен, ... ... ... жоғары болу үшiн төлем
қабiлеттiлiктi, өтiмдiлiк дәрежесiн, рентабельдiлiктi ... ... ... ... үшiн ... мекемеден, яғни банктен
алынған ... ... ... және оның ... төленетiн проценттер
мөлшерiн уақытында толық өтеу тиiс. Ол үшiн кәсiпорында қолма-қол ... ... ... Ал ... ... ақша қаражаттары болмаған
жағдайда кәсiпорын өзiнiң тез өтiмдi активтерiнiң бөлiгiн сатуы тиiс ... ... ... ... ... Осындай негiзде кәсiпорын қаржылық
тұрақтылыққа жетуi мүмкiн.
3.2. Шағын бизнесті реттеу ... ... ... ... ... кезеңіңде аталған саланы
реттеуде қалыптасқан қаржылық жүйесіз көзге елестетету мүмкін есес.
Мемлекет шағын бизнес нысандарын, оның ішінде ... ... ... ... әрі ... жалғастырып келеді. Осыған орай, 2006 жылдың 1
қаңтарынан ... ... ... ... мен ... ... жолында
жеңілдетілген декларация негізінде салық тәртібін қолдану аясы ... ... салу ... табыс мөлшері өзгереді. Аталған
көрсеткіштер жеңілдетілген ШОБ декларациясы ... ... ... ... ... ... кеңейтуге жол ашады, осы арқылы ... ... ... ... салық санағын жеңілдетеді және
бизнесті дамытуға жұмсалатын айналым қаржысын алуға мүмкіндік береді ... сату ... ... пен ... ... ... ... көрсеткіш
12000 рет ұлғайтылатынын. Сондықтан олардың қосымша құн салығы бойынша
еспке тұруға ... ... ... 2006 ... ... аталған төменгі
есептік көрсеткіш 15000 есе көлеміне дейін ұлғайтылды. Аталған ... ... ... ауқымды емес шағын бизнес нысандарын есеп жүргізу мен
қосымша құнға салық ... ... ... ... ... ... кәсіпорынды қаржылық
жобалауда үлкен мәнге ие. Салық факторын бұрыс ... ... ... ... тіпті банкроттицца ұрындыруы мүмкін. Бизнесте салық
факторы үлкен мәнге ие, сондықтан ... ашу мен ... ... дейінгі-
барлық кәсіпкерлік шешім – осыны ескеруі қажет.
Қазіргі жағдайда ... ... ... ... да бір ... мен ... баруын дұрыс бағалау керек, ... ... ... ... ... мен оны ... көздері арасын
тиімді жүргізу жолын ойластырулары қажет. Салық табыстың едәуір бөлігін
құрайтындықтан ... ... ... ... басқару
кәсіпкерліктің қаржылық менеджментінің ... ... ... салық менеджментін ШОБ қаржылық ... ... ... ... салудың жүктелу басқару үрдісі ... ... ... менеджменті қаржылай іс-әрекет кемшіліктерін
уақытылы анықтап, дер кезінде жою мақсатын көздейді., әрі ШОБ ... ... ... тетіктерді табуды реттейді.
Салық менеджменті қалыптасқан әрі айқындалған сипатқа көне бермейді,
себебі, әрбір шаруашылық нысаны мен ... ... ... ... мәнге ие, сондықтан қандай да бір ұсыныс ... ... ... ... кейін ғана беруге болады.
Әдетте салықтық жобалау қазіргі заманғы қаржы ғылымының соншалықты көп
те емес, ... бірі ... ... ШОБ ... ... ... жобалаудың барлық құралдары кешенді пайдалануы ... ... ... ... ... ... есептік. Келісімдік, салықтық
саясатты жүргізу қажет. ... ... ... бір ... ... ... ... қаржы, технологиялық және өзге ... ... ... ... ... ол ... ... түсірумен
байланысты.
Шағын бизнес ауқымында салықтық жоспарлауды салықты ... ... ... Салықтық жоспарлауды салықтық ... үшін ... ... ... ... ала ... біз ... іс- шараларды
төмендегідей кезекпен даярлауды төмендегідей кезекпен даярлауды ұсынамыз:
- кәсіпорындағы ... ... ... ... негізінде салық
есебін ұйымдастыру
- тікелей және жанама салық жеңілдігі ... ... ... ... ШОБ ... салу ... ескеру
- Алдағы төлемдердің салықтық болжамын жүргізу
- Салықтық жоспарлаудың тиімділігін бағалауды жүргізу
Шаруашылық нысанына ... ... және оған ... ... ... мақсатында біз шағын ... ... ... ... ... ... ... құрастыру шағын бизнес ... ... ... алу ... слықтық жоспарлауды жетілдірген салық базаларының негізінде
жүруі керек. Салық түсімдерін жоспарлау таза ... ... ... ... ... өткізу мен еңбекті төлеу қорынан түскен жалпы табыс алдын ала
шектелуі қажет.
Сондықтан салықтық жоспарлауды ШОБ ... ... ... ... ... ... ... есебі төмендегі формула
бойынша жүргізіледі:
ОП жос ═ (ЖТҚ жос Х Бс ) : ... пл - ... ... ... сомасы
ФОТ пл – еңбекті төлеу қорының жоспарлы ...... ... ... түскен міндетті төлемдердің біріккен
ставкасы.
Аталмыш формула бойынша есептеулерді ... ... ... ... ═ (ТТт х Сөб) х ... ... (төлем)
СН цпр – ШОБ шығарған өнім бағасына кіретін салық төлемдердің сомасы
ВД пл – ШОБ таза ... ... ... цпр – КПН ... ... ... есептейміз:
КПНпл – 4Дпл х КПН ставка
КПНпл –КПН –нің жоспарлы сомасы
ҮДпл – таза табыстың жоспарланған сомасы
КПН ставка – КПН ставка ... ... ... ... қосу ... ... ... жоспарлы сомасының
Жалпы сомасын анықтаймыз:
ОСНП ═ ОП пл ... + КПН ... ... жоспарланған төлемдердің жалпы сомасы
Салық тәжірибесі салықтың заң бұзушылықпен күрестің екі негізгі
тәсілін ... ... және ... ... ... ... ... сенімін күшейту мақсатында ескерту тәсілі аса маңызды ... ... ... ... ... жерлерде бұқаралық ақпарат
құралдары арқылы салық ... ... ... сондай-ақ салық
төлеушілердің құқығы мен міндеті жайында ақпарат таратулары керек. Аталған
шара, салық органдарының ... ... ... ... шағын және орта бизнес өкілдерінің ... ... мен ... барысында ынталандырушы фактор болып табылады.
ШОБ-ны қаржылық қолдау оның салаларын дамыту үшін қажет.
Қазақстандағы банктер ісін ... ... ... ... ... ... ... Мұндай көзқарас шағын кәсіпкерліктің жаңа
бағыттарының дамуына ... ... үшін ... беру ... ... ұрындырады:
- қарыз алушының қаржылық жағдайын тиянақты зерттеу ... ... ... ... ... ... алуда үлкен үлестік салмақтың
негізгі айналымға ... ... ... ... көлемі
- маусымдық кезеңдерге тәуелділігі
Қазақстанның қазіргі қаржылық қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... барлық қаржылық мүмкіндігін жұмсағысы келмесе,
кәсіпкерлер керінше несиеге өте-мөте зәру. Жағдай осылай болғандықтан, ол-
шағын ... ... ... ... үшін ... ... етеді.
Бұл ретте шағын және отра кәсіпорындарға қарыз беруге кепілдік болатын
жүйені енгізу ... ... ... ... ... ... анық сенімдері
болмағандықтан, жеке меншік қаржы ұйымдары әлгіндей қадамға бармайды. Егер
бұған ... ... ... ... ... өрбиді,
Шағын бизнесті мемлекетің қолдауы өндіріспен айналысатын кәсіпкерлерге
жеңілдетілген негізде несие беруден көрініс ... ... ... бір жолы ... ... ... жағдайда
жұмсап, негізгі айналымды толтыруға бағытталған жағдайда өсімді мемлекеттің
жартылай өтеп отыруы болар еді.
Бұл-шағын бизнес ... ... ... ... жол ашып, отандық тауа өндірушінің бұғанасы бекіп, ШОБ ... ... ... еді. ШОБ ... ... ... ... өсуіне ықпао ететін ұзақ мерзімді өсімсіз несие болып
табылады. Ал ... ... ШОБ ... ... табыстан қайтарып
болған еді. Мұндай жағдайда нсие беруші ұйым ... ... ... дейін ШОБ тең құрылтайшысына айналар еді. Мұндай тәжірибенің
Батыс Еуропаның бірқатар ... мен Таяу ... ... да айта ... ... Қазақстанды ақша-несие саясатын жетілдіру бағытында
бірқатар шаралар қолға алынды, бұл аса маңызды шаруашылық, ... өзге де ... ... жол ... ... және орта бизнесті
дамытудың тиімді формаларының бір ретінде несие беру ... ... ... ... банк секторының функциясын нығайтуға ықпал
ететін синдицирлік қарыз болып табылады.
Синдицирлік қарыздың ерекшелігі-несиені бірнеше несие ... ... ... ... ... ... ... ал ол өз кезегінде барлық
мөлшерде ла алады, ал мұндай көлемдегі қаржы бір ... ... ... ... ... ... ШОБ ... берушілер санын ұлғайта ... ... ... кәсіпкерлер алынған несиенің 46 ... ... ... тек 26 ... ... капиталды толтыруға
жұмсайды.
Синдицирлік несие, несие қорын дамытудың ... бірі ... ... ... ... ... ... Сондықтан оны шағын және орта бизнесті қаржыландыруда қолдану
ұсынылады.
Жоғарыдағы зерттеулерді ... ... біз ... ... ... ... ... шаруашылық нысаны деңгейінде жүргізу
- корпоративті салық менеджментін дамыту
- шағын және орта бизнесті қаржыландыруда, синдицирлік қарыз тетігін
қолдану
- ... ... ... ... ... ... ... қатынаста болуы
- салық жеңілдітін қолдану.
Қортынды
Қаржы менеджменті компаниялардың қаржы ресурстарын басқару немесе
компаниялардың ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарын ұйымдастыруды ... үшін ... ... ... іске ... ... терінің жүйесі.
Қазіргі кезде кәсіпкерлердің бағалауы бойынша меншікті ... ... Бұл ... ... ... ... ... жандануына алып келеді. Оларсыз шағын кәсіпкерліктің қалыптасуы
және дамуы мүмкін емес. Шағын ... ... ... ... ... қарыз қаражатымен жұмыс істей бастағанда, ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы жағдайының нашарлағаның
байқаймыз.
Қаржылық қолдау алу үшін ұйымдар мен қаржы институттарына қарайласуы,
2007ж. ... ... ... ... ішінде мемлекеттік шағын
кәсіпкерлікті қолдау қорына қарайласпағандар 79%-дан 69,4 %-ға төмендеген.
Ал қарайласып еш көмек ... саны 14,3 % ... ... ... ... қоры ... алған шағын және
орта бизнес субъектілері жауап берген респонденттердің 16,1% ... ... ... ... ... қолдауымен
қызметін алға бастырған 47,2 %, шағын несие ұйымдары көмегімен - 12,2 %
Ұлттық инвестициялық, Ұлттық инновациялық, АҚ ... ... ... Халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу қорларына қарайласып
көмек алушылар саны төмен.
Шағын кәсіпкерліктердің ... қол ... ... ... ... мыналардан басталады:
- Жоғары пайыздық мөлшерлеме;
- Несиенің қысқа мерзімге ... ... ... ... ... жоғары кепілдікті
қамтамасыз етудің жоқтығы;
- Банктердің тұрақты табыс алып ... ... ... ... Кепілдік қорлары және өзара несиелендіру қорларының жоқтығы.
«Форум Трэйдинг» ЖШС-те қаражаттарды ұзақ мерзімді және ... ... ... жыл ... ... пайдасына шешілді.
Егер ағымдағы активтердің үлесі жыл басында 2,54 ... аз ... жыл ... ол ұзақ мерзімді активтер үлесінен 10,86 пунктке
асып кетті (55,43-44,57) және 55,43%-ды құрады. Ағымдағы активтердің өсуі
ұзақ мерзімді ... ... 42 ... ... (31,84 : 0,76) ... ... активтерін таратудың тиімділігін сипаттайтын келесі
көрсеткіш – мобильді және ... ... ... ... ... активтер құнын ұзақ мерзімді активтер ... бөлу ... ... ... және ... көлемі, кәсіпорынның салалық
ерекшеліктеріне байланысты. Өндірістік кәсіпорындарда берілген көрсеткіштің
деңгейі 0,5-тен төмен болмауы тиіс.
«Форум Трэйдинг» ЖШС-те бұл ... ... жыл ...... : 376 823,5), ал жыл ...... 152,9 : 379 698,8) ... коэффициент деңгейі мобильді қаражаттардың өсу қарқынан артуының
нәтижесінде өсіп отыр. Есепті жылы біріншілер, яғни ... ... ... (472 152,9 : 358 113,8), ал екіншілері – 1%-ға (379 698,8 : ... ғана ... ... ең ... қаржылық тұрақтылыққа, кәсіпорын
міндеттемелері кепілдендірілген түрде қысқа мерзімді активтермен ... қол ... және ... ... орындалуы осы тұрақтылықтың
белгісі болып табылады: қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... мен меншікті капитал қатынасының
коэффициентінен артық болуы керек.
Кәсіпорынның материалдық айналым ... ... жылы ... және ол жыл ... 11 583 мың теңгені құрады. Олардың үлесі 1,78
пунктке ... оның ... әлі де ... өте ... (2,45%) ... ... ... материалды айналым қаражаттарының құрамында сұранысы жоқ немесе
шектеулі сұранысқа ие болатын және де сол себептен өтімділігі төмен ... ... және ... ... маериалдық құндылықтар, дайын өнімдер,
нормадан тыс шикізат қорлары, ... ... ... жоқ па,
соны анықтау үшін олардың ... мен ... ... ... ... ... жылы дебиторлық борыш та әжептәуір өскен. Егер оның ... ... – 37 356 мың ... ... жыл ... ол – 50 083 мың теңгені
құрайды немесе 34,07%-ға өскен, алайда ағымдағы активтер ... ... 0,18 ... ... ... ... борыш неге мұнша көп
өскендігін және бұл бапты не үшін түсіндіру ... ... ... ... ... және егер ... ... олардың құрамындағы
күмәнді қарыздарды анықтау қажет. Кейбір қолма-қол ақшалардың ... ... ... салдары болып табылады. Алайда, ақша қаражаттарының бір
бөлігі ... жылы ұзақ ... ... ... ... жыл ... 133 025 мың теңгені құрайды, бұл жыл басындағымен, яғни
117 490 мың теңгемен ... 1,1 ... ... ... ... ... ... үшін жоғарыда
келтірілген көрсеткіштермен қатар инвестициялау коэффициентін де ... Ол ... ... ... ... және ... негізгі құралдарға қатынасымен анықталады. «Форум Трэйдинг» ЖШС-
та жылдың басында 2,03-ке тең (525 757,8 : 259 333,4), ал ... ... : 246 673,7) ... Бұл ... ... меншікті капитал тек
қана негізгі құралдарды сатып алуға ғана емес, кәсіпорынның ... ... ... да ... ... ... ... активтерін сатып алуға
да пайдаланылады деуге болады.
Жоғарыдағы зерттеулерді ескере отырып, біз төмендегідей реттеу тетігін
ұсынамыз:
- салықтың жоспарлауды шаруашылық ... ... ... ... салық менеджментін дамыту
- шағын және орта бизнесті қаржыландыруда, синдицирлік ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлк нысандарымен
әріптестік қатынаста болуы
- салық жеңілдітін қолдану.
Қазіргі жағдайда шағын бизнес ... ... да бір ... мен ... баруын дұрыс бағалау керек, осының негізінде
компаниялар арасындағы қаржы тасқыны мен оны ... ... ... ... ... ... қажет.
Әдебиеттер тізімі
1. Н.Назарбаев Послание народу Казахстана «Повышение ... ...... цель государственной политики» Астана 2008 ж.
2. Богачев В.В. “Финансово-кредитные методы ... ... – М.: Ф и ст, ... ... И.Т. Финансовый менеджмент. – М.: Ф и ст., 2005 – С. ... ... А.Д., ... Р.С., ... Е.В. ... ... ... – М.: ЮНИГЛОБ, 2004 – С. 5
5. Финансово-кредитный словарь. – М.: Ф и ст., 2005. I. III. – С. ... ... В.С. ... экономического анализа предприятия. – М..: Ф и ст.,
2007 – С. 21
7. Литвин М.И., О ... ... ... ... №4 – С. ... ... А., Сайфулин “Финансы предприятий”. М.: ЮНИГЛОБ, 2006
9. Дюсембаев К.Ш. Анализ и ... ... ... ... ... 2003г.- 275 с.
10. Стоянова Е.С., “Финансовый менеджмент” Перспектива 2004.-654 с.
11. Словарь банковских и ... ... ... Аубакиров
Я.А. и др. Под ред. Мамырова Н.К. Алматы. Экономика – 2003, - 709с.
12. Абишев М.Н. ... ... ... ... ... ... ... – Алматы. КО Паритет, 2002. – 80с.
13. Холт Р., Оновы финансового менеджмента – М., 2004 – С. ... ... В.В. ... ... ... ... ... инвестиций.
Анализ отчетности. М.: Финансы и статистика, 2007. 512 с.
15. Герчикова И.Н. ... ... М.: ... 2004. 208 ... ... В.П. ... финансовой устойчивости и процедуры, связанные с
банкротством. М.: Ось – 2006, 2002. 80 с.
17. ... М.Г., ... Ю.Л. ... ... Учебное
пособие. – М.: ИНФРА-М. 2002, - 271.
18. Катенова С.А. Проблемы развития малого бизнеса в ... ... ... ... на ... ... ... к.э.н. Алматы
–2006, - 29 с.
19. Сахариев С.С. Финансы: Учебник. – Алматы: Юридическая литература, 2004.
- 450 ... ... В.Д. ... финансов: Учебник. – Алматы: ТОО «Издательство
LЕМ», 2005. – 560 с.

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнестің (ШОБ) қаржы менеджментін ұйымдастыру ерекшеліктері72 бет
Шағын және орта бизнестің қаржы менеджментін ұйымдастыру39 бет
Бүгінгі экономикадағы шағын, орта және ірі бизнес және олардың байланысы14 бет
Шағын және орта бизнесті дамыту мен инвестициялық қолдаудың теориялық-әдістемелік негіздері96 бет
Қазақстан мемлекетіндегі шағын және орта бизнестің дамуы және шешу жолдары53 бет
Қазақстан Республикасындағы және Жамбыл облысындағы шағын және орта бизнес секторының субъектілері мен олардың қызметтерінің жағдайы мен міндеттері95 бет
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің қазіргі жағдайы және дамуы20 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
Каспий банктегі”несиелік операциялар есебін ұйымдастыру жолдары70 бет
Пәннің оқу-әдістемелік кешені«Бизнесті моделдеу»87 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь