Иудаизм

Кiрiспе
1. Иудаизм генезисi және оның тарихи даму кезеңдерi
2. Қазiргi иудаизмнiң этникалық көрiнiсi.
3. Иудаизмнiң қасиеттi кiтаптары.
4. Иудаизмнiң дiни iлiмi.

Қорытынды.
Иудаизм – еврейлердiң ұлттық дiнiне айналған, б.з.д. 2-шi мыңжылдықта Месопатамиядағы ежелгiсемит тайпалары арасында пайда болған монотеистiк дiн. Библияда иудаизмнiң пайда болуын семит тайпаларынан бөлiнiп шыққан жалғыз Құдайға сенген тайпалардың көсемi болған Авраам есiмiмен байланыстырады.
Қазiргi кезде «еврей» мен «иудей» терминдерi әр түрлi болып келедi, бiрақ та бұрынғы заманда еврейлердiң бәрi иудей болған.
Еврейлер тарихы Израельдiң «әкелерi» Авраам, Исаак, Иаковтардан басталады. Жаратушының өсиет қалдырған тұңғыш еврей б.з.д. 2000ж. өмiр сүрген. Бiрнеше жүзжылдықтардан кейiн дүниеге Моисей келедi, ол арқылы Құдай еврейлерге Тора (Заңды) кiтабын танытады.
Еврейлер дiнi – адамдардың Құдаймен байланысы, адамдар мен адамдардың байланысы, Құдайдың табиғатқа адамдарға деген қатынастары туралы ғылым. Иудаизмге сенген адам Синай тауында Моисейге Тораны берген Құдайға табынуы қажет. Құдай барлық адамдар үшiн, соның iшiнде пұтқа табынушылар үшiн де бiрдей. Ол әлемнiң жаратылуына дейiн болған және әр уақытты болады. Ол бiрiншi және соңғы, альфа мен бетта, Ол өзiн Моисей, пайғамбарлар мен өзiнiң Сөзi арқылы танытқан жалғыз Жаратушы, ол – Рух, Ой және Сөз.
Иудаизмге Тораның бастауы болған бес кiтап – Ескi өсиетке табыну тән. Тора тек Заң ғана емес, ол ғылым, құдайдың өзi туралы айтатыны. Заң Құдайдың жазған адам мен адамдар және адам мен Құдай арасындағы қарым-қатынастартуралы 10 заңдылықтан тұрады.
Иудаизмде құдай Израель халқын еркеше таңдап алып, ол арқылы бүкiл дүниежүзiмен қарым-қатынастарын жүргiзбек. Сол себептен, еврейлер өздерiн өзге ұлттардан ерекше деп таниды.
        
        Жоспар:
Кiрiспе
1. Иудаизм генезисi және оның тарихи даму кезеңдерi
2. Қазiргi иудаизмнiң этникалық көрiнiсi.
3. ... ... ... ... дiни ... – еврейлердiң ұлттық дiнiне айналған, б.з.д. 2-шi мыңжылдықта
Месопатамиядағы ежелгiсемит тайпалары арасында ... ... ... ... иудаизмнiң пайда болуын семит тайпаларынан ... ... ... ... тайпалардың көсемi болған Авраам ... ... ... мен ... ... әр ... ... келедi, бiрақ
та бұрынғы заманда еврейлердiң бәрi иудей болған.
Еврейлер ... ... ... ... ... ... Жаратушының өсиет қалдырған тұңғыш еврей ... 2000ж. ... ... ... кейiн дүниеге Моисей келедi, ол арқылы
Құдай еврейлерге Тора (Заңды) кiтабын танытады.
Еврейлер дiнi – ... ... ... ... мен ... ... ... адамдарға деген қатынастары туралы ғылым.
Иудаизмге сенген адам ... ... ... ... ... Құдайға табынуы
қажет. Құдай барлық адамдар үшiн, ... ... ... ... үшiн ... Ол ... ... дейiн болған және әр ... ... ... және ... ... мен ... Ол өзiн Моисей, пайғамбарлар мен
өзiнiң Сөзi ... ... ... ... ол – Рух, Ой және ... ... ... болған бес кiтап – Ескi өсиетке табыну тән.
Тора тек Заң ғана ... ол ... ... өзi ... ... Заң
Құдайдың жазған адам мен адамдар және адам мен Құдай арасындағы қарым-
қатынастартуралы 10 заңдылықтан ... ... ... ... ... ... ... ол арқылы бүкiл
дүниежүзiмен қарым-қатынастарын жүргiзбек. Сол себептен, еврейлер өздерiн
өзге ұлттардан ерекше деп таниды.
Иудаизмнiң ... ... ... ...... келуiне сену
болып табылады. Мессия адамдар арасында әдiлеттiлiктi орнату үшiн келедi.
Иуда дiнiнде күнә ... ... ... ... ол ... күнә
адамды Құдайдан алыстататын нәрсе, Құдай жолынан бездiредi. Күнә адамнан
тыс өмiр сүредi.
Иудаизм модернизациясы 19ғ ... ... жүре ... екi ... реформистiк және консервативтiк бағытта ... яғни жаңа ... ... аса ... жүре қойған жоқ.
Өзгерiстер негiзiнен ... ... ... ... ... мен ... ажырататын белгiлер үшiн болды.
Кейбiр жерлерде құдайға сенушiлiк тiлi ... ... ... ... ... деп ... иудаизмдi оның
ортағасырлық қалыбында сақтағысы келдi.
Ары қарай бұл рефератта иудаизмнiң тарихи даму кезеңдерi, иудаизм iлiмi,
қасиеттi ... ... сөз ... Иудаизм генезисi және оның тарихи даму кезеңдерi
Еврейлiк дәстүрде Авраам еврей халқының бастаушысы ғана емес, иудаистiк
монотеизмнiң негiзiн салушы ... ... ... ... ұлттық-дiни дәстүрi оның Жалғыз Құдай – аспан
мен ... ... ... ... ... бұл ... Элохим деп
атады (тiкелей аударғанда «Ұлы Құдай» дегендi бiлдiредi).
«Еврей» ... ... ... ... ежелгi семит тiлiндегi
«ибири», яғни iрi ... ... ... топтың атауынан пайда болды
делiнедi.
Б.з.д. 1900 жылы Авраам тайпасының Ура Халдей қаласынан ... ... ... ... Жалғыз Қудайға табынушы еврейлер тарихының
бастауы деп ... ... ... ... ойлары едәуiр ұзақ
уақыт кезеңiнде (б.з.д. ХIХ-II ғғ.) ... бұл ... ... ... Авраам, Исаак, Иаков (Израель) патриархтары дәуiрiн қамтыды.
Б.з.д. 1700 жылы ... ... ... ... ол ... олар ... ... аймағында 400 жылдай өмiр сүрдi. Бұл жердегi мысырлықтар
құлдығына ... олар ... 1230 жылы дiни ... Моисей (Моше) бастауымен
Мысырдан безедi. Бұл кезде иудаизм генотеизмi (әулет көсемiне табыну) Яхве
аталған Синай ... ... ... ... Бұл ... нәтижесi
ретiнде Он Парыз қалыптасады, олар скрижалдарда (тас ... ... сай, бұл ... Құдай Мысырдан қашқан Моисейге Синай тауында
берген екен. Бұл Он ... ... ... ең көне бөлiгi «Синай
кодексiне» негiз болады.
Аталған дiни-этникалық бiрлiкке жеткен ежелгi еврейлер б.з.д. 1200 ... ... ... ... ... ... Ханаан аймағын (қазiргi
Палестина) басып алып, ол жерде б.з.д. 1000 жылы ... ... Бул Таяу ... ... ... ... ... негiзделген ұлттық-дiни мемлекет болған едi. Аталған патшалықтың
дiни-саяси орталығы болып Сион тауындағы Соломон тұсында ... 958 ... Яхве ... бар Иерусалим (Ерушалаим) қаласы болды.
Патшалықтың б.з.д. 928 жылы дербес Израель және ... ... ... ... ... iшкi ... ... бiрге
ассириялық (б.з.д. 722ж.) және жаңававилон (б.з.д. 586ж.) шабуылдарының,
Иерусалим және бiрiншi храмның талқандалуының, ... ... ... ... ... (Вавилон патшасы Навуходоносор II-нiң
Иерусалимдi алып, ... ... ... ... нәтижелерiнен
еврейлер жаңа этнос болып қалыптасты. Б.з.д. VII-Viғғ. ежелгi ... - ... ... ... бiлдiрушер”) әсерiнен рулық көсем
Яхвеге табыну (генотеизм) абсолюттi ... ... ... Сол ... өздерiн “Құдай халқы”, әғни өзге халықтар арасында ерекше ... ... ... тани ... ... ... еткен Иосии патша Иерусалим храмын орталықтандыру
түрiнде дiни реформалар жүргiзедi. Ал ... ... ... Ездра және
Нехемии заң шығарушылары тұсында (б.з.д. 444ж.) еврей халқы қатаң түрде
айналадағы дүниеден оқшауланған ... ... ... ... 165жж. ... Маккавей соғыстарының нәтижесiнде ежелгi еврей
мемлекеттiлiгi ... ... тiптi ... Рим ... болған
Иудей соғысына дейiн тұрақты өмiр сүрдi.
Б.з.д. IIғ. мен VIIғ. аралығы иудаизм тарихы үшiн талмудиялық деп ... иуда ... ... ... және жүйеленуiмен
сипатталады. Ең толық Вавилон Талмуды 613 тағлымнан тұрады. ... ... ... ... ... ... ... Иран
сасанидтерi тұсында iшкi автономияға ие болады да, ... ... ... ... ... ... бастайды.
Б.з.д. VI-ХVIIIғғ. кезеңi раввинистикалық деп аталады. Еврейлердiң Ескi
дүние ... ... ... ... ал ... Жаңа дүниеге
(Америка) көшiп тарала бастауы раввиналарға (“рабби” – менiң ұстазым)
бағынған жаңа ... ... ... ... ... ... iрi дiни-мәдени орталықтар 711 жылы ... ... ... ... ... Алайда Реконкистадан кейiн (жергiлiктi ... ... ... ... ... ... нашарлап кеттi. Испаниядағы
еврейлердiң соңғы қамалдары 1488ж. толығымен құлады, ал 1492 жылы ... ... ... 1290ж. ... ... ... ... Франция) еврейлер диаспорасы ХIII-ХIVғғ. ... ... 1242ж. ... ... ... жиналған иудалық кiтаптар салтанатты
түрде өртеледi. ХV-ХVIIIғғ. еврей диаспоралары Германия, ... ... кең ... жая ... Еуропа және АҚШ-тағы еврейлер секуляризация мен эмансипацияға
ұшырай бастайды. Иудаизм және еврейлер ... екi ... ... ... ХIХғ. ... ... Палестинада мемлекет құруға бағытталған
сионизм (Сион – Иерусалимнiң орналасқан тауы) ағымы кең ... ... ... ... “Еврей мемлекетi” кiтабының авторы Австриядан шыққан
еврей публицисi Теодор Герцль (1860-1904) болатын. 1897 жылы ... ... I ... ... ... ... онда алғаш рет
сионистiк ұйым құрылады.
ХХғ. еврейлердi ассимиляциялау ... ... ... ... мен ... ... ... Холокоста (апат) кезiнде фашистiк Германия мен ... ... ... 6 ... жуық ... халқының жаппай
өлтiрiлуi жүрдi.
Гитлерлiк геноцид және оның нәтижесiнде туған зардаптар еврей халқы рухын
әлсiрете алмады. ... ... ... ... ... ... ... шешедi: олар тарихи мекенi Палестинаға қайта оралып, 1948ж.
Израель мемлекетiн ... ... ... еврейлердiң қайтадан
иудаизмдi қабылдауы (“тшува” – қайта оралу) және Израельде, сонымен ... ... ... дiни ... ... ... процестерi жүрiп
жатты.
3. Қазiргi иудаизмнiң этникалық көрiнiсi.
1980ж дейiн дүниежүзiндегi еврей халқының саны 12 млн. 988 мың ... олар ... 81 ... өмiр ... Еврей халқының ең көп
мөлшерде мекен еткен жерi АҚШ (5,7 млн.) пен ... (3,4 млн.) ... ... саны бойынша 3-шi орынды алатын КСРО елi (1,7 млн.) болып
есептелдi. Иудаизм дiнiнiң бiрлiгi ... ... ... ... ... ... көрсетедi.
Еврей халқындағы саны жағынан ең үлкен этникалық қауым ретiнде ашкеназ
болып есептеледi. Бұл этномәдени ошақ ... ... ... (Ашкеназ – ортағасырлық раввин ... ... ... олар ... ... ... (Польша, Литва, Ресей)
ығысып кеттi. Ашкеназдар қоғамында герман-славян ... ... ... және ... еврей жазбасының араласуының нәтижесiнде
еврейлiк ауызекi идиш тiлi ... ... ... тобы ... ... ... ... негiзi болды.
Еврейлердiң келесi субэтникалық тобы араб қарамағында ... ... ... сефард (Сфарад – ортағасырлық раввин
әдебиеттерiнде Испанияның атауы) тобы ... 1492ж. ... ... ... Таяу ... Түркия, Балкан елдерiне көшiп кеттi. Кейiннен
сефардтар деп азиялық еврейлердi атай ... ... ... ... ... ... “қара еврейлер”, Қытайда иселони деп
атады.
1979ж. ислам-фундаменталистiк құрылыстың орнауына дейiн көптеген еврейлер
Иранда тұрды.
1948ж. Израель мемлекетiнiң құрылуынан кейiн елге ... ... ... ... ... ... ... бастады. Жаңа еврейлiк
этномәдени қауымның ... ... жүре ... Ол ... жаңа ... ... ... еврейлер Шығыс және Еуропа елдерiнен келген репатрианттар екi
iрi дербес ... және ... ... ... Иудаизмнiң қасиеттi кiтаптары.
Маңызы жағынан ең маңызды болып келетiн кiтап – ... деп ... Ол ... ... тұрады: Тора (Заң), Невиим (Пайғамбарлар), Кетувим
(Жазулар), олардың ... ... ... ... ... ... Ескi Өсиетке тең болып есептеледi. Ол б.з.д. ХV-Vғғ ежелгi
еврей тiлiнде жазылған болатын.
Жалпы айтқанда иудаизм - өмiрдi оның барлық ... өмiр сүре ... ... ... ... Құдайға сенген қоғам құру.
ТаНаХтың Библиядан басты айырмашылығы оның, бiрiншiден, Жаңа өсиетiнiң
болмауы, екiншiден, ол 39 ... ... ал ... ... 50 ... ... 4-1ғғ. грек тiлiнде жазылған 11 кiтап еврей ... ... олар ... Ескi ... ... өзiнiң қазiргi қалпын б.з.д. 3 – б.з. 1ғғ. қалыптастырды. Оның
соңғы ... 8ғ. ... ... жүрдi.
Иудей дәстүрлерi бойынша ТаНаХа 3 бөлiмге бөлiндi. Бiрiншiсi Тора (Заң)
немесе Моисей Бестiгi 5 кiтаптан тұрады: ... ... Шығу ... (Ваийкра), Сандар (Бемидбар), Екiншi заңдылық (Дварим). Екiншi ... ... ... үлкен (6 кiтап) және кiшi (15 кiтап) пайғабарларға
бөлiнедi. ... ...... ... 13 ... ... тiлi ... еврейлiк болып келедi. Оның жазуы төртбұрышты семит
жазуы болып келедi, оңнан солға қарай, әрiптерi ... ... ... ... сөзi ... Талмуд иудаизмнiң ритуалды-құқықтық жағдайларды
сипаттаған жинақтар болып есептеледi. Кейiннен Тораны түсiндiретiн ... ... Оны ... 1ғ. соңы мен б.з. 1ғ. өмiр сүрген ... ... және ол көп ... бойы тек ... ғана ... ... ... ол Йегуда ха-Насимен өңделiп, Мишна (Қайталау) деген атқа ие болды. Ол
6 бөлiмге бiрiктiрiлген 63 ... ... ... (Егулер)-аграрлы
заңдылықтар, Моэд (Мерекелер)-мерекелiк ритуалдар, Нашим (Әйелдер)-неке
заңдылықтары, Незикин ... ... ... ... ... Олардың бәрi жинақтала келе ТаНаХа жайлы ақпаратты дәрiптейдi.
Мишнаның басты мақсаты - ... ... ... ... ... жаңа бiр түрi ... ... қалыптасты, ол Мишнаның
түсiндiрмесi ретiнде де ... ... ... ... яғни ... ... мен ... бiрiктiрген Вавилондық Талмуд
қалыптасты. Нақтылай айта ... ... ... дүниетанымын
түсiндiретiн энциклопедия ретiнде қарастыруға болады.
15ғ. палестиналық сефардтық раввин Йосеф Каро ... ... ... ... ... Моше ... (1520-1572) Каро
кодексiн “Малпа” (Дастархан) трактатында толықтырып, “Шулхан-Арух” кiтабын
жазады.
Каббала әдебиеттерiне мiндеттi ... ... ... ... ... ... ... мен Вавилонияда пайда болған мистика мен магияға толы
эзотериялық теософиялық iлiм болып табылады. Тораны ... тану ... ... ... ... ... басты ұғымдарының бiрi –
Құдайдың Он Парызы –сфирот болып есептелiнедi. ... ... ... ие және ... ... ... ... бередi.
Каббаланың маңызды шығармасы – “Зогар” (Жарқырау) кiтабы, каббалистер оны
Тора мен Талмудтармен тең ұстайды. Оның авторы ... ... ... ... дүниеден озған Моше бен Шем Тов де Леон болған деп ... ... ... түсiндiрмесi болып табылады. Оның толық басылымы
22 кiтаптан тұрады. ... iлiмi ... ... ... ағымдардың
пайда болуына әкелiп соқты, оған мысал ретiнде хасидизм iлiмiн ... ... дiни ... дiни ... ... ... ешбiр келiсiмдiктi мойындамайтын
монотеизм болып ... Бұл ... ... ... ... ... ... тыңда! Бiздiң Құдай жалғыз!» деп айтылған.
Кейiннен ... ... өз ... «Құдай» сөзiн айтпай, оның
орнына «Адонаи» сөзiн ... еркi әр ... ... ... ... ... ... деп сенiлген, ол
Заңда (Тора) және пайғамбарлар ... ... ... Заң ... ... ... еркiн алғаш рет Моисей бастаған
Израель халқына берген. Сол себептен, ол ... ... орны ... ... ... Л. ... айтуынша: «Израель халқының
Заңды алып, ... ... ... ерекше қасиет бермейдi, керiсiнше
оларға белгiлi бiр мiндет жүктейдi. Бұл мiндет ... ... ... ... және ... әр ... да «ерекше халық» атағын ұстап тұру» едi.
Иудаизм дiнi қабылдаған ... емес ... ... ... қауымының
бiрден-бiр мүшесi болып ... ... өзге ұлт ... ... ... ... орынға ие бола алған жоқ, себебi
еврей халқының ерекшелiгi туралы ой-пiкiр аса күштi едi. ... ... екi iрi ... байқалды: ұлттық қаланушылық және экуменикалық.
Талмуд дәуiрiнде бiрiншiсi ... ... ... Эрец ... ... қасиеттi жер болып есептелiнедi, оның киелi қаласы Иерусалим болды.
Құдай халқының тарихи берiктiлiгi Мессия құбылысы ... ... ... ... ... ... Олив майымен адам денесiн жағу Құдай
жанының адам денесiне кiруiмен теңелген ... ... құлы - ... ... сай, құл ... ... келе
отырып, Израель мемлекетiн қайта қалыптастыра ғана ... ... ... ... алады. Бұл жерде христиан мен иудаизм
дiндерiнiң айырмашылығы бар. Христиандар үшiн ...... ... ... ... болды. Сонымен бiрге иудаистердiң пайымдауынша
Мессия болашақта келуi тиiс.
12ғ. иудаизм iлiмi ... 13 ... ... ... Құдайдың бар болуы;
2. Оның бiрлiгi;
3. Оның пәктiгi;
4. Оның шексiздiгi;
5. Онымен табынушылық арқылы байланысу мүмкiндiгi;
6. Құдайдың пейiлiн ... ... ... өзге ... ... Моисейдiң Синай тауындағы Заңы (Тора);
9. Заңның бұзылмайтындығы;
10. Құдайдың ... мен ... ... ... Өлген адамдардың қайта тiрiлуi,
13. Жанның өлмейтiндiгi;
Бұл жағдайлар поэтикалық түрде жазылып, ерекше сигагональды Игдал ұранын
құрады.
7. Қорытынды.
Жалпы ... ... ... ... ... ... орны үлкен. Бұл
дiн әлемнiң ең iрi деген үш дiннiң ... ... де, ... бөлiгiн қамтитын және ең көне дiндерiнiң бiрi ретiнде қалыптасты.
Иудаизм еврей ... ... ... тарихын, салт-дәстүрiн, наным-
сенiмiн, ұлттық ерекешелiктерiн, тұрмысын, менталитетiн нақтылай анықтайтын
монотеистiк дiн болып есептелiнедi.
Христиан дiнiне ұқсас болып келетiн, ... та ... ... ... дiнi әлемдiк философияда өмiр, болмыс, ... ... ... ... ... ... халқының тарихи даму процесiне ерекше үлесiн
тигiздi.
Иудаизм дiнi, сонымен бiрге, ... ... ... деп ... бұл ... ... ... ұлттық психологиясына, санасына өзгерiстер
әкеледi.
Қорыта ... ... дiнi ... ... ... ... олардың өмiр
бойы жасайтын әрекеттерiн анықтайтын iлiм болып есептелiнедi.
Алайда иудаизм дiнi сонымен бiрге халықтар арасындағы дiни-саяси қарама-
қайшылықтарды туғызып, ... ... ... ... ... ретiнде араб-израель қақтығыстарын жатқызуға болады.
Дегенмен, аталған дiн ервей ұлтын дүниежүзiне танытып, бұл дiн арқылы бiз
еврей халықының ... ... ... ... жөнiнде бiле аламыз.
Атақты тарихшы С. Дубновтың айтуы бойынша, “еврей халқының ... ... ... толы ... ... тарихи өмiр жолы бiр хурбаннан (құрып
кету) ... ... ... ... ... ... еврейлiк орталықтар
өздерiнiң iшкi талас-тартыстарының нәтижесiнде ... ... ... ... кетiп отырды.”
Көптеген тарихшылар мен саясаткерлердiң пiкiрiнше, иудаизм ... ... дiн ... ... мемлекетiк саясаттың құрамдас бөлiгi ретiнде
қарастырылады және ... ... ... ... ... өмiрiндегi
барлық кезеңдерiнде елеулi роль ойнайды.
Иудаизм сонымен бiрге еврейлердiң этнос ретiнде қалыптасып, сақталып
қалуында ... орын ... кету ... ... шығу ... бiлдiредi, яғни херемге ұшырау
(синагогия мен еврейлiктен бездiру) – ең ауыр жаза ... ... дiнi өзге ... ... ... да емес ... да емес,
оның бiр қызық жерi, оның Құдай таңдаған халық дiнi болуында.
Алайда иудаизм дiнiнiң ең басты құндылығы, оның ықпалымен ... ең ...... мен ... ... ... ... едi. Христиан дiнi
иудаизмнен ұшып ... ... ... Бұл ... апостолдар мен
ежелгi христиан қауымының негiзгi дiнi туралы айтылып тұр.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азия елдеріне жалпы шолу4 бет
Жергілікті атқарушы органдардың діни бірлестіктермен қарым-қатынасын реттеу туралы16 бет
Христиан діні14 бет
Экофилді және экофобты діндердегі экологиялық мәселелер70 бет
Әлемдік діни мәтіндердің салыстырмалы талдауы37 бет
Ұлттық діндер9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь