Ортағасырлық философия туралы

Кіріспе
1. Ортағасырдағы батыс еуропалық христиан философиясының өзіндік ерекшеліктері.
2. Ортағасырлық философияның негізгі кезендері патристика және схоластика. Августин Авремий және фома Аквинский.
3. Әмбебаптық (универисалия) мәселелері. Номинализм және реализм.
4. Араб тілдік философиясындағы антикалық мұра.

Қолданылған әдебиеттер.
1.«Ортағасыр» термині түсіндірілуді керек етеді. Еуропалық философияда бұл термин христиан дінімен байланысты. Христиан діні біздің жыл санауымыз бойынша І-ІІ ғ.ғ., құлиленуші қоғамның күйреуі, Рим империясының құлау кезеңінде пайда болды. Еуропалық христиан немесе ортағасыр философиясы І-ХV ғ. алып жатыр
Христиан дінінің тарай бастауына байланысты, оның догматтарын рационалдық (ақыл-ой) арқылы көрсету мәселесі қойылды. Сонымен бірге антикалық философтардың еңбегін пайдалану мақсаты үстем болды. Ортағасырлық ойлау мен пайымдауда екі түрлі дәстүр анықталды:
1. Христиан дінінің негізін түсіндіру.
2. Антикалық философияның идеялистік жағын қолдану.
Ортағасыр философиясы негізгі шіркеу догматымен есептеме отырып дамыды. Сол кездегі философияның өмір сүруі тарихи жағдайға байланысты болды. Шіркеу мен дін қоғамдағы әлеуметтік өмірдің табиғикөрінісі болды. Олардың абсолюттік үстемдік философияның және бүкіл мәдениеттің ойдағыдай дамуына мүмкіндік туғызбады. Ойшылдар шіркеу мектептерінде және діни қызмет атқару арқылы ғана философиямен шұғылдануға мүмкіндік алды. Философия білім саласында өзіндік ерекшелігінен айырылды. Дін түріне айналым, дінінің қызметін атқарушы «малайы» болып шыға келді. Философия негізінен діни қағидаларының қасиетті мәтіндерін түсіндірумен шұғылданды. Сонымен бірге философия мәселелерінің де ерекше түрі болды. Мысалы; Әлемді құдай жаратқан ба, әлде өзінше өмір сүре ме? Адамның ерік-бойындағы мен құдайдың қажеттілігі қалай үйлеседі? Деген сұрақтар туындайды.
1. «Философия», Алматы, Рауан, 1991 жыл
2. Абдильдин Ж.М. Избраные сочинения в 5 томах. Алматы, 2001
3. Әбішев Қ. Философия. Ақыл кітабі 2001
4. Быховский Б.Э. Фейербах.М., 1967
5. Гайденко П.П. Парадоксы свободы в учении Фихте. М., 1990
6. Гулыга А.В. Гегель. М., 1970
7. Гулыга А.В. Шеллнг.М.,1995
«Философия», Д.Кішібеков, Ұ.Сыдықов, Алматы, 2002 жыл
        
        Жоспары
Кіріспе
1. Ортағасырдағы батыс еуропалық христиан философиясының өзіндік
ерекшеліктері.
2. ... ... ... ... ... ... ... Авремий және фома Аквинский.
3. Әмбебаптық (универисалия) мәселелері. Номинализм және реализм.
4. Араб ... ... ... мұра.
Қолданылған әдебиеттер.
1.«Ортағасыр» термині түсіндірілуді керек етеді. Еуропалық
философияда бұл ... ... ... ... Христиан діні біздің
жыл санауымыз ... І-ІІ ғ.ғ., ... ... күйреуі, Рим
империясының құлау кезеңінде пайда ... ... ... ... философиясы І-ХV ғ. алып жатыр
Христиан дінінің тарай бастауына байланысты, оның ... ... ... көрсету мәселесі қойылды. Сонымен бірге
антикалық философтардың еңбегін пайдалану мақсаты үстем ... ... мен ... екі ... ... ... Христиан дінінің негізін түсіндіру.
2. Антикалық философияның ... ... ... ... негізгі шіркеу догматымен есептеме отырып
дамыды. Сол кездегі философияның өмір ... ... ... ... ... мен дін ... әлеуметтік өмірдің табиғикөрінісі ... ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік туғызбады. Ойшылдар шіркеу мектептерінде және діни ... ... ғана ... ... ... ... ... саласында өзіндік ерекшелігінен айырылды. Дін түріне айналым,
дінінің қызметін ... ... ... шыға ... ... негізінен
діни қағидаларының қасиетті мәтіндерін түсіндірумен ... ... ... ... де ерекше түрі болды. Мысалы; Әлемді ... ба, әлде ... өмір сүре ме? ... ... мен ... ... үйлеседі? Деген сұрақтар туындайды.
Ортағасыр философиясындағы ... ... ... ... ... Барлық тіршіліктің алғашқы себебі Құдай. Құдай
құдіреті тіршілік иесі ретінде дүниені, адамды жаратқан және оны ... ... ... ... Бұл ... жүйесінде антикалық
философияның дәстүрі секілді, болмыс мәселесі тұрды. ... ... ... ... ... табиғат емес, шексіз құдіретті
Құдай саналды. Теоцентрлік (тео-құдай орталықта) ойлауда адамның ... ... ... ... ... тіршілікті анықтаушы және
жаратушы. Құдай дүниені жоқтан ... ... ... көзқарасты
Креационализм (лат.creatio-жасау) дейді ол. Әлемдегі тірі және ... ... ... ... ... туралы идеалистік ілім.
Құдай және оның жаратқан дүниесі екі нақты әртүрлі онтологиялық (болмыстық)
жағдайларда көрінеді, олар бір-біріне ауыспайды. ... ... ... де тәуелсіз, ол барлық тіршіліктің көзі және оны тану ... ... ең ... ... Ал, ... ... ... құбылмалы, тұрақсыз,
ауыспалы және жақсы жетілмеген. Басқа сөзбен ... адам үшін ... ... ... ... ... жек ... құптайды. Зұлымдықтың өмір сүруін ортағасырдағы қоғамдық сана
былай түсіндірді. Зұлымдық ақиқаттық болмыста ... ... ... сүреді.
Ортағасыр адамы әлемнің тұрғылықтығына таңғалуымен болды. ... ... ... және оның ... ... ... ... оны құдайдың жаратқанын мойындауды. Сонымен бірге тіршілік ... о ... ... ... ... ... және драмалық қатынаста
болады.
Әрине, философтар осыдан пайда болатын сұрақтарға жауап іздеді. Осы
екі дүниені тануға бола ма, ... ең ... ... ... ... Антропология- адам туралы ілім. Осы ілімде
адамды құдай жаратқан және ... ... ... ... адам ... ... ... жан мен тән. Жан болса рухани ғана ... ... ... ... қонысы. Адам өз күнәсінен және шайтанның арам пиғылынан ... ... ... ... шіркеу мен діннің қолдауына зәру болу керек.
Ортағасыр философиясы ... ... мен ... ... қиын ... ... тән ... жасады.
Гносология-тану мәселесі, діни философияда ақиқатты мойындау ақыл-
ойға ... ол тек ішкі ... ... еш ... ... сай болуы керек дейді. «Сенемін, тіпті ... сай ... ... діни ... ... ... әлде бір тілекке, сенуге негізделуіне байланысты
ақыл-ой, логика, жүйе, дәлелдеу, өзінің ... ... деу қате ... ... еді. ... ... логикалық құрал библияның
қасиетті қағидаларын талдауда, іздеуде ... ... ... ... ... философия библиядағы бейнелерді, символдарды
логикалық тілге аударуға өте үлкен роль ... ... екі ... тұрады:
1. Патристика (Pater-әке шіркеу әкейлерінің ... ... (лат. ... мектеп) деп аталады. ... ұғым ... ... ... ... ... дегеннің синонимі.
Философия тарихы Патристика Іғ.-VІғ. Болды деп анықтайды. Христиан
дінінің догматын (қағидасын) жасаушылар. ... ... ... ... ... ... ... Августин Блажекный
(354-430), Ориген (185-253), Боэций (180-526).
Бұлар өз кезеңінің ірі философтары ... ... ... ... ... мәні және оның үш ... ... (Құдіретті құдай, оның
ұлы және қасиетті тухтың ара қатынастары).
2. Христтың табиғаты-құдайлық, адамның ... ... ... ... Сенім мен ақыл-ойдың қатынасы, ... аян және ... ... ... мен ... туралы.
4. Тарихты ақырғы анық мақсатқа жегу ... ... ... Адам ... құтқару мүмкіндігі немесе оның жанының ... ... ... Зұлымдықтың пайда болуы және оған құдай қалай ... ... ... ... бір өкіліне тоқталып өтейік.
Антикалық философиясынан шіркеу әкейлерінің философия концепциясы және
категориялық апаратын жасауға Платонның әсері көп ... ... ... ... Оның ... ... Альберт Велиют: фома Аквинский, Иоанн Росцелпин: Ньер
Абеляр: Ансельм Кентерберрийский т.б. Бұлар патристика көтерген мәселелерді
жалғастырды. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ... Мазмұны бойынша бұрынғыдай құдай мен күнәден құтылудың
құпиясымен байланысты, бірақ алдыңғы қатарға ... мен ... дін ... ... ... Жалпы мен жеке ұғымдардың ара қатынасы көк орын
алды.
Схолостикалық философия христиандық діни ілім мәнін, тек ... ... ... бірге рационалдық (ақыл-ой) негізді, ғылыми Авремий ... ... ... ... ... ... (солтүстік
Африка, Рим империясы) Христиан дініндегі католизм ағымының ... ... ... ... қаласы туралы»-бұл еңбек жүздеген жылдар бойы
діни ... ... ... және оны ... басты құрал болды.
Негізгі қағидалары:
1. Тарихтың барысы, қоғам өмірі- екі қарама-қарсылық патшалығының күресі-
жерлік және ... Жер ... ... ... мекемелерде өкімет әскер, заң,
император арқылы іске асады.
3. Құдайшылық жолда діни қызметкерлер- олар ... және ... ... ... ... Жер ... ... толы және пұтқа табынушылар бар. Оны ... бір ... ... ... адамдар күнәлі және құдайдан алыс. Ақсүйектер ... өмір сүре ... ... ... олар Рухани өкіметке бағынады.
6. Корольдер мен императорлар хритиан ... ... ... ... ... Рим ... бағынады.
7. Шіркеу-әлемді біріктіретін қабілетті күш.
Құдай туралы ойлары:
1. Құдайдың өмір сүруінің белгісі-барлық заттарға қатысты, ... ... ... материя, жан, кеңістік және ... ... ... ... тек қана ... ... жоқ, ... жалғастырып жатыр,
келешекте де солай бола береді.
4. Білім (сезім, ой, тәжірибе) шындық және жетілікті, ... ең ... ... ... тек ... ... арқасында туады.
Авремий Августин өзінің, Құдай қаласы туралы ... ... ... ut ... ... ut credam» ... үшін ... сену үшін
түсінемін) деп негіздейді.
Оның философиясы: «Сенімсіз-білімде ақиқат жоқ» деген ... Ол ... адам ... ... ... түсінетін діни
концепцияны ұсынды. Оның христиан діннің кейінгі дамуына ықпалы зор болды.
Протестант және ... ... оны ... ... ... оның ... Рационалдық құрлымдық ілім ретінде
көп тараған.
Философиямен жету мақсатын қойды.
Ортағасырлақ схолостика ... ... ол ... ... жиі
ауыстырып отырды, диалектиканы діннің догматтарын ... ... ... ... мән, ... және басқалар секілді философиялық
ұғымдарды бұрмалап түсіндірді, таным теориясын ... ... ... бөлді:
1. Түсініктеме жүрмейтін аян арқылы берілген табиғаттан тыс жайлар (яғни,
Құдай Библияға ... ... ойды ... ... ... ... (яғни, адам Библия мәтіндерін аша
білдіме, Құдайдың идеясын қалай түсіндірді?)
Схолостика шіркеулі көзқарасқа ... ... ... ... ... көп көңіл бөлді. Бұл ... ... ... ... ... анық айтылған философиялық
«реализм» концепциясы мен формальдық логикасы кең ... ... ... ... Универсалин (әмбебап) төңірегіндегі дау-
жанжал үлкен орын алды.
Схолостикадағы ең бір орталық мәселе номинализм мен ... ... ... ... ... мәні ... догматты және Құдайдың
болмысын дәлелдеуге байланысты.
Номинализм (лат. Momen-есім, атау). ... ... ... ... ... тіпті нақты өмір сүрмейді де. Жалпы идеялар бос
сөз, жеке заттарға адам тарапынан берілетін атаулар ғана ... шын ... жеке ... ал адам ... сол жеке ... мен ... ғана
танып біледі. Номинализмде- материяның алғашқылығы туралы материалистік
ұғым қалыптасты. Бұл ілім дін ... ашу ... ... ... Универсалийлер (лат. Universalis-жалпы)
реалды, ... өмір ... ... (реалистер лат. Realis-шындық
заттық).
Ансельм Кентерберрийскийдің ... ... ... өмір ... бар ... ... тән, оның анықталған түрі болады.
Ортағасырдағы әмбебаптық түсінік Платонның «идея» туралы ... ... ... ... заттардың табиғатын анықтайды, олардың
идеалдық моделі болады, сонымен бірге-бұл заттардың ... мен ... бұл ілім ... ... ... ... жақын болды.
Ортағасырда әмбебаптылық мәселесі алғашқы рет Порфирийдің ... ... ... ... Боэций арқылы енді, және оның
Порфирийдің еңбектеріне берген түсініктемелеріне байланысты келеді.
Порфирий үш сұрақ қойды:
1. Әмбебаптылық деген бар ма ... ... ... ... ... ... Өз бетімен (яғни, нақты заттардан тыс) өмір сүре ме?
2. Егер бар болса, онда олар денелік пе немесе ... ... Егер олар ... ... онда ... бірыңғай табиғаты сезімдік
заттары мен бар ма?
Порфирий бұл сұрақтарға ешқандай жауап берген жоқ, ... бұл ... ... ... ортағасыр дәуірінде өте қатты пікір таласын
тудырды. «Әмбебаптық» өз алдына өмір сүре ме? ... ... ... Реалистер және номиналистер болып екіге бөлінді.
Әмбебаптар адамнан, нақты заттардан тыс өмір сүрмейді. Бұл тек ... ... атом ... ... ... ... ұғым.
«Жалпы адам» дүниеде жоқ, адам қашанда нақты бейне.
Ал «адам» деген жалпы ... ... ... ... ... ... Аквинский-ірі ортағасырлық философ, схолостикалық жүйені жөнге
келтіруші. Католик шіркеуінде үстемдік ететін томизм ... ... ... ... ... ... ... сенушілерге қарсы
сумма» (сумма-против язычников).
Ол Құдайдың өмір сүруінің бес дәлелін айтады:
1. Қозғалыс: Барлық ... дем ... яғни ... алғашқы күш-
Қуат.
2. Себеп: Барлық өмір сүретін тіршіліктің себебі-барлығының бастама
себебі-Құдай.
3. ... және ... ... ... мүмкіндік пен
шындықтан туады, олай болса алғашқы шындық Құдай.
4. Сапалық дәрежесі: ... ... ... ... ... ... ... көп, аз) бар, олай болса кемеліне жеткен тіршілік те
бар-ол Құдай. Әлемдегі барлық заттар ... ... ... оны ... ... ... ... әлемде қандай болса да мақсат бар, бәрі де ... әрі мәні бар, олай ... ... ақыл-ойға сиятын
бастама бар. Онда бәрін мақсатқа бағыттап, бәріне мән беретін-Құдай.
Бұлар Аристотель ілімінің ... ... ... ... элементтерін күшейту бағытына қызмет етеді. Ол универсалийдың үш
түрін мойындады:
1. Жеке заттарға дейінгі (құдайдың құдіреті).
2. Заттардың ... ... ... жалпылық).
3. Заттардан кейінгі түр (адам санасында танылатын).
Аквинскийдің негізгі ... мен ... ... құдайдың болмысын саналы ... ... ... ... ... қабылдамайды. Аквинскийдің пікірінше барлық
өмір сүретін заттар құдайдың құдіреті бойынша қалыптасады.
4.Араб философиясы.
Батыста философия, өнер және ... ... ... біршама
тоқтап қалды, ал Шығыста араб ойшылдарының арқасында ... дами ... ... ... оянуы, мәдениетінің кең өркен жаюы, VII
ғасырда Араб жерінде жаңа ислам ... ... ... ... байланысты
болды.
Ислам Шығыстың дәстүрді сақтап Құдайды табиғаттың (космостың)
объективтік заңдарын орындаушы, оларды ... ... ... ... ... ... көп ... иелерінің тең бірі деп ... ... ... ... ... Құдайдың Жерді адам
үшін жасағаны, адамды өзіне ұқсас етіп тұрғызуы т.б. идеяларын қабылдаған
және «адам-құдай» ілімінен оны ... ... ... ... ... ... қарамайды, оны бар күнәнің көзі деп санамайды,
керісінше, дәріптеп пір тұтады. Бұл ... ... үшін ... ... табиғаттану ғылымдарынан гөрі, қоғамдық-гуманитарлық
ғылымдардың көп жетілуіне жол ашады. Исламда пентлистік (табиғаттың ... деп ... ... басым (Ибн Син, Ибн Рушд ілімдерінде), сондықтан
Крест жорықтарынын ... ... ... түскен жаққа дейін,
«құдайды тану-табиғатты оқу»қағидасына сүйеніп араб ... ... ... ... ... ерекше дамыды. Ортағасырдағы Шығыс дін мен
ғылымның үйлескен кезеңі болды, ғылымның қайта жаңғыруының негізгі ... ... ... үлкен мәдени, рухани орталыққа айналды.
Мұнда Платонның, ... ... ... ... Архимед және
Птолемейдің шығармалары араб тіліне ... ... ... ... ... Х ғ екінші жартысында Испанияда орталық Пиреней түбегіндегі
Кордово қаласына ойысты. ХVI ғасырға ... даму ... ... биігіне
көтеріліп, шегіне жетті. Аристотель ағымның ықпалы өте күшті ... ... ... (гр. Peripatetikos-серуен кезінде жасалатын)
негізі қаланды. Ол негізінен екі ... ... ... ... ... ... және Ибн-Сина (Авиценни).
2. Испан Аристотелизмі: Ибн Рушд ... және Ибн ... ... ... ... ... және ... еңбектерімен тікелей
танысуға мүмкіндік алды. Мұсылмандық шығыс перипатизіннің ... ... ... ... ... ... деген құрметті атаққа ие
болды. Ол араб астрологы, ... және ... ... ... ... ... және ... мәселелер бойынша бірқатар трактаттар жазды. Ол ... ... етіп ... ... ... ... ... алды. Бұл
идея егер кез-келген бір затты ақырына дейін ой ... ... ... ... ... ... ... тануға мүмкіндік туады дейді.
Қаран жолын ұстаушылар Аль-Киндиді ... деп ... ... ол өз ... ... адамның ақыл-ойымен тануға болады
деген Революциялық идеяны ұсынды. Ғылыми танудың үш сатысын көрсетті, бірте-
бірте керек ... ... ... ... ... ... ... сатыда.
2. Ғылыми жаратылыстануда.
3. Метафизикада (философияда).
Оның ойынша танымның көзі және ... ... ... ... ... араб ... ... Аль-
Фараби шын мәнінде дүниежүзілік тұлға. Ол өзінің шығармаларында
араб, персі, грек, үнді және ... ... ... өте ... ... жасай отырып жақындатты. Аль-Фараби педагог ... ... ... ... ... ... философиясына түсініктеме бере отырып, өз
тарапынан
1. «Ғылымдардың шығуы».
2. ... қала ... ... ... ... ... «Ақылдың мәні туралы» философиялық трактаттар жазды.
Ол музыка, метафизика, тіл ғылымы, логика, ... ... ... арнап еңбектерінің мәні ерекше зор.
«Бақытқа жол сілтеу» деген еңбегінде өлгеннен ... ... ... ... тірі ... ... туралы айтады. Оған жету үшін адам өзін-
өзі жетілдіре отырып, қиын жолдан өтуі ... ... ... қабілеті
өзідігінше жақсы қылықты да жаман қылықты да істеуге ... ... ... жетілуі мінез-құлықтың жетілумен үйлес келеді,осыдан ... жету мен ... ... арасындағы байланыс туады. Ол,
көздеген мақсатына жету өзіңе байланысты ... Син Әбу Әли (лат. ... ... Ортағасырдағы тәжік
философы, дәрігер. Ислам дінін жақтай тұра, көне ... ... ... ... ал олар арқылы Еуропа елдеріне таратуға игі ықпал
жасады. Тиімді ... және ... ... мен ... насихаттауды жүйелеуде көп еңбек сіңірді. Ол ... және ... ... ... ал ... ... бас тартып, неоплатонизм идеяларын құптады.
Аристотельдің логикасын, физикасын және метафизикасын жетілдіреді. Ол
материяның мәңгілігін мойындайды.
Ибн Руш немесе Рычад Мозамед (1126-1198) ... ... Араб ... Оның пікірінше: материя мен уақыт
мәңгілік, оны ешкім жаратпағанын ... Адам ... ... мен ... ... жоққа шығарды. Қос ақиқат ілімінің негізін қалады. Ғылыми
және діни ақиқат қатар өмір ... деу ... ... яғни авверроизм
мұсылмандық және христиандық ортодокция тарапынан қатты қудалауда ... ... ... ... ... деп ... Оған ... дүние мәңгі; барлық құбылыстар себепті байланысты; әрбір жеке
зат өледі, адам жаны өлмейді дегенге қарсы шықты.
Мұсылман ... ... мен ... ... ... мен
философиясының қалыптасуына дүниетанымдық және ... зор ... ... Шығыспен Тухани диалогтың нәтижесінде ерте грек дүниесімен
қатар, шығармашылық және ... ... мен ... ... мәдениеттің есігін ашты.
Қолданылған әдебиеттер:
1. «Философия», Алматы, Рауан, 1991 жыл
2. Абдильдин Ж.М. Избраные сочинения в 5 томах. Алматы, ... ... Қ. ... Ақыл кітабі 2001
4. Быховский Б.Э. Фейербах.М., 1967
5. Гайденко П.П. Парадоксы свободы в учении Фихте. М., ... ... А.В. ... М., ... Гулыга А.В. Шеллнг.М.,1995
«Философия», Д.Кішібеков, Ұ.Сыдықов, Алматы, 2002 жыл

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батыс Еуропадағы ортағасырлық философия9 бет
Ортағасырлық араб-мұсылман философиясы11 бет
Ортағасырлық батыс еуропалық философия10 бет
Ортағасырлық батысеуропалық философия10 бет
Ортағасырлық Ислам философиясы22 бет
Ортағасырлық ислам философиясы әл-Ғазали мен Ибн Рушд мысалында113 бет
Ортағасырлық философия16 бет
Ортағасырлық философияның ерекшелігі14 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати шығармашылығындағы адам мәселесін философиялық тұрғыдан талдау160 бет
Орта ғасыр философиясының жалпы сипаттамасы және ерекшеліктері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь