Көркем шығарманың дәстүрлі және жаңа формаларына өзара байланысы

Жоспар

I.Кіріспе.

II.Негізгі бөлім.
1.Кеңес одағының алғашқы жылдарындағы қазақ халқының көркем шығармашылығы.
2.Көркем шығарманың дәстүрлі және жаңа формаларына өзара байланысы.
3.Музыка өнерінің ұлттық дәстүрде өркендеуі.
4.Кеңес одағындағы Қазақстанның музыка мәдениеті.

III.Қорытынды.
Кіріспе
Қазақ халқының көркемдік қызметі әрқашанда оның отбасылық-тұрмыстық, еңбек, діни-ғұрыптық, қоғамдық өмірінің ажырамас бөлшегі болды. Онда ежелден мал шаруашылығымен айналысқан қазақтардың көшпелі және жартылай көшпелі өмір салты, сондай-ақ ислам дінінің мұраттары мен түсінік ұғымдары, халықгық педагогиканың ғибратты нақыл-өсиеттері көрініс тапты.
Социалистік төңкеріс қарсаңында Қазақстан патшалық Ресейдің ерекше артта қалған аймактарының бірі болды. Тарихтың өтпелі кезендерінде қазақ халқына көптеген қиындықтарды басынан өткеруге тура келді. Шыңғысханның, Жоңғар, Қоқан, Хиуа хандары мен Бұқар әмірлерінің жыртқыш та қайырымсыз ордалары қазақ даласымен құйындай өтті. Халықгы қатал езгіде ұстап және құлдыққа сатқан олар бірнеше ұрпактың маңдай терімен құрылған құндылықтарды аяусызтонап, жойды.
Еңбекші халыққа жергілікгі феодал-хандардың, сұлтандардың, билер мен байлардың тепіріші де бақытсыздықпен қайғы-қасірет әкелді. Қарапайым көшпелілер қатал қанауда болып, мұқтаждықта өмір сүрді. Феодалдық соғыстар, өзара қырқыс, ру аралық тартыс, табиғат апаттары - мұның бәрі халықты аштық, мұқтаждық және өлімші күйге жеткізді.
XVIII ғасырдың 30-жылдары басталып, XIX ғасырдың екінші жартысында толық аяқталған Қазақстанның Ресейге қосылуы қазақ халқын Шығыстың феодалдық мемлекеттерінің қанауынан және де олардың артында тұрған империалистік отарлау езгісінен сақтап қалды. Сонымен қатар патша үкіметі халыққа қанау мен билеп-төстеудің жаңа түрлерін әкелді. Феодаддық-капиталисттік езгі ұлттыққанаумен толықгы. Патша әкімшілігінің өкілдері жергілікті феодалдық билікпен одақтаса отырып,зорлық-зомбылық жасау аркылы еңбекші халықты аяусыз тонады. Олар халықты қараңғылықта ұстап, мәдениет пен ілгерілеуге деген кез келген ұмтылысын аяусыз жанышты.
Қазақ халқының тарих көшіндегі өмір жағдайы қаншалықты ауыр болғанымен, соған қарамастан ол мейлінше мол құнды көркемдік мұра жасады.
Қазақ халық шығармашылығы халықтың көркемдік ойлауының айнасы болып табылады. Бірінші кезекте ол қоршаган ортаны, тұрмысты танумен өзара байланысты десек, халық арасында кеңінен ою-өрнек жэне қолданбалы өнер, ән-күй, би, сахналық өнердің жекелеген элементтері таралды.
Қазақстанның ою-өрнек жэне қолданбалы өнері ежелгі көне дәуірлерде-ақ дами бастады. Қазақстан жерін бір кездері мекендеген көне тайпалар кола құралдар мен қыш заттарынан жасалған құнды бұйымдар қаддырды. Сақтар, ғұндар, үйсіндер темірден жасалып қүйылған жэне қашалған тұлпарлар, түйелер, арыстандардың және өзге де ғажайып мүсіндер жасады. Алтыннан, күмістен, қоладан жасалған бұл әсем бұйымдар ат әбзелдерін, киім-кешектерді, ән-күй аспаптарын, қару-жарақтарды әшекейлеуге қолданылды. Қазақтардың дәстүрлі дамыған өнерлерінің бірі - зергерлік іс болды. ХҮ-ХУІП ғасырларда киіз үйді ою-өрнектеу, үй тұрмысына қажетті бұйымдарды әшекейлеу даму алды. Әсіресе киіз үйдің кигізден жасалған бөлшектері, ағаш және сүйекті ою-өрнектеу, тоқу өнерінің заттары айрықша назар аудартады.
Қазақ ежелден-ақ төлтума би мәдениетін иеленген халық. Сондай-ақ би халық өмірінің, оның діни ұғымының, эстетикалық мұратының, қоршаған табиғатының көрінісі іспеттес еді. Бақсышамандардың да билері болды. Олар ауру-сырқаулардан «үрейлі жынды қуу» үшін қызмет етті. Сонымен катар адамның табиғаттың сиқырлы күшіне және басқа да тылсым құдіретке табынуын білдіретін ырымдық-діни билер болды.
Театр өнері негізінен халықтық көшпелі театр топтарының күшімен дамьщы. 1223 жылғы Монғол шапқыншылығы кезінде жойылған Отырар қаласының Шымкенттен алыс емес орынында жүргізілген қазба жұмыстары кезінде театрлық перде табылды. Бұл XIII ғасыр басында Қазақстанның ең көне қалаларының бірінде стационарлы театр болғанын жэне Қазақстанның театр өнері ежелден келе жатқанын дәледдей түседі.Қазақтарда әншілік-поэтикалық шығармашылық кеңінен дәстүрлі түрде айрықша таралды. Ежелгі уақыттан бері қазақ халқының рухани өмірінде, қоғамдық және отбасылық тұрмысында, еңбек қызметінде ерекше орын алып келген төлтума ән - күй мэдениеті орнықты. Көшпелі қазақтың тұтастай өмірін қамтыған барлық құбылыстар өнердің ән жэне күй түрінде шынайы көркемдік көрінісінін тапты.
Кейбір халықгар сияқгы қазақгарға да тек жеке орындаушылық формалар белгілі болды. Хормен ән айту, ансамбльдік аспапты музыка олардың тұрмыс салтында орын алған жоқ (кейбір жағдайда болмаса). Әнші-орындаушы, ән-күй аспабында өзін сүйемелдеуші немесе аспапта орындаушы халықтық ән-күйді бірден-бір негізгі жеткізушілер болды. Қазақтардың мейлінше бай төлтума ұлттық ән-күй тілі іспеттес эуезі мен әуені ғасырлар бойы біртіндеп екшеліп пайда болды.
Төңкеріске дейінгі дәуірдегі халық ән-күйлерінде әлеуметтік сарын өзінің терең көрінісі мен сәулесін тапты. Ән мен күйде күштілердің әлсізге жасаған зорлық-зомбылығы эшкереленіп, байлар қанауындағы бақгашылар мен жалшылардың теңсіздіктегі шермұңы, теңін таппай қалың малға күштеп берілген қыз зары жырланды.
Сан ғасырлар бойы дамыған қазақтың музыкалық-поэтикалық фольклоры жазбаша емес халық шығармашылығының негізгі формасы болды. Мұның өзін еліміздегі көркем өнерпаздар шығармашылығының бастапқы сатысы болды деуге болады. Оның көркемдік-эстетикалық сипатына тән төлтумалық қасиеті соңғы он жыдда бірнеше еңбектердің зерттеу нысаны болды.
Мәселен, қазақ тіліндегі екі томдық академиялық басылымды, қазақ халық ауыз эдебиеті шығармашылығы тарихының орыс тілінде жарық көрген бір томдығьш атауға болады. Қазақтың дәстүрлі эпосы, лиро-эпосы, халық әндері, ертегілер, айтыс, сонымен қатар қазіргі қазақ фольклорынан арнаулы еңбектер жазылды.Бұл еңбектерде қазақ халқының дәстүрлі фольклорьшың түрлік-жанрлық көп қырлы табиғатының құрылымы, стильдік жэне мазмұндық сипаттары қарастырылған. Аталған еңбек авторлары қазақтар арасында әрқашан да ауызша әншілік-поэтикалық шығармашылық ерекше таралған деген ортақ пікірде.
Қазақ мақал-мәтелдерінде халық әндері қымбатты қазынаға баланады. Мәселен, "Хас шебердің қолы алтын, хас эншінің сөзі алтын". Ал халық даналығы "Қыз - ауыл гүлі, ән - көңілдің ажары" дейді. Халық эншілері тамаша әрі бас орындаушылық шеберліктерге ие болды. Оның дамуына ғасырлар бойы өрістеген көшпелі өмір салты жағдайынан туындаған сайын дала төсінде шүйіркелесе отырып, сыр ақтара сөйлесуде ерекше маңызды болған дауыс күшінің әсері айрықша ықпал етті.
Енді қазақ әншілік-поэтикалық фольклорының негізгі дәстүрлі жанрларының ерекшеліктерін қарастырайық. Оларға жыр (лирика) (ғұрыптық емес және ғұрыптық-тұрмыстық), еңбек, шаруашылық өлеңдер, өсиеттік өлендер, қиял-өлеңдер, сатиралық және юморлық өлеңдер, дастандар, термелер жатады.
Лирикалық әндер көңіл-күй пернесін дөп басар сырлы және интимді болып келеді. Оларда халықтың дүниетанымы өзінің шынайы көрінісін тапқан.
Лирикалық шығармалардың қаьарманы орындаушы немесе автордың өзі болып келеді. Ақындар мен белгісіз авторлар өз атынан өмір сүрген дәуірді, оның сол тұстағы мұратын (идеологиясын), саясатын бағалап, сол арқылы қоғам мен әлемге деген өз қатынасын білдіреді. Сонымен, бұл жанрдағы шығармаларда замана рухы шынайы суреттеледі.
Ғұрыптық емес лирикалық өлеңдер (әндер) арасында арнау, мадақтау, тарихи өлең, қара өлең, хат-өлең, ән-өлең, желдірме сияқты жанрларды атауға болады.Арнау әдетте жекелеген адамға немесе тұтас қауымға арна-лады. Суырып салма ақындар аталған өленді айтулы оқиғаға немесе ерекше жағдайларға байланысты шығарып, оны жиналған қауымға немесе қатысушыларға қатысты бағыттап арналған түрде орындайды. Ақындар нақты немесе өзге де болған оқиғалардың мән-маңызын әншілік-поэтикалық формада жырлап, оған деген өз көзқарасын білдіреді. Және де жиналған қауымға болған оқиғаға байланысты нақгы көзқарасын білдіруді ұсынады. Сонымен, арнау өлевдер өзінің жарқын көсем сөздігімен ерекшеленеді.
Бұдан басқа айтулы тұлғаларға арналған арнау өлең де бар. Поэтикалық суырып салмалықпен құрастырылатын шығарманың бұл түрі тарихи өлеңдерге жақын сюжетгігімен дараланады.
Мадақтау жанры жағынан еуропалық поэзиядағы одаларға жақын.
«Мадақтау» термині «панегирик» атты поэтикалықұғымға өте жақын. Ежелгі гректер мерекелік салтанаттарда жалпы әлеуметке белгілі қаьармандарға арнап мадақ өлевдерін шығарғаны мэлім. Классикалық Шығыс поэзиясында «панегирик» жанры Рудаки, Фирдоуси, Низами, Саади шығармаларына тән. Ал қазақ халық ақын-жыршыларының мадақ өлеңцерінің көркемдік сипаты жэне поэтикалық куатынатән өзіндік қасиеттері бар.
Басқа да халықтардың фольклорындағьщай, тарихи өлеңдер қазақ халық поэзиясындағы кеңінен тараған өлең жанры болып табылады.
Кеңінен тараған дәстүрлі қазақ тарихи өлеңі "Қаратаудың басынан көш келеді" деп аталады. Онда Жоңғар шапқыншылығынан кейінгі қазақ халқының қайғылы тағдыры жырланады. Тарихи өлеқдерде сонымен қатар Қоқан және Хиуа бектеріне қарсы жүргізілген ауыр шайқастар, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс жырланады.
Әдебиеттер.

1. Қазақ әдебиетінің тарихы.Т.1-Алматы,1998.
2. А.Қ.Жұбанов. Ән-күй сапары.-Алматы,1976.
3. Ғабдуллин.М. Қазақ халқының батырлық жыры.-Алматы,1972.
4. Турекулов.Н. Современный казахский фолклор.-Алма-Ата,1982.
5. Жұбанов.А. Замана бұлбұлдары.-Алматы,1997.
        
        Жоспар
I.Кіріспе.
II.Негізгі бөлім.
1.Кеңес одағының алғашқы жылдарындағы қазақ халқының көркем шығармашылығы.
2.Көркем шығарманың дәстүрлі және жаңа ... ... ... ... ұлттық дәстүрде өркендеуі.
4.Кеңес одағындағы Қазақстанның музыка мәдениеті.
III.Қорытынды.
Кіріспе
Қазақ халқының көркемдік қызметі әрқашанда оның отбасылық-тұрмыстық,
еңбек, ... ... ... ... бөлшегі болды. Онда
ежелден мал шаруашылығымен ... ... ... және ... өмір ... сондай-ақ ислам дінінің мұраттары мен түсінік ұғымдары,
халықгық педагогиканың ғибратты нақыл-өсиеттері көрініс ... ... ... ... ... ... ... қалған аймактарының бірі болды. Тарихтың өтпелі кезендерінде қазақ
халқына көптеген қиындықтарды басынан ... тура ... ... Қоқан, Хиуа хандары мен Бұқар әмірлерінің жыртқыш та қайырымсыз
ордалары қазақ даласымен ... ... ... ... ... ... және
құлдыққа сатқан олар бірнеше ұрпактың маңдай терімен құрылған құндылықтарды
аяусызтонап, жойды.
Еңбекші халыққа жергілікгі феодал-хандардың, сұлтандардың, билер мен
байлардың ... де ... ... ... ... ... қанауда болып, мұқтаждықта өмір сүрді. Феодалдық соғыстар,
өзара қырқыс, ру аралық тартыс, табиғат апаттары - ... бәрі ... ... және өлімші күйге жеткізді.
XVIII ғасырдың 30-жылдары басталып, XIX ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқын Шығыстың
феодалдық ... ... және де ... ... тұрған
империалистік отарлау езгісінен сақтап қалды. Сонымен қатар патша үкіметі
халыққа ... мен ... жаңа ... ... ... езгі ... толықгы. Патша әкімшілігінің өкілдері
жергілікті феодалдық билікпен одақтаса отырып,зорлық-зомбылық жасау ... ... ... ... Олар ... ... ... мәдениет
пен ілгерілеуге деген кез келген ұмтылысын аяусыз жанышты.
Қазақ халқының ... ... өмір ... қаншалықты ауыр
болғанымен, соған қарамастан ол мейлінше мол құнды көркемдік мұра жасады.
Қазақ халық шығармашылығы халықтың көркемдік ... ... ... ... кезекте ол қоршаган ортаны, тұрмысты танумен өзара
байланысты ... ... ... ... ою-өрнек жэне қолданбалы өнер, ән-
күй, би, сахналық өнердің жекелеген элементтері таралды.
Қазақстанның ою-өрнек жэне қолданбалы өнері ... көне ... ... ... жерін бір кездері мекендеген көне тайпалар кола
құралдар мен қыш заттарынан ... ... ... ... Сақтар,
ғұндар, үйсіндер темірден жасалып қүйылған жэне ... ... ... және өзге де ... ... жасады. Алтыннан,
күмістен, қоладан жасалған бұл әсем ... ат ... ... ән-күй аспаптарын, қару-жарақтарды әшекейлеуге қолданылды.
Қазақтардың дәстүрлі дамыған өнерлерінің бірі - ... іс ... ... киіз үйді ... үй ... ... бұйымдарды әшекейлеу
даму алды. Әсіресе киіз үйдің кигізден ... ... ағаш ... ... тоқу ... ... айрықша назар аудартады.
Қазақ ежелден-ақ төлтума би мәдениетін иеленген ... ... ... ... оның діни ұғымының, эстетикалық мұратының, ... ... ... еді. ... да ... ... Олар
ауру-сырқаулардан «үрейлі жынды қуу» үшін ... ... ... ... ... сиқырлы күшіне және басқа да тылсым құдіретке табынуын
білдіретін ырымдық-діни билер болды.
Театр ... ... ... ... ... топтарының күшімен
дамьщы. 1223 жылғы Монғол шапқыншылығы кезінде жойылған Отырар қаласының
Шымкенттен алыс емес ... ... ... ... кезінде театрлық
перде табылды. Бұл XIII ғасыр басында ... ең көне ... ... ... ... жэне ... ... өнері ежелден
келе жатқанын дәледдей түседі.Қазақтарда ... ... ... түрде айрықша таралды. Ежелгі уақыттан бері қазақ халқының
рухани өмірінде, қоғамдық және отбасылық ... ... ... орын алып келген төлтума ән - күй ... ... ... тұтастай өмірін қамтыған барлық құбылыстар өнердің ән жэне күй
түрінде шынайы көркемдік көрінісінін тапты.
Кейбір халықгар сияқгы ... да тек жеке ... ... ... ... ән айту, ансамбльдік аспапты музыка олардың тұрмыс
салтында орын алған жоқ (кейбір жағдайда болмаса). ... ... өзін ... немесе аспапта орындаушы халықтық ... ... ... болды. Қазақтардың мейлінше бай ... ... тілі ... ... мен әуені ғасырлар бойы біртіндеп екшеліп
пайда болды.
Төңкеріске дейінгі дәуірдегі халық ... ... ... ... ... мен сәулесін тапты. Ән мен күйде күштілердің ... ... ... ... ... ... мен
жалшылардың теңсіздіктегі шермұңы, теңін таппай қалың малға күштеп берілген
қыз зары жырланды.
Сан ... бойы ... ... ... фольклоры
жазбаша емес халық шығармашылығының негізгі формасы ... ... ... ... ... шығармашылығының бастапқы сатысы болды деуге
болады. Оның көркемдік-эстетикалық сипатына тән төлтумалық қасиеті соңғы он
жыдда бірнеше ... ... ... ... ... ... екі томдық академиялық басылымды, қазақ халық
ауыз эдебиеті шығармашылығы тарихының орыс тілінде ... ... ... атауға болады. Қазақтың дәстүрлі эпосы, лиро-эпосы, халық әндері,
ертегілер, айтыс, сонымен қатар қазіргі қазақ фольклорынан ... ... ... ... ... ... фольклорьшың түрлік-жанрлық
көп қырлы табиғатының құрылымы, ... жэне ... ... ... ... ... ... арасында әрқашан да ауызша
әншілік-поэтикалық шығармашылық ерекше таралған деген ортақ ... ... ... ... ... ... баланады.
Мәселен, "Хас шебердің қолы алтын, хас эншінің сөзі ... Ал ... "Қыз - ауыл ... ән - ... ... дейді. Халық эншілері
тамаша әрі бас орындаушылық шеберліктерге ие ... Оның ... ... өрістеген көшпелі өмір салты жағдайынан туындаған сайын дала төсінде
шүйіркелесе ... сыр ... ... ... маңызды болған дауыс
күшінің әсері айрықша ықпал етті.
Енді қазақ әншілік-поэтикалық фольклорының ... ... ... ... ... жыр (лирика) (ғұрыптық емес
және ғұрыптық-тұрмыстық), еңбек, шаруашылық өлеңдер, өсиеттік өлендер, қиял-
өлеңдер, сатиралық және юморлық өлеңдер, дастандар, ... ... ... ... ... дөп басар сырлы және интимді болып
келеді. Оларда халықтың дүниетанымы өзінің шынайы көрінісін тапқан.
Лирикалық шығармалардың қаьарманы орындаушы немесе ... өзі ... ... мен ... ... өз ... өмір сүрген дәуірді, оның
сол тұстағы мұратын (идеологиясын), саясатын бағалап, сол арқылы ... ... ... өз ... ... ... бұл ... шығармаларда
замана рухы шынайы суреттеледі.
Ғұрыптық емес лирикалық өлеңдер ... ... ... ... ... қара ... ... ән-өлең, желдірме сияқты жанрларды атауға
болады.Арнау әдетте жекелеген адамға немесе тұтас қауымға арна-лады. Суырып
салма ақындар ... ... ... ... ... ерекше жағдайларға
байланысты шығарып, оны жиналған қауымға немесе ... ... ... түрде орындайды. Ақындар нақты немесе өзге де болған
оқиғалардың мән-маңызын ... ... ... оған ... өз
көзқарасын білдіреді. Және де жиналған қауымға ... ... ... ... ... ұсынады. Сонымен, арнау өлевдер өзінің жарқын
көсем сөздігімен ерекшеленеді.
Бұдан басқа айтулы тұлғаларға арналған арнау өлең де бар. ... ... ... ... бұл түрі ... ... ... дараланады.
Мадақтау жанры жағынан еуропалық поэзиядағы одаларға жақын.
«Мадақтау» термині «панегирик» атты поэтикалықұғымға өте жақын. Ежелгі
гректер мерекелік салтанаттарда ... ... ... ... ... ... ... мэлім. Классикалық Шығыс поэзиясында «панегирик»
жанры Рудаки, Фирдоуси, ... ... ... тән. Ал ... ... ... өлеңцерінің көркемдік сипаты жэне поэтикалық
куатынатән өзіндік қасиеттері бар.
Басқа да халықтардың ... ... ... ... ... кеңінен тараған өлең жанры болып табылады.
Кеңінен тараған дәстүрлі қазақ тарихи өлеңі "Қаратаудың басынан ... деп ... Онда ... ... ... ... ... тағдыры жырланады. Тарихи өлеқдерде сонымен қатар Қоқан және ... ... ... ауыр шайқастар, 1916 ... ... ... ... ... жэне де ... ... поэзиясында көнеден келе
жатқан қара өлең орыс ... ... ... ... ... Ақ ... ... жарасар өмілдірік,
Мұндай тосын кездесуде
Өлең айт, досым, төгілдіріп.
Биік тастан да зәулім тастар бар,
Сол тас арасында мал ... шөп ... ... ... беу, ... сұлу ... ұясы бар.
Хат-өлең немесе сәлем хат - әлеуметтік-тұрмыстық поэзияның жанрлық
түрінің бірі. Өзге де халықгарда, соның ... ... ... ... түр жоқ ... ... да ... арнаулар сиякты сәлем хат накты ... ... ... жэне денсаулығын сұрау, жаңалықтар түрінде болып
келеді. Бұдан соң арнауға арқау болған, яғни ... ... ... ... ... ... ... және жазбаша екі түрі бар. Мұның екеуі де халық
арасында кеңінен тараған. Алайда төңкеріске ... ... ... ... ... ... ... болды. Қазіргі кезенде халық арасында ... ... ... ... ... ... ... хаттары
сакталған.
Ән-өлең - ғұрыптық емес лириканың кеңінен белгілі жанрлық түрлерінің
бірі.
Төңкеріске дейінгі кезенде бұл жанр ... сал, Ақан ... Жаяу ... ... және өзге де белгілі қазақ ақындары мен эншілерінің
шығармашылығында ... ... ... ... ... тұлғасы
Қазақстан Ғылым Академиясының ... ... ... ... ... ... - қазактың ауызша поэтикалық әлеуметтік-саяси лирикасының
өзіндік жанрлық түрі. Онда лирикалық өлең мен ... тән ... ... ... лирикасы. Бұл адамның сезімін, көңіл күйін білдіретін жэне
де түрлі салт-сана, ... жэне ... ... ... өлең.
Тұрмыс-салт,өлеңдері сонау көне заманнан келеді. ... ... ... ... жар-жар, беташар, бесік жыры, ... ... ... апту ... жатады.
Той бастар - әр алуан қуанышты оқиғаларға ... ... ... ... арналган өлең (келін түсіру, батырдың жеңіспен
оралуы, құрметті адамдардың мерей тойыт. б.).
Той тарқар - ... ... ... ... та ол ... орындала
бермейді. Халық поэзиясында өлең жанрының бұл түрі аз тараған.
Тойбастар ... той ... да ... ... ... ... айтылады. Осы өлеңнің айтылуымен көпшілік ... ... ... Ақын салтанатты мерекеге жиналғандар мен ... ... ... ... есте ... ... атайды.
Әншілік және асқан орындаушылық шеберлігімен, ... ... ... атап өтеді. Сонымен қатар орын алған кемшіліктерді де
көрсетіп, олардың болашақта ... ... ... ... мен ... білдіріп, өзінің көркем де нақышты әнімен тойдың
аяқгалғанын ... - ... ... неке ... күні ... мен ... кезектесе
орындайтын тұрмыс-салт жыры.
Беташар - қазақ халық поэзиясында ежелден белгілі тұрмыс-салт жыры. Ол
әншілік-поэтикалық қолма-қол суырып ... ... ... Ақын жаңа ... келінді күйеудің туған-туысқандарын келісті
әзілшыны аралас ... ... ... ... Өлең ... ол келіннің бетіндегі пердесін ашу сәтінде айтылады. Өлеңнің
әрбір шумағынан ... ... ... ... ... ... бас иіп
сәлем береді, яғни күйеуінің туған-туыстарымен өзіндік танысу ... соң ... ... келінді мақтап, мадактауға көшеді.
Дәстүрлі ... ... ... сақ ... ... ... мұнан соң келінге өсиет, ғибрат айтылады.
Бесік жыры ~ өмірге жаңа келген ... ... ... ... ... Бұл өлең ... ... болғанымен, қазіргі кезеқде де айтылады.
Қазақ бесік жырының әр шумағы мынадай жолдармен басталады: «Әлди, әлди ақ
бөпем, Ақ ... жат ... ... ... ма ... ... ... ма
екенсің, Шешен болар ма екенсің».Әрбір дэстүрлі ... ... ... ... ізгі ... ... ... халық поэзиясында қоштасу тақырыбы жағынан әр түрлі.
Атап айтқанда, ата-анамен, туған-туысқанмен, ... ... ... ... ... құспен және тағысын тағы басқа да ... ... ... да ... ... де қасіретті сарыны, орындалуы және
мазмұны ... ... бұл ... оның ... ... жоқ деуге болады.
Естірту, көңіл айту, жұбату Адам ... ... ... ... көңіл айтпау мүмкін емес, ал көңіл айтып қайғыға ортақтасқан
жағдайда қаралы жандарды жұбатпау тағы да мүмкін ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Еңбек және кәсіп өлеңдері. Қазақтардың еңбек және кәсіп өлеңдері
бақташылық, жер, ... және ... ... ... ... Бұл ... ... өледдері болды десек, XIX ғасырдың екінші
жартысьшда Қазақстанда шахталар мен ... ... ... ... кедей-кепшіктің өндіріс орындарына күнкөріс үшін баруынан
казақ шаруаларының да өз ... ... ... ... ... ... жэне ... қожайындарының әділетсіздігін, жұмысшылар өмірі ... ... өз ... ... ... ... ... өлең, жұмбақ өлең, мысал өлең, алғыс
өлең, насихат өлец ... ... Бұл ... ... яғни тәлім-тәрбие туралы материал мейлінше мол.
Төңкеріске дейінгі қазақ поэзиясының алтын қазынасынан Асан Қайғы,
Қазтуған, Доспамбет, ... ... ... ... ... Шал, ... Сүйінбай, Майкөт, Құлыншақ, Қашаған, Қашаубай, Ақтан,
Майлықожа жэне өзге де орта ... ақын және ... асыл ... табылатын құнды өсиеттері ұрпактан-ұрлаққа жетті. Қиял өлең (аңыз
өлең, әпсана өлең) қазақ фольклорына ғана ... өзге де ... ... ... ... қазынасында ертегілер мен ... ... ... ... ... орын алады. Кез келген жыршы
оларды балалар үшін үлкен шабытпен орындайды.Сатиралык ... - ... ... ... ... да ... тұрмыстағы, мінез-құлықтағы
жағымсыз көріністермен күрестегі ... қару ... ... ... де ... юморлық, әзіл-қалжың, сарказм, өткір ... ... ... Олар әр ... сипатта бола отырып, юмор,
әзіл-қалжың, сын, өткір шенеу, сарказм, иронияны қамтиды.
Қазақтарда өлең шығармашылығымен қатар эпикалық ... ... ... кеңінен таралған.
«Дастан» термині қазақ ауыз әдебиеті дәстүрінде ... ... Орта Азия мен ... ... ... араб және ... тілдерінен
енген. «Дастан» гректің «поэма», «эпос» сөздерінің синонимі және ... ... ... Бұл жанр Таяу ... Орта Азия жэне ... ... ертеден тараған. Х-ХІ ғасырларда араб, парсы, тэжік,
өзбек, түркімен, әзербайжан әдебиетінде романтикалық дастандар ... ... ... ... ... ... және басқа да дастандар жазылды. Қазақ поэзиясында халық
батырлары туралы дастандар ерекше белгілі. ... ... ... Жоңғар, Қоқан жэне Хиуа басқыншылығына қарсы күресі көрініс тапты.
Қазақтың ән-күй поэтикалық фольклорындағы кеңінен тараған үлгілердің
бірі - ақындар айтысы.
«Қазақ ... ... ... ... ... ... мынадай
анықтама берілген: «Айтыс - қазақ фольклорының көнеден бүгінге ... ... ... ... ... ... термині «айт», «айтысу» етістігінен
шыққан. Халық ақындары қолына домбыра, ... ... алып ... ... ... ... ... - музыкалық-поэтикалық қолма-қол суырып салмалықтың ең
жоғарғы сатысы. Халық ортасынан шыққан талантты суырып салма ... ... ... әлеуметтің алдында бетпе-бет өнер сайысына түседі.
Айтыстың шын мәніндегі шебері қарсыласына жауап беруде еш ... ... ... ... ... әрі тамаша поэтикалық бейнелеуге бай ... ... ... ұтқырлыққа толы болып келеді.
Ұлы Октябрь революциясына шейін қазақ музыкасы ... ... Ауыз ... сияқты музыкамыз да жазба мәдениетке жете алмады.
Біраң сол бір ... ... ... де ... ... сан жағынан да,
сапа жағынан да бай болатын. Ол жөнінде орыс және ... ... ... айтып кетті. Әндеріміз, күйлеріміз мазмұны, түр жақтарынан жан-жақты
болды. Әндердің кейбіреулері куплеттік қалыптан асып ... ал ... ... ... ... Осының бәрі де халың музыкасының бай, көп
сырлылығын дәлелдейді.
Бірақ ... ... ол ... ... сатыға көтеріле
алмады, көтерілетін жағдай болмады. Әндерді, күйлерді ... ... да бір кісі ... ... ... ... деген болмайтын.
Сөзін біреу, музыкасын ... ... ... кісі ... ... жағдай ол кезде кездеспеді. Алайда музыкаға аса қабілетті
қазақ халқы ғасырлар ... ... ... ... ... ... ала
жүріп, ақыры біздің сәулелі дәуірімізге жеткізіп берді.
Қазақтың халың музыкасы бірінші рет ... ... сол ... ... жылы ... ... Орыс музыка мәдениетінің
көрнекті өкілі Александр Викторович Затаевич деген кісі 1920 жылы ... ... ... Орынбор қаласына келіп, қазақтың ән-күйін
қағазға ... ... ... ... ... ... ... тұрғын
қазақтардан, бастауыш, орта дәрежелі мектеп оқытушыларынан, оқушыларынан,
курста келгендерден ... ... ... алып, кейін оларды жер-жердегі
музыка жинауға кіріседі. Сөйтіп, ол 1920 жыл мек 1931 ... ... 1500 ... екі ... етіп бастырып шығарды. Бұл жұмыс қазақ
музыкасының профессионалдың жолға қадам басуының алды ... ... ... ... музыка этнографиясы саласында айта
қаларлықтай еңбек болумен қатар, совет және шет ел композиторларының,
музыка зерттеушілерінің творчестволық ... ... ... ... ... сияқты жер жүзілік мәдениет қайраткерлері қазақтың халық
музыкасының байлығын, А. ... ... аса ... ... ... М. ... ... композиторлар қазақ музыкасының негізінде ірі
оркестрлік шығармалар жазды, жеке аспаптарға арнап миниатюралар түсірді.
А. Затаевичтің өзі де тек ... ... ... ... ... ... да қоса жүргізді. Ол көптеген халың музыкасының
нұсқаларын фортепианоға, оркестрге, дауысқа түсіріп, жер ... ... Ал ... ... ... ол ... музыкасының теориялық
жағынан да біраз әңгіме етті, әншілердің, күйшілердің, жыршылардың
өмірбаяндарын, орындаушылың шеберліктерін, қазақ ... ... ... ... сөз ... ... ... музыка
өнерпаздығы көріне бастады. Орынборда, Ташкентте, Семейде, Ақтөбеде және
басқа қалаларда ... ... ... ... ... ... ... үйірмелері ашылып, олар өнерпаздың
қозғалыста үлкен роль атқарды. Орынборда рабфак студенттері ұйымдастырған
сауық кештерін, Ташкентте, Қарқаралыда болған ән жарыстарын қазақ
музыкасының алғашқы қызу ... ... ... ... 1921 ... ... ... инсти-тутының жанында Құрманбек Жандарбековтің
басқаруымен «Біржан — Сара» музыкалық спектаклі қойылды. Орынборда ... ... ... студенттері спектакльдер берді. Семейде
осы кездегі бірнеше облыс қатысқан үлкен өнер жарысы болды. Қарқаралы,
Қоянды жәрмеңкелерінде ... ... Иса ... Қали ... үлкен өнер базары болып жүрді. 1925 жылы Ақтөбеде педагогика
техникумы мен совет-партия ... ... ... ... «Еңлік — Кебек» пьесасы музыкалық спектакль болып ... ... ... ... сол бір ... ... ... қазақ әндерін шырқап
Европаға жайды. Осылай арқасын советтік күн шалған қазақ халқының
таланттары жауыннан кейінғі көктей, бой ұрып жарыққа шыға бастады.
Қазақ ... ... ... ... ... роль атқарған —
1926 жылы ашылған қазақтың тұңғыш драма театры. ... ... ... ... ... ... ... жүрді. Ол концерттерде қазақтың
әншілері, күйшілері, жыршылары, күлдіргілері, бишілері шығып, тыңдаушылар
алдында үлкен абыройға ие болды. Әсіресе театр Алматыға келгеннен кейін
оның ... ... ... ... ... ... Ержанов, Қуан
Лекеров тәрізді әншілер қосылып, театрдың концерттері ... да ... ... Осы ... ... ... Өмірзақовтың күлдіргі
репертуары, Құрманбек пен Шараның билері, Қалыбек Қуанышбаевтың тақпақтары
театр сахнасына тұр берді. Отызыншы ... ... ... ... «Еңлік
— Кебек» спектаклі біздің музыкалық драмамыздың басы болды. ҚазаҚстанда
туып-өскен, қазақтың тілін де, музыкасын да жақсы зерттеп ... ... ... ... — Кебек» спектаклінде қазақ музыкасын дауысқа,
оркестрге лайықтап өңдеді. Еңлік ролін ойнаған ... сол ... ... та, ... та қабілетінінің мол екенін көрсетті. Сондай-ақ
Қанабек Байсейітов, Құрманбек Жандарбеков, Жүсіпбек Елебеков және ... ... ... ... ... Осы бір көріністің өзі
қазақ өнерінің қарыштап өсуге айналғанын, ал жалғыз драма театрының астана
халқының мәдени шөлін қандыра ... ... Қара ... сәні — ... ... ... болашағы ашылды.
1933 жылы музыкалық студия құрылып, оған драма театрынан бір топ адам
көшті. Бір жыл ... ... ... 13 күні ... ... ... ... шымылдығын М. Әуезовтің «Айман — Шолпан» пьесасымен көтерді. Айман
ролінде ... ... ... Әнеш Ержанова, Арыстан ролінде Қанабек
Байсейітов, Көтібар ролінде Құр-манбек Жандарбеков, ... ... ... ойнады. Спектакльдің қызықты болғаны сондай, қатарынан 100 рет
аншлаг болды. ...... ... ... ... әндерінен,
күйлерінен композитор И. Коцык құрастырды. Спектакльді халың артисі,
қазақтың тұңғыш ... ... ... ... ...... ... алғашқы баспалдағы болды. Музыка театры осыдан кейін Бейімбет
Майлиннің «Шұғаның ... атты ... ... ... пьеса
қойды. «Шұға» спектаклінің де беделі халық алдында үлкен болды. Осы
спектакльде ... ... рет «өз ... ... ... ... ... болмаған әйел дауысының ашылығын ақырая отырып тыңдаса да,
кейін заман ... ол ... ... ... ... құлақ үйреніп
кетті.
Театрдың екінші бір творчестволық асуы «Қыз Жібек» спектаклі болды.
Музыкасын құрастырған композитор Е. ... ... ... ... қоса ... қазақтың не бір шұрайлы, «семіз» әндерін ... ... ... ... ... Оның ... бұл кездерде
артистер де біраз практика алып, сахналық ... ... ... ... «Қыз ... спектаклі аса құнды болып шықты. ... жаңа ғана ... ... ... Ғ. ... либреттосы
да жетістіктер себебінің бірі болды. «Қыз Жібек» спектаклінде екі дауысты
хор және ... ... ... ... ... ... Оның соңынан
қойылған Б. Майлиннің ... ... ... да біздің заманға
тақырыптық жақындау мәселесінде үлкен табыс болды. Бұл екі пьеса музықалық
театрдың ... ... ... ... орын алды.
Отызыншы жылдардың басында Қазақстанда музыкалық білім алу ... ... ... 1932 жылы музыка техникумы ашылып, бір жылдан кейін ... ... ... ... ... техникумы профессионалдық музыкалық
орта дәрежелі білімі бар қазақ жастарын тәрбиелеп шығаруда бірінші қарлығаш
болды. Ағайынды Абдуллиндер, ... ... ... ... ... осы ... ... музыкалық білім алу қадамдарын бастады.
Бір-екі жыл өткенсін-аң Қазақстанның көйбір облыстың қалаларында музыканың
орта және бастауыш оңу ... ... ... Солардың бірқатарларынан
оңып шыққан жастар ішінде кейін біздің музыка ... ... ... аз ... ... музыка, театр өнерлерінің дамуында үлкен роль
атқарған оқиғаның бірі — 1934 жылы ... ... ... ... ... слеті.Ол слетке республиканың жер-жерінен көптеген
әншілер, күйшілер, бишілер, тақпақшылар, ойыншылар келді. Олардың ішіндегі
қабілеттілері ... ... ... ... және оңу ... Слет ... ... туын бұрынғыдан да жоғары көтерді,
оның одан әрі дами беруіне жол салды. Кейінгі кездерде дәстүрге кірген ... ... ... ... ... сол бір слет басы ... ... болмайды. Өйткені өнер иелері халықта ... ... ... ... ... араласуды үнемі көздеп отыратыны да осы
себептен. Халық ... ... ... осы ... ... жылма-жыл
көрінуде.
1933 жылы жоғарыда аталған музыка техникумының жанынан Қазақстан
үкіметінің қаулысы бойынша қазақ ... ... ... және ... ... ... дамытатын тәжірибе ұстаханасы ашылды. Оған
аспап шеберлері М. Романенко, Қамар Қасымов шақырылып, олар жаңа ... ... ... ... қазақтың ән-күйлерін жинау жұмысымен
шұғылданды да, ұстахана аспап жасау ісін ... Сол ... ... ... құралған он бір кісілік шағын домбыра ансамблі
құрылды. ... ... ... ағаштардан жасалып, шектері заводта
дайындалды, домбыралардың, сырт ... ... ... ... да
молайды. Ансамбль слетке он жеті кісі болып келді. Сол слеттің нәтижесіне
арналған мәжілісте осы ... ... ... қатысқан жақсы
домбырашы, қобызшы, сыбызғышыларды қатыстыра ... ұлт ... ... үкімет қаулысы шықты. Оркестрге Қазақком аты берілді. Оркестрдің
ұйтқысы болып, алғашқы студенттерді ... ... ... ... Науша Бөкейхановтар, Ұлпан Мұхитов, Қамбар Медетов
және слеттен қалған атақты музыканттар ... ... Қали ... Қаламбаев, Ғабдұлман Матов, Ысқақ Уәлиев және ... ... ... қазақтың халық күйлері тартылып, бір жағынан
оркестр әншілерге сүйемел жасап ... 1935 жылы ... ... ... ... ... ... елге жайды. Оркестр аз уақыт
ішінде буынын бекітіп, репертуарын молайтып, халқы сүйген ... ... ... ... ... ... ... мүшелері бірінші бас қосқан
күндерінен бастап нота ... оқи ... Оның ... баға ... ... мәлім.
Осы айтылғандармен қатар отызыншы жылдардың басынан бастап ... ... ... ... онда музыкалық хабарлар беріле бастады. Бұл
жұмыста жоғарыда аты аталған И. Коцык және композитор Б. Ерзакович ... ... И. ... хор ұйымдастырып, Б. Ерзакович ... ... ... ... музы-касының профессионалдың жолға түсуіне айта
қаларлықтай үлес қосты. Онда бұрын-соңды ... ... ... ... ... т. б. ... ... шықты. Олар қазақңтың бай
әндерін радио арқылы қалық жұртшылыққа таратты.
1934 жылы ... ... рет ... (би) ... ... ... болмаған классикалық би өнерінің іргесін қалады. ... ... ... ... ... ... және ... би өнерік
иемденуге кірісті. Москва, Ленинградтан музыканың, театрдың, би өнерінің
үлкен мамандары шаңырылды. Олар өздерінің ... ... адал ... ... ... би ... ... басып кетті.
Бұл айтылғандардың үстіне Қазаңстанның партия, үкімет басшылығы
Москва, Ленинград ... өнер оңу ... ... ... ... оған қазақ жастарын топтап жіберіп жатты. ¥лы ... ... ... ... жая қарсы алып, аға орыс халқының әлемге
әйгілі жоғары сатылы өнерін үйрете бастады. Осылай ... ... жол ... орыс ... ... арқасында Қазақстанда өнер
майданы қызып, бұрын түске де енбеген қыруар жұмыс істелді. ... ... 2 ... ... қана келген қазақ халқы ағарту ... өнер оқу ... ... музыка өнерінің бір асу белі — 1936 жылы ... өнер ... ... ... қадам басңан бірнеше
ғана жылдар ішіндегі өнер табысын астана ... ... ... ... ... ол онкүндіктен үлкен абыроймен, табыспен, үлкен
сеніммен ... ... ... атанған Күләш бастап барған ... ... ... ... ... барған әдебиетіміз үлкен бағалар
алып, өнер мектебі әдебиетіміздің ... ... ... екендігін
танытты. Онкүндік өнер мен әдебиетіміздің бұдан ... да ... күш, ... берді. Онкүндікке қатысқан Қазатком атындағы ұлт оркестрі, қойылған
«Қыз ... ... ... және үлкен театрда болған онкүндіктің
қоры-тынды концерті — ... ... ... ... қарыштап қадам
басып келе жатқанын көрсетті.
Онкүндіктен кейін музыка театры операға айналып, ол ... ... Е. ... ... «Ер ... атты опера қойды.
Операның либреттосын талантты жазушы, музыка техникумының бірінші
директоры, республикада өнер ... ат ... келе ... ... бірі — ... Камалов жазды. «Ер Тарғын» операсын сахнаға
қойған Ң. Жандарбеков болды. Бұл оның бірінші рет өз бетімен қойған
музыкалың ... ... ... ... «Ер ... опера театрының
тағы да бір адым алға секіруі болды. Мұнда бұрынғы аты белгілі әншілерден
басқа жаңа, жас ... ... ... ... ... Серғали
Әбжанов, Рахима Мұсабекова, Әбітай Мұсабеков тағы сол сияқты жаңадан келген
жастар тобы операның ... ... ... ... Бұл ... ... де ... хоры да көбейіп, қомаңтанған кезі болатын.
Музыкалың жағынан «Ер Тарғын» операсында көп жаңалықтар байқалды. Халық
музыкасын өңдеуде әбден машықтанған, оны ... ... ... ... операда вокальдық дуэт, көп дауысты хор тағы сондай
опералық компоненттерді еркін пайдаланды. Әсіресе, бұл спектакльдің
айырмасы мұнда «Қыз ... ... ... ... еш жерде
кездеспейді. Барлың сөз әнмен айтылады. Композитор речитатив есебінде
қазақтың қысқа нұсқа ... өте ... ... ... ... ... басынан аяғына шейін музыкалы, сөйте тұра орындауға қолайлы болып
шықты. Сөйтіп, театр осы «Ер Тарғын» спектаклінен бастап ... ... ... ... ... атына көшті. Қазақ музыкалы театры тарихында бұл
да бір жаңа асу ... ... оның ... басңан қадамына жататын спектакльдері
—«Абай» (1944), «Біржан — Сара» (1946). Бұл операларда қазақтың ән-күйлері
цитата түрінде ... ... ... қаралып алынған. Бұл екі
операда бұрын-соңды ... ... ... ... ... ... ариялар бар. Соңғы М. Төлебаевтың «Біржан — Сара» спектаклі
СССР Мемлекеттік сыйлығының ... ... ... ... ... Е. ... ... Қ. Қожамьяров
«Назугум» атты опералар жазды. Республикамыздың 40 жылдығына ... ... Қ. ... пен Н. ... ... ... Е. Брусиловский
мен М. Төлебаевтың «Аманкелді» опералары дайындалып жатыр.
Операның кадрлары да осы кезде өсті. Бұрынғы ... ... ... ... Кенжетаев, Ермек Серкебаев, Роза Жаманова, ... ... ... ... ... ...... білім
алғандар. Сонымен қатар қазақ жастарынан опера дирижерлары шықты. Н.
Тілендиев, Т. Османов ... ... ... ... ... болып алды.
Қазақта мешеу қалған жанрдың бірі би болатын. Мінеки, осы би ... ... ... ... жылы ашылған филармония ... ... ... би де, ...... би түрінде. Классикалық
би көбіне хореография мектептерін бітірген жастар арқылы опера сахнасында
дамыды. Ол ...... ... осы ... ... ... Операдағы
билер, әрине сахналық драматургиямен байланысты болған себепті характерлісі
мен классикалық түрі ... ... ... ... спектакльдерде ол екеуі де
керек. Сонымен қатар осы бір аз жылдардың ішінде қазақта классикалық би
кадрлары да өсіп ... Оның жолы да әр қилы ... ... ...... ... ... — Назым» билерінің бірі сәтті, ... ... ... ... ... «Достық жолы», «Бақшасарай фонтаны»
қазақ балет өнерінің ... ... ... Бұл екі спектакльде айта
қалғандай көзге түскен Сара Көшербаева, Райкүл Тәжиева, Соня ... ... ... ... тағы ... болды. Ал, характерлі би
өнерінде Нұрсүлу Тапалова мен Алмас Бекбосыновтарды айтуға болады.
Қазақтың советтік музыка мәдениетінде ... орын ... ... бірі ... Бұл ... ... Қазақтың мемлекеттік хор капелласын атау
орынды. Капелла соңғы кездерде ... ... өте ... Ол ... ... халық әндерімен қатар орыстың, европалық композиторлардың,
совет композиторларының сүйемелсіз хорға жазған шығармаларын орындайды.
Капелла — хор ... ... ... ... біздің музыкалық
мәдениетіміздің дамуында капелланың үлкен ролі бар.
Соңғы жылдарда Алматыда ... ... ... ... Ансамбль
синтетикалың өнермен шұғылданады. Онда ән де, хор да, би де, қозғалыс ... де бар. ... ... ... аз ... ішінде ансамбль көп
жұмыс істеді. Ол советтік одақтас республикалардың біразын аралап, біздің
музыка саламыздағы ... ... ... ... ... әлі де көп ... алуы ... Әсіресе, орындаушылық мәдениет
жағынан ол коллективтің алдында недәуір жұмыс жатыр. Бірақ ансамбль өзінің
өміршеңдігін, халыққа мейлінше ... ... ... танытты.
Біздің музыка мәдениетімізде, музыкалық халықтық тәрбие беруде шешуші
коллективтің бірі — симфониялық оркестр. Қазақстанда ол әлі жас ... адам саны да, ... да, ... ... де ... өсе ... ... оркестрдің болуы, ... ... ... өсу ... ... ... жазғанын орындайтын көркем коллектив жоқ болғанда, жан-жаңты
композитор ... ... Бұл ... ... ... ... ... мәдени, рухани табыс. Оркестрді басқарушы жас ... ... бүл ... ... атап айту керек. Ол халық аспаптары
оркестрін басқару ... ... ... оркестрді басқаруға жетті. Осы
оркестрдің ұйымдастыру ... да көп ... ... Фуат — үнемі
музықалың шеберлігін өсіріп келе жатқан дирижер.
Қазақтың үлттық музыка мәдениетінің өсуіндегі ... бір ... ... ... ... ... оркестрі. Ол оркестр, жоғарыда
айтылғандай, әуелінде он бір адамнан басталып, осы ... ... ... ... ... Бұл ... ... партитурасы өзгеріп, байып,
аспаптары жаңаланып дамып, орындаушылық ... ... ... ... ... ... ... халық күйлерін бабына келтіріп ... ... ... ... ... ірі аспаптың шығармаларын
орындайды. Ол Совет Одағын ... ... ... ... ... ... ... қайтты. Құрманғазы атындағы халың аспаптары оркестрі
қазақтың рухани ... ... ... ... табысының бірі — музыканың білім
орындары. Сол 1932 жылғы жалғыз музыка техникумынан ... ... ... ... бұл ... ... етек ... Ондаған бастауыш, орта музыка
мектептерін былай ... 1944 жылы ... ... ... ... ... ... орны зор. Консерваторияда оқумен қатар ғылым
жұмысы да жүріп жатады. Онда ... аса ... ... ... ... музыка жинап жазатын фольклор кабинеті бар. ... ұлы ... ... атында.
Советтік өнеріміздің үлкен бір сыны — 1958 жылы ұлы астанамыз Москвада
өткен өнер мен әдебиетіміздің онкүндігі ... Ол ... ... 2 ... 2 ... 7 драма спектаклі, ондаған концертпен
барды. Әсіресе Үлкен театрда болған қорытынды концерт ... ... ... өскендігін дәлелдеді. Онкүндіктің аяғында жүздеген өнер, ... ... ... ... ... ие ... ... қазақ өнерінің профессионалдың қадам басқалы өткен ... ... ... адам ... ... қаулаи өскенін көрсетті. Біздің партия,
үкімет басшыларымыз респуб-ликаның өнер мен ... ... ... ... ... Мәдениет қызметкерлері тағы да
жаңа табыстарға жете түсуге уәде берді. 1958 ... ... ... ұлы
партиямыздың әділ ұлт саясатының салтанаты болды.
Қазақстанда өнер майданының қыза түсуімен ... өнер ... да ... ... А. ... ... еңбегінен бері қарай
қазақтың халық музыка үлгілері үнемі жазылып, жиналып келеді. Осы кезде
бірқатар ... ... ... ... жүздеп ән-күй
бар. Олар біртіндеп, аздап ... да ... ... ... ... көркем
әдебиет баспасы бірнеше музыкалық жинақтар шығарды. ... ... ... ... А. ... «1000 әні» ... ... шығады.
Онда әндердің, күйлердің аттары жөнделген, қосымша түсініктер жазылған. А.
Затаевичтің өзінің ... және ... ... сөз ... Енді ... «500 ән-күйі» баспаға дайындалып жатыр. Қазақ ССР ... мен ... ... ... ... бірігіп
Қазақстан композиторларына арнап кітаптар шығарды. Осы 40 ... ... та ... ... кітаптар басылып жатыр. Өнер ... ... ... бірі жаңын ... ... ... ... және өнер ... болу керек. Институт болумен
байланысты өнер зерттеу жұмысы жолға қойылмаң, кадрлар таңдап алынбақ, жаңа
музыка лабораториясы ... Онда ... ... және ... ... халың музыкасының үлгілері жиналмақ.
Қазақтың сөздігінде бұрын композитор деген атау да жоқ еді. Осы ... ... ... композиторлары одағы бар. Оның мүшесі жиырмадан астам.
Олардың негізгісі — консерваториялық білім ... ... ... ... ... ... үлес ... кеткен Мұнан
Төлебаев, консерваторияда композициядан ... ... ... ... ... Ңүддүс Қожамьяров, Латиф Хамиди және ... ... ... ... ... Еркеғали Рахмадиев, Мәкәлім
Қойшыбаевтарды атап кетуге болады.
Партиямыздың XXI ... ... ... ... үлкен етек алып
жайылып, ұлы Лениннің «Өнер — халың мүлкі» ... ... ... шын мәнінде
салтанат құруға айналды. Осы кезде ... ... ... ... ... кешкі және сырттан оқытатын музыка мектептері жаппай
музыка білімімізді көтеруде нәтижелі жұмыс атқаруда. Театрлар мен оқу ... ... ... ... ... Жақында
болып өткен Алматыдағы өнер мерекесі — біздің советтік музыка өнеріміздің
қаулап өсіп келе жатқандығының дәлелі. Бұл сияқты өнер ... осы ... да ... Өнер ... ... өміріміздің программасына енді.
Осының бәрі де профессионалдың өнер мен талапкерлік өнердің бас қоса ... ... ... ... ... ... ... үлкен қадам ұрды. Қазіргі
күнде музыка саласында атаңты сахна шеберлеріміз, ... ... ... Олар ... ... ... ауыл шаруашылығы, ғылым салаларындағыдай өнер салаларындағы
еңбеккерлер де үлкен табыспен келді.
Қазақтың ... ... ... ... жылдардың мәні аса зор
болды. Көптеген профессионалдың искусство мекемелері сол ... ... ... ... музыка студиясы, би мектебі, музыка ... ... ... орындар жарыққа шықты. Радио арқылы ... ... ... ¥лы ... ... ... театр институты, би мектебі
жанынан қазақ студиялары ашылды. Қысқасы, осы бір кездерде кең ... ... ... қызу ... ... Аз ғана жылдың ішінде қазақ
искусствосы бауырлас ... ... ... ... Оның айғағы — 1936
жылы Қазақстан Украинадан кейін ... ... ... ... ... ... халқының музыка қазынасында үлкен орын алатын, білімпаз,
зерттеушілердің назарына ерте ... ... бірі күй ... ... халық музыканттары арқылы біздің заманымызға ... ... ¥лы ... ... А. ... ... ... нотаға түсіріп, ал өзі оған
аса жоғары баға беріп ... ... ... бі ... ... Е. ... те, ... мәдениет қайраткері Ромен Роллан да
қазақ күйлеріне терең, әділ баға ... ... ... өмірімен тығыз
байланысты болғанын, күйлердің негізінде программалық өрістің ... ... ... композиторлары дұрыс пайдалана білсе, оның үлкен баға
жетпес қазына екендігін ... ... ... мен ... ... ... біздің ол кездегі жалғыз драма театрымыз Алматыға ... ... ... жеке ... ... күйші де шығып жүрді.
Бірақ, мәдени тілегі өскен ... ... ... керушілері күй орындау
саласында да жаңалың іздеді. Музыка ... ... ... ... әндей
күйдің де жаңалануын аңсады. Ол өте ... жаңа ... ... ... ... жеке ... ... шаруалыққа, соңадан тракторға,
көшпеліліктен отырықшылыққа, ұсақ қол ... ірі ауыр ... ... ... шаруашылығында социалистік желіге түсіп жатқан қазақ халқы
музыка мәдениетінің дамуында да осындай бір ... ... ... ... ... ... де ... ұшан-теңіз күй байлығын
орындайтын заттық мәдениетіміз — аспабымыз жаңа заманның құлашына ... ... ... ... ... ... бұрынғы кездегі домбыраның,
қобыздың үні аздық етті. ... ... ... мен заттың байлығының
арасындағы қайшыльщ көріне берді. Міне, қаң осы ... ... ... мұқтажына назар аударып отыратын біздің ұлы партиямыз өзінің
ежелгі қырағылығын тағы көрсетті. Қазақстан ... ... ... белгілі
қаулы алды. Онда қазақ совет музыка өнерінің барлық салаларын жан-жақты
дамыту ... ... ... сол ... ... нақты шаралар
белгіленді. Жоғарыда баяндалған отызыншы жылдардың ... ... ... ... лебі осы ... ... еді. Мұның көптеген
ізгі нәтижелерінің бірі музыка техникумы жанынан ... ... ... ... ... ... ... болды. Орыс, европалық халық
аспаптарын жасауда өздерінің шеберліктерін көрсеткен ағайынды Мануил ... ... ... аз ... ... ... домбыра жасап шығарды.
Домбыраның ібірінші ... ... ... ... дүрыс екенін
дәлелдеді. Көп ұзамай он шақты адамнан қазаң халқының тарихында ... ... ... ... шықты. Оның ұйтқысы, ағалары болып ... ... ... ... Мүхитов, Қамбар Медет
белгіленді. ... ... ... ... ... шебердің
қолынан өткен домбыраның бұрынғы кез келген ... ... ... ... ... айта ... айырмасы болды. Тіпті домбыраның
өзінің жаңалығын былай қойғанда оның ... ... ... ... жаңалық болды. Қанша жұрттан дыбысы аспаған домбырада тынысы тарылып
келген күйлердің қоқтыңтары енді ... ... аз ғана ... бар ... ... ... ... күйлері халың анасынан жаңа туғандай
болды. Жаңа ... ... ... ... енді ... да гөрі ... ... бірден-ақ жағдай тудырды. Алғашңы кезде
Алматының радиосы арңылы оқу орындары студенттерінің алдына шығып, ... ... осы ... бір ... ... ... өсіп, күшейіп,
көркейіп сала берді. 1934 жылы болған бірінші ... ... ... слетінен кейін Қазақстан Үкіметінің қаулысы бойынша оркестр
ұйымдасты.
Бұлар 1934 ... июнь ... ... жүріп жатқан халық
өнерпаздарының бүкіл ... ... ... ... бір ... ... ... көрсетіп отырған, ... ... ... он жеті ... ... еді. Қазақ халқының
тарихында домбыраның бір-бірімен бас қосып, халық ... ... рет ... осы болатын. Аспап шеберлері Эммануил Романенконың, Қамар Қасымовтың
осыдан бір жыл бұрын бастап, ... ... ... да ... ... ... күні еді ... аяқталды. Халық өнерпаздарының ішінен атақты домбырашылар,
қобызшылар, сыбызғышылар талапкерлер ... ... күш ... енді бұл ... ... ... ұлт оркестрі» деген
атақ берілді. Август айынан бастап оркестр ... ... Өмір ... ... ... өз ... жалғыз орындап үйренген домбырашыларды
оркестрдің өлшеуіне, есебіне түсіру ... ... жоқ. ... ... ... ... қиындық бөгеттен сүрінбей өтетін ... ... ... бұл ... да ... ... ... аса бір қызу
қарқынмен репертуар құрастыру ... ... Енді ... адам ... жаңындады.
1935 жылғы 2 январь күні Қазақстан Советтерінің IX съезіне оркестр
бірінші рет жаңа ... ... ... делегаттары оркестр орындаған әрбір
номерді аса сүйсінгендікпен ... ... ... ... ... жаңа бір ... ... болып қатарға қосылды. Январьдың 15 күні
Қазақстан Үкіметінің қаулысы бойынша осы оркестр ... ... ... ... оған совет поэзиясының алыбы Жамбылдың
аты берілді, оркестр филармонияның құрамына кірді.
1935 жылдың ... ... ... ... ... ... Ащысайдың кеншілері, Аралдың ... ... ... ... Турксибтің темір жолшылары,
тағы басқалары ¥лы ... ... ... ... ... оркестрін үлкен
қуанышпен қарсы ... Сол ... ... ... оркестр қазақ совет
өнерінің Москвада болатын онкүндігіне дайындала бастады.
1935 жылғы майдың 23-і. Москваның Үлкен ... ... ... өнері
онкүндігінің қорытынды концерті болды. Оркестрдің бұл концертке шығуы
жөнінде ... ... ... деп ... күні біз ... ... ... таудың көгілдір шыңдары
көрінеді. Салған әннің үніндей сылдырап су ағып жатты. Той басталды. Ауыл
сыртындағы бір ... ... ... ... ... ... ... әңгімешілері жиналысып отырды. «Сарыарқа» күйі ... ... ... ... де ... ... ... күйін
өте көркем, жағымды етіп орындады. Мұнда — құлаққа әрең естілетін шөптің
сыбдыры, кең далада келе ... ... ... әні, ... ... ... бүркітін қанатының суылы бар. Ал оркестр «Көбік шашқанды»
тартқанда, өздерінің дап келе ... ... ... ... біз үлы ... ... борыштармыз.
Өткен жылы бүкіл Совет өнерін дамытуда тарихи маңыз атңаратын тағы бір
документпен ңаруландың. Мен бүл жерде ... пен ... ... өмірімен
тығыз байланыстыру жайындағы партиямыз бен үкіметіміздің ... ... ... отырмын. Өнер ңызметкерлері осы партиялық документті ... ... ... оған ... өз ... ... ... беруді міндет
санайды.
Біздің ұлы Одағымыздың еңбекшілері үстіміздегі жылы ¥лы ... ... ... ... аса зор ... өрлеу
үстінде мерекелеп өтті» Еліміздегі әрбір республика, әрбір мекеме, әрбір
адам ... ... ... ... ... есеп ... Бұның өзі
барынша заңды мақтанышы, құрметке лайың ... ... ... де ... ... факультеті сәл кешеуілдеп болса да, сіздерге өз істері
жайлы әңгімелеп бермекші.
Аталған факультет жарың дүниеге не бары ... ... жыл ... ... ... Революцияға дейін әлемнің қай бүрышын алсаңыз да
консерватория жүйесінде бұндай ... ... ... Демек, ол —
тікелей Октябрьдің жемісі, ... ... ... ... Оның ... ... ... ¥лы Октябрь қайта туғызған халықтың, музыкалық ... ... Осы ... ... ... біз өзге ... мекемелер мен
оқу орындары өткізген шаралардан сыртқары қала ... ... ... ескертерім: біздің факультет музыканы зерттеуші емес, орындаушы
факультет. Сондыңтан ... ... да таза ... ... болмақ
емес. Яғни, біздің алға қояр мақсатымыз — ... ... ... ... ... музыка аспаптарын дамыту саласындағы көп жылдың тәжірибеден
туған кейбір ... ... салу ... ... өкіметі орнаған алғашңы жылдардың өзінде туысқан
Коммунистік партия патша ... ... шет ... ... ... ... ... білім беретін мектептер қазақ ... ... ... ... ... Киіз боқшасын арқалап, 8—10
шақырым жерден ... ... ... түйеге, тіпті, өгізге салт мініп,
мектепке қарай шұбырып бара жатқан қазақтың үлдары мен ... ... ... қай ... де ... Ауылдың мектептер жас ұрпаққа
бастауыш білім беріп қана ... жоқ, ... ... ... ... ... мәдениетін таратушы үйтңы да болды. Бұның бәрін айтып отырған
себебім: Мен өзім де сол түста ... ... ... ... ... ... бар. Мектептер мен қызыл керуендер іріп-шіріген ескілік
атаулыға ңарсы тұратын про-грестің, жаңа ... ... ... ... де ... ден қойды. Қазақтың даңқты халық композиторларының бірі
... ... 1920 жылы ... ағарту ісіне арнап «Учитель»
атты күй шығаруы да кездейсоң емес еді. Атап ... ... — бұл ... ... ... ... ... да жаңа болатын. Қазанғаптың күйі мүғаліммен
жаңаша, жаңа заманның тілімен сөйлесті. ... ... ... ... түрі мен ... да дәуір иісі аңқып, уақыттың қуаты
мен рухы айқын аңғарылып тұрды.
Домбыра 1917 жылдың өзінде-ақ біздің ... ... ... Ол ... ... ... Сейтек Оразалиевтің қолына тиіп,
Октябрь революциясының жеңісіне арналған қуаныш күйін шалқытты. 1923 жылы
Сейтек ... ауыл ... ... ... қатысқанда
домбыраның үні барлың ұлт өкілдеріне паш болды. Бұл кезеңде бастауыш, ... оқу ... ... ... ... де
домбырасыз ешбір жиын-мереке өтпейтін. Тіпті, көп ... ... ... де ... ... ... ретінде қолдан
түспейтін. Қазақтың халық компози-торлары да, ңатардағы ... да жаңа ... соны ... арнап күй шығарып, оны
халық арасына кеңінен таратты. Алайда мен жаңа ... ... бұл ... ... ... ол туралы басқа бір хабарламада толық айтылады.
Әдебиеттер.
1. Қазақ әдебиетінің тарихы.Т.1-Алматы,1998.
2. А.Қ.Жұбанов. ... ... ... Қазақ халқының батырлық жыры.-Алматы,1972.
4. Турекулов.Н. Современный казахский фолклор.-Алма-Ата,1982.
5. Жұбанов.А. Замана бұлбұлдары.-Алматы,1997.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңа ашылған мән-жағдайларға байланысты сот шешімдерін қайта қарау48 бет
Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау12 бет
Қазіргі кезеңдегі электрондық оқулық және оның өзіндік ерекшеліктері6 бет
Коммуникацияның теориясы4 бет
''Дәстүрлі мәдениеттегі кикілжің жағдайларды шешу тәсілдерін психологиялық талдау”56 бет
1) Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі 2)Өлең сөздің теориясы 3)Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері 4) Әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
1950 - 1980 жылдардағы КСРО-ның халықаралық қатынастар жүйесіндегі Үндістанмен байланысы61 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
Delphi мен Pascal-дің байланысы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь