Тіл және коммуникация

Кіріспе

1. ТІЛ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯ

1.1 Тіл мен коммуникацияның байланысы мен ерекшеліктері
1.2 Тіл біліміндегі коммуникациялық зерттеулер
1.3 Аңшылық пен саятшылық өнерінің қазақ коммуникацияіндегі орны

2 МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯ

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Қазақ тіліндегі аңшылық пен саятшылыққа қатысты атаулар халқымыздың дүниетанымдық ерекшеліктерін танып білуге мүмкіндік береді. Аңшылық пен саятшылыққа қатысты атаулар ұлттық рухани мұраны өз бойына сақтап келеді. Осы атаулардың тілдік қабаттарын зерттеудің маңыздылығы өте зор.
Әлемдік тіл білімі соңғы жылдарды ерекше қарқынмен дамып, жаңаша бағыт алып, тың өзгерістер мен жаңа ғылыми көзқарастар легін алып келді. Ұлт тіліндегі әрбір тілдік элементтердің табиғатын ұлт болмыс-бітімімен, этнос тіршілігімен сабақтастыра қарастыру бүгінгі таңдағы ғалымдардың алға қойған мақсаттары болып отыр.
Қазақ тіліндегі халықтың рухани-материалдық дүниесіне қатысты барлық фактарларды тілдік нысан ретінде зерттеудің өзектілігі артып келеді. Ұсынылып отырған зерттеу жұмысында аңшылық пен саятшылыққа қатысты атауларының тілдік таңба ретінде қалыптасу үрдісін зерттеуге, сипаттауға арналған.
Жұмыста қазақ тіліндегі аңшылық пен саятшылыққа қатысты атаулары зерттелінді. Оның ішінде аңшылық пен саятшылықта қолданылатын құрал-жабдық атаулары, қыран бүркіттің жасына байланысты атаулардың семантикалық ерекшеліктері талданды. Зерттеуде қазақ тілінің түсіндірме сөздігі, этимологиялық сөздік, фразеологиялық сөздіктердегі атауларға талдау жасалынып, олардың тіліміздегі алатын орнына мән берілді.
АС қатысты атаулар да өзге тілдік бірліктер сияқты талай ғасырды артқа салып, қазақ тілімен бірге жасап келеді. Олар қазақ тілінің сөздік қорынан ерекше орын алады. Қазақ тілінің сөздік қорына еніп, сөйлеу тілімізде, әсіресе, саятшылар мен аңшылар тілінде қолданысқа ие. АС қатысты атауларды зерттеу - қазақ тіл білімінің негізгі мәселесінің бірі болып табылады. Оларды жинастыру, зерттеу - бүгінгі күннің талабы.
АС қатысты атаулар әлемі де кең, олар адамның материалдық-рухани өмірімен тығыз байланысты болғандықтан маңызды рөл атқарады.
1 Брутян Г.А. Языковая картина мира и ее роль в познании // Методологические проблемы анализа языка. Ереван, 1976, с. 11.
2 Вежбицкая А. Язык. Коммуникация. Познание. Москва, 1996, 365с.
3 Аханов К. Тіл білімінің негіздері. А., 1993, 496 б.
4 Чернейко. Проблемы языка как предмет языка. Москва, 1959, 451 с.
5 Гак В.Г. К типологии лингвистических номинации // Языковая номинация. Общие вопросы. М., 1977 52 с.
6 Сулейменова Э.Д. Казахский и русский языки: основы контрастивной лингвистики. Издание второе. - Алматы, 1996. -207с.
7 В.фон Гумбольдт. Язык и философия культуры. Москва, 1985, 323с.
8 Серебренников Б.А. Язык и мышление. Москва, Наука, 1988, 254 с.
9 Кубрякова Е.С. Номинативный аспект речевой деятельности. М., 1986,156 с.
10 Поставалова В.И. Язык как деятельность: Опыт интерпретации концепции В.Гумбольдта. Москва, Наука, 1982, 145 с.
11 Леонтьев А.А. Язык, речь, речевая деятельность. Москва, 1969,136 с.
12 Колшанский Г.В. Объективная КМ в познании и языке. Москва, 1990, 258 с.
13 Маслова В.А. Введение в лингвокультурологию. М.‚ 1997, 289 с.
14 Н.Ю.Шведова. О семиотическом механизме культуры и языка. Таллин, 1993, 89 с.
15 Н.Г.Комлев. Онтогенез языка и коммуникация страны.Москва, 1986, 126с.
16 Гумбольдт В. Избранные труды по языкознанию. Пер. с нем. Москва, 2000, 400 с.
17 Е.Кассирер. Коммуникация как объект системного исследования. Ленинград, 1956, 255с.
18 Балли Ш. Общая лингвистика и вопросы французского языка. - Москва, 1955. -416с.
19 Вайсгербер Л. Родной язык и формирование духа. Москва, 1993, 135с.
20 Сепир Э. Избранные труды по языкознанию и культурологии. Москва, 1993, 656 с.
21 Радченко О.А. Язык как миросозидание. Лингвофилософская концепция неогумбольдтианства. Т.1, Москва, 1997, 254с.
22 Уорф Б. Л. Отношение норм поведения и мышления к языку. Новое в лингвистике. Вып. І.М., 1980,60с.
23 Уорф Б.Л. Наука и языкознание //Новое в лингвистике. Вып.1.-М.,1960, С.45-48.
24 Даниленко В.П. Языковая картина мира в гипотезе Сепира-Уорфа 1999, 120с.
25 Маслова В.А. Связь мифа и языка // Фразеология в контексте культуры. М., 1999,164с.
26 Шведова. Язык, коммуникация, общество: проблемы развития. Ленинград: Издательство ЛГУ, 1986, 266с.
27 Б.Жұмағұлова. Концепт «дом» в лингвокультурологических исследованиях // Материалы международной научно-теоретической конференции. АГУ им.Абая. Алматы, 1999, С.56-71.
28 Қасым Б.Қ. Қазақ тіліндегі күрделі атауларының теориялық негіздері: филол.ғыл.докт. дисс. ... авторефераты. – Алматы, 2002.
29 Гачев О.Б. Опыт выявления мотивированности. М., 1975, 122.
30 Колшанский Г.В. Соотношение субьективных и объективных факторов в языке. Москва, 1975, С.235.
31 Маслова Ю.С. Заметки по теории лингвокультурологии. Сборник Filologika. Москва, 1998, 425с.
32 Гумбольдт В. О различии строении человеческих языков и его влияние на духовное развитие человечества// Избранные труды по языкознанию. Москва, 1985, 400 с.
33 Флоренский Л.А. Столп и утверждение истины. Москва, 1990, 200с.
34 Караулов Ю.Н. Русский язык и языковая личность. Москва, Наука, 1987, 195с.
35 Верещагин Е.М. Язык и коммуникация. Москва, 1976, 248 с.
36 Гак В.Г. Теоретическая грамматика французского языка. Морфология. Москва, 2000. 1311с.
37 А.Алдашева. Аударматану: лингвистикалық және коммуникациялық мәселелер. Алматы, 1998, 215 б.
38 Жалмаханов Ш.Ш. Тіл білімі тарихы. Оқулық. Қарағанды: Кар Му баспасы, 1999,203 б.
39 Телия В.Н. Русская фразеология. Семантический‚ прагматический и лингвокультурологический аспекты. М.‚ 1996, 289 с.
40 Виноградов В.В. Русский язык: Грамма-тическое учение о слове. М., 1972,614 с.
41 Потебня А.А. Из записок по русской грамматике. Т. 1-2. М., 1958,536 с.
42 Қайдар Ә. Қазақ тілінің өзекті мәселелері. А.,1998,304 б.
43 Жанпейісов Е.Н. Этнокультурная лексика казахского языка (на материале произведении М.Ауезова). А.‚ 1989,228 с.
        
        Жоспар
Кіріспе
1. ТІЛ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯ
1.1 Тіл мен коммуникацияның байланысы мен ерекшеліктері
1.2 Тіл ... ... ... ... пен ... ... қазақ коммуникацияіндегі орны
2 Мемлекеттік тіл және коммуникация
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. ... ... ... пен ... ... ... дүниетанымдық ерекшеліктерін танып білуге
мүмкіндік береді. Аңшылық пен саятшылыққа ... ... ... ... өз ... сақтап келеді. Осы атаулардың тілдік қабаттарын зерттеудің
маңыздылығы өте зор.
Әлемдік тіл білімі ... ... ... ... ... ... бағыт
алып, тың өзгерістер мен жаңа ғылыми ... ... алып ... ... ... ... элементтердің табиғатын ұлт болмыс-бітімімен, этнос
тіршілігімен сабақтастыра қарастыру бүгінгі таңдағы ғалымдардың алға қойған
мақсаттары болып отыр.
Қазақ тіліндегі ... ... ... ... ... ... ... ретінде зерттеудің өзектілігі артып келеді.
Ұсынылып отырған зерттеу жұмысында ... пен ... ... ... таңба ретінде қалыптасу үрдісін ... ... ... тіліндегі аңшылық пен саятшылыққа қатысты атаулары
зерттелінді. Оның ішінде аңшылық пен ... ... ... ... бүркіттің жасына байланысты ... ... ... ... қазақ тілінің түсіндірме сөздігі,
этимологиялық сөздік, фразеологиялық сөздіктердегі ... ... ... ... ... орнына мән берілді.
АС қатысты атаулар да өзге тілдік бірліктер сияқты талай ғасырды артқа
салып, қазақ ... ... ... ... Олар қазақ тілінің сөздік қорынан
ерекше орын алады. Қазақ тілінің сөздік қорына еніп, ... ... ... мен ... ... ... ие. АС қатысты атауларды
зерттеу - қазақ тіл білімінің негізгі мәселесінің бірі ... ... ... ... - бүгінгі күннің талабы.
АС қатысты атаулар әлемі де кең, олар ... ... ... ... ... маңызды рөл атқарады.
1. ТІЛ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯ
1.1 Тіл мен ... ... мен ... ... ... ... әлі жете танылмаған аясы кең. Ғылым
мен өнер ... ... ... ... ... да, жердің шалғай ғалам
кеңістігін де нақты деректермен ... ... ... оларды
адамзаттың өмір шындығына біртабан жақын, ... ... ... ... ... дүниені бағалау, қабылдау, жалпы тіршілік-әлемге
деген көзқарасы - ... бойы ... ... ... ... ... қабылдау үрдістерінің нәтижесі және ұлттық құндылықтар
әлемінің көрсеткіші ... ... ... бір ... ... ... мәні бар ... құрылымына сәйкес күнделікті мінез-құлық пен
жүріс-тұрысын қалыптастыруы ұлт ментальдылығын ... Бұл ... ... ... ... ...... туыстарымен,
достарымен, яғни, өзін қоршаған ортадағылар тарапынан қабылданады» [1, 11
б]. Сол менталитеттің бір ... ... ... ... тағы ... ... өзге ... жинақталған реалий және
абстракт ұғымдарды белгілейтін ұлттық-мәдени қызметін атауға болады.
Шындықты әр ұжым, әр ұлт өз биігінен таниды. Өз ... ... ... ... ... ерекшелігі, дүниетанымы, сана-сезімі. А.Вежбицкаяның
айтуы бойынша, тіл біріншіден, ... ... ету үшін ... және
әлемдегі объектілер мен құбылыстардың тілдегі барлық категориялары адамға
бағытталып жасалған. Бұл - кез келген ... ... ... кез ... ... ... бар және ... тек табиғи немесе мәдени
ерекшеліктер ғана емес, сонымен қатар, ұлттық мінез-құлықтың ерекшеліктері
де ... [2, 21 ... ... – осы ерекшеліктердің себебін табуға әрекет жасау,
оларға қандай ... әсер етті ... сол ... ... ... ... ... қабылдау қасиеттеріне байланысты болды ма, осы сияқты сұрақтарға
жауап іздеу.
Тілдің қоғам өміріндегі маңызы туралы ғалым ... ... ... ... ... тілсіз іске асуы мүмкін емес. Тіл біздің ойымызды
білдіре ... ... ... өмір ... ... ... жеткізуші
болып есептеледі. Тіл объективті дүниедегі заттар мен құбылыстар, олардың
сапа, белгілері және бір-бірімен ... ... ... бір ... да айтып жеткізуге икемді келеді» деп жазады [3, 50 б.].
Адам дүниедегі бір затты тілдегі ... ... ал ... ... тосын дүниені немесе затты қабылдау санаға қиын соғады. Әлемнің ... ... ... ... яғни сөздермен өте ұқсас, көп
жағдайда олар ... ... ... ... ... әлем бейнесі сыртқы және ішкі факторларға
байланысты әр түрлі болғандықтан, тілдегі ерекшеліктер де сан алуан. Сыртқы
факторларға ... ... ... ... ... ... ... тарихи жағдай т.с.с. жатса, ішкі факторларға ... ... ... ... әлем ... басқаша айтқанда, сөздердің қоршаған дүниені
белгілеп атауы қандай жағдайларға байланысты жүзеге асады ... ... ... осы ... ... ... іздеуде. Бұл тақырыпқа байланысты
зерттеулер тілдің әлемді танудағы ... ... ... әр түрлі
пікірталас тудыруда.
Л.О.Чернейконың еңбегінде тілдің философиялық табиғатын, ... ... ... ... атауларды когнитивтік тұрғыдан
қарастырады: "Сепир – Уорф гипотезасының тұжырымдары көптеген зерттеулерге
жол ашты, нәтижесінде ... ... ... ... тапты, көптеген
деректер дәлелденді, нақтыланды. Бұдан мынадай қорытынды шығады: ... ... ... жоқ ... ... құбылысты, нәрсені танымайды,
"көрмейді", ал сана арқылы тану ... ... ... ... семантикалық кеңістікке, тілдің құрылымына, сөздердің санына және
олардың меңгерілу түріне ... [4, 10 б.]. ... ... – және ... ... ұғымдары туралы мынадай
түсінік бар екендігін айтады: ақиқат деп санадан тыс, ... ... ал ... ... ... ... дүние. Ақиқат дүние материалды
және идеалды болып ... ... Осы ... ... ... ... ... "Ақиқаттың кейбір элементтерінің тілде арнайы белгіленбеу
себебі осы ... ... ... ... соған сәйкес түсініктің
жоғына ... [5, 257 б.]. ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Әлем бейнесі әлемге деген белгілі бір ... ... ... Бұл ... Э.Д. ... ... бейнесі ұғымында бүтіндік
белгісі бар және ол ... ... ұзақ ... ... мәтін түрінде
жүзеге асуы мүмкін. Жеке сөздердің ... ... ... ... ... олардың қарым-қатынас қызметін атқару мүмкіндігі
бомауымен барабар" [6, 14 б.] деп ... ... ... ... ... әлем бейнелерімен қатар,
дағдылы сана-сезім арқылы қалыптасқан ғылымнан тыс әр түрлі әлем ... және ... ... ... ... аса ... ... табылады. Әрине,
кез келген шынайы әлем бейнесі ... ... ... ... одан ... ... танымға тәуелсіз пайда болған болмыстың объективті
байланыстары мен ... ... [7, 4 ... ... ең ... және ... құрамдарының бірі – тіл
болып табылады. Шындықтың адам санасында қабылданып, ой елегінен ... ... ... сөз ... ... ... ретінде айтылу үрдісі
нәтижесінде - әлем бейнесі тілде екінші ... ... ... ... мен тіл ... өзара тығыз қарым-қатынаста. Осыдан келіп,
әлемнің тілдегі бейнесі атты ұғым пайда болуы әбден ... Тіл ... ... көптеген ғалымдар зерттеу объектісі етіп алады. Осы бағытта
біршама жұмыс жасаған ... - ... Е.С. ... [9],
В.М.Постовалова [10], А.А.Леонтьев [11], Г.В.Колшанский [12], ... ... [14], ... [1]., Н.Г.Комлев [15]., Э.Д.Сүлейменова
[6] т.б. Бұл еңбектерде негізінен тілдің өмір сүруіндегі, ... ... ... рөлі ... ... ... ... ұғым қазіргі таңда дүние жүзі бойынша
көптеген ғалымдардың зерттеу объектісі болып ... Бұл ... ... ... ... деуге дәлелдер бар. Тек зерттеудің әр кезеңінде
ғалымдар ... ... ... деген ұғым аясын кеңейтіп, тіл білімі
ғылымына өз үлестерін қосуда.
«Әлемнің тілдік бейнесі» тақырыбына деген ... ... ... ... ... бірі - неміс лингвисті В.фон Гумбольдт
өз еңбегінде: «түрлі тілдер - ұлт үшін ... ... мен ... ... ... ... [16, 324 б.]. Бұл пікірді қостаушылардың
қатарына Е.Кассирер[17], Ш.Балли [18], Л.Вайсгербер [19] ... ... ... ... ... әрі ... жалғастырған
лингвистердің бірі - Эдуард Сепир. Бұл салада ... ... ... және оның ... (1924), ... ... ... (1929), «Қарапайым тілдердегі концептуалды ... ... және т.б ... ... «Лингвистиканың ғылым ретіндегі статусы» деген еңбегінде тілдің
«социалды шындықтағы» жол көрсетуші ... ... [20,26 ... тіл аса ... ... танытпағанымен, ол біздің қоғамдық
үрдістер мен мәселелер туралы түсініктерімізге бірталай әсерін тигізеді.
Адамдар тек ... ... ... ... өмір ... ... бәрі
сол қоғамның қатынас құралы болған тілдің ... ... ... ... ... де жол ... ... және де тілді пайымдау мен
сөйлесу арқылы қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... түсінігі - жай ғана иллюзия. Шын мәнісінде «шындық
дүние» әлдебір социалды топтың тілдік әдеттерінің ... ... ... тіл ... бір социалды шындықтың көрініс құралы деп санайтындай
ұқсастық жоқ. Әр түрлі қауым өмір сүретін әлемдер – ол ... ... ... ... ... сөз. Мысалы, бір жай ғана өлеңді түсіну оны
құраушы әр ... ... ... ... ғана ... ... ... олардың мағыналарының реңінде айқындалатын аталған қауымның символдық
көзқарасы, бүкіл өмірінің ... ... ... «Мы ... ... и ... воспринимаем окружающий мир именно так, а
не иначе, благодаря тому, что наш ... при его ... ... ... нашего общества» - деп жазады Э.Сепир
[20, с. 261]. Өзіміз байқағандай, Э.Сепир көзқарасындағы адамдардың сыртқы
дүниені қабылдауы және ... тек тіл ... ... ... ... ... кезеңдегі ғылыми тұжырымдармен сәйкес келе бермейді. Дегенмен,
Э.Сепирдің ... ... ... ... ... ... ретінде
лингвистикаға қосқан үлесі орасан. Бұл ұғым ғалымның еңбектерінде былай
суреттеледі:
1) Белгілі бір ... ... ... ... ... ... аяқталған жүйесі болып табылады. Бір тілден екінші тілге көшу
психологиялық тұрғыдан бір ... ... ... ... ... ... тіл психологиялық тұрғыдан алғанда қанағаттанарлықтай формалды
түрде аяқталған бағыт-бағдарды ... ... бұл ... тілде
сөйлеушілердің саналық ойлау жүйелерінің қатпар қатпарында тым ... ... ... ... ... мәдени қоймасы болып
табылады [20, 255 ... ... ... концепциясы» деген
мақаласында «әлемнің тілдік бейнесі» деген терминді «Weltbild ... деп ... ... рет тіл ... ... [19, 224 б.]. Лео
Вайсгерберді ерекше қызықтырғаны – тілдің идиоэтникалық мазмұны. ... ... ... ... ішкі ... ... жазған
еңбектерінен тапқан. «Әлемнің ... ... ... тұжырымдауды
Л.Вайсгербер 30-жылдардың басында бастайды. Өзінің «Ана тілі, ... және ... ... байланыс» деп аталатын тұңғыш ... ... ... ... қоры ... ... таңбалар жиынтығынан және сол тілдік
қоғамның үлесінде болатын ұғымдық пайымдау ... ... сол ... ... осы ... қорды меңгеру шарқына қарай осы тілдік
қоғамның әрбір мүшесі өз ұлтына тән ... ... да ... ... ана ... ... өз түсініктерінде белгілі бір әлемдік бейнені
иемденетінінен және осы ... өз ... ... ... ... деп ... [19, 224 б.]. ... Л.Вайсгербер
«әлемнің тілдік бейнесін» тікелей тіл феноменімен ... ... ... бүкіл тіл бойынан емес, тек тілдегі сөздік қордан көрінетінін
айтады. Кейіннен Л.Вайсгербер «әлемнің ... ... ... сыртқы
объективті дүниенің ролін төмендетіп, тіпті назарынан тыс қалдырып, ... ... ... ... жағын қарастыра бастайды.
Дүние дегенді дүниеге көзқарас деп алып, Л.Вайсгербер 1953 жылы жазған
«Мазмұнға ... ... атты ... ... ішкі ... ... рухтың мүмкіншіліктері мен жағдайларына сәйкес, болмыстың әр
тілдің жеке болмысына айналуына көмектеседі ... [21, 256 ... ... ... ... қатысы жайлы тұжырымдары
әлемнің тілдік бейнесі мен ... ... ... ... өзгере
бастады. Ол Эрнэст Кассирердің «Символикалық пішіндердің философиясы» деген
еңбегінде философиялық ... ең ... тіл мен ... ... ... деп жазғанымен келіспеді. Сайып келгенде Э.Кассирер әрбір теориялық
танымның алғышарты тіл арқылы құрылған дүние және ... ... ... тіл ... көрсетсе солай қабылдайды дегенді айтады. Э.Кассирердің
пікірі бойынша тіл айналымындағы ғылыми таным одан ... ... ... тілдердің сан алуан дүниетанымды тасымалдаушы болуы ғылымның
универсалдылығына сәйкес келмейді [17,116 б.].
Американ ... ... ... ғылыми бейнесі әлемнің тілдік
бейнесінен туындайды ... Ол «Біз ... және де ... дүниені біздің
ана тілімізбен көрсетілген бағытта бөлшектейміз. Біз ... ... ... ... ... ... үшін ... керісінше,
дүние біздің алдымызда біздің санамызбен реттеліп, ұйымдастырылуы тиісті
түрлі әсерлердің калейдоскоптық толқыны ... ... ... Сана ... ... ... - санамызда сақталатын тілдік
жүйе арқылы бір ретке келтіріледі ... сөз» [22, 123 ... ... ... ... бейнесі мен ғылыми бейнесі арасына
теңдік белгісін ... жөн. ... ... ... ... ... халықтық,
үйреншікті сананы кескіндейді. Американдық ғалымның тұжырымы ... ... ... ... ... ... ... мақсатымен осы сананың
елегінен өткізуіміз қажет.
Л.Вайсгербер әлемнің ғылыми бейнесінің универсалды болуы оны кеңістік
және ... ... ... ... және де ... ... рухына сәйкес болған жағдайда ғана ғылымның универсалдылығы
танылады деген пікірді баса айтады. ... ойы ... әр ... ана ... ... және ... ... маневр жасауға мүмкіндігі
бар, және адам бұл тұрғыда өзінің жеке тұлға ретіндегі өзіндік ... ... ... Бірақ бұл жерде Л.Вайсгербердің тұлғаның өзіндік
ерекшелігі деп отырғаны оның әлемдік тілдік көріністің ұлттық ... ... да ... ... бойынша, әр ұлт қоршаған
ортаны, дүниені өз танымы арқылы өз көкжиегінен ... [19, 56 б.]. ... ... «әр ... ... адамдар әр түрлі дүниеде ... ... ... ... ... келеді.
Тілдің күрделі жүйе екені және ол әр түрлі кішігірім жүйелерден тұратыны
мәлім. Сонымен қатар әр жүйенің ... ... ... бар. ... ... мүмкіндіктері басымырағы – тілдің лексикалық ... ... және тағы ... ... ... бейнесінің басымырақ болуы тілде басқа ... ... ... ... көп ... түсіндіріледі. Әлемнің тілдік
бейнесінің танымдық табиғатын осы лексикалық бірліктерден табу әлдеқайда
оңай болады. Л.Вайсгербер өз ... ... ... ана ... тәуелділігін көрсету үшін біршама лексикалық мысалдар қолданған.
Осы жерде сол мысалдардың ең көрнектісін айта ... жөн. Ол ... ... қойылатын есімдер турасында. Л.Вайсгербердің пікірі
бойынша және ... де ... ... ... ешқандай шоқжұлдыздар
жоқ. Адамдардың шоқжұлдыздар деп жүргені - тек жердегі ... үшін ... ... ... ... ... денелер. Шын мәнісінде
адамдарға ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Дегенмен, жұлдыздар әлемі адамдар санасында
өмір сүреді. Осы жерде тілдің ... ... күші ... ... ... күш ... ана ... жұлдыз шоғырларына берілген атауларда дейді.
Бұл атауларды біз өзіміздің алдымыздағы ұрпақ ... ... тура ... ... ... ... де ... алуға мәжбүр боламыз. Әр
тілде ... ... саны әр ... ... ... осы тілде
сөйлеушілердің де жұлдыздар әлемі әр түрлі болады. Сөйтіп, қарастыра ... грек ... тек 48 ... ... ... ... ... 283
атау бар екенін анықтаған. Сондықтан, дейді ғалым, гректің өз ... ... өз ... ... бар деп ... ... ... саласында жұмыс істеген келесі бір ... ... Ли ... ... ... Б.Уорф та тілдің идиоэтникалық жағын
көп қарастырып, «біз дүниені бөлшектейміз, ол ... ... ... үрдісі де тек сол ... ... ... ... осы ... ... ететін келісім шарттың мүшелеріміз. Бұл ... бір ... ... ғана ... ене алады» дейді [23, 174 б.]. Б.
Уорф әлемнің тілдік ... мен ... ... салыстыра отырып, ол
бейнелердің екеуі де ... ... ... жүйесі» дейді. Бірақ екі
бейне арасындағы айырмашылық тілдік бейне - тілді ... ... сол ... ... ... ... ғылыми бейне – ғылым ... ... деп ... ... ... түсінікті
бейнелесе, екіншісі ғылыми түсінікті ... ... ... Б.Уорф әлемнің тілдік бейнелері ... ... ... пайда болғанын және осымен байланысты мазмұндық жақтарының
да әлдеқайда бай ... ... ... Оған ... ... ... ... ғылыми бейнелерден алуан түрлілігімен және
плюралистік сипатқа ие болуымен ерекшеленеді. ... ... ... ... ... ... ... көзі объективті шындық
емес, сол объективті шындықтың ... ... ... қажет деген ойға
келтірді. Б.Уорфтың ... ... ... ... зат, ара қатынас және
тағы сол сияқты философиялық категориялардың ... ... ... ... ... ... олардың тілдегі таңбалануларына назар
аудару қажет ... ... ... ... ... ... табиғаттағы түрімен анықтамаймыз, әлдебір тілдің грамматикалық
категорияларымен анықтаймыз дейді.
1.2 Тіл біліміндегі коммуникациялық зерттеулер
Бүгінгі қазақ тіл ... ... ... пән ... ... ... ... ұлттық коммуникацияпен болымсыздық
ерекшеліктерді таныту, коммуникациялықеттану пәніне қатысты Ш.Уәлиханов,
Ә.Марғұлан, ... ... ... ... ... ... Р.Сыздық, Е.Жұбанов, Е.Жанпейісов, Т.Жанұзақов,
Н.Уәлиев, Ж.Манкеева, Г.Смағұлова, А.Жылқыбаева, Қ.Рысбергенова, ... ... ... тіл ... сипаты ретінде танытылады. Осы
аталған авторлар ... сөз ... ... тіл ... ... ... зерттеу аясына жатқызуға
болады.
Бүгінде коммуникациялықеттану ұлттық тілді танудың ... ... ... ... ... - Р. Смағұлова[54], А. Алдашева[55], ... Р. ... А. ... т.б. сөз ... ... ... ғылымының пән ретінде қалыптаса бастағанын
байқатады.
Коммуникациялықеттанудың өркениеті, қоғамдық ғылымдармен қатар дамуын
тілдік тұрғыдан сөз ету пәннің зерттеу ... ... ... ... ... ... көне тіл ... лексикамызда сөзжасам
саласының қызметін арттыруда халқымыздың мәдени өмірімен байланысты екенін
тілші А.Салқынбайдың мына ... ... ... ... ... ... – ең ... тілдер арасындағы жалпыадами
гуманитарлық, мәдени, өркениеттік қырларды ... ... ... әлемдегі құбылыстар, қоғамдағы сана мен салт, бәрі де тілде өз
көрінісін табатындықтан, атау мен оның ... ... ... ... [56, 41 б.]. ... ... формаларына
линговкоммуникациятану аспектісінде салыстырмалы талдау жасап, ... мен ... ... бірлік қызметіне ерекше тоқтайды:
“Коммуникациялықеттану – коммуникацияның тілдік жүйеге қалай әсер ететін,
яғни фактор мен адам ... ... ... байланысын қарастырады”
деп түйіндейді [58, 19 б.].
Осындай тіл деректеріне сүйеніп, этнолингвистикамен сабақтас ... сан ... ... ... ғылымдарды академик А.Қайдар екіге
бөледі: а) этнос тіліне ... ... бар ... ... ... ... фольклористика, мифология, астрономия,
педагогика, дидактика т.б.) ғылымдар, ә) этнос тілінің тілдік ... ... ... ... (мәселен, этимология, диалектология,
онамостика, фразеология, ... ... ... ... ... т.б.) [49, 12 ... ... қоғамдық ғылымдармен қатар дамуын
тілдік тұрғыдан сөз ету пәннің зерттеу объектісін нақтылай ... ... ... ... пікірі толықтырады: «Коммуникациялықеттанудың тіл
мен коммуникация арақатынасын зерттейтін басқа ... ... ... оның кез ... ... ... ... және мәдени контекстерді ... [59, 10 ... ... ... бар ... ... бай тілі мен рухани қазынасының
арқасында жыл сайын аумағын ... ... ... ... ... тілінің сан түрлі атауға толы құбылыстарының ұлттық тіл ... ... жолы ... ... ... ... тіл – коммуникацияның феномені, ұлт коммуникацияінің көрінісі
ретінде ғылымда өз дәрежесінде әлі де зерттелмей ... ... ... ... рет «коннотация» (лат. con- «бірге»‚ notatіo –
«таңбалау» - қосалқы‚ қосымша‚ толықтыратын) терминін Леонард Блумфильд
енгізген. Бұл ... ... ... ... Дж. Милл ... алған. Қазіргі семасиология саласында «коннотация» ұғымының
мазмұны бастапқы мағынасымен ... ... ... әрі әр ... ие ... ... ұғым тіл білімі саласында тілдің номинативтік
бірліктерінің экспрессивтілік бояуымен ғана байланысты қарастырылды. Тіл
білімінің бұл ... ... ой ... ... ... негізінен шығып отыр. Сөздер мен сөз тіркестерінің бойындағы
мағынаны толықтыратын қосымша экспрессивтілік‚ тілдің ... ... ... құндылықтары оларға ерекше прагматикалық әсер‚ яғни сөйлеуді
айшықтандыратын нәтиже беретіні сөзсіз. ... ... ... ... мағынаның денотативтік аспектісіндегі қосымшалық мағына;
- ... ... ... ... ... ... және бағалағыштық информацияны білдіруі.
Алайда‚ көрсетілген белгілер коннотацияның лингвистикалық табиғатын
толық аша алмайды‚ әсіресе‚ сөздің ... ... ... коннотацияның сипатын анықтауда бұл белгілер жеткіліксіз
болмақ. Қазіргі семантикалық теорияның дәл осы тұсы ... ... ... көзқарастарында коннотацияның тілдік табиғатына ... әлі де жоқ ... ... Осы ... кейбіреуін қарастырып
өтейік:
коннотация - семантикалық тұрғыдан номинативтік бірліктердің ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі бола ... ... ... ... ... ... бояуы‚ реңі (Э.С.Азнаурова);
• коннотация - сигнификат элементі (О.С.Ахманова);
• коннотация - сөздер мен ... ... ... ... ... (В.Н.Телия);
• коннотация - сөздің мүмкіндік ассоциативті энергиясы ... ... ... - ... мағына (И.В.Арнольд‚
А.В.Филатов).
Коннотация ұғымына ... ... ... мен
лингвистикалық емес анықтамаларды салыстырсақ‚ ... ара ... одан ... ... көз жеткізуге болады. Бұл ең алдымен: а) ... ... ... ... ... теориясы және ә)
А.А.Леонтьев‚ Р.Роммевейт‚ М.С.Портер және т.б. ғалымдар ... ... ... теория; б) коннотацияның философиялық
теориясы (Э.С.Азнаурова‚ И.В.Арнольд).
Коннотация теориясын семиотикалық тұрғыдан түсіндіру - ... ... ... яғни “субкодты” таңдау мен сөйлеушінің тілдік
таңбаға қатысына негізделген.
Психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... және ... ... ... айтсақ‚ ұлттық-мәдени
аспектілер жатыр. Н.В.Алефиренко ... ... “... ... как ... “атмосфера”‚ “дымка”‚ которые “наслаиваются”‚
“прикрепляются”‚ “обволакивают”‚ “пронизывают” и пр. ... ... ... ” [60, стр. ... ... сан ... метафоралы анықтамалар В.И.Шаховскийдің
сөзімен айтсақ‚ “қазіргі семасиология үшін коннотация әлі де көркінен
айырылмаған‚ ... ... ... ... бақыт құсы” [52, 13 б.].
Коннотация ұғымының лингводидактикалық тұрғыдан нақтылануы В.И.Шаховский
еңбектерінде орын алған. Ғалым коннотация ... ... ... ... - это ... лексического значения единицы‚ с ... ... ... ... ... ... ... им отношение к адресату‚ объекту и предмету речи‚ ситуации‚ в
которой осуществляется данное ... ... [52, стр. ... ... ... аспектісі сөздің эмотивтік
функциясын жүзеге асыратын семантикалық ... ... ... атап көрсетеді. Мұндай семантикалық ... ... ... ... ... олар - ... семалар.
Бәрінен қиыны - семалардың қай жиынтығы коннотацияға жататындығында.
Коннотация ұғымын “кең” мағынада түсінетін ғалымдар тобы бұл жиынтыққа
мағынадағы ... ... ... ... ... ... жатқызады.
Коннотация ұғымын “тар” мағынада қабылдайтын ғалымдар тобы ... ... ... ... семаға кіргізбейді.
Сондықтан да бұл ұғымды түсіндіруде ... ... ... кейбіреуіне тоқталып өтейік:
1.3 Аңшылық пен саятшылық өнерінің қазақ коммуникацияіндегі орны
Адамзат алғаш әлемде пайда болған кезден-ақ өзін қоршаған ортаға ... ... ... Күн ... ... ... ... табиғаттағы
жабайы жеміс-жидекті теріп жей келе, аң-құс аулауға машықтана бастады. Мұны
дала коммуникацияінде сақталып қалған көне жәдігерлер ... ... ... ... ... ... соның айғағы іспетті.
Аңшылық - адамзаттың ең көне және ең алғашқы күнкөріс қарекетінің бірі
болғанымен, уақыт өте келе ... ... орта ... ... ... негізгі бір түріне айналды. Тарихи даму барысында табиғат
ананың ... ... ... ... ... ... сиреуі, адамзат
баласының санының күрт өсіп, экологиялық апаттың қылаң ... ... ... кең ... ... ... мәжбүрледі. Әрі
діни фактордың күшеюі, адамдардың ақыл-парасатының арта түсуі, өркениетті
қоғам элементтерінің дамуы табиғатқа деген қамқорлықты ... ... ... ... тыс аулауға, құртуға шек қойыла басталды.
Әсіресе, адамдардың ... ... ... мен ... ... ананы қастерлеу оның аң-құсын, әсіресе қазақтар
«Құдайдың малы», «қоңыр аң» деп қастерлеген бұғы, ... ... ... ... және киелі құстарды шектен тыс аулауға, жөн-жосықсыз
қыруға жол берілмеді.
Осы кезден аң аулаудың көптеген тәсілдерінің бірі алға ... ... ... ... ... ... тәсілдерінің аңды қыран құспен
алу, құмай тазымен аулау ату қаруларымен (садақ, мылтықпен), ... ... ... абақ, шаншу, қақпан, атқы), әр алуан тәсілдермен (құм
қақпан, орға жығу, ... ... ... үру) ... ... ... түрлері
бар.
Осылайша табиғи тәсілдермен аң аулаудың өрісі тарылып, оның кейбір түрі,
айталық қүсбегілік пен тазы баптау кәсіптен гөрі, өнер ... ие ... ... ... ... ... ... қуанышы көп. Ыстық оттай
қызулы минуты көп, мағыналы өмір. Аңшылықта кісіні ақын күйіне ... күйі көп. Бұл - ... ... кәрі ... ... ... сүйген
ғашығыңды сағынып келіп, күліп-ойнап өткізген күндіз-түніндей ыстық сезім
өмір. ... бір ... ... қуантатын да, жүдететін де сәттерді
басынан кешіреді. Соның бәрін айтып ... ... тілі ... ... ... ... түлкінің құтылмақ болған айласына, құсшының
ебіне арналған талай ... ... бар. ... ... ... ... ... жанды, сүлу әңгімелер көп». Шынымен-ақ құсбегіліктің
адамды ақындық деңгейге жеткізетін «өнер», әрі ... көне ... ... ... ел ... «еркелері» - салдар мен
серілердің жан жолдасы, жұрттың ермегі ғана емес, кие түтар құндылығы ... Оның ... аушы ... ... ... жатқан ырым-тыйымдар
жүқанасы (реликтері) күні бүгінге дейін өмір сүріп келеді.
Құсбегілікте олжа алу негізгі мәселе емес, керісінше тұз ... ... ... ... ... бейне бір қүс тілін білетін орнитолог-
этолог мамандай немесе цирк өнерпазындай тұз тағысына өз ... ... әрі ... өзі ... аушы ... ... ... мен оның
аспанда қалықтап, шүйіле келіп аңға түсуін тамашалау ... ... ... еріп ... ... рахат сыйлайтын көрініс. Өйткені, аспанда
қалықтап ұшу адамзаттың бағзыдан бергі арманы, оны ... ... ... тамашалау үлкен ләззат.
Саятқа топ-тобымен шыққан жұрт бұл тамаша көріністің ... ғана ... оған ... сақадай-сай әзірлігін сынайды. Өйткені жылы киім, ... ... қүс, ... ... бапты ат, мықты денсаулық бәрі-
бәрі саятта сыналады. Сондай-ақ серуендеген серілер «ақ қар, көк мұз» ... ... ... бірі бажайлай бермейтін қыр-сырына тереңірек үңіле
түседі...
Дегенмен, қазірге дейін мәлім ... ... ... ... ... ... барып тіреледі. Көне Мысырдың XVIII
династиясы дәуірінде, яғни б.д.д. 1580-1350 жж. жазылған магиялық ... бір ... ... ... ұқсас "бірдеңе" кигізілген, тұғырға
ұқсас бөрене үстінде отырған, қарақұйрық жотасына "қонған" бірқатар
сұңқардың ... ... ... ... ... ... биліктің
рәмізі, Хорус құдайының бейнесі, иероглиф таңбасы орнына жүрді. Түркия
жеріндегі Богаз қалашығы қиратындылары арасынан саздан ... ... ... ... ұстаған (балақбау тәрізді бауы төмен ... ... қару ... екі ... бейнеленген. Ескерткіш б.з.д. XIII
ғасырдікі, хеттер коммуникацияінікі, ... 3300 ... ... Ал ... ... ... ... 722-705 жж.) Ассирия
барелъефінде осыған ұқсас деректер бейнеленген ... Лувр ... ... ... ... сұңқаршылықтың ежелгі мекені туралы
мағлұмат береді.
Адамзат тарихындағы аушы құстарға қатысты заттық айғақ б.з.д. 2400 ... ... ... ... ула ... табылған атақты ғүн қазынасы
арасындағы кілем, сырмақтарда тауешкіге түсіп ... ... ... ... сақ ... ... «Алтын адам» қазынасының жәдігерлерінде дәл
сондай көріністі бейнелеген алтын тоға Орта Азиялықтарда аушы қүс ... ... келе ... ... Ертедегі қазақтар түлпарды ғана
емес, сонымен бірге құсты да кие түтып, мәйітпен ... ... ... жерінде жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелері орта
ғасырда адам мүрдесімен бірге қыран бүркітті қоса ... ... ... ... облысы Құлсары кентінің солтүстік шығысындағы атақты
Бекет Ата - Ақмешіт культтік-жерлеу кешенінен алты шақырым жердегі Аралтөбе
қорымындағы үш қорғанның (II) ... ... пен әйел ... аң ... алтын бұйымдар, бүркіт пен протомалары бірге жерленген (Суретті
қараңыз). Үш бөліктен түратын кеңістікке киелі құс ... адам ... ... ... ы ... танымнан туған. Шығыс Қазақстан облысындағы Маңырақ,
Тарбағатай арасындағы Шілікті жазығындағы ерте темір дәуіріне жататын ... ... ... ... арасынан бастары артқа қайырылған
шеңгелі мен ... ... ... ... 36 дана ... құс ... кескініндегі құйма алтын қапсырмалары ұшырасады. Ал Алтайдағы
әйгілі Берел қорымында жерленген ... ... төрт ... ... ... бейнесі ертедегі далалықтар ... ... ... ... ... ... өмірінде құсбегіліктің) қаншалықты маңызды
болғандығын аңғартады". Өскемен қаласынан қырық шақырымда ... ... IV—II ғғ.) ... ... ... ... 4 ... қаңқасының
табылуы, атақты Есік «Алтын адамының бас ... ... құс ... тәрізді көне археологиялық жәдігерлердің көптеп ұшырасуы ... ... ... жеріндегі тарихи тамырының тереңге ... ... ... құс культінің ерекше дамығандығының көрінісі.
Мұндай культтің жоғары деңгейін қазақ мемлекеттілігінің рәміздерінде ... ... ауыз ... пен ... ... өміршеңдікпен
жалғасқандығынан байқауға болады
Шығыс халықтарының аңыз-ертегілерінде феникс, грифон, сенмурв, самұрық,
шойынқара т.б. ертегілік ... ... ... ... алып ... мәліметтер жиі кездесіп жатады.
V ғасырда Сасанид патшасы V Баһрам Гурдің ермегі сұңқармен аң ... және ... оған ... ... тартқандығын жазады
Еуропаға жасаған жойқын жорықтарында ... ... мен ... ... белгі (таңба) ретінде ақсұңқар бейнеленген.
Ежелгі Қытайда да ... екі мың ... ... бар ... ... VI ... еншісінде. Лианг әулеті (502-557 жж) заманында
мұрагердің бірі тазымен бірге үйретілген сұңқарды қырғауылға салған деген.
Осындай деректер ... ... ... ... ... көптеп кездеседі. Тіп-
тен 720 жылдары аяқталған жапон жылнамасы "Нихон Шохи" императордың сұңқар
ұстағаны туралы баяндайды.
Ал батыс ... ... ... мәлімет эпикалық "Нибелунга
туралы жырда" ... ... ... ... ... екі су ... ... айтылса, Сигурд жырында екі ақсұңқардың тырнаға жарысып
түскенін жазады. Екі ... те ... ... ... алған
кезіне дөп келеді. Батыс ғұндарының қолбасшысы Еділдің (Атилла) Еуропаға
жасаған жойқын ... ... ... мен ... ... ... (таңба) ретінде ақсұңқар бейнеленген.
Немістердің заң жинағында ұядан өз ... ... ... ... ... айыппұл салынады делінген. Тіптен аушы құс ұя салған ағаш арнайы
таңбаланған. VI-VIII ғғ. тазы мен құс, оның ... ... ... ... ... ... көне ... дәуіріндегі ескерткіштер, тас мүсіндерде молынан
көрініс тапқан.
Күлтегіннің бас тас мүсініндегі құс бейнесі.
Күлтегін, Білге қаған ескерткіш кешені маңындағы
тас қорғанындағы құс бейнесі.
Алтын ... ... ... құс ... ... ... тас қоршауындағы құс бейнесі.
Жетісу тас мүсініндегі құс ... және т.б. ... ... ... ... ... ... Тәңірлік ұғым бойынша құс көктің иесі, аспанның
киесі, жоғарғы әлемнің елшісі, қанаттылардың төресі саналады. Аталған құс
бейнелерін зерттеушілер бүркіт, көгершін, ... ... деп ... байырғы түріктердегі таным-түсінік бойынша төрелік билік мәңгілік
көк аспаннан жаратылады. Ал Тәңір ... ... де, иесі де құс ... ... ішінде қыран құстың қырағылығы мен ... ... ... ... ретінде көшпелілер тубайрақтарын да қыран
құстардың бейнесімен әшекейлеген.
Түркі халықтарында ... ... ... аушы ... аң ... ... ... құс деп атайды.
Атаудың ілкі тұлғасы баба түрік тіліндегі qut ... ... одан ... ... құс болып өрбіді деуге саяды. Құт ... құс, ... ... қаз, ... ... т.б. атаулардағы ұқсас
құрылымдармен түбірлес, тектес осы ... ... ... қос, ... т.б. сөздері де төркіндес. Басқаша айтқанда осы атаулардың
морфемалық ... ... қос, жұп ... қос ... ... ... қыр+ғи, қар(а)+ға, қар+ға, қар+шыға, қар+лығаш, қыр+ғауыл, сұң+қар
деген атауларындағы қар, қыр тұлғалары да осы құт, құс ... ... ... ... ... ... ... еңбегінде Оғұз қаған аңызына
байланысты оның 24 ұл немересінің құстары, таңбалары ... да осы құт, ... ... айтуға болады. Мысалы, шежіреде аталатын құстардың
ата-уы: сұңқар, күйгенек, көбек сары, тұрымтай, қыр+ғү, ... ... жере ... ... ... ... су бүр+кіт, ала тұғанақ,
бұғдайнақ, құмай, енчары, йағалбай, біқү, қар+шығай, ителгү, ... ... ... ... тілдерінің жинағы» (Ди-уани-лұғат-ат-Түрік)
сөздігінде «ым білсе ер өлмес» ... сөз бар. ... ... ... ... Ордадағы қолбасшылардың жауынгерлігіне жасырын ым
белгілері (пароль) ретінде қару-жарақ немесе құс ... ... ... екі ... ... ... бір-біріне сол ым-белгіні сұрасады.
Ым біліссе өз адамы деп жолымен жүре береді...
VI—XI ғасырларда оғыздардың және IX ... ... ... ... Азия аумағында халықтар құс-бегілікпен айналысқаны бізге тарихтан
белгілі. X ғасырда селжүктерде көптеген ... ... және ... ... бір ... ... есімді (Тоғрұл мағынасы Алтай сұңқары
дегенді білдіреді) болуы құсбегіліктің селжүктер кезеңінде де ... ... ... Ал сол ... 1194 жылы ... ... ... билеушісінің де есімі құсбегілікке қатысты ... ... яки ... деген мағынаны береді.
Кіші Азияны иеленген селжүк, оғыз, қыпшақ бектері мен бағыландары Босфор
бұғазында ... ... ... ... су ... салып,
олардың «қырғидай тиген» көрінісін тамашалайтындықтары туралы деректер
көнеден жеткен.
1032-1083 жылдар ... ... ... ... бір ... туралы егжей-тегжейлі жазылған мәлімет бар. Онда ақсүйек,
хандардың асыл тұқымды атқа мініп, қолына ... ... ... ... аң ... туралы баяндалады. Мұндай өнер тек ақсүйектердің ғана
кәсібі болған, ал қарапайым адамдарға онымен айналысуға рұқсат ... ... ... мол ... өнер сол кездегі хан, патшалардың сән-
салтанатына айналған еді. Әлемді дүр сілкіндірген ... ... хан ... туралы парсы жылнамашысы Ата Малик Жувейни жазады. Оның тұстасы
Керей ... хан, ... ... бірі ... хан, ... ... сияқты адамзат тарихындағы атақты тұлғалардың сүйікті ермегі, пір
тұтқан киесі құс салу ... ... ... хатталған. Шыңғыс
ханның құсбегілік өнерді жоғары бағалағаны соншалық, ол бұл ... ... ... ... ... ... да тамаша құсбегілік өнері
моңғолдардың Орта Азияға жасаған шапқыншылығы кезінде әскери жаттығудың ең
маңызды мәртебесіне ие ... ... ... құстар, соның ... ... сый ... ... ... ... ... сұңқарлар
салық ретінде алынатын.
Орта ғасырда құсбегілік өнері көшпенділер ... ... дами ... ең ... ... ... үшін ... өзекті бір саласы
болып келген; сондай-ақ ол әскери жаттығудың, шынығып-шыңдалудың ... ... Поло хан ... ... ... көптігі және олардың барлығы
қүсбегілікке қолданылатындығы жайлы қызықты күнделіктер жазған. Гильом ... ... жж. ... күнделігінде "Оларда (көшпенділерде) ителгі
және сұңқар құстары өте көп. Олар құстарын оң ... ... ... ... құс ... ... дейін салбырап тұратын
жіңішке қайыс тағады", - деп жазады.
Күйік ханның ... 4 айға жуық өмір ... ... ... ... ... сәттерінің куәсі болған жиһанкез ... ... өте ... Ұлы ... Баян және Минган атты екі ағайын бектерін
жергілікті халық ... деп ... ... олар ... қол ... 20 ... мен ... басқаратын. Минган басқарған 10 мың адам қызыл,
Баян басқарған 10 мың адам көк түсті киім киіп ... ... ... ... 10 мыңдықтың 2 мың адамының әрқайсысы көп тазы мен ... ... ... ... ... күншілік жерді шеңбер тәрізді
етіп қоршап, ... ... ... алады. Дәл осы сәтте аңшылардың
да, иттердің де өте ... көру ... ... ... саят құру - салбурын аталатын бұл оқиғаны жиһанкез автор ... ... ... "Ұлы хан өз ордасында үш ай болып наурыз айында ... екі ... ... Ол ... ... 10 ... 500 ... алып жүреді. Әр жерге бір-екіден аралары
алшақ тұрған құсбегі мен тосқауылшыларда құс ... ... және ... тіплген томағалар бар. Ал ұлы хан қолынан ақсұңқарын ұшырған кезде
тосқауылда ... ... ... қай ... ... алып түсетінін
бақылап тұрады».
Алты мың сұңқаршысы болған Түрік сұлтаны I Баязид (1354-1403) тәрізді
болуға өз ... ... тек ... ... Ұлы ... ... қалаған Темір әулетінің ұрпағы Захир-аддин Мухаммед
Бабыр (1483-1530). «Бабырнама» ... Жұт жылы ... ал жау ... ... ... аштықтан әлсіремейтіндей
жерде болуымыз оңды деген мақсатпен Раба-тек-и Урчини ауданында қыстағаны
айтылады. «Бұл өлке аң ... ... жер. ... ... ... ... бұғы, марал, қабан шошқа; қамысы сиректеу жерінде қырғауыл, қоян
жыртылып айырылады. Қыс бойы екі-үш күнде бір рет аң ... ... ... жынысты өртеп бұғы, марал ауласақ, қамысты жерден киік аулап, ... ... ... ... ... ... көптігі соншалық,
осында қыстаған жылы қырғауылдың етіне қарық болдық», — деп жазған. Мұнан
құсбегіліктің қоғамдық маңызының нендей дәрежеде ... ... осы ... ... атты екінші бөлімінің «Сұлтан Құсайын
мырзаның әкімдері» деп аталатын тақырыбында былай деп ... ... ... ұлы ... ... Ол ... салуға құмар еді. Егер
қырандарының бірі жоғалып, немесе өліп қалса, ... ... ... ... ... ... жоғалғанша, қыршындардың неге желкесі
үзілмейді» деп қарғанатын. Сұлтан Құсайын мырзаның Хасан Әли ... ... де ... Оның шын аты-жөні Құсайын Жалайыр, бірақ жұртқа Хасан ... ... ... ... Оның ... Әли ... Бабыр мырза
қамқорлық көрсетіп, бек дәрежесін берді, содан кейін Жәдігер Мухаммед
Гератты ... ... Әли ... жоғары адам жоқты. Хасан Әли Жалайыр
қүсбегі, әрі ақын еді. ... ... ... ... тәсілін
пайдаланатын», - деп жазды. Мұндағы Жалайыр (Жалайыр Шора) ... пірі ... ... ... ... ғасырдан бастап шарықтау шегіне жеткен сұңқаршылық туралы Генрих
IV патшаның улы ... II ... ... "Die Arte Venandi ... ... аң аулау өнері) атты көлемді еңбек жазған. 30 жыл бойы
автор аса құнды деректермен мәселені егжей-тегжейлі ... ... XVIII ... баспадан шыққан 6 бөлімнен тұратын кітап антикалық дәуірден ... ... ... ... мәліметті өз тәжірибесімен сараптай отырып
жазған көлемді еңбек.
Ағылшындарда аушы құспен шұғылдануға көп шектеу болмаған әр, адам ... ... 1486 жылы ... түскен "Қасиетті періні үйрету" деген
еңбекте тоғыз түрлі құсты атап, ... ... ... топ ... былай келтіреді: императорға бүркіт, корольге ақсуңқар, принц
пен графқа лашын, рыцарға ителгі, әйелге түрымтай, бозбалаға ... мен ... ... ... Атақты Шекспир сұңқаршылықты ұнатса,
француз королі XIII Людовиктің 99 құсы болған ... ... ... Орта ... ... болып, әлемнің басқа өңіріне -
Еуропаға, Азияға таралғандығын әлем зерттеушілері бірауыздан мойындайды.
Бұл өнерді Еуропаға Азиядан барған жұрт ... ... ... ала ... дамытып қана қоймай күні бүгінге дейін ардақтап келеді...
Қазақ хандығы дәуірінде аң-құсқа бай ... ... мен ... даласы
әлемдегі саят ісін жабдықтайтын қазыналы өңірге айналған. Онда өсірілген
бапталып қайырылған қыран ... ... өтіп ... мен ... орыс ... мен ... бекзадаларына жетеді.
Көне Русияда Киевте алғашқы сүңқар үйі IX ғасыр соңында дүниеге келген.
Князь Олег,. Ізбасары Игорь Рюрикович, оның ұлы ... ... ... ... ... ... (1019-1054 жж. билеген) құсбегілік туралы
заң қарарлар қабылдады... Қыпшақтар ... ... ... ... үшін 1318 жылы Мәскеу төңірегінде сұңқар ... ... ... ізі ... ... ... баршаға таныс. Құсбегіліктің
дипломатия өмірінде жоғары маңызға ие болғаны соншалық, ... ... ... ... ... құсты Еуропа патшалары мен шығыстың
бекзадаларына тарту ретінде жіберіп тұрған. Тіптен патша ... ... құс ... ... ... адам өлім жазасына кесілсін деген жарлық
та шыққан екен.
Еуропада үлкен қызығушылыққа ие ... ... өнер ... ... ... жалпы-халықтық қолдауға ие болып, XVI ... ... ... ... венгр ғалымы Ласло Дьюла. XX ғасырда адамзаттың
технократтық, ... мен ату қару ... ... ... және жалпы
адамзат санасының қатыгезденуі салдарынан көптеген құстармен бірге жыртқыш,
аушы құстар оққа ... ... ... ... ... Бұл ... ... мен табиғатты игеру қалалану (урбанизация) үрдісіде
ушықтырып жіберді. 1905 жылы бір ғана Венгрияда 6115 ... 57923 ... 11 ... ... атып құртқан екен.
Құсбегілікхан, би, төре, батыр, сал-серілердің саятының сәні, саяхатының
ермегі, құмарлық түрі болса, орташалар мен ... үшін ... ... Кішірек қыран құстармен аққу қоңыр қаз, сары ала қаз, үйрек, ұлар,
бұлдырық, шіл, кекілік, ақ қүр, қоян сияқты еті адал ... ... ... ... ... ... ... ұлар, ақ құр, шіл ... ... ... ... ... ... жылдары кішірек
қыран құстармен дүйім елді асыраған құсбегілердің болғанын тарихи ... ... ... кездерінде әскерлердің азық қорын аң-құс
етімен ... ... ... ... қамын жеп, саяткерлікпен "алпыс үйлі арығын,
тоқсан үйлі тобырын" құс етін беріп асыраған, ... жау тисе ... ... ... ... ... ... баршаға белгілі.
Ерте кездерде қазақ даласына саяхаттап немесе елшілік қызметін атқарып
келген адамдарға ... ... ... ... ... жауып, қолына
қыран құс қондырып, астына жүйрік ат мінгізіп еліне сый-сыяпатпен қайтарып
отырған.
XVI ... ... ... ... ... ... басқару
жүйесінде болған үлкен реформалар барысында дүниеге келген, ұлттық ... ... ... ... - әйгілі «Жеті Жарғыда» қазақтың аңшылығына
ерекше ден қойып, оны бұзғандарды жазаға тарту туралы арнайы бап енгізген.
«Жеті ... ... ... ... ... қүсты (бүркітті) өлтірген
адамнан олардың иесі бір құл немесе бір күң ... ... ете ... ... Халқымыз ұзақ уақыт бойы «төренің иті бір күңдік» деп төренің
итін де ... ... тұз ... қолға үйретіп, өз кәдесіне ... - ... ... ... ... ... ... оның тамаша үлгісі
далалық көшпенділердің арасында - қазақ, қырғыздарда жақсы сақталған. ... қана ... оның ... ... аз да болса табиғи түрде өмір
сүреді, ең ... ... ... ... - ... ... бейнелі сөз,
поэтикалық метафора, теңеу қазақтардың санасында берік орын алғандығы
сонша, құсбегіліктегі кең ... түрі - ... аң ... ... ... әлем ... төл мұрасы деп түсінетіндігі ұлт үшін мақтаныш.
Бүгінгі ... ... ... ... ... құс ... ... Сонымен қатар елдің бейресми ... ... ... ... ... ... ... сол тамыры терең ... ... ... ... ... ... тұрады.
Ұлы Абай да қүсбегілікті жан-тәнімен ұнатқан адам. Бұл өнерден ләззат
алған даланың дүл-дүл ұлдары Біржан мен Ақан, Сегіз Сері мен ... ... ... ... ... ... денсаулыққа пайдалы спорттық қасиеттері де бар. Кең сахараның
бойын шүйіп, таза ауасында серуен құрып, ... ... ... ... сан қилы ... көзбен көргенде шаршағаның сейіліп, жақсы тынығасың.
Саят дертке шипа, бойға қуат беретін өнер, әрі спорт.
2 Мемлекеттік тіл және ... да бір ... ... ... ... ... оның тіл мәдениетімен, сол тілдің қолданыс ... ... және ... өлшенеді.
Еліміз егемендік алғалы ана тіліміз ... ... ие ... ... кеңейді. Белгілі бір тілдің мемлекеттік мәртебеге ие ... бола ... іс ... ... ол тіл сол мемлекеттің иесі болып отырған
халықтың мүддесінен шығып, ... ... ... өтей ... ... ... Яғни, ол өнер, әдебиет, мәдениет, баспасөз, радио, теледидар,
дипломатиялық қарым-қатынас, ... ... ... іс ... ... дейін қызмет ететін қоғамның қажетті құралына айналуы керек. Есеп-
қисап, қаржылық және техникалық құжаттамалар да осы ... ... ... ... ... ... ... Күштер, ғылым және білім беру
салалары, халықаралық қызмет те осы талаптарға толық жауап беруге міндетті.
Тілдерді ... - ... ... ... аса маңызды бағыттарының
бірі. Тіл проблемаларын оңтайлы шешу — ... ... ... топтасуы мен қоғамдық келісімді нығайтудың
алғышарты.
Жиырмасыншы ғасырдың тоқсаныншы ... ... ... жұрт
жүрегінің жалыны бүгінде де бәсеңдеген жоқ. ... ... ... ... ... ... тұрмайтыны хақ. Бұған сол ... мен ... ... ... қарасақ, көзіміз жетеді. Әрине, әлі де
алаңдатып отырған мәселе аз емес, алайда ауызды қу ... ... ... Қоғамда тіл тағдырына деген түсіністік орныға бастады. Бұл осы
уақытқа дейін барлық мүмкін болар оңды-солды жағдайды жете ... ... ... тіл саясатының нәтижесі.
1989 жылғы тұңғыш Тіл туралы заң, алғашқы ... ... ... ... ... ... мәртебесінің бекітілуі,
мұны нығайта түсу үшін 1997 жылы тіл ... жаңа заң ... ... ... асты? "Ауру батпандап кіріп, мысқалдап ... ... ... ... ... сүйене отырып айтқан. ... ... өзі ... ... Оған жанды дүниенің өсуіне қажет жағдайдың
ешқайсысы жат емес. Сондай-ақ адам алақаны ... ... ... де ... Меніңше, мәселе осында. Тіл тағдырына деген жеке адам
ретінде жанашырлығымыз бен немқұрайлығымыз өз ... ... ... отыр.
Бүгінгі күнгі тікелей жауапкершілігіміздегі міндет — мемлекеттік тіл
саясатын қоғамымызда жүргізіліп отырған сындарлы саясат негізінде одан ... ... күні ... ... ... ... жан-жақты
көрсетілуде. Еліміздегі тілдердің ... мен ... ... құқықтық негіздер нығайтылуда. Мемлекеттік тіл саясатының
тірегі — тіл ... заң, ... ... асыруды қамтамасыз етуші қаулы-
қарарлар, бекітілген бағдарлама бар.
Қазақстан Республикасы ... 2001 ... 7 ... №550 ... ... ... мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасында проблеманың бүгінгі тандағы жай-күйіне ... ... ... соның негізінде жақын болашақтың басым бағыттары
айқындалып, қазақ тілінің әлеуметтік-коммуникативтік қызметін ... ... орыс ... ... ... ету, ... ... қызметін
сақтау, этностық топтардың тілдерін дамыту ... алға ... ... бұл ... мемлекеттің қоғамдағы барлық ұлттардың дамуын
көздеген ұстанымына ... ... ... ... ... ... ... жүргізіліп
келе жатқан тіл саясатының ... ... ... ... және
еліміздегі тіл саясатының жақын болашақтағы бағыт-бағдарын берік ... ең ... тіл ... ... ... сенімін нығайта отырып, жұртты
ортақ мақсатқа жұмылдыруға қызмет етуі ... Ол ... ... ... ... ... сай және тіл ... қатысты
қамтылуы тиіс мәселелерді толық қарастырады. Әр тараудың мақсатына сай
атқарылуы қажет міндеттер мейлінше ... ... ... ... ... ... ету ... Үкіметтің
"Мемлекеттік органдарда мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейту ... ... ... ... ... жасаудың тәртібі туралы ереже",
"Тауарлардың заттаңбаларына (этикеткаларына) мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... "Мемлекеттік тілде
кұжат дайындауды жүзеге асыратын әкімшілік қызметшілерді ... ... ... Тіл ... ... үшін ... ... Республикасы Әкімшілік бұзушылық туралы" ҚР Кодексінің 81, 82-
баптарында көрсетілді. Сондай-ақ 1999 ... 23 ... ... ... ... ... ... 3-бабы 2 тармағына
"...мемлекеттік тілдегі берілімдердің ... ... ... ... ... жиынтық көлемінен кем болмауға тиіс" деген
толықтыру енгізілді.
Осыған сәйкес қазіргі кезде ... заң ... ... ... ... ... бұл ... телерадиокомпаниялар тарапынан әлі де болса
үстірт орындалу жәйттері жиі ... ... ... ... ... берілетін хабарлардың басым бөлігінің тек түнгі уақытта ... ... ... ... ... ... ... дүйім жұртшылықтың орынды ренішін туғызуда. ... ... ... ... ... ... шағымдарда бұл жағдай
көпшілік тарапынан қоғамдық санада мемлекеттік тілді өгейсітуге жасалған
әрекет ретінде, тіпті оны ... қылу ... ... да ... тілді қолдау туралы мәселені қазақ тілді
оқырмандар мен көрермендер де, Қазақстан ... ... ... ... көтеріп келеді. Атап айтқанда, Мәжіліс депутаттары Амангелді
Айталы, Мұхтар Шаханов, Бекболат Тілеухан ... тіл ... ... ... Аталмыш мәселе бойынша Мәжілісте арнайы депутаттық топтың
кұрылып жатқаны да ... Осы ... ... ... ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған заң топтамасы
қаралған тұста біздің министрлік оны толықтай ... ... ... ... ... ... қазақстандықтар тарапынан мемлекеттік тілді қолдау және
дамыту бағытында барынша мүдделілік танытылып отыр. ... ... ... ... ... бір топ өкілі Елбасы Н.Назарбаевқа мемлекеттік
тілдің қолдану аясын кеңейту қажеттігі жөнінде арнайы өтінішпен ... ... 2003 ... ... мемлекеттік тіл саясатын
электронды БАҚ арқылы жүргізу мақсатында ... ... ... ... ... тапсырыс аясында арнайы конкурстар өткізіп келеді.
Аталған бағдарлама ... ... жылы ... ... ... ... көлемі 3308 сағат деңгейінде көзделіп ... ... ... ... ... ... да ... келеді.
Жалпы, электрондық бұқаралық ақпарат құралдарындағы мемлекеттік тілдің
бүгінгі жағдайы көлемі жағынан да, сапалық тұрғыдан да ... ... ... ... емес ... ... ... республикалық телерадиокомпанияларда, қазақ тіліндегі мазмұны ... ... ... ... ... бағдарламалар мен хабарлар тек
мемлекеттік тапсырыс аясында ғана, мемлекет қаржысы ... ... ... ... өз ... ... тілдегі хабарлар шығаруға
шығындауға мүдделі емес, яғни, ... ... ... тек ... ... ... ... қалыптасқан.
Мұның өзі мемлекеттік тіл үшін де, мемлекеттің қауіпсіздігі үшін де
алаңдатарлық ... ... ... жаңа ... сананы қалыптастыруда
айрықша орын алатын ... ... ... ... ... немқұрайлы қарауы қалың көпшілікті де аландатып отырғаны сөзсіз.
Ата Занда атап көрсетілгендей, қазақ тілі ... тіл ... ... ... бір факторына айналуы тиіс және оған ... ... ... ... ... ... заң тұрғысынан
БАҚ-тардың жауапкершілігін арттыратын шаралар ... өте ... ... Атап ... бір жәйт, үстіміздегі жылғы 18 сәуірде ... ... ... ... ... құралдары туралы" жаңа заң
жобасының түсаукесері жасалды. Онда қазақ ... ... ... ... дайындалған хабарлардың эфирдегі таралу уақыты тәулік
бойында біркелкі ... ... ... ... ... ... ... жобасын бір топ депутат арқылы Мәжілістің ... ... ... ... тіл ... ... ... асыру бұл бұқаралық,
іске айналғанда ғана көздеген мақсатына жете алады деп ... ... ... ... ... ... орасан зор болмақшы. Олар тіл
мүддесін қорғап, тіл зәрулігін қамтамасыз етуде тек ... ... ... ғана ... ... ... қолғабыс жасауға үйренулері
керек. "Тіліміз кұрып кетті, құрдымға ... бара ... деп ... жасын
төге бермей, оның маңызы мен мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ... күш салған дұрыс. Тілді насихаттау мен
үйретуде жеке адамдардың, отбасының ... ... ... ... ... ... озық әдістемесін жасауда да БАҚ-тың атқарар қызметі мол
болуы тиіс.
Қазіргі жаһандану кезеңінде ... ... ... ... сай ... отырып, мемлекеттік тілді ұлттық қауіпсіздіктің
маңызды бір нысаны ретінде жетілдіруді және қорғауды қамтамасыз еткеніміз
абзал.
Мемлекеттік ... ... бір ... және ... ... сай
білуді қажет ететін кәсіптер, мамандықтар мен лауазымдар тізбесін заңдық
түрғыдан бекіту ... ... ... қатысты мәселелер Еңбек
және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, ... ... ... ... және басқа да тиісті органдар тарапынан ойластырылып,
көп ... бір ... ... ... ... тіл ... ... тысқары қалып көрген емес. Мемлекеттік тіл саясатын жетілдіру,
нығайту бағытындағы жұмыстар үнемі ... ... ... көрінісі ретінде
үстіміздегі жылдың 18 ақпанында Елбасы Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... әлеуметтік және саяси жедел жаңару
жолында" атты дәстүрлі Жолдауында қазір ... ... ... ... ... жаңа ... қадам басқандығын атап көрсетті. Барша
қазақстандықтарды біріктірудің ... ... бірі ... ... ... одан әрі ... ... салу - әрбір азаматтың
парызы екендігі тағы бір рет қайталанып, халқына ой ... ... ... ... ... жалпыұлттық, жоспарының 21-тармақшасына
сәйкес Тілдерді қолдану мен ... ... ... ... ... ... ... дамыту бөлігіне өзгерістер
енгізу қолға алынды.
Бүгінгі ... ... тіл ... ... асыру мемлекеттік тілді
инновациялық технологиялар арқылы дамыту үшін әлеуметтік, экономикалық,
құқықтық және ұйымдастырушылық жағдай жасауға ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған
бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарына сәйкес біртұтас
қазақ ұлтының ... ... ... шетелде тұратын қазақ диаспорасын
әлеуметтік-экономикалық, құқықтық қорғау, қолдау жүйесін жасау мақсатында
"Шет ... ... ... ... ... мемлекеттік
бағдарламасының" жобасы әзірленуде.
Қазақ тілі қазақ халқымен қатар әлемнің басқа да көптеген елдерінде
тұратын отандастарымыздың ... тілі ... ... қажет. Сондықтан
да мемлекеттік тілді игеруге көмектесетін компьютерлік ... ... ... арқылы мемлекеттік тілдегі ақпараттық кеңістікті дамыту,
шетелдерде тұратын отандастарға арналған арнайы ... ашу ... ... мәселе екені даусыз. Әлемнің әр түкпірінде ... ... ... электрондық жүйе арқылы хат-хабар алмасуына олардың
түрлі әліпбиді ... ... ... ... ... кұзыретті
органның алдында шетелдерде қазақ халқының салт-дәстүрін танытып, мәдениеті
мен өнерін ... ... ... ... ашу, ... елдерінде
тұратын қазақ жастарының өнер және спорт фестивалін ... ... ... қазақтарының Құрылтайын жоғары дәрежеде өткізу
міндеттері тұр.
Тіл саясатын жүргізуді мемлекеттік ... ... ... мүшелері арасында түсіністік орнату мен бұл бағытта белсенді
әрекет ету мақсатынан туындайды. Бұл орайдағы ... ... - ... ... ... тілдік ахуалды нығайту үшін нысаналы, мақсатты жұмыстар
жүргізу. ... ... өзге ... ана ... ... ... пен қоғам тарапынан жан-жақты қолдау-көмек көрсетіліп келеді. Бұл
мақсатқа республикалық бюджеттен жүйелі түрде қаржы ... ... ... мен ... келсек, Қазақстандағы тіл саясатының
көпұлтты мемлекетіміздің тұрақты дамуына ізгілікті қызмет етіп отырғандығы
қуантады. Біздегі ... тіл ... шын ... ... ... жарастыққа және қоғамдық келісімге алғышарт бола алады.
Алайда, біз қандай жағдайда да, қай кезде де өзге тілдердің дамуына ... ... ... ... ... қолдау-қамқорлық аясын тіпті де
тарылтпай отырып, қалай дегенде де ... ... ... ... ел-жер иесі қазақ халқының ұлттық тілі — ... ... ... мүддесін мейлінше кең көздеуге маңыз береріміз белгілі.
Бұл бір-бірімізден бөліп-жарып міндет бөлісетін шаруа емес, ол Отаным деген
барлық қазақстандықтың ... ... ... тілінің өз мәртебесіне сай
толыққанды қоғамдық қызмет атқаруы аса ... ... ... ... ... ... тіл заңының жүзеге асу барысын талқылауда
басты назарды мемлекеттік тіл тағдырына аударарымыз анық. Өйткені ... ... ... ... бір бөлшегі ретінде тек қазақ топырағында
ғана ойдағыдай дами ... ... ... ... ... маңыз бен
нақты қамқорлықты тек қазақ топырағында ғана талап ете алады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Коммуникация ұлттық менталитет құндылықтарының түп негізі тіл қасиетінде
көрініс тауып, ... ... ... ... ... ... тілінде өзі жасаған және табиғат дарытқан ұлттық коммуникацияның ... ... ... ... ... АС қатысты лексикада мол
сақталған. АС өнер ... ... ... кәсіппен тығыз байланыста
сабақтаса дамып, Қазақстанның барлық ... ... АС ... ... ... ... келе ... сондықтан тіліміздегі көптеген
мақал-мәтелдер мен тұрақты ... ... ... болып отыр.
АС қатысты атаулар қазақ тілінің сөздік қорының бір бөлігі ... ... ... адам ... ... ... байланысты.
АС қатысты атаулар тілдің сан ғасырлық даму тарихында ауызекі сөйлеу
және жазба тілде белсенді ... ие ... Олар ... ... ... жиі ... ... сөйлемшелерде, мақал-
мәтелдерде, ауыспалы және тура мағыналарында да жұмсалады.
Қазіргі қазақ тілінің АС қатысты атаулар жасалуында сөзжасамның ... ... ... семантикалық пайдаланылады. Аса
өнімді тәсілдері - морфологиялық және синтаксистік. Лексика-семантикалық
тәсілдің өнімділігі аз.
АС қатысты ... сан ... ... ауызекі сөйлеу және жазба
тілде белсенді қолданысқа ие болған. Олар ғылыми және ... ... ... ... ... ... ... және тура мағыналарында да жұмсалады.
Халық лексикасының аса белсенді құрамдас бір бөлігі болып табылатын АС
қатысты атауларды ... ... ... өзін ... ... ... ... кеңістігі шеңберінде ат қою,
таңбалау әрекетіне жасаған талпынысын байқауға ... ... ... мен ... ... және ... өнерді аса жоғары бағалағанын аңғаруға болады. Осы
өнерге қатысты сөздердің лексикалық ерекшеліктерін, ... ашу ... ... ... ерте заманнан қолданылып келе
жатқандығына көз жеткіздік. Ал мұндай ... ... ... ... АС атауларына қатысты фразеологиялық тіркестердің тілдік-танымдық
мәнін ашу арқылы тіліміздің ұлттық мазмұнына сай ... ... ... ... ... ... ... болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Брутян Г.А. Языковая картина мира и ее роль в ... ... ... ... ... ... 1976, с. ... Вежбицкая А. Язык. Коммуникация. Познание. Москва, 1996, 365с.
3 Аханов К. Тіл ... ... А., 1993, 496 ... Чернейко. Проблемы языка как предмет ... ... 1959, 451 ... Гак В.Г. К ... ... ... // ... номинация.
Общие вопросы. М., 1977 52 с.
6 Сулейменова Э.Д. ... и ... ... ... контрастивной
лингвистики. Издание второе. - Алматы, 1996. -207с.
7 В.фон Гумбольдт. Язык и философия культуры. Москва, 1985, ... ... Б.А. Язык и ... ... ... 1988, 254 ... Кубрякова Е.С. Номинативный ... ... ... ... ... Поставалова В.И. Язык как деятельность: Опыт интерпретации концепции
В.Гумбольдта. ... ... 1982, 145 ... ... А.А. Язык, речь, речевая деятельность. Москва, ... ... Г.В. ... КМ в ... и языке. Москва,
1990, 258 ... ... В.А. ... в ... М.‚ 1997, 289 ... ... О ... механизме культуры и языка. Таллин,
1993, 89 с.
15 Н.Г.Комлев. Онтогенез языка и коммуникация страны.Москва, 1986, ... ... В. ... ... по ... Пер. с нем. Москва,
2000, 400 ... ... ... как объект системного исследования.
Ленинград, 1956, 255с.
18 Балли Ш. Общая ... и ... ... ... - ... ... ... Л. Родной язык и формирование духа. Москва, 1993, ... ... Э. ... ... по ... и ... Москва,
1993, 656 с.
21 Радченко О.А. Язык как ... ... ... Т.1, ... 1997, ... Уорф Б. Л. Отношение норм поведения и ... к ... ... ... Вып. І.М., ... Уорф Б.Л. ... и ... //Новое в лингвистике. Вып.1.-М.,1960,
С.45-48.
24 Даниленко В.П. Языковая картина мира в ... ... ... Маслова В.А. Связь мифа и языка // Фразеология в контексте культуры.
М., 1999,164с.
26 Шведова. Язык, коммуникация, общество: проблемы ... ... ЛГУ, 1986, ... Б.Жұмағұлова. Концепт «дом» в лингвокультурологических исследованиях
// Материалы международной научно-теоретической конференции. АГУ ... 1999, ... ... Б.Қ. ... тіліндегі күрделі атауларының теориялық негіздері:
филол.ғыл.докт. ... ... ...... 2002.
29 Гачев О.Б. Опыт выявления мотивированности. М., 1975, 122.
30 Колшанский Г.В. Соотношение субьективных и ... ... ... ... 1975, ... ... Ю.С. Заметки по теории ... ... ... 1998, 425с.
32 Гумбольдт В. О различии строении человеческих ... и ... на ... ... ... ... ... по
языкознанию. Москва, 1985, 400 с.
33 Флоренский Л.А. Столп и ... ... ... 1990, ... ... Ю.Н. ... язык и ... личность. Москва, Наука,
1987, 195с.
35 Верещагин Е.М. Язык и коммуникация. Москва, 1976, 248 ... Гак В.Г. ... ... ... ... Морфология.
Москва, 2000. 1311с.
37 А.Алдашева. Аударматану: лингвистикалық және коммуникациялық
мәселелер. Алматы, 1998, 215 ... ... Ш.Ш. Тіл ... тарихы. Оқулық. Қарағанды: Кар Му баспасы,
1999,203 б.
39 ... В.Н. ... ... ... прагматический и
лингвокультурологический аспекты. М.‚ 1996, 289 с.
40 Виноградов В.В. Русский язык: Грамма-тическое ... о ... ... ... ... А.А. Из записок по русской грамматике. Т. 1-2. М., 1958,536
с.
42 Қайдар Ә. Қазақ ... ... ... ... ... ... Е.Н. ... лексика казахского языка (на материале
произведении М.Ауезова). А.‚ 1989,228 с.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттық - коммуникациялық технологияны қолдануда пән мұғалімдерін дайындау36 бет
Ақпараттық коммуникация12 бет
Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану арқылы білім беру деңгейін көтеру11 бет
Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың білім беруде қолданылуы19 бет
Ақпараттық-коммуникациялық технологияны бастауыш сыныптарда дамыту9 бет
Ақпараттық-коммуникациялық технологияны қолдану31 бет
Ақпараттық-коммуникациялық қамсыздандыру3 бет
Ақпараттық–коммуникациялық технологияның оқыту процесі59 бет
Білім берудегі электронды басылым мен ресурстардың әдістемелік талаптары Мұғалімдердің ақпараттық-коммуникациялық біліктіліктерін көтеру19 бет
Біріккен маркетингтік коммуникация жүйесі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь